Krzeszowice, Czerna

[madohora]

[madohora]

Wielkie plany dzisiaj miałam
Do Krzeszowic jechać chciałam
Lecz pogoda nie sprzyjała
Tak więc w domu zostałam

A tam działo się dziś wiele
A to wszystko w zdrowym ciele
Koń po drogach galopował
Mało strażników nie staranował

Myślę sobie o tym teraz
Wyszłabym na bohatera
Człowiek dobrze wyszkolony
Trzeba było jechać w tamte strony

Jeszcze byłam nie gotowa
Teraz plan się sprecyzował
Najpierw Kraków - dwa kościoły
Nie byłam w nich do tej pory

Potem będą Krzeszowice
Przejdę parki i ulice
A na końcu coś w deserze
Że tego dokonam - wierzę!

[madohora]

MAPA KRZESZOWIC

[madohora]

Zanim przejdę do historii to trochę informacji z dzisiejszej prasy, co się działo i dzieje w Krzeszowicach

[madohora]

WIELKI REMONT GŁÓWNYCH ULIC WKRÓTCE SIĘ ZACZNIE - Przełom - 18.11.2021

[madohora]

KILKANAŚCIE DEKLI ZNIKNĘŁO NA DRODZE W CIĄGU JEDNEJ NOCY - Przełom - 18.11.2021

[madohora]

KRZESZOWICE. WYPADEK SAMOCHODU OSOBOWEGO I MOTOCYKLA - Gazeta Krakowska - 18.11.2021

[madohora]

STRAŻNICY MIEJSCY PRZYSMAKAMI ZWABILI ZAGUBIONEGO KONIA - Przełom - 18.11.2021

[madohora]

W KRZESZOWICACH POWSTAŁA ALEJA LIPOWA - www.swatoze.pl

[madohora]

KRZESZOWICE CHCĄ BYĆ UZDROWISKIEM - www.tvp.pl - 19.11.2021

[madohora]

[madohora]

Biorąc pod uwagę, że w okresie międzywojennym Krzeszowice już były uzdrowiskiem, o czym świadczy Statut Zdrojowiska z 1925 roku a który poniżej zacytuję - to na pewno jest o co walczyć

[madohora]

STATUT Zdrojowiska Krzeszowice. Wydany na zasadzie rozporządzenia Wojewódz twa Krakowskiego z dnia 20 kwietnia 1925 r. L. 4112/IX na mocy ustawy krajowej z 11/10 1908 Nr. 133 Dz. u, kr. względnie utawy z 23/3 1922 Nr. 31 Dzup.

[madohora]

Rozporządzeniem Województwa w Krakowie z dnia 20 kwietnia 1925. L. 4112/IX uznano urządzenia i budowle prze znaczone dla celów leczniczych w Krzeszowicach jako Zakład Zdrojowy (Zdrojowisko).

[madohora]

Granice terytorjalne Zdrojowiska Krzeszowice obejmują gminę administracyjną miasteczka Krzeszowice.

[madohora]

Organami zarządzającymi sprawami zdrojowiska Krzeszowice są:
a) Komisja Zdrojowa.
b) Zarząd Zdrojowy.

[madohora]

W skład komisji zdrojowej z głosem decydującym wchodzą jak członkowie:
1) Starosta względnie jego zastępca z wyboru.
2) Delegat tymczasowego Wydziału Samorządowego we Lwowie.
3) Właściciel Zdrojowiska Krzeszowice, lub jego zastępca względnie pełnomocnik administracyjny.

[madohora]

4) Naczelnik gminy Krzeszowice, w razie stałej jego przeszkody zastępca naczelnika gminy. 5) Lekarz okręgowy. 6) Lekarz zdrojowy. 7) Urzędnik techniczny, prowadzący odbudowę, wzglę dnie rozbudowę zdrojowiska Krzeszowice, 8) a) delegat lub jego zastępca powołany przez wła ścicieli realności leżących na obszarze Zakładu Zdrojowego i b) delegat, lub jego zastępca powołany przez wła ścicieli realności, leżących na obszarze Zdro jowiska. 9) Zarządca (inspektor) zdrojowy. Władza administracyjna II. instancji może w miarę potrzeby zarządzić powołanie w skład komisji zdrojowej innych jeszcze osób, których powołanie leży w interesie Zdrojowiska. Liczba jednak wszystkich członków komisji nie może przekraczać liczby 12. Mandat członków komisji wymienionych w §. 4. p. 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8a i 9 trwa dopóki osoby te pełnią funkcje, wzglę dnie zajmują stanowisko, uzasadniające ich prawo zasiadania w komisji. Mandat członków wymienionych w §. 4-tym p. 2 i 8b. trwa 3 lata. Pozatem w obradach komisji Zdrojowej mają prawo brać udział z głosem doradczym : 1) Urzędnicy Województwa Krakowskiego i Ministerstwa delegowani dla zbadania stosunków w zdrojowisku. 2) Rządowa siła techniczna, o ile zajdzie potrzeba de legowania jej przez władzę administracyjną ze względu na interes publiczny. 3) Stali, lub do specjalnych spraw powołani przez ko misję zdrojową rzeczoznawcy.

[madohora]

Zorganizowanie (powołanie do życia) Komisji zdrojowej (§. 4) należy do kompetencji Województwa w Krakowie. — Członków komisji, wymienionych w §. 4, p. 1, 4, 5 i 8b po wołuje Województwo. — Członków §. 4 p, 3, 7, 8 a i 9 wy znacza Właściciel Zdrojowiska Krzeszowice. Członka §. 4. p. 2 wyznacza Tymczasowy Wydział Samo rządowy we Lwowie. Członka §. 4. p. 6 mianuje i powołuje Komisja Zdrojowa na wniosek i w porozumieniu z Właścicielem. Wybór delegata realności względnie jego zastępcy §. 4, p. 8 b. zarządza i przeprzewadza Naczelnik gminy Krzeszo wice na podstawie sporządzonej listy wyborców. Prawo wybierania służy tym właścicielom realności położonych na obszarze Zdrojowiska Krzeszowice, którzy wynajmują mieszkania osobom przyjezdnym.

[madohora]

Członek komisji zdrojowej traci swój urząd, skoro zajdzie lub stanie się wiadomą okoliczność, która pierwotnie stała na przeszkodzie powołania do komisji. Jeżeli przeciw członkowi komisji wdrożono śledztwo z po wodu czynu karygodnego, który pociąga za sobą utratę prawa wybieralności do reprezentacji gminnej, lub gdy do jego majątku ogłoszono konkurs, lub zgłoszono postępowanie ugodowe, wtedy zostaje on zawieszony w swoich czynnościach dopóki trwa po stępowanie karne, konkursowe lub ugodowe.

[madohora]

Do zakresu działania komisji zdrojowej należy: 1) Zarządzanie funduszem kuracyjnym, czuwanie nad ca łością majątku powstałego z funduszu kuracyjnego, oraz zapomóg, otrzymywanych od gmin lub Rządu. 2) Ustalenie wysokości taks i opłat kuracyjnych; zmianę ich; obniżanie lub całkowite zwalnienie w wypadkach zasługujących na uwzględnienie. 3) Zakładanie szpitali i zakładów humanitarnych, względnie przyjmowanie ich w swój Zarząd zgodnie z wolą ofia rodawcy. 4) Czuwanie nad ścisłem wykonywaniem ze strony Zwierz chności gminnej, policji miejscowej i współdziałanie z nią, a to: w sprawach policji sanitarnej w celu utrzy mania w obrębie zdrojowiska należytej czystości i po rządku, w sprawach policji środków żywności, targo wej, budowlanej, drogowej i ogniowej w końcu w sprawach meldunkowych. 5) Utrzymywanie biura najmu mieszkań i pośredniczenie w zamawianiu i wynajmywaniu tychże. 6) Opracowanie projektów mających na celu podniesienie zdrojowiska pod względem sanitarnym, pod względem rozbudowy, oraz udostępnienia go wszystkim warstwom ludności. 7) Staranie się o należyte utrzymanie i rozwój środków komunikacyjnych, celem ułatwienia i powiększenia frekwencji gości. 8) Przyjmowanie do służby urzędników i sług, zwalnianie ich, wdrażanie dochodzeń dyscyplinarnych, uchwalenie etatu, ustanawianie płac. 9) Wydawanie żądanych opinji na prowadzenie robót bu dowlanych, otwieranie przedsiębiorstw, zakładów i t. p. w obrębie zdrojowiska. 10) Uchwalenie rocznego budżetu dochodów i wydatków na nadchodzący rok, wszelkich zmian w budżecie, sprawdzenie i zatwierdzenie rocznych sprawozdań ra chunkowych t. j. zamknięć kasowych i sprawozdań z czynności. 11) Czuwanie nad wykonaniem zarządzeń władz państwo wych, skierowanych do komisji zdrojowej.

[madohora]

Komisja zdrojowa ustanawia normy zarządzania funduszem kuracyjnym i jej postanowieniu podlega określenie sposobu użytkowania funduszu kuracyjnego i jego majątku zakładowego. Decyzji komisji zdrojowej podlega wydzierżawienie, wzglę dnie wynajęcie, pozbycie, lub zmiana nieruchomości, będącej własnością funduszu kuracyjnego, lokata kapitałów, które winny być lokowane w sposób dający zabezpieczenie pupilarne, za ciąganie pożyczki imieniem funduszu kuracyjnego, przyzwolenie na rozpoczęcie sporów prawnych imieniem funduszu kuracyj nego i na odstąpienie od nich, zawieranie ugód, umarzających spór, ustanawianie zastępców prawnych.

[madohora]

Przewodniczącym Komisji zdrojowej jest każdoczesny sta rosta. — Do zakresu działania Przewodniczącego należy: 1) Zwoływanie posiedzenia komisji zdrojowej. 2) Przewodniczenie w komisji zdrojowej. 3) Wykonywanie wszelkich prawomocnych uchwał komisji zdrojowej. 4) Pobieranie taks i opłat kuracyjnych. 5) Zastępywanie komisji na zewnątrz. 6) Zarządzanie zakładami sanitarnymi, oraz instytucjami humanitarnemi, założonemi przez komisję zdrojową, lub oddanemi jej w zawiadywanie, oraz współdziałanie z władzami państwowemi w nadzorze nad takiemi in stytucjami, działającymi z inicjatywy prywatnej. 7) Prowadzenie dokładnego inwentarza majątku Komisji zdrojowej, który jest własnością funduszu kuracyjnego, jak i tego majątku który bądź przez skarb Państwa, bądź przez gminę, bądź przez kogo innego zostanie oddany w zarząd komisji zdrojowej. 8) Opracowanie projektów rocznego preliminarza budżeto wego komisji oraz sprawozdań rocznych. 9) Prowadzenie listy gości kuracyjnych, statystyki osób przebywających podczas sezonu w zdrojowisku, oraz księgi życzeń i zażaleń. 10) Prowadzenie przedsiębiorstw, mających na celu kultu ralne rozrywki gości kuracyjnych, oraz reklamowanie zdrojowiska. 11) Kierownictwa biura komisji zdrojowej i nadzór nad funkcjonarjuszami w biurze komisji. 12) Współdziałanie z władzami rządowemi i samorządowemi. Przewodniczący podpisuje wraz z drugim członkiem ko misji (sekretarzem) czysto pisy załatwień, wychodzące z komisji dokumenty, mocą których fundusz kuracyjny przyjmuje zobo wiązania wobec osób trzecich, muszą być podpisane jeszcze przez skarbnika. Dokument zaś, dotyczący interesu, do którego zawarcia potrzebne jest przyzwolenie komisji zdrojowej, lub zatwierdzenie wyższej władzy, .musi nadto być podpisany przez dwóch człon ków komisji i sporządzony z powołaniem się na to zezwolenie, lub zatwierdzenie. O ile powzięta przez komisję zdrojową uchwała jest sprzeczna z ustawami, lub o ile powziętą uchwalą Komisja przekroczyła przyznany jej niniejszym statutem zakres działania, Przewodniczący ma prawo wstrzymać wykonanie dotyczącej uchwały i winien niezwłocznie zwrócić się do Województwa o decyzję.

[madohora]

Zastępca przewodniczącego Komisji Zdrojowej wybiera ko misja zdrojowa każdego roku na pierwszem posiedzeniu z po śród swych członków na jeden rok. Zastępcą przewodniczącego może być tylko członek kornmisji zdrojowej, mieszkający stale w obrębie Zdrojowiska Krze szowice. Wybór zastępcy przewodniczącego podlega zatwierdzeniu Województwa w Krakowie. — Zastępca przewodniczącego po maga mu w wykonywaniu jego obowiązków stosownie do wska zówek przewodniczącego. Wrazie nieobecności przewodniczącego, zastępca przewo dniczącego wchodzi we wszelkie jego prawa i obowiązki. Komisja wybiera nadto sekretarza i skarbnika z pośród członków komisji zdrojowej. Sekretarzem może być tylko osoba, mieszkająca stale w gra nicach zdrojowiska. Funkcję tę spełnia zazwyczaj zarządca (in spektor) zdrojowy. Sekretarz Komisji zdrojowej podpisuje wraz z przewodniczącym wszelkie pisma, wychodzące z Komisji zdro jowej, prowadzi protokoły posiedzeń komisji, i nadzoruje czyn ności kancelaryjne biura komisji. Skarbnik nadzoruje kasę i rachunkowość komisji zdrojowej. Obowiązkiem jego jest przeprowadzić kontrolę kasy co najmniej raz na miesiąc i zdać sprawę z wyniku kontroli ko misji zdrojowej, wzgl. przewodniczącemu. Skarbnik podpisuje wszelkie dokumenta, mocą których fundusz kuracyjny przyjmuje zobowiązanie wobec osób trzecich'

[madohora]

Komisja Zdrojowa zbiera się na posiedzenie w miarę po trzeby, conajmniej jednak raz na miesiąc Posiedzenia komisji odbywają się w lokalu urzędowym komisji, bądź też w innym odpowiednim lokalu, wyznaczonym uchwałą komisji do odbywania jej posiedzeń. Posiedzenie zwołuje przewodniczący, wrazie nieobecności jego zastępca, podając termin, oraz porządek obrad posiedzenia wszystkim członków komisji, oraz osobom uprawnionym do udziału w jej posiedzeniach z głosem doradczym, conajmniej na trzy dni przed wyznaczonym terminem posiedzenia. Każde posiedzenie, które nie jest w ten sposób zwołane, jest nielegalne, a powzięte na niem uchwały, nieważne. Przewo dniczący obowiązany jest nadto zwołać posiedzenie komisji zdro jowej, skoro tego zażąda połowa członków komisji z głosem stanowczym lub starosta. O posiedzeniach, na których mają być powzięte uchwały, winien Przewodniczący Komisji zawiadomić conajmniej na 3 dni naprzód Starostwo, podając termin posiedzenia i porządek dzienny. Komisja Zdrojowa nie może powziąść uchwały, jeżeli wię cej niż połowa członków komisji z głosem stanowczym nie jest na posiedzeniu obecna; uchwały powzięte wbrew temu są nie ważne. Jeżeli na posiedzeniu nie zbierze się liczba członków po trzebna do powzięcia uchwały, winien przewodniczący najdalej do dni 8-miu zwołać powtórne posiedzenie komisji z tymsamym porządkiem dziennym, uchwały tego posiedzenia są ważne bez względu na liczbę obecnych członków. Członek komisji nie może brać udziału w posiedzeniach komisji, jeżeli przedmiot obrad lub uchwały dotyczy jego urzę dowania w komisji, jego własnych interesów prywatnych, lub też inreresów jego żony, albo osób spokrewnionych lub spowi nowaconych z nim do Ii-go stopnia włącznie. Na posiedzeniach komisji przewodniczy Przewodniczący komisji, wrazie jego nieobecności, zastępca Przewodniczącego. Każde posiedzenie odbyte z pominięciem tego przepisu jest nie ważne. Przewodniczący, względnie jego zastępca zagaja i zamyka posiedzenie, przedstawia program obrad, kieruje rozprawami i przestrzega porządku. Przewodniczący głosuje na równi z innymi. Uchwały zapadają większością głosów obecnych członków. Przy równości głosów rozstrzyga głos Przewodniczącego. Głosowanie odbywa się jawnie. Komisja może jednak uchwalić głosowanie tajne. Posiedzenia w których przedmiotem obrad jest budżet, lub sprawozdania kasowe, odbywają się zawsze publicznie. Z posiedzenia komisji zdrojowej spisany będzie protokół, obejmujący nazwiska obecnych członków komisji i osób, bio rących udział w posiedzeniu z głosem doradczym, przedmiot posiedzenia, zgłoszone na posiedzeniu wnioski i zapadłe uchwały w dosłownem brzmieniu. Protokół posiedzenia podpisuje Prze wodniczący posiedzenia i dwóch członków komisji obecnych na posTecfzeniu. Oprócz tego ma być prowadzona księga uchwał komisji! * Odpisy z posiedzenia mają być przedkładane w ciągu 3 dni Starostwu do wiadomości.

[madohora]

Celem umożliwienia wykonania zadań komisji zdrojowej, tworzy się fundusz kuracyjny, który powstaje : a) Z taks kuracyjnych ustalonych przez komisję zdrojową. — 10 — b) Z opłat pobieranych od wszelkiego rodzaju przed- sięoioistw handlowych i przemysłowych, istniejących na terenie zbrojowiska. c) Z opłat od widowisk, zabaw, koncertów i innych przedsiębiorstw. ci) Z opłat za używanie urządzeń, utrzymywanych z fun duszu kuracyjnego. e) Z opłat od osób wynajmujących mieszkania prze jezdnym. f) Z dobrowolnych ofiar i zapisów. g) Z zasiłków ze Skarbu Państwa lub ciał Samorządowych. h) Z dochodów od majątków i kapitałów, należących do funduszu kuracyjnego.

[madohora]

Skład chemiczny wody. Ścisły rozbiór chemiczny tak jakościowy jako i ilościowy wody zdroju głównego dokonany został w r. 1871 przez ś. p. A. Aleksan drowicza, który tenże wraz z całym sposobem postę powania w dziele wyżej namienionem dokładnie opisał. Tutaj pomijam cały obszerny sposób postępowania, ograniczając się do podania ostatecznych wypadków rozbioru a) połączenia kwasu węglowego z zasadami obli czone jako węglany obojętne bezw r odne. W 1000 czę w 1 funcie ściach ~ 7680 z. podsiarczynu sodowego . 0,007687 o,o5go36 siarkanu potasowego . 0,070405 0,540710 siarkanu sodowego 0,072514 0,556908 siarkanu wapniowego 1,624637 1 2,4772 1 2 siarkanu magnowego 0,527934 4,o54533 chlorku sodu ..... 0,01 6857 0,129462 Do przeniesienia 2,320034 17,81786
W 1000 czę w i funcie ściach ~ 7680 z. Z przeniesienia 2 , 320 o 34 17,817861 węglanu wapniowego . . o, 277409 2 ,i 3 o 5 oi węglanu magnowego . . 0,010559 0,081093 kwasu krzemowego . . . 0,057803 0,443927 Ogólna ilość składników zsia dłych 2 , 6658 o 5 20,473382 kwasu węglowego połączone go z węglanami dla utwo rzenia dwuwęglanów . . 0,127591 0,979899 kwasu węglowego istotnie wolnego 0,329196 2,528225 kwasu siarkowodowego . . 0,004692 o,o36o35 azotu 0,024558 o,i886o5 Ogółem wszystkich składni ków 3,151842 24,206146 W ilości nieoznaczalnej, węglan żelazawy, węglan manganezawy, fosforan glinowy. b) Połączenia kwasu węglowego z zasadami, obli czone jako dwuwęglany bezwodne: W 1000 czę w i funcie ściach — 7680 z. podsiarczynu sodowego . . 0,007687 o,o59o36 siarkanu potasowego . . . 0,070405 0 en O VI O siarkanu sodowego . . . 0,0725 14 O,556908 siarkanu wapniowego . . 1,624637 12,4772 12 siarkanu magnowego . . . 0,527934 4,054533 Do przeniesienia 2,3o3177 17,68839
3 7 W r 000 czę w i funcie ściach “ 7680 z. Z przeniesienia . 2,3o3177 17,688399 chlorku sodu 0,016857 0,129462 dwuwęglanu wapniow r ego 0,399469 3,067922 dwuwęglanu magnow T ego 0,016090 0,123571 kwasu krzemow r ego . . . 0,o578o3 0,443927 Ogółem składników zsiadłych 2,793396 2l,45328l kwasu węglowego istotnie wolnego 0,329196 2,528225 kwasu siarkowodow r ego . . 0,004692 o,o36o35 azotu 0,024558 o,i886o5 Ogółem wszystkich składni ków 3,151842 24,206146 w r ilości nieoznaczalnej węglan żelazawy, w ęglan man- ganezawy i fosforan glinowy. c) Gazy obliczone na objąt w ciepłocie zdroju i przy zwykłem ciśnieniu powietrza. Kwas węglowy niby wolny, iooo Cm. sześć, wody za wierają 241,38 Cm. sześ. 1 funt ~ 32 ct. zawiera 7,72 cali sz. Kwas węglowy istotnie wolny. 1000 Cm. sz. wody za wierają 168,10 Cm. sz. 1 funt — 32 ct. 5,38 cali sz. Kwas siarkowodowy. 1000 Cm. sz. wody zawierają 3,2 r Cm. sz. 1 funt — 32 calom, zawiera 0,10 cali sz. Azot. 1000 Cm. sz. wody zawierają 20,31 Cm. sz. 1 funt zz: 32 calom, zawiera o,65 cali

[madohora]

Własności fizyczne wody. Woda zdroju Zołii co do barwy, przeźroczystości, woni i smaku nie różni się wcale od wody zdroju głównego. Ciepłota jej wy nosi + 9,38° Cel. zz 7 , 5 o ° R., jest zatem nieco niż szą od ciepłoty zdroju głównego. Ciężar gatunkowy wynosi 1,003425, przeto jest prawie taki sam, jak wo dy zdroju głównego.

[madohora]

Co do składu chemicznego, oba zdroje zawierają jedne i też same składniki zsiadłe oraz w tejże samej ilości, różnica jedynie pod tym względem zachodzi, że źródło Zofii zawiera nieco więcej kwasu siarkowodowego

[madohora]

Przybywszy na miejsce koleją żelazną, czy to od strony Krakowa, czy z przeciwnej i opuściwszy dwo rzec, wychodzi się na drogę szeroką, ocienioną kilku szeregami drzew wyniosłych, która prowadzi od Ten- czynka i Zwierzyńca do samych Krzeszowic; po pra wej stronie drogi jest chodnik dla pieszych a po za tym leżą obszerne łąki rozciągające się w stronę Pisar, starannie drenowane i zasadzone szeregami drzew owo cowych ; po stronie lewej z początku widać zabudowa nia folwarczne a dalej obszerny park, sztachetami od graniczony od drogi, dochodzący do samych łazienek. Idąc tą drogą i minąwszy łazienki, dochodzi się do tak zwanego Rynku krzeszowickiego, obszernego placu, na którym co poniedziałek odbywają się targi.

[madohora]

Rynek otoczony jest domami po większej części piętrowemi, murowanemi, z pomiędzy których zasłu gują na wspomnienie: dawny pałacyk zwanv z cudzo ziemska Vauxhall dziś opustoszały, na dole tylko mieszczący szereg sklepów świeżo wybudowanych; pa łacyk ten w najbliższym czasie ma być wyrestauro- wany i przeznaczony na miejsce zebrań dla gości; dom mieszczący restauracyję pod białym orłem, gmach z bo ku leżący, w którym jest sąd powiatowy i t. d. Na środku placu stoją dwa budynki drewniane prze cięte w podłuż krytemi chodnikami, koło których z je dnej i z drugiej strony znajdują się szeregi kramów, w dnie targowe zajęte przez kupców po większej czę ści starozakonnych. Dalej stoi szkoła, apteka, budynek długi bezpiętrowy, murowany zwany pawilonem, w którym są mieszkania oficyjalistów, oraz pokoje wy- najńiowane gościom na lato do Krzeszowic przybywa jącym. Po za tym budynkiem płynie rzeczka, oddziela jąca tę część od drugiej, w której leży kościół, pałac i t. d., do połączenia służy kilka mostków przez rzeczkę rzuconych.

[madohora]

Od dawnego pałacu wznosi się wzgórze, całe po kryte obszernym ogrodem angielskim pięknie urządzo nym i utrzymanym. Krętemi chodnikami dochodzi się do szczytu wzgórza, na którem wznoszą się mury nowego pałacu, wybudowanego przed dwudziestu laty, będącego obecnie miejscem zamieszkania dziedziców Krzeszowic. Okazała ta budowla, pod którą kamień wę gielny położono dnia 28 czerwca i85o r., a w r. i85y dokończono budowy, widoczna jest z daleka z swemi czte rema wieżyczkami; mieści ona kilkadziesiąt pokoi mie szkalnych, a w tych nie mało dzieł sztuki, oraz pamią tek historycznych rodzinnych. Przed pałacem jest ob szerny taras otoczony balustradą, z którego prześliczny widok na ruiny zamku Tenczyna, wznoszące się na przeciwległej górze, zwierzyniec, bażantarnię oraz drogę kolei żelaznej przebiegającą u stóp wzgórza. Poniżej tarasu jest mały, ładny stawek z kępą w pośrodku, po której pływają łabędzie. W par ku tym napotkać można wiele pięknych, zagranicznych drzew i krzewów, między któremi znajdują się nie które gatunki do bardzo rzadkich w naszym kraju należące. Wzgórze, na którem stoi pałac, zniżając się zwolna ku stronie wschodniej, kończy się obok ko ścioła, budowli okazałej, zasługującej na osobne ob szerniejsze opisanie; niedaleko kościoła stoi ple bani ja w stylu ostrołukowym zbudowana, a od kościoła od dzielona małym ogródkiem, po za plebanią zaś dwa szeregi domów włościańskich prowadzą w stronę pół nocną ku Czatkowicom.

[madohora]

Najważniejszą rzeczą dla gości przybywających w obce miejsce jest pomieszkanie. VV Krzeszowi cach, aby zapobiedz brakowi mieszkań, przed dwoma laty zbudowano a w roku zeszłym oddano na użytek gości obszerny budynek, zwany hotelem łazienko wym. Dom ten piętrowy większy od łazienek (długi 5 i, szeroki 26 metrów), stoi w ich pobliżu oddzielony głównym chodnikiem spacerowym; zwrócony oknami na północ i południe; od strony północnej ma okien 12, od południowej zwróconej ku ogrodowi dworskie mu, zkąd jest główne wejście, okien 8; wzdłuż jest prze cięty kurytarzem, a z obu stron tegoż są drzwi do mieszkań. Tak na dole jako i na piętrze rozkład jest jednakowy; od strony południowej po rogach są po dwa mieszkania, każde złożone z przedpokoju, dwóch pokoi i kuchni, między temi są cztery pokoje z oso- bnemi wejściami, które jednak mogą być z sobą połą czone; od strony północnej jest po sześć pokoi poje dynczych, te są zaopatrzone w piece (w trzech na dole i w trzech na górze są piece z kuchenkami), oraz po dwie kuchnie osobne. Wszystkie mieszkania są po rządne i wygodnie umeblowane w sprzęty plecione i wyścielane, oraz łóżka żelazne z siennikami sprężyno- wemi i materacami włosianemi. Mieszkania wynajmują się tygodniowo, cena większych mieszkań wynosi po 14 złr. w. a. tygodniowo, pojedynczych pokojów wię kszych po 6, mniejszych bez kuchenek po 4 złr. ty godniowo. Na końcu zachodnim kurytarza są wychodki, kilkorgiem drzwi od kurytarza oddzielone i należy cie przewietrzane. O mieszkaniach znajdujących się w łazienkach, złożonych z kilkunastu pokoi, już wyżej przy opisie łazienek była mowa, prócz tego w r dawnym budynku zwanym pawilonem, są także mieszkania do wynajęcia dla gości, lecz te potrzebują restauracyi. Wreszcie wielu prywatnych właścicieli wynajmuje mieszkania w swoich domach, z pomiędzy tych zasługuje na zalecenie ładny domek piętrowy p. Bogackiego, znajdujący się w pobliżu kościoła. Co do pożywienia, które odpowiednio i należy cie przyrządzone, należy do pierwszych i najważniej szych potrzeb w r zdrojowisku, tej czynią zadość restau- racyje, jedna w Rynku krzeszowickim pod białym or łem , druga w r dworcu kolei żelaznej nieco oddalona, trzecia najlepsza lecz podobno za droga p. Bogackiej. Osoby, mające kuchnie i pragnące się w domu stołować, wszelkich artykułów' żywności dostaną na miejscu, mię sa u rzeźników', jarzyn, zielenin, w ogrodzie dwmrskim, mąki, kaszy, ryżu, korzeni, cukru, kawy, a prócz tego świec, nafty i innych artykułów nie do jedzenia w r skle pach miejscowych, których jest kilka; mleka, śmietanki, masła, jaj, jagód dostarczą kobiety wiejskie; czego tru dno dostać w r ciągu tygodnia, dostanie w poniedziałek jako w dzień targowy; a wreszcie rzeczv, na których zbywa, można łatwo sprowadzić z pobliskiego Krakowa. Apteka jest w r miejscu w pobliżu rynku, w której prócz leków' i najważniejszych wód zamiejscowych mo żna dostać. — W razie braku wody potrzebnej najlepiej zapisać z Krakowa z apteki p. Konst. Wiszniewskiego przy ulicy Floryjańskiej (pod gwiazdą) Poczta i telegraf są w miejscu, w dworcu kolei żelaznej. Do zebrań towarzyskich służy sala w łazienkach, gdzie i niektóre czasopisma znaleść można. Najpotrze- trzebniejsi rzemieślnicy znajdują się w Krzeszowicach; dla pociechy duchownej jest w miejscu kościół, gdzie codziennie dwie Msze św. się odprawiają. Co do przechadzek, wziąwszy na uwagę, że całe prawie Krzeszowice stanowią jakby jeden ogród, o czem opis topograficzny miejscowości przekonywa, doda wszy do tego ocienione chodniki w jednę stronę ku Czatkowicom i Czerny, w drugą ku Zwierzyńcowi, w trzecią ku Pisarom prowadzące, widzimy, że na brak sposobności do przechadzek i to wcale nie jednostajnych narzekać nie można.

[madohora]

KOŚCIÓŁ. Kościół będący niezaprzeczenie jednym z najpię kniejszych pomników budownictwa nowoczesnego, nie- tylko w Krzeszowicach, ale w całej okolicy Krakowa, wybudowany został w piątym dziesiątku bieżącego stó- lecia, podług planu znakomitego budowniczego prof. Schinkla z Berlina, przez jego ucznia Hotbauera. Kościół w Krzeszowicach znajdował się już w ro ku 1440, jak o tern Długosz wspomina; był to ubogi kościółek zbudowany z modrzewia, nie parafialny, a nawet nie było na miejscu kapłana, któryby odprawiał nabożeństwo; w dni świąteczne w tym celu księży u- myślnie sprowadzano; kościół ten istniał do r. 1829, wówczas jako podupadły został rozebranym. Ówczesny dziedzic Krzeszowic ś. p. Artur hr. Potocki, który po sobie nietylko w Krzeszowicach, ale i w Krakowie niewygasłą pamięć pozostawił, postanowił zbudować n°w’y kościół, gdy jednak śmierć nie dozwoliła mu tego dzieła do skutku doprowadzić, miejsce Jego zastąpiła dostojna małżonka Zofia z hr. Bramckich Potocka, zbudowawszy ku chw'ale Bożej kościół teraźniejszy, w którym od r. 1844 odprawia się nabożeństwo. Akta kościelne sięgają roku 1574, wszelkie wia domości historyczne dotyczące kościoła starannie zebrał, i w obszernym pamiętniku w archiwum kościoła za chowanym opisał dzisiejszy proboszcz JX. Konrad Sciborow'ski. Kościół krzeszowicki stoi na obszernym placu nieco na podniesieniu; wybudowany w r stylu ostrołukowym z cegieł ogniotrwałych, łączonych cementem i nie tyn kowanych (Rohbau), z dwiema w^ysokiemi, spiczastemi wieżami w tylnej części i dwiema małemi wieżyczkami kamiennemi po rogach szczytu wspaniałej facyaty z ka mienia ciosow ego wzniesionej, w t której trzy arkady ostrołukowe stanowią wejście do przedsionka, a z tego do wnętrza kościoła. W facyjacie znajduje się duże o- krągłe okno z szkieł różnobarwnych, rzucające po nad chóiem miłe światło do wnętrza; z obu stron tego okna są kamienne herby założycieli, rodziny Potockich i Branickich Piława i Korczak, a poniżej cztery posągi kamienne dłuta miejscowego rzeźbiarza A. Kuhna. Na samym szczycie duży posąg Sgo Michała zabijają cego smoka; dwie główne wieże, dźwigające ośmioką tne piramidalne szczyty krzyżem zakończone, są połączo ne otwartą gałeryją; na jednej z wież umieszczono ze gar głośno bijący godziny. Płaski dach i wieże pokryte blachą miedzianą, krawędzie przyokapne całej powierz chni kościoła i wież są otoczone kamienną galeryją gotycką. Wnętrze kościoła i kaplic oświeca dwadzieścia okien umieszczonych między występującemi filarami, może za nadto jasno. Długość kościoła, który budową swą przypomina kościół Sgo Ludwika w Monachium, wynosi 120, szerokość 40, a wysokość 5o stóp wie deńskich (33, 1 1 i 14 metrów). Wielki ołtarz rzeźbiony z drzewa bardzo pięknej roboty, pozostaje w harmonii z budową całego kościoła; tabernaculum bogato złocone, w ołtarzu piękny obraz wiedeńskiego artysty Kupelwiesera, przedstawiający Najświętszą Pannę z Dzieciątkiem Jezus na tronie, z o- czyma zwróconemi na klęczącą u Jej stóp rodzinę fun datorów kościoła, którą przedstawiają Sw. Wojciech i Św. Zofia ; po bokach dwa ołtarze, w jednym z nich dawny obraz Matki Boskiej różańcowej, malowany na drzewne, otoczony mozaikową ramą. W jednej z dwóch kaplic, znajduje się piękny obraz Trzech Króli, szkoły włoskiej pędzla Fr. Santi Titi z roku 1597, a w' ścianie bocznej wmurowany starożytny pomnik z marmuru, przedstawiający w wypukłorzeźbie leżącego rycerza w zbroi. Pomnik ten w roku 1828 znaleziony w piwnicy pałacu Spiskiego w Krakowie, z początku był uważany a pomnik grobowy, przygotowany dla Jerzego lub Hie ronima Lubomirskiego, później atoli dowiedziano się, że był przeznaczony dla innego członka tejże samej rodziny, a mianowicie dla Sebastyjana Lubomir skiego, kasztelana wojnickiego i sieradzkiego, bur- grabiego krakowskiego, przełożonego żup wielickich, zmarłego w r. i 6 i 3 . W drugiej kaplicy znajduje się w ołtarzu obraz Śgo Marcina, patrona kościoła i pa rafii, a na ścianie bocznej piękny obraz Matki Boskiej Kupelwi esera, w ramach marmurowych. Ambona i ławki w kościele są rzeźbione z drzewa dębowego, posadzka z marmuru białego i czarnego dębnickiego, w kostkę układana, balustrada przed wielkim ołtarzem i kropielnice z szarawego marmuru szląskiego, do soli podobnego, antepedyja ołtarzy z porfiru miękińskiego; ściany kościoła całkiem białe, wreszcie piękne organy w Wiedniu wyrobione, uzupełniają harmonijną całość świątyni. Prócz kosztownych aparatów kościelnych za sługuje jeszcze na wspomnienie wizerunek Ukrzyżowa nego Chrystusa, dawniej znajdujący się w kaplicy, a obecnie umieszczony za wielkim ołtarzem, którego fi- guia już w r. 1480 znajdowała się w kościele miejsco wym, krzyż zaś sam niedawno został na nowo zro biony. Z pizysionka kościoła można się dostać z obu stron przez małe drzwiczki poboczne, do schodów kamien nych w ślimak kręconych, prowadzących na chór; a następnie do kurytarzyków z których się wchodzi na wieże główne, a z tych na otwartą galeryją, z której bardzo piękny widok na okolicę. W sklepie grobowym pod kościołem, do którego wejście jest od zewnątrz, pochowano zwłoki przedwcześnie zmarłego (d. i 5 czerwca 18721'.) ś. p. Adama hr. Po tockiego, który zawsze i wszędzie się znajdował, gdzie czy to radą, czy pieniędzmi, czy własną osobą można było krajowi stać się pomocnym, a w r. i8ą5 pierwszym był w kraju w' nadaniu usamowolnienia wło ścianom. Niedaleko kościoła znajduje się plebania, a dalej na wzgórzu cmentarz, w środku którego stoi kaplica gotycka, budowy odpowiadającej kościołowi, w r. 1864 wzniesiona; w jej podziemiu złożono zwłoki trzech przy jaciół rodziny hr. Potockich, ś. p. jen. Józefa Chło- pickiego zmarłego w r. 1854, Romana hr. Zału skiego i Edwarda Rembowskiego. Na cmenta rzu zaś samym prócz wielu innych spoczywają zwłoki jen. Al. Błędowskiego (którego pomnik jest na Czerny), pułkownika Adamowskiego, Dra Anto niego Sławikowskiego, prof, okulistyki w U. J. K., zmarłego d. 10 czerwca 1870 r., oraz zasłużonego księ garza krakowskiego D. E. Friedleina, zmarłego w r. 1855.

[madohora]

DOM SCHRONIENIA. W pobliżu szpitala na wzgórzu, z którego prze pyszny widok na Zamek tenczyński, podobny jak z no wego pałacu, znajduje się Dom schronienia imienia Artura, założony przez Zofią hr. Potocką ku uczczeniu pamięci zmarłego przedwcześnie małżonka. Dom ten przezna czony jest na miejsce przytułku dla osób, które w służ bie dziedziców siły swe stargały, w podeszłym wieku się znajdują lub kalectwem jakiem zostały dotkniętemi. Osiem osób znajduje tutaj zapewnienie swego bytu, otrzymując porządne pomieszkanie, pożywienie, okry cie i obsługę aż do śmierci. Prócz tego jest kilka po koików dla osób przybywających na czas krótszy, np. dla leczenia się w porze letniej, oraz mieszkanie za wiadowcy szpitala i domu schronienia, oraz księdza kapelana miejscowego.

[madohora]

Krzeszowice – miasto w południowej Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krzeszowice. Miasto jest jednym z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej. Krzeszowice należą do Jaworznicko-Chrzanowskiego Okręgu Przemysłowego.

[madohora]

Gmina Krzeszowice położona jest w południowej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej – w południowej części Wyżyny Olkuskiej, na obszarze Rowu Krzeszowickiego oraz Garbu Tenczyńskiego. Potrzaskana w czasie alpejskich ruchów górotwórczych płyta wyżyny kryje w sobie liczne intruzje magmowe, stąd na obszarze gminy występują: porfiry, dolomity, diabazy oraz tuf. Począwszy od dewonu, reprezentowane są tu wszystkie ery geologiczne. Wapienne podłoże Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej oraz Garbu Tenczyńskiego odsłania się w wielu miejscach, ukazując formy krasowe – liczne jaskinie, doliny krasowe oraz ostańce, należące do osobliwości tego regionu. Dla ochrony wszystkich tych niezwykłości w 1981 r. utworzono Zespół Jurajskich Parków Krajobrazowych. Jest ich 6, z czego 3 leżą częściowo na terenie gminy Krzeszowice: Rudniański – obejmujący niewielki wycinek Garbu Tenczyńskiego, Tenczyński – z pozostałą częścią Garbu Tenczyńskiego, Dolinki Krakowskie – z południową częścią Płaskowyżu Ojcowskiego.

[madohora]

Na terenie miasta znajduje się obszar Krzeszowice (Natura 2000), jako projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk, aktualnie obszar mający znaczenie dla Wspólnoty o powierzchni 39,8 ha. Utworzony został w celu ochrony kolonii rozrodczej nietoperzy (nocka orzęsionego) zlokalizowanej na terenie kościoła św. Marcina i okolicznych miejsc żerowania (Park Miejski, Aleja Spacerowa). Jest to kluczowa kolonia rozrodcza nocka orzęsionego – druga pod względem liczebności tego nietoperza w Polsce.

[madohora]

Wcześniejsza świątynia istniała tu prawdopodobnie w 1337. Obecną wzniesiono w latach 1832 i 1840-1844 według projektu Karola Perciera, Leonarda Fontaine i Karola Fryderyka Schinkla.

[madohora]

Cmentarz w Czernej

[madohora]

Na stronie północnej ogrodzenia cmentarza (przy klasztorze) znajduje się marmurowe epitafium dla o. Telesfora od św. Józefa (Józefa Sołtysika, 1786-1851), zasłużonego dla klasztoru przeora.

[madohora]

Karmel Cmentarz

[madohora]

*****

[madohora]

Napis ten częściowo zniszczony w 1836 r. na polecenie władz administracyjnych Rzeczypospolitej Krakowskiej jako ubliżający honorowi armii rosyjskiej. Także na ścianie południowej cmentarza umieszczono tablicę z wykazem pomordowanych karmelitów bosych w czasie II wojny światowej i wzorowych zakonników. Do nich należą m.in. o. Jozafat od św. Józefa (1866-1910); Brat Bogumił od św. Jozafata (1871-1960).

[madohora]

Cmentarz klasztorny w Czernej

[madohora]

Wśród grobów zakonników znajduje się także mogiła Brata Hipariona od św. Teresy (Alojzego Sielickiego (1922-1970)). Służył on i walczył w Armii Kościuszkowskiej o Wał Pomorski i zdobywaniu Berlina w 1945 roku. W nagrodę otrzymał wiele odznaczeń zarówno polskich, jak i sowieckich.

[madohora]

Czerna *

[madohora]

Muzeum Karmelitańskie przenosi nas w czasy, kiedy klasztor był pustelnią, zamieszkiwaną przez eremitów.

[madohora]

Kościół znajduje się na obszarze Krzeszowice (Natura 2000), projektowanego specjalnego obszaru ochrony siedlisk, aktualnie obszaru mającego znaczenie dla Wspólnoty. Utworzony został w celu ochrony kolonii rozrodczej nietoperzy (nocka orzęsionego) zlokalizowanego właśnie na terenie kościoła św. Marcina oraz na okolicznych miejscach żerowania (Park Miejski, Aleja Spacerowa). Jest to kluczowa kolonia rozrodcza nocka orzęsionego – druga pod względem liczebności tego nietoperza w Polsce.

[madohora]

Vauxhall – najstarszy i jeden z najcenniejszych zabytków w Krzeszowicach, wybudowany w latach 1783–1786 według projektu nadwornego architekta Szczepana Humberta na polecenie księżnej Izabeli Lubomirskiej jako dom zdrojowy z salami zabaw.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

W 1858 roku wybudowano zbiornik wody siarczanej, do którego pompowano wodę ze Źródła Głównego (Zdroju Głównego), by podnieść jej poziom. Z niego woda dostawała się do łazienek zdrojowych drewnianymi rurami. W roku 1857 Zdrój Główny został ocembrowany cegłami i zmniejszono obwód studni, dzięki czemu wzrósł w niej poziom wody. Zaprzestano pompowania jej do zbiornika w tzw. kapliczce. W 1858 roku tzw. kapliczka uzyskała teraźniejszy wygląd. W 1982 roku tzw. kapliczka została wyremontowana.

[madohora]

[madohora]

Stary Szpital – budynek z 1859 w Krzeszowicach, dawny szpital, przeznaczony dla chorych pracowników Hrabstwa Tenczyńskiego, m.in. górników, pracowników dworskich, folwarcznych i leśnych. Zofia Potocka z Branickich w 1822 zakupiła pole wraz ze źródłem siarczanym Źródło Zofia (Źródło pod szpitalem) i wybudowała w jego pobliżu ów budynek klasycystyczny, o dwóch piętrowych ryzalitach połączonych parterowym łącznikiem. W 8 salach było 43 łóżek oraz kaplica, kancelaria, kuchnia, apteczka, mieszkanie dla łazienki w których wykorzystywano wodę z owego źródła. Wokół budynku istniał obszerny ogród. Udzielał również pomocy medycznej dla powstańców, oraz w czasie epidemii cholery w 1855 i I wojny światowej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Synagoga została zbudowana pod koniec XIX wieku, jako dom modlitwy przeznaczony wyłącznie dla mężczyzn. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali wnętrze synagogi. Po zakończeniu wojny została przystosowana na potrzeby magazynu. Na początku XXI w. wykorzystywana była jako ośrodek kulturalny. Odbywały się w niej pokazy filmów oraz koncerty.

[madohora]

[madohora]

Głęboko wierzymy, że dzięki naszemu nowemu Domowi Pielgrzyma klasztor karmelitów bosych w Czernej będzie jeszcze owocniej służył wszystkim, którzy w celach duchowych i rekreacyjnych pragną odwiedzić Czerną i jej okolice, i że miejsce to będzie bliskie sercu dla jeszcze szerszego grona osób.

[madohora]

kolor zielony

Szlak Racławski biegnie z Rudawy, przez Dolinę Racławki, Szklary do Doliny Szklarki, gdzie łączy się ze Szlakiem Dolinek Jurajskich. Długość szlaku wynowi 16 km

[madohora]

Widok z Krzeszowic

[madohora]

Gmina Krzeszowice położona jest w południowej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej – w południowej części Wyżyny Olkuskiej, na obszarze Rowu Krzeszowickiego oraz Garbu Tenczyńskiego. Potrzaskana w czasie alpejskich ruchów górotwórczych płyta wyżyny kryje w sobie liczne intruzje magmowe, stąd na obszarze gminy występują: porfiry, dolomity, diabazy oraz tuf. Począwszy od dewonu, reprezentowane są tu wszystkie ery geologiczne. Wapienne podłoże Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej oraz Garbu Tenczyńskiego odsłania się w wielu miejscach, ukazując formy krasowe – liczne jaskinie, doliny krasowe oraz ostańce, należące do osobliwości tego regionu. Dla ochrony wszystkich tych niezwykłości w 1981 r. utworzono Zespół Jurajskich Parków Krajobrazowych. Jest ich 6, z czego 3 leżą częściowo na terenie gminy Krzeszowice: Rudniański – obejmujący niewielki wycinek Garbu Tenczyńskiego, Tenczyński – z pozostałą częścią Garbu Tenczyńskiego, Dolinki Krakowskie – z południową częścią Płaskowyżu Ojcowskiego.

[madohora]

Rynek w Krzeszowicach

[madohora]

Na terenie miasta znajduje się obszar Krzeszowice (Natura 2000), jako projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk, aktualnie obszar mający znaczenie dla Wspólnoty o powierzchni 39,8 ha. Utworzony został w celu ochrony kolonii rozrodczej nietoperzy (nocka orzęsionego) zlokalizowanej na terenie kościoła św. Marcina i okolicznych miejsc żerowania (Park Miejski, Aleja Spacerowa). Jest to kluczowa kolonia rozrodcza nocka orzęsionego – druga pod względem liczebności tego nietoperza w Polsce

[madohora]

W deszczu

[madohora]

Pierwsza historyczna wzmianka o Krzeszowicach pochodzi z 1286 r., kiedy to biskup Paweł z Przemankowa nadał Fryczkowi Fretonowi z Bytomia przywilej na założenie w istniejącej już wsi Cressouicy sołectwa na zasadzie prawa magdeburskiego. W 1337 r. prawdopodobnie istniał tu już kościół. Według Długosza w 2. poł. XV w. w Krzeszowicach stał drewniany kościół pod wezwaniem św. Marcina, istniała szkoła, karczma i folwark plebański. W 1555 r. Krzeszowice stały się własnością Stanisława Tęczyńskiego i weszły w skład hrabstwa tęczyńskiego. W 1595 r. wieś położona w powiecie proszowskim województwa krakowskiego była własnością wojewodziców krakowskich: Gabriela, Andrzeja i Jana Magnusa Tęczyńskich. W następnych latach były własnością m.in. Sieniawskich, Opalińskich, Czartoryskich, Lubomirskich, a od 1816 r. Potockich.

[madohora]

Wieś położona w województwie krakowskim wchodziła wraz z folwarkiem w 1662 r. w skład hrabstwa tęczyńskiego Łukasza Opalińskiego[5]. W XVII w. odkryto lecznicze właściwości tutejszych wód siarczanych. Pierwszy zapis o wykorzystaniu tutejszych wód siarczanych w celu leczenia bydła dokonany został przez miejscowego proboszcza ks. Bernarda Bocheńskiego, w kronice parafialnej w 1625 r.

[madohora]

F o n>tanna w Krzeszowicach

[madohora]

Największe znaczenie dla współczesnego charakteru Krzeszowic jako uzdrowiska miał trzeciorzęd (60–1 mln lat p.n.e.), a ściślej – morze mioceńskie, które zalało Rów Krzeszowicki, utworzony wcześniej pod wpływem alpejskich ruchów górotwórczych. W specyficznych warunkach terenowych na dnie morza, wśród iłów, wytrącał się z wody siarczan wapnia, czyli gips. Na skutek działania materii organicznej, zawartej w sąsiadujących z gipsem pokładach, zostaje on zredukowany. W wyniku dalszych procesów dochodzi do wypłukiwania związków siarki, które w postaci wody siarczanowo-wapniowo-siarczkowej wypływają w Krzeszowicach w postaci dwu źródeł: Głównego i Zofii.

[madohora]

Park Miejski

[madohora]

Zatwierdzone przez księcia Czartoryskiego plany budowy nowoczesnych łazienek realizowała energicznie księżna Izabela Lubomirska. W 1788 r. zespół uzdrowiskowy składał się z pięciu niewielkich domków kąpielowych, dwóch łaźni, lazaretu i mieszkania dla ubogich gości, pałacyku Vauxhall prowadzącego działalność rozrywkową dla kuracjuszy, oberży oraz kilku obiektów pomocniczych i gospodarczych. W następnych latach księżna zamierzała znacznie rozbudować uzdrowisko, plan ten jednak nie został zrealizowany, prawdopodobnie ze względu na zaistniałe wydarzenia polityczne (II i III rozbiór Polski w 1793 i 1795 r., powstanie kościuszkowskie w 1794 r., okres wojen napoleońskich w latach 1803–1815). W 1819 r. powstał budynek Łazienki Zielone (zwane od 1858 r. – Zofia). W okresie tym lekarzem zdrojowym był Leopold de Lafontaine, który w 1789 r. wydał pierwszą monografię uzdrowiska, zawierającą oprócz charakterystyki wód także opis okolicy

[madohora]

W latach 1850–1857 Potoccy wybudowali, według projektu F.M. Lanciego, pałac w stylu renesansu włoskiego. Jego kubatura wynosi 43 tysięcy metrów sześciennych, składa się z 228 różnych pomieszczeń. Wraz z rozpoczęciem budowy pałacu założono park krajobrazowy z cechami parku angielskiego. Pałac został zamieszkany w 1862 r., a drobne przeróbki, szczególnie wnętrz, trwały do 1871 r.

[madohora]

W 1919 r. Rada Gminna wystąpiła z prośbą o przyznanie Krzeszowicom praw miejskich, które uzyskały je 3 grudnia 1924 r. z dniem wejścia w życie ustawy, 1 stycznia 1925 r. Potwierdzenie praw miejskich Krzeszowice uzyskały 18 października 1933 r W tym samym roku powołano do życia Komitet Rozbudowy Miasta Krzeszowic, który popierał intensywny rozwój budownictwa prywatnego. Powstała dzielnica willowa Nowy Świat, zaczęto wznosić kamienice czynszowe trzy- i czterokondygnacyjne. W 1921 r. liczba mieszkańców Krzeszowic wyniosła 2993 osoby (w tym ponad 17% Żydów). W 1924 r. powstał klub sportowy Świt Krzeszowice.

[madohora]

Szlak twórców to pomysł, jaki zrodził się kilka lat temu, a pierwszym upamiętnionym ławeczką człowiekiem był Kazimierz Wyka, patron krzeszowickiej biblioteki. Jego ławeczka stoi przy placu Kulczyckiego.

[madohora]

Kościół w Krzeszowicach

[madohora]

Wcześniejsza świątynia istniała tu prawdopodobnie w 1337. Obecną wzniesiono w latach 1832 i 1840-1844 według projektu Karola Perciera, Leonarda Fontaine i Karola Fryderyka Schinkla.

[madohora]

Krzeszowice w deszczu

[madohora]

W 1908 pochowano w nim Andrzeja Potockiego. W podziemiu znajduje się nekropolia z grobami 15 przedstawicieli krzeszowickiej linii Potockich, m.in. Katarzyny Potockiej (1825–1907).

[madohora]

[madohora]

W roku 2018 stacja obsługiwała 700–1000 pasażerów na dobę

[madohora]

14 czerwca 2020 został oddany do użytku zmodernizowany 200 m peron nr 1 oraz 400 m peron nr 2. W ramach przebudowy linii kolejowej z Krakowa do Katowic, która jest finansowana w ramach instrumentu CEF „Łącząc Europę” planowane są dalsze prace, które obejmą remont kolejnego peronu nr 3

[madohora]

W ciągu tych dwunastu lat (1996–2008) kilkanaście parowozów, będących już w momencie ściągnięcia do Krzeszowic w opłakanym stanie, było dalej niszczonych i rozkradanych. Niektóre z nich odjechały (30 października 2007 r.) do Krakowa Płaszowa, część przejął Skansen taboru kolejowego w Chabówce, a inne przewieziono (9 marca 2008 r.) do skansenu kolejowego w Pyskowicach.

[madohora]

W latach 70. i 80. XX w. w budynku dworcowym mieścił się kolejowy gabinet dentystyczny, a w latach 80. i 90. XX w. świetlica młodzieżowa dla dojeżdżających pociągiem uczniów tutejszych szkół ponadpodstawowych. W latach 90. XX w. i na początku XXI w. na terenie dworca tymczasowo mieścił się dworzec autobusowy PKS. Od roku 2006 do 2009 w budynku dworcowym działał Antykwariat na Peronie. Do 2010 na piętrze budynku znajdowały się mieszkania prywatne. W latach 2009–2012 przeprowadzono prace modernizacyjne dworca[6]. Od października 2014 w budynku dworca działa filia Urzędu Pracy Powiatu Krakowskiego, filia Referatu Rejestracji Pojazdów Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w Krakowie oraz biuro ubezpieczeniowe.

[madohora]

W nocy z 16 na 17 grudnia 1935 przed stacją doszło do zderzenia dwóch pociągów towarowych. Opóźniony pociąg wyładowany węglem z Załucza do Zebrzydowic został skierowany na niewłaściwy tor; jedna z lokomotyw wpadła do rzeki Krzeszówki. Zginął maszynista oraz jeden z pracowników kolei

[madohora]

W kwietniu 1989 na stacji wykoleiły się wagony pociągu towarowego.

[madohora]

4 czerwca 1998 ok. godz. 8.20 podczas postoju na stacji został zaatakowany przez pseudokibiców Cracovii pociąg pospieszny relacji Olsztyn – Zakopane, którym wracali kibice Wisły Kraków z meczu swojej drużyny z Olsztyna.

[madohora]

W 2007 miejscowy „skansen kolejowy” posłużył jako plan filmowy do nakręcenia scen z wiedźmami do przedstawienia teatralnego „Makbet” Teatru Śląskiego im Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach.

[madohora]

12 maja 2007 odbył się specjalny przejazd szynobusu SA101-001 po prywatnych bocznicach kolejowych do Zalasu i do osiedla Czatkowice zorganizowany przez Stowarzyszenie Miłośników Kolei w Krakowie, mający na celu dotarcie do miejsc do których nigdy żaden pociąg osobowy jeszcze nie dotarł.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Witraże

[madohora]

Kościół Św. Michała wnętrze

[madohora]

Kościół

[madohora]

Rozeta

[madohora]

Zespół dawnego folwarku – zabudowania byłego folwarku Potockich w Krzeszowicach. Budynki folwarku pałacowego zostały wpisane do rejestru zabytków:
stajnia „angielska”, ul. Kościuszki 3, nr rej.: A-649 z 1.10.1992
spichrz folwarczny, ul. Kościuszki 3, nr rej.: A-614 z 20.10.1989
Budowę folwarku rozpoczęto w 1788. Zachowały się dwa rzędy zabudowań z początku XX w., między którymi prowadzi tzw. ulica stodólna. W szczycie budynku północnego zachował się wykonany z cegieł herb Potockich. Drugi budynek wykonany jest w technologii tzw. muru pruskiego. Od strony ul. Kościuszki (DK79) mieścił się zarząd folwarku.

[madohora]

Willa Japonka – willa w Krzeszowicach z 1920, z drewnianym poddaszem, nakrytym dachami mansardowymi.
Na parterze mieściła się tu restauracja, kawiarnia, pijalnia mleka, a na piętrze pokoje dla kuracjuszy uzdrowiska wraz z obsługą. Obecnie znajdują się tam prywatne mieszkania.

[madohora]

Synagoga w Krzeszowicach – synagoga znajdująca się w Krzeszowicach przy ulicy Wąskiej 4 (Osiedle Centrum).

Synagoga została zbudowana pod koniec XIX wieku, jako dom modlitwy przeznaczony wyłącznie dla mężczyzn. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali wnętrze synagogi. Po zakończeniu wojny została przystosowana na potrzeby magazynu. Na początku XXI w. wykorzystywana była jako ośrodek kulturalny. Odbywały się w niej pokazy filmów oraz koncerty.
Murowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta. Do dnia dzisiejszego zachował się częściowo wystrój zewnętrzny, w tym półokrągłe zakończone okna. Obecnie wnętrze jest zrujnowane

[madohora]

Synagoga w Krzeszowicach – synagoga wybudowana pod koniec XIX wieku przy ulicy Wąskiej 1 w Krzeszowicach (Osiedle Centrum) jako modlitewnia dla kobiet. Synagoga została zdewastowana w czasie II wojny światowej. Po jej zakończeniu budynek przebudowano na potrzeby remizy strażackiej, która mieściła się tu aż do początku XXI w., później w jego części znajdował się sklep, a od 2010 roku jest niezagospodarowany.

[madohora]

Stary Szpital – budynek z 1859 w Krzeszowicach, dawny szpital, przeznaczony dla chorych pracowników Hrabstwa Tenczyńskiego, m.in. górników, pracowników dworskich, folwarcznych i leśnych. Zofia Potocka z Branickich w 1822 zakupiła pole wraz ze źródłem siarczanym Źródło Zofia (Źródło pod szpitalem) i wybudowała w jego pobliżu ów budynek klasycystyczny, o dwóch piętrowych ryzalitach połączonych parterowym łącznikiem. W 8 salach było 43 łóżek oraz kaplica, kancelaria, kuchnia, apteczka, mieszkanie dla łazienki w których wykorzystywano wodę z owego źródła. Wokół budynku istniał obszerny ogród. Udzielał również pomocy medycznej dla powstańców, oraz w czasie epidemii cholery w 1855 i I wojny światowej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Obecnie zniszczony długi prostokątny, murowany, parterowy budynek stajni amerykańskich, do początku lat 90. XX w. znajdował się tu dom dziecka oraz internat szkolny, a do końca XX w. istniały w nim m.in. warsztaty miejscowego byłego Technikum Przemysłu Drzewnego oraz sale lekcyjne Liceum Handlowego. Obecnie obok stajni znajdują się budynki z mieszkaniami komunalnymi.

[madohora]

Spichlerz folwarczny w Krzeszowicach – spichlerz folwarczny w Krzeszowicach z 1848.

[madohora]

Wybudowany przez Potockich ok. 1848. Wysokość wieży spichlerza wynosi ok. 16 m. Od strony wschodniej i południowej przylegają dawne wozownie. W latach 2007-2013 wykonana została rekompozycja obiektu przez osobę prywatną. Łączna powierzchnia obiektu wynosi 1000 m² i składa się z 8 pomieszczeń. Na północ od obiektu znajduje się XIX-wieczny park Potockich, od strony południowej DK79.

[madohora]

Leśniczówka i ogród w Krzeszowicach – była drewniana piętrowa leśniczówka z roku 1881 w Krzeszowicach. Obecnie znajdują się w niej mieszkania.
Budynek wraz z ogrodem został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego.

[madohora]

Budynek dawnej stajni pałacowych (angielskich) w Krzeszowicach – budynek stajni w Krzeszowicach, przy ul. Kościuszki 3.

[madohora]

[madohora]

Zabytkowa neogotycka kaplica wybudowana według projektu Augusta Stülera specjalnie dla Józefa Chłopickiego. W październiku 1863 roku zwłoki generała przeniesiono do piwnic budującej się w tym celu kaplicy. Na murze umieszczone są dwie tablice pamiątkowe poświęcone Józefowi Chłopickiemu oraz Romanowi Załuskiemu, Tadeuszowi Neymanowi i Dyzmie Chromemu.

[madohora]

Kaplica św. Stanisława Biskupa w Krzeszowicach – kaplica znajdująca się w Krzeszowicach, w powiecie krakowskim. Położona jest w zachodniej części dawnego parku pałacowego Potockich.
Obiekt został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego.

[madohora]

Mury kaplicy ozdobiono gotyckimi i barokowymi detalami architektonicznymi oraz tablicą pamiątkową które tworzą lapidarium. W 1971 roku wykonano wnętrze kaplicy według projektu J. Zgrzebnickiej

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Później, na południe od źródła, wybudowano zbiornik wody siarczanej, do którego pompowano wodę, by podnieść jej poziom. Z niego woda dostawała się do łazienek zdrojowych drewnianymi rurami.

[madohora]

Dzięki regularnie prowadzonym analizom fizykochemicznym woda mineralna z ujęcia Zdrój Główny została scharakteryzowana jako siarczanowo-wapniowo-magnezowo-siarczkową i prawnie uznana za leczniczą[3]. Obecnie wody ze źródła są wykorzystywane przez miejscowy Ośrodek Rehabilitacji Narządu Ruchu „Krzeszowice” SP ZOZ.

[madohora]

Zdrój "Kapliczka pod Matką Boską" lub Kapliczka "Pod Twoją Obronnę" – zbiornik siarczanej wody leczniczej w Krzeszowicach. Znajduje się na południowy wschód od miejscowego kościoła, koło mostu na Krzeszówce (ul. Parkowa).

[madohora]

W tym czasie w klasztorze przebywało 10 zakonników. Ostateczna klęska Napoleona sprowadziła na Polskę nowe nieszczęścia. Przejście potężnych armii przez kraj pociągnęło za sobą wielkie zniszczenie. Klasztor czerneński w 1814 r. stanął w obliczu katastrofy gospodarczej, a co za tym idzie, upadku duchowego. Rekwizycje i kontrybucje wojskowe doprowadziły do tego, że - jak zaznacza przełożony o. Kandyd od św. Władysława (Piotrowski) - „nie pozostało ani źdźbła słomy, ani ziarna, czy to pożywienia, czy to zasiewu". Wojsko zabrało bydło, konie, wozy. Z 24 kmieci pozostało 4, których klasztor musiał żywić i zaopatrywać. Nie naprawiane kaplice i eremitoria rozpadały się. Sam kościół chylił się ku ruinie. W 1817 r. bp krakowski Jan Woronicz w liście do o. Kandyda proponuje sprzedaż marmurowego ołtarza ze zrujnowanej kaplicy hrabinie Krasińskiej do Warszawy. Uzyskane stąd pieniądze proponuje obrócić na remont klasztoru, ponieważ zakonnicy, w liczbie ośmiu - pozbawieni należytego okrycia i utrzymania - są niezadowoleni.

[madohora]

Dokonany w 1817 r. za poparciem biskupa krakowskiego wybór na przeora o. Telesfora od św. Michała (Józef Sołtysik), zapobiegł całkowitej ruinie klasztoru. Po upływie trzech lat biskup zwrócił się do definitorium prowincjalnego, znów protegując o. Telesfora na przeora w następnym trzechleciu, równocześnie relacjonując, że swoją gorliwością i zapobiegliwością przeor ten przywrócił dyscyplinę klasztorną, dokonał koniecznych napraw domu, zapewnił zakonnikom stosowne utrzymanie. Roztropny przeor rządził klasztorem przez 34 lata (1817-1851). Po jego śmierci następny przełożony, o. Alojzy od św. Kazimierza (Kluger), szedł po linii wytyczonej przez swego poprzednika.

[madohora]

Pod koniec rządów o. Alojzego zaznaczył się już upadek ducha zakonnego w klasztorze. Szczególnie jaskrawo uwidocznił się on w chwili śmierci przeora klasztoru (5 września 1860). Definitorium prowincjalne zebrane w Warszawie wyznaczyło wtedy dla Czernej nowego przeora, który jednak nie mógł objąć urzędu. Kapituła klasztorna, za zgodą prowincjała, wybrała na przeora spośród siebie o. Juliana od Św. Trójcy (Antoni Kozubski).

[madohora]

Efektem wizytacji kanonicznej była stopniowa reforma klasztoru czerneńskiego. O. Elizeusz od Niepokalanego Poczęcia NMP, generał zakonu, zwrócił się do Stolicy Apostolskiej o pozwolenie na przyłączenie konwentu czernieńskiego do prowincji austriackiej. Papież Pius IX, przez dekret Kongregacji Biskupów z dnia 30 stycznia 1863 r. (nr 18483), przychylił się do prośby. Faktycznego przyłączenia klasztoru czerneńskiego do semiprowincji austriackiej na mocy tego dekretu dokonało dopiero definitorium generalne w Rzymie dnia 15 listopada 1875 r. Równocześnie wybrano nowy zarząd klasztoru. Przeorem został o. Józef od św. Gabriela (Jan Kanty Tyrka). W ciągu swego urzędowania w znacznej części przywrócił klasztorną dyscyplinę. Ponieważ konwent liczył tylko 9 zakonników (łącznie z klerykami), nie można było tu przywrócić pełnej obserwy zakonnej. O. Józef usilnie zabiegał o przysłanie do Czernej ojców i braci z innych prowincji. W latach 1879-1880 zgromadzenie liczyło zaledwie 5 członków. Z tego powodu klasztor z przeoratu zmieniono na wikariat. Liczne zajęcia, zwłaszcza administracja wielkim majątkiem, pochłaniały wiele czasu do tego stopnia, że zaniedbano nawet wspólnego odmawiania oficjum w chórze.

[madohora]

Po zaprowadzeniu autentycznego ducha Karmelu w dawnym eremie czerneńskim, stopniowo przeprowadzano restaurację podupadłego klasztoru oraz zabudowań gospodarczych. Wzorowa administracja szybko przyniosła znaczne dochody z gospodarstwa. W 1892 r., staraniem o. Rafała od Św. Józefa (Józef Kalinowski), powstała nowa fundacja w Wadowicach. W pierwszej połowie XX w, przeprowadzono w klasztorze szereg modernizacji. W 1923 r. wzniesiono piętro w skrzydle południowym. W 1934 r. wybudowano nad rzeczką Eliaszówką własną elektrownię, która zasilała klasztor aż do 1943 r., kiedy to podłączono klasztor do sieci państwowej w Sierszy. W latach 1940-1943 zaprowadzono w klasztorze wodociągi. W latch 1948-1950 nadbudowano piętro w skrzydle północnym i wschodnim oraz przeprowadzono instalację centralnego ogrzewania za fundusz uzyskany ze sprzedaży folwarku w Żbiku i Siedlcu.

[madohora]

Na terenie rezerwatu zobaczymy kwitnące na wiosnę: żywiec gruczołowaty, złoć żółta, zawilec gajowy, marzanka, wonna, lepiężnik biały. Spotkamy także narecznicę samczą, przetacznik górski, paprotnik kolczasty, tojad mołdawski, parzydło leśne, żywiec dziewięciolistny i inne.

[madohora]

Wszelkie ślady ludzkiej działalności na terenie rezerwatu związane są z założonym w XVII w. pustelniczym klasztorem karmelitów bosych p.w. Św. Eliasza. Wzniesiony na zboczach doliny erem, ufundowany przez Agnieszkę Firlejową z Tenczyńskich wojewodzinę krakowską, obejmował teren 80 ha i był niedostępny dla osób postronnych. W XIX w. klasztor zmienił swój charakter. Obecnie większa część dawnego eremu wchodzi w skład rezerwatu. Zaś po „wielkiej klauzurze” pozostały rozrzucone po lesie fragmenty murów, pustelni, w których przed wiekami mieszkali pustelnicy, monumentalnego mostu eremickiego łączącego klasztorne wzgórze z miejscowością Siedlec, która stanowiła uposażenie klasztoru oraz fragmenty furty zwanej siedlecką. Wszystko to pięknie się komponuje z krajobrazem doliny.

[madohora]

[madohora]

Czerna witraż i sufit

[madohora]

Czerna tablica w kaplicy

[madohora]

Ślimaczek

[madohora]

Warto także zajrzeć na pobliskie podwórko dawnego uzdrowiskowego domu gościnnego, a obecnie liceum. Znajduje się tutaj drewniana willa „Japonka”, gdzie kiedyś krzeszowiccy kuracjusze spotykali się przy popołudniowej kawie.

[madohora]

Czerna kwietniki

[madohora]

Do 1837 r. pustelnicy grzebani byli w grobowcu pod chórem zakonnym za wielkim ołtarzem. W latach 1843-1845 założono cmentarz z południowej strony klasztoru. Zajmuje on działkę prostokątną o wymiarach 40 x 24 m, otoczony jest z trzech stron murem, a od alei św. Józefa żelaznym parkanem na podmurówce wyłożonej płytami z czarnego marmuru. W trzech narożach cmentarza kapliczki: św. Teresy od Jezusa z barokową statuą świętej; św. Marii Magdaleny, przedstawionej na płaskorzeźbie z czarnego marmuru, pochodzącej z kaplicy dawnego eremitarza dedykowanego św. Marii Magdalenie; św. Józefa z potężną statuą patriarchy, wykonaną w XIX w. w stylu ludowym.

[madohora]

Na północnej ścianie cmentarnego ogrodzenia umieszczono marmurowe epitafium zasłużonemu przeorowi klasztoru o. Telesforowi od św. Michała (Józef Sołtysik), którego grób znajduje się w środkowej części cmentarza. Inskrypcja łacińska w polskim przekładzie brzmi:

[madohora]

Dnia 31 sierpnia 1968 r. pochowano na środku cmentarza śp. ks. kan. Stanisława Maślaka, proboszcza z Paczółtowic, zgodnie z życzeniem zmarłego i zgodą ks. kard. Karola Wojtyły, metropolity krakowskiego. Również na tym miejscu pochowano doczesne szczątki ks. Jana Tyrki – o. Józefa od św. Gabriela, bardzo zasłużonego dla klasztoru w Czernej i dla odnowy życia karmelitańskiego w Polsce w 1880 r. Zmarł w Oświęcimiu 26 lipca 1911 r. jako katecheta. 11 listopada 1982 r. przewieziono jego szczątki do Czernej i następnego dnia odbył się jego powtórny pogrzeb na zakonnym cmentarzu. Na południowej ścianie umieszczono marmurową tablicę z wykazem wszystkich pomordowanych karmelitów bosych w Polsce w czasie II wojny światowej. 4 września 1988 r. obok pomnika gen. Aleksandra Błędowskiego umieszczono i poświęcono pamiątkową tablicę śp. majora Józefa Ryłki, dowódcy ZWZ Armii Krajowej obwodu Krzeszowice, kierownika szkoły w Czernej, oraz w dniu

[madohora]

MUZEUM KARMELITAŃSKIE W CZERNEJ

[madohora]

Muzeum

[madohora]

[madohora]

Trochę mi się tutaj miesza

[madohora]

Aparaty fotograficzne i eksponaty związane z filmem

[madohora]

Ciąg dalszy

[madohora]

– Idea powstania Muzeum Misyjnego istnieje od czasu, kiedy nasi bracia wyjechali na misje do Afryki i zaczęli przywozić ze sobą ciekawe eksponaty. Muzeum w Czernej powstało już w latach 80., a po wybudowaniu budynku Domu Pielgrzyma, ekspozycję przeniesiono i stworzono nową koncepcję, której autorami są Państwo Kłaputowie – twórcy m.in. Muzeum Powstania Warszawskiego i Muzeum Dom Rodzinny Jana Pawła II w Wadowicach. Celem Muzeum jest pokazanie życia w Afryce. Zrobiono je na kształt afrykańskiej chaty, która symbolizuje całą Afrykę. – opowiada przeor klasztoru Karmelitów Bosych w Czernej o. Leszek Stańczewski OCD.

[madohora]

Muzeum zaaranżowano na kształt afrykańskiej chaty, a eksponaty związane są z wieloma dziedzinami codziennego życia mieszkańców Czarnego Lądu: religią, szkolnictwem, polowaniem, sztuką, a nawet modą.
– Chata jest namiastką Afryki. Symbolizuje dużą rodzinę afrykańską z wieloma dziećmi, mieszkającymi razem w jednej izbie. – tłumaczy.

[madohora]

*

[madohora]

Czerna muzeum misyjne

[madohora]

Czerna muzeum misyjne.

[madohora]

Muzeum misyjne w Czernej

[madohora]

Eksponaty

[madohora]

Kolekcje

[madohora]

*****

[madohora]

....

[madohora]

.......................

[madohora]

Kolekcje cd

[madohora]

Kolekcja motyli

[madohora]

Mnicha

[madohora]

Dom Pielgrzyma w Czernej jest odpowiedzią na wyzwanie jakie postawił przed nami potężny ruch pielgrzymkowy do cudownego obrazu Maryi oraz do sarkofagu świętego Rafała Kalinowskiego. Misją Domu jest posługa na rzecz pielgrzymów przybywających do Sanktuarium, którzy tu, w malowniczych rejonach Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, szukają autentycznego doświadczenia żywego Boga, pogłębionej modlitwy i zaczerpnięcia nowych sił do stawiania czoła codzienności.

[madohora]

kolor zielony

Szlak Doliny Mnikowskiej rozpoczyna się przy stacji PKP w Krzeszowicach i biegnie przez Tenczynek, Rudno, las "Zwierzyniec", Dolinę Sanki do Wąwozu Mnikowskiego. Długość szlaku wynosi 30 km.

[madohora]

Zewnętrznym wyrazem znaczenia Krzeszowic był fakt, że w latach 1809–1815 i 1855–1867 stanowiły siedzibę oddzielnego powiatu krzeszowickiego, a później nadal mieścił się tutaj sąd powiatowy, który w 1886 r. objął swym zasięgiem 29 wsi. W latach 1815–1846 należały do Wolnego Miasta Kraków (Rzeczpospolita Krakowska). W związku z niewolą narodową miejscowa ludność zaangażowana była zarówno w powstaniu krakowskim (1846 r.), jak i w powstaniu styczniowym (1863 r.), dla którego okoliczne miejscowości stanowiły ważne punkty przerzutu broni i powstańców do Królestwa.

[madohora]

Ochotnicza Straż Pożarna w Krzeszowicach rozpoczęła swoją działalność 21 kwietnia 1891. 15 maja 1911 r. wybuchł pożar w szopie dworskiej, dzierżawionej przez Kółko Rolnicze. Ogień strawił również drewniany dom ze sklepami i budynki gospodarcze

[madohora]

W 1939 r. liczba ludności miasta wzrosła do 3500 osób zamieszkujących 382 budynki, a miasto znalazło się na terenie Generalnego Gubernatorstwa, rok później Niemcy przebudowali i odrestaurowali pałac Potockich nazwany przez nich Haus Kressendorf, który stał się letnią rezydencją gubernatora Hansa Franka, nazwa miasta zmieniona została na Kressendorf. Podczas II wojny światowej budynki łazienek zostały wykorzystane przez okupanta dla potrzeb wojennych i uległy poważnej dewastacji. 1 kwietnia 1941 r. z miasta wysiedlono 481 osób narodowości żydowskiej. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali wnętrze krzeszowickich synagog. Po zakończeniu wojny zostały one przystosowane do potrzeb magazynu, a potem prywatnej rozlewni napojów oraz ośrodka kulturalnego, a także jako ówczesna remiza strażacka. Po 1945 r. powróciło do Krzeszowic 46 osób pochodzenia żydowskiego.

[madohora]

W 1945 r. z lasów własności prywatnych i zakonnych utworzono dwa Nadleśnictwa: Alwernia i Krzeszowice. W 1946 r. w Pałacu Potockich powstał Państwowy Zakład Wychowawczo-Naukowego im. Tadeusza Kościuszki dla młodzieży osieroconej, którego dyrektorem został Stanisław Jedlewski

[madohora]

W latach 60. XX w. powstały osiedla bloków mieszkalnych i domów jednorodzinnych (w 1965 r. pięciokondygnacyjne bloki przy obecnej ul. Targowej i Armii Krajowej, w 1978 r. bloki przy ul. Długiej i Żbickiej oraz osiedle domków jednorodzinnych Ćmany, a w latach 1982–1984 bloki przy ul. Szarych Szeregów).

[madohora]

Leczenie (stacjonarne i ambulatoryjne) w Krzeszowicach obejmuje pacjentów ze schorzeniami reumatologicznymi, neurologicznymi i pourazowymi, jako największe centrum rehabilitacji narządów ruchu w Małopolsce

[madohora]

Decyzją ministra rolnictwa z listopada 2009 r. w 2017 r. pałac wraz z uzdrowiskiem oraz ruinami zamku Tenczyn zostały zwrócone potomkom rodziny Potockich. We wrześniu 2019 r. oddano do użytku 213 m wiadukt kolejowy w ciągu ul. Daszyńskiego. W lipcu 2020 r. zakończono modernizację stacji kolejowej. W czerwcu w ramach Igrzysk Europejskich 2023 rozgrywano zawody w kolarstwie BMX. Latem 2023 r. powstał pierwszy etap „Osiedla Dolina Krasowa”, a we wrześniu utworzono drugi zbór Świadków Jehowy

[madohora]

Ławeczka Kazimierza Wyki

[madohora]

Jestem zakorzeniony geograficznie, oczywiście na prostym bardzo trójkącie: moje rodzinne miasteczko Krzeszowice, w którym spoczywa na cmentarzu generał Józef Chłopicki, a tuż obok moi rodzice; zakorzeniony w Krakowie, bo Kraków to całe moje życie, i w jakiś sposób 'zakorzeniony w Warszawie (…) Sądzą, że całe moje życie poza ten trójkąt geograficzny już się oczywiście nie wychyli, bo na to już czasu nie staje” – mawiał.

[madohora]

[madohora]

KRZESZOWICE SZUKAJĄ MIKOŁAJA - www.krzeszowice.pl

[madohora]

GWIAZDKOWA PARADA - Przełom

[madohora]

Gwoździec – dawna samodzielna wieś, obecnie część Krzeszowic (zachodnia część) i Nawojowej Góry (wschodnia część) w powiecie krakowskim, w województwie małopolskim.

[madohora]

Po II wojnie światowej wieś została przyłączona do Nawojowej Góry. W 1997 r. zachodnia i północna część Gwoźdźca (ul. Leśna i ul. Czycza oraz tzw. Stara Sztolnia) zostały przyłączona do Krzeszowic.

[madohora]

W części Stara Sztolnia wydobywano od lat 20. do 60. XX w. wapienie skaliste, stanowiące odmianę morskich osadów jury górnej, zbudowanych głównie ze szczątków organicznych dawnych zwierząt morskich. Na północ od kamieniołomu biegnie system uskoków, obrzeżających Rów Krzeszowicki wypełniony osadami trzeciorzędu i czwartorzędu. Od strony zachodniej Gwoździec łączy się z częścią wsi Tenczynek zwaną Rzeczkami.

[madohora]

W 2013 r. nastąpiła zmiana przynależności obszaru Gwoźdźca, z Osiedla Centrum przyłączono ulice Czycza i Leśną do Osiedla Jurajskiego bez tzw. Starej Bażantarni (ul. Poprzeczna)

[madohora]

Pierwsza historyczna wzmianka o Krzeszowicach pochodzi z 1286 r., kiedy to biskup Paweł z Przemankowa nadał Fryczkowi Fretonowi z Bytomia przywilej na założenie w istniejącej już wsi Cressouicy sołectwa na zasadzie prawa magdeburskiego. W 1337 r. prawdopodobnie istniał tu już kościół. Według Długosza w 2. poł. XV w. w Krzeszowicach stał drewniany kościół pod wezwaniem św. Marcina, istniała szkoła, karczma i folwark plebański. W 1555 r. Krzeszowice stały się własnością Stanisława Tęczyńskiego i weszły w skład hrabstwa tęczyńskiego. W 1595 r. wieś położona w powiecie proszowskim województwa krakowskiego była własnością wojewodziców krakowskich: Gabriela, Andrzeja i Jana Magnusa Tęczyńskich. W następnych latach były własnością m.in. Sieniawskich, Opalińskich, Czartoryskich, Lubomirskich, a od 1816 r. Potockich.

[madohora]

Największe znaczenie dla współczesnego charakteru Krzeszowic jako uzdrowiska miał trzeciorzęd (60–1 mln lat p.n.e.), a ściślej – morze mioceńskie, które zalało Rów Krzeszowicki, utworzony wcześniej pod wpływem alpejskich ruchów górotwórczych. W specyficznych warunkach terenowych na dnie morza, wśród iłów, wytrącał się z wody siarczan wapnia, czyli gips. Na skutek działania materii organicznej, zawartej w sąsiadujących z gipsem pokładach, zostaje on zredukowany. W wyniku dalszych procesów dochodzi do wypłukiwania związków siarki, które w postaci wody siarczanowo-wapniowo-siarczkowej wypływają w Krzeszowicach w postaci dwu źródeł: Głównego i Zofii.

[madohora]

Wysiłki Potockich przeniosły się na rozbudowę dochodowego górnictwa i przemysłu. W ślad za tym obniżył się poziom usług lekarskich, a urządzenia łazienkowe ulegały stopniowej dewastacji.

[madohora]

W 1832 r. i w latach 1840–1844 powstał neogotycki kościół według projektu K. F. Schinkla, którego wykańczanie trwało do 1874

[madohora]

Po przeprowadzeniu w 1858 r. przez Józefa Dietla wnikliwej lustracji uzdrowiska i przedstawieniu projektu poprawy zaistniałej sytuacji podjęto działania na rzecz odnowy uzdrowiska. Unowocześniono metody lecznicze, dokonano koniecznych napraw urządzeń. W 1869 r. Adolf Aleksandrowicz dokonał nowej analizy chemicznej wód wody siarczanowej obu źródeł. W latach 1875–1876 gruntownie przebudowano i zmodernizowano Łazienki Zielone, a w 1877 r. oddano do użytku nowy, piętrowy dom mieszkalny dla gości uzdrowiska. Poczynania te znacznie zwiększyły zainteresowanie Krzeszowicami. Podobnie sytuacja przedstawiała się w latach następnych, aż do początku XX w.

[madohora]

Ochotnicza Straż Pożarna w Krzeszowicach rozpoczęła swoją działalność 21 kwietnia 1891. 15 maja 1911 r. wybuchł pożar w szopie dworskiej, dzierżawionej przez Kółko Rolnicze. Ogień strawił również drewniany dom ze sklepami i budynki gospodarcze

[madohora]

Według austriackiego spisu ludności z 1900 r. w 255 budynkach w Krzeszowicach na obszarze 575 hektarów mieszkało 2007 osób, z czego 1687 (84,1%) było katolikami, 308 (15,3%) wyznawcami judaizmu, 10 (0,5%) grekokatolikami, a 2 (0,1%) innej religii lub wyznania, 1935 (96,4%) było polsko-, 17 (0,8%) niemiecko-, a 11 (0,5%) innojęzycznymi. W 1910 r. miejscowość zamieszkiwało w 311 domach 2619 osób (w tym ok. 18% Żydów). Powierzchnia Krzeszowic wynosiła wówczas 733,6 ha. W okresie międzywojennym miejscowi Żydzi stanowili ok. 20% ogółu mieszkańców. W 1921 r. było w mieście 2409 katolików, 12 ewangelików, 1 grekokatolik oraz 506 wyznawców judaizmu.

[madohora]

W 1931 r. liczba mieszkańców wzrosła do 3391 osób. 2 października 1934 r. nastąpiła katastrofa kolejowa w Krzeszowicach, w wyniku której śmierć poniosło 12 osób, a 60 zostało rannych. W nocy z 16 na 17 grudnia 1935 r. przed stacją, parowóz pociągu towarowego wpadł do Krzeszówki, dwie osoby zginęły.

[madohora]

14 stycznia 1935 roku rozpoczął się w Krakowie proces sądowy. Na ławie oskarżonych zasiedli: Bartłomiej Ziembiński z Krzeszowic – zwrotniczy; Antoni Drabik z Woli Filipowskiej – dróżnik blokowy kolejowy; Gabriel Nieć z Krzeszowic – dyżurny ruchu; Antoni Kaczmarek z Poznania – konduktor. 29 maja 1935 roku Drabik został skazany na półtora roku więzienia z zawieszeniem kary na 3 lata, ponieważ wyprawił pociąg wiedeński do Krzeszowic po tym samym torze, na którym stał jeszcze pociąg z Gdyni. Nieć, który swoim zaniedbaniem przy wydawaniu polecenia służbowego przyczynił się do błędnej decyzji został skazany na rok więzienia z zawieszeniem kary na 2 lata. Pozostali oskarżeni zostali uniewinnieni.

[madohora]

KATASTROFA KOLEJOWA W KRZESZOWICACH

[madohora]

25 maja 1943 r. oddział Gwardii Ludowej „Wisła” zlikwidował dwóch oficerów SS i wicedyrektora fabryki A.G. Farbenindustrie w Oświęcimiu. Stanowili oni skład komisji badającej przyczyny niskiej wydajności pracy w pobliskich kamieniołomach

[madohora]

W latach 1964–1969 nastąpiła reaktywacja ośrodka balneologicznego, nieczynnego od czasu II wojny światowej. W pobliżu łazienek odkryto dwa nowe źródła mineralne: solankowe oraz wody siarczanowej. 1 stycznia 1967 r. Krzeszowice straciły status uzdrowiska.

[madohora]

W 1993 r. powstał budynek ówczesnej Telekomunikacji, w 1995 r. wybudowano nowy gmach Banku PKO BP, powstała też Sala Królestwa Świadków Jehowy. W 1997 r. do miasta przyłączono Czatkowice (z terenami odkrywkowej Kopalni Wapienia Czatkowice), Żbik i część Woli Filipowskiej i Nawojowej Góry.

[madohora]

Park Miejski w Krzeszowicach – XIX-wieczny park Potockich położony w zachodniej części Krzeszowic, w pobliżu ulicy Ogrodowej na terenie parku stoi pałac Potockich oraz tzw. Stary Pałac.

[madohora]

Park został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego.

[madohora]

Przez cały lipiec odbywają się liczne eventy w ramach wydarzenia Lipiec Pełen Kultury na Zamku Tenczyn.

[madohora]

Miejscowość położona jest na Wyżynie Olkuskiej wchodzącej w skład Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Ze względu na piękno krajobrazu i walory przyrodnicze tereny te włączone zostały do obszaru chronionego Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie obfitującego w liczne doliny będące popularnym miejscem turystyki i rekreacji. Miejscowość znajduje się w Dolinie Czernki i u wylotu Doliny Eliaszówki, w której utworzono rezerwat przyrody Dolina Eliaszówki. Na terenie rezerwatu wypływa m.in. Źródło proroka Eliasza. Czerna leży w pobliżu rozległych lasów iglastych i mieszanych. W grudniu 2000 r. wieś została wyróżniona przez czytelników Gazety Krakowskiej jako wieś o wielkich walorach turystycznych i otrzymała prawo oficjalnego używania godła „Polska”. Na terenie wsi znajduje się obszar Natura 2000 jako projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk, aktualnie obszar mający znaczenie dla Wspólnoty o powierzchni 76,4 ha. Utworzony został w celu ochrony kolonii rozrodczej podkowca małego.

[madohora]

Dolina Czernki – niewielka dolina na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, w której płynie Czernka, nad nią położona jest miejscowość Czerna. Po lewej stronie doliny znajduje się las na wzgórzach sięgających 440 m n.p.m. i ponad 100 m ponad dno doliny. Rozpoczyna się koło ostatnich zabudowań wsi (na północy), kończąc po 5 km na południu przy krzeszowickim osiedlu Czatkowice Dolne, gdzie łączy się ze wschodnią Doliną Eliaszówki. W odgałęzieniach doliny znajdują się liczne wąwozy np. Wąwóz Krzyk, Wąwóz Zakopane, Wąwóz Wądole czy Wąwóz Buce.

[madohora]

Na kamiennych filarach, dwumetrowej grubości, ponad głębokim jarem budowniczy przerzucił 11 arkad z kamiennymi balustradami i figurami świętych przy wjeździe i u wylotu mostu.

[madohora]

Źródło proroka Eliasza – źródło w Dolinie Eliaszówki na północ od zabudowań miejscowości Czerna, w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Krzeszowice. Znajduje się w rezerwacie przyrody Dolina Eliaszówki na północ od klasztoru w Czernej i Diabelskiego Mostu na Wyżynie Olkuskiej, po prawej (wschodniej) strony drogi z Krzeszowic przez Gorenice do Olkusza, trochę powyżej dawnego muru klasztornego, który przebiegał w poprzek tej drogi.

[madohora]

Woda bijąca ze źródła łączy się przy nim z płynącą z północy Krzeszówką (dawniej na odcinku do ujścia Czernki nazywaną potokiem Eliaszówka). Według legendy kto napije się wody ze źródła znajdzie prawdziwą miłość. Stąd też ma ono drugą nazwę – Źródło Miłości. Przy źródle zamontowano współcześnie tablicę informacyjną, kładkę i ławki.

[madohora]

Pałac to dawny lamus zaadaptowany przez Artura Potockiego w latach 1820–1822 na tymczasową rezydencję Potockich herbu Pilawa. W okresie budowy tzw. nowego pałacu zamieszkiwała w nim rodzina Potockich, a później wyżsi urzędnicy hrabstwa tęczyńskiego oraz m.in. Józef Chłopicki. Położony jest w zachodniej części Krzeszowic, przy ulicy Ogrodowej 1. Do kwietnia 2017 roku znajdowała się w nim m.in. siedziba burmistrza miasta, Urząd Stanu Cywilnego, Wydział Organizacyjny UM. Na frontowej ścianie znajduje się tablica Olgi Drahonowskiej-Małkowskiej.

[madohora]

Inicjatorem powstania pałacu był w I. poł. XIX w. właściciel Krzeszowic Artur Potocki. Pierwsze dwa projekty rezydencji powstały jednak jeszcze na zamówienie ks. Izabeli Lubomirskiej pod koniec XVIII w. W 1819 Artur Potocki zamówił plan pałacu u Charles’a Perciera i Pierre’a François Louisa Fontaine’a – budowniczych nowej części Luwru w Paryżu, ale projekt ten – ze względu na wysokie koszty realizacji – przekraczał możliwości finansowe zamawiającego[3]. Potocki zamówił projekt u Karla Schinkla, zmarł jednak przed jego zrealizowaniem. Budowę przeprowadził dopiero jego syn Adam Józef Potocki według projektu Franciszka Marii Lanciego (w pewnym stopniu czerpiącego z założeń Schinkla), zamówionego przez jego matkę Zofię z Branickich.

[madohora]

Ciągłe przeróbki rezydencji trwały aż do 1870 (według projektu Friedricha Augusta Stülera i Parysa Filippiego). W 1871 zmieniono fasadę główną, a po 1893 przedłużono skrzydło zachodnie według projektu Zygmunta Hendla. Na przeł. XIX i XX w. dobudowano jeszcze skrzydło gospodarcze, tworząc dziedziniec gospodarczy

[madohora]

Pałac jest otoczony przez park założony przez Adama Potockiego w 1849. Zajmuje teren 12 hektarów, i mimo iż jest zaniedbany od II wojny światowej, wciąż stanowi atrakcję Krzeszowic.

[madohora]

[madohora]

Budynek dawnej stajni pałacowych (angielskich) w Krzeszowicach – budynek stajni w Krzeszowicach, przy ul. Kościuszki 3.

[madohora]

Budynek dawnej stajni pałacowych (amerykańskich) w Krzeszowicach – budynek stajni w Krzeszowicach, przy ul. Zagrody 6. Obok znajdował się hipodrom Potockich z końca XIX w.

[madohora]

Dawny hipodrom w Krzeszowicach – hipodrom w Krzeszowicach należał do Potockich. Powstał pod koniec XIX w. Był to tor wyścigowy dla kłusaków. Na części hipodromu w 1957 powstała fabryka płyt izolacyjnych (w latach 80 XX w. styropianowych). Koło dawnego hipodromu znajduje się zniszczony długi prostokątny, murowany, parterowy budynek stajni amerykańskich, do pocz. lat 90. XX w. znajdował się tu internat i dom dziecka, a do końca XX w. istniały w nim m.in. warsztaty Technikum Przemysłu Drzewnego oraz sale lekcyjne Liceum Handlowego. Obecnie w części wschodniej i południowej znajdują się mieszkania komunalne.

[madohora]

[madohora]

Na stoku wzgórza wzniesiono w latach 1986–1990 stacje drogi krzyżowej z rzeźbami Alfreda Kotowskiego oraz kilka kaplic.

[madohora]

Obok kościoła znajduje się cmentarz klasztorny. W latach 1673–1837 zmarłych pustelników grzebano w grobowcu w podziemiach kościoła. W latach 1843–1845 założono cmentarz z południowej strony klasztoru. Zajmuje on działkę o wymiarach 40 x 24 m. W 1948 roku śmiertelne szczątki 60 pustelników przeniesiono z grobowca do wspólnej mogiły (drugi grób na środku cmentarza po prawej stronie pomnika). Na środku cmentarza znajduje się żelazny krzyż. W trzech narożach cmentarza pobudowano kapliczki: św. Teresy od Jezusa z barokową statuetką Świętej; św. Marii Magdaleny przedstawionej na marmurowej płaskorzeźbie z czarnego marmuru; św. Józefa, patrona dobrej śmierci, ze jego statuą wykonaną w XIX w. w stylu ludowym. Obok kapliczki do św. Józefa znajduje się grobowiec Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus z Domu Rekolekcyjnego w Czernej. Płaskorzeźba z czarnego marmuru przedstawiająca św. Marię Magdalenę, to jedyna pamiątka po licznych ołtarzach kaplic pustelni rozsianych po całym terenie eremu z których tylko nieliczne ruiny pozostały. Ta płaskorzeźba pochodzi z pustelni św. Marii Magdaleny z drugiej strony potoku Eliaszówki w stronę Paczółtowic. Na środku cmentarza stoi pomnik o. Dominika od św. Kajetana (Michała Horwatha, 1757–1827). Dwie tablice na murze upamiętniają miejsca w których spoczywali: św. Rafał od św. Józefa i bł. o. Alfons Maria od Ducha Świętego (Józef Mazurek). Obok miejsca grobu bł. o. Alfonsa jest grób czcigodnego Sługi Bożego brata Franciszka od św. Józefa (Józefa Powiertowskiego, 1917–1944).

[madohora]

Po stronie południowej cmentarza ustawiony jest nagrobek Aleksandra Błędowskiego (1788–1831), generała Wojsk Polskich powstania listopadowego, wykonany przez rzeźbiarza Ferdynanda Kuhna z następującym napisem: Tu leży Aleksander Błędowski Jenerał Wojsk polskich, którego kule moskiewskie mijały, a srożna przyjaciółka Moskali, cholera, życie mu przerwała. Ku wiadomości potomnych, przyjaciel jego Stanisław Klicki ten pomnik wystawił. Żył lat 43, umarł d. 25, m. lipca, R.P. 1831.

[madohora]

Tutaj również spoczywają zakonnicy, którzy byli prześladowani i karani zsyłką do obozów karnych w Kazachstanie przez okupacyjne władze sowieckie: o. Jakobin od św. Gerarda (1907–1976), o. Beniamin od św. Rodziny (Karol Kozera, 1916–1989). Za wierność Ojczyźnie i Kościołowi prześladowany był przez NKWD o. Marian od Najśw. Serca Pana Jezusa (Romuald Warakomski, 1908–1986), żołnierz Armii Krajowej, zasłużony pracownik Komórki Legalizacyjnej Sztabu Okręgu Wileńskiego AK w latach 1939–1947

[madohora]

CZERNA FIGURA

[madohora]

Wykonano już pierwsze prace budowlane, jednak musiano je przerwać, gdyż w okolicy nie było wody. Wówczas fundatorka zaprowadziła zakonników do otoczonej górami i lasami doliny, oddzielającej wieś Paczółtowice od Czernej. Ojcowie urzeczeni pięknym położeniem zawołali z radością: "Bóg sam wybrał to miejsce". Wybór tego miejsca przyjęto z entuzjazmem. Za najodpowiedniejszy pod kościół wybrano zachodni stok góry czernieńskiej. Teren ten niemal idealnie jest podobny do miejsca na Górze Karmel, gdzie pierwotnie znajdował się klasztor pierwszych pustelników w miejscu nazwanym Wadi es-Siah.

[madohora]

STUDNIA W CZERNEJ

[madohora]

Agnieszka z Tęczyńskich Firlejowa, wojewodzina krakowska, córka Andrzeja Tęczyńskiego, wojewody krakowskiego i Zofii Dembowskiej, urodziła się w Tęczynie w 1578 r. Przyjaźniła się z królem Zygmuntem III Wazą i jego żoną Anną Habsburżanką, arcyksiężniczką austriacką. W 1593 r. towarzyszyła parze królewskiej w podróży do Szwecji. W szesnastym roku życia (1594) poślubiła wdowca Mikołaja Firleja, wojewodę krakowskiego. Uczta weselna z udziałem pary królewskiej odbyła się w „Malowanym Dworze" Tęczyńskich w Krakowie, ofiarowanym później (1610) karmelitom bosym pod fundację klasztoru ŚŚ. Michała i Józefa. Po rychłej śmierci męża (1599) zajęła się wychowywaniem swego syna Jana i dwóch córek: Zofii i Krystyny. Syna kształciła w Ingolstadt i w Lowanium. Zmarł on bezpotomnie w 1641 r. Córki zaś wstąpiły do reformowanego klasztoru benedyktynek w Chełmnie. Starsza, Zofia, pełniła urząd ksieni klasztoru.

[madohora]

Oprócz wspaniałej fundacji eremu w Czernej, Firlejowa okazała swą hojność na rzecz klasztoru benedyktynek w Chełmnie, obdarzając bogatymi posagami dwie swoje córki, benedyktynki oraz na rzecz zakonu jezuitów. Tym ostatnim pomogła nabyć dom w Krakowie przy kościele Św. Barbary, zaopatrywała ich w żywność, ufundowała dla nich w Mediolanie zloty kielich z pateną, uposażyła kolegium lubelskie, sprawiła bogaty ornat za 10 000 zł, ufundowała srebrną trumnę na relikwie św. Ignacego Loyoli, a do Loretto haftowany płaszcz z perłami. Zbudowała kaplicę w Bejscach, szpital dla chorych w Rogowie, obdarowała kościół w Tęczynku. Bractwu Miłosierdzia w Krakowie zapisała kamienicę.

[madohora]

Fundatorka zmarła w Rogowie dnia 16 czerwca 1644 r., w 67 roku życia. Pogrzeb jej odbył się z królewską okazałością. Staraniem o. Dominika od Krzyża ciało jej przewieziono do Krakowa. Przez trzy dni odbywały się nabożeństwa przy jej trumnie w kościele karmelitów pw. ŚŚ. Michała i Józefa, z udziałem przedstawicieli dworu królewskiego, senatorów, szlachty i mieszczan. Pogrzebowe kazanie wygłosił o. Szymon Paweł od Jezusa i Maryi. Po nabożeństwach ciało jej przewieziono do eremu w Czernej i złożono w grobowcu przy wejściu do kościoła. W pogrzebie brało udział dwóch ciotecznych braci fundatorki: Piotr Gembicki, bp krakowski i Andrzej Gembicki, bp łucki. Dwór królewski reprezentowali: Jerzy Ossoliński, kanclerz wielki koronny oraz Jakub Sobieski, kasztelan krakowski, wojewoda ruski. Na marmurowej płycie kryjącej grób wyryto napis po łacinie. Napis został wytarty stopami wchodzących, ale staraniem władz klasztoru został odtworzony w roku 2016. Po polsku brzmi on mniej więcej tak:

[madohora]

CZERNA DROGA KRZYŻOWA

[madohora]

Budowę klasztoru rozpoczęto 1629, a już w roku 1633 zamieszkali tu pierwsi pustelnicy. W 1640 r. konsekrowano kościół pw. św. Proroka Eliasza. Wkrótce wybudowano mur zamykający klauzurę i 12 eremitarzy. W późniejszych czasach powstał monumentalny most pustelniczy łączący dwa wzgórza eremickie.

[madohora]

CZERNA ŹRÓDEŁKO

[madohora]

ŹRÓDEŁKO MIŁOŚCI NIE TYLKO NA WALENTYNKI - Przełom (archiwum)

[madohora]

CZERNA - WEDŁUG LEGENDY MUSISZ POGŁASKAĆ KRUKA A PRZYNIESIE CI SZCZĘŚCIE, TAKŻE W MIŁOŚCI

[madohora]

Do roku 1668 główna brama wjazdowa i wejściowa do eremu znajdowała się od strony południowej, w kierunku wsi Czerna. Istniejąca do dziś bramka w murze klauzurowym prowadziła do furty przy kaplicy Św. Abrahama. Przy kaplicy były mieszkania dla gości, a obok stajnia dla koni. Prokurator klasztoru odprawiał codziennie w kaplicy Mszę św. dla służby; uczestniczyli w niej także mieszkańcy Czernej i okolicy.

[madohora]

Druga brama, tylko przejazdowa, do wyłącznego użytku klasztoru, stała na starej drodze do Siedlca. Ponieważ brama ta - pomimo znacznego oddalenia od klasztoru - często była w użyciu, dlatego w 1668 r. postanowiono przenieść furtę w jej pobliże. W tym celu postanowiono zrobić drogę od klasztoru do bramy siedleckiej, poniżej dawnego mostu i stawów, wznieść most łączący wzgórze klasztorne z górą siedlecką oraz wybudować nową furtę we wskazanym miejscu. Ponieważ miała ona znajdować się przed mostem w pobliżu bramy siedleckiej, w celu zamknięcia klauzury postanowiono otoczyć murem drogę prowadzącą do furty. Budowę mostu pustelniczego rozpoczęto w 1671 r., a pralnię za rzeczką Eliaszówką wzniesiono już w1673 r. Postawienie tak dużego mostu było kosztowne i przeciągało się.

[madohora]

W 1695 r. ukończono wreszcie mury klauzury od furty do bramy siedleckiej. Przeniesiono główną furtę za most. Przy niej również znajdowała się kaplica dla służby i okolicznych mieszkańców. W sklepionej kaplicy z początku XVIII wieku znajdował się marmurowy ołtarz z obrazem Matki Bożej Większej. Z lewej strony furty dobudowano eremitarz z mieszkaniem dla pustelnika, którego opis zamieszczono w inwentarzu z końca XVIII w. Przy furcie za mostem mieściły się również pokoje gościnne oraz stajnie dla koni. Dawną furtę przy kaplicy św. Abrahama zamieniono na eremitarz.

[madohora]

Do eremu przybywali zakonnicy z innych klasztorów karmelitańskich, aby pogłębić życie duchowe. W eremie obowiązywała ścisła samotność i milczenie. Przewidywano, że pobyt w eremie ma trwać przynajmniej jeden rok. Oprócz okresowych eremitów byli także pustelnicy stali. W eremie obowiązywała ścisła samotność, milczenie, posłuszeństwo i wierność w przestrzeganiu całego regulaminu pustelniczego życia. Zakonnicy prowadzili życie wspólnotowe. Uczestniczyli w klasztorze liturgii godzin kanonicznych, we Mszy św. konwentualnej, w modlitwie myślnej, rachunku sumienia, posiłkach i tzw. kolacjach duchownych.

[madohora]

Od godziny 5 do 6 odprawiali medytację. Po rozmyślaniu pryma i tercja. O godzinie 10 seksta, Msza św. konwentualna i nona. O godzinie 11.30 obiad. W czasie pobytu w eremitarzach pustelnicy sami przygotowywali sobie posiłki. Raz w tygodniu, wyznaczony brat zakonny roznosił im żywność. Przychodząc w niedzielę do klasztoru na kapitułę konwentualną, przynosili ze sobą torby z adresem danego eremitarza, np. Eremitorium s. Agnetis. Torby zostawiali przy bramie klasztornej, a przełożony wydzielał im aprowizację. Po obiedzie przez 45 minut była rekreacja. Ten wolny czas pustelnicy spędzali indywidualnie na spacerze w lesie.

[madohora]

CZERNA KOŚCIÓŁ

[madohora]

Przechodzące przez Rzeczpospolitą wojny zakłócały prace budowlane i modlitewne skupienie zakonników. Nie obeszło się bez kontrybucji, rekwizycji, rabunków i dewastacji. Grasowały tu na zmianę wojska szwedzkie, moskiewskie, saskie, konfederaci warszawscy i sandomierscy.

[madohora]

Korzystając z odwiedzin króla, karmelici przedstawili mu swoje bolączki odnośnie do eksploatacji czarnego marmuru w Dębniku. Do roku 1644 tamtejsze łomy pozostawały pod zarządem dwóch Włochów: Bartłomieja Stopano i Szymona Spadli. Wyrabiali oni przedmioty z marmuru lub też, z grubsza obrabiany, dostarczali innym rzeźbiarzom króla Zygmunta III. Na podstawie kontraktu dzierżawy, płacili klasztorowi opłatę w zależności od ilości wydobytego marmuru. Roczna intrata olbornego dla klasztoru wynosiła niekiedy 1000 zł. W 1644 r. zwolniono Włochów, a zakonnicy na swój rachunek rozpoczęli eksploatację marmuru. Zwolnienie to przysporzyło im wielu trudności ze strony cechu murarskiego i kamieniarskiego, które utrudniały - bojkotowały i ograniczały - rynek zbytu klasztorowi. Karmelici skorzystali z obecności króla i poprosili o opiekę i pomoc. Jan Kazimierz przychylił się do prośby i specjalnym przywilejem (Kraków, 20 stycznia 1661 r.) uwolnił kamieniarzy dębnickich od majstrów cechowych oraz pozwolił na wolny rynek zbytu we wszystkich polskich miastach Polski i Litwy. Przywilej ten potwierdził później: Jan III Sobieski, August II (9 listopada 1720 r.) i August III (14 września 1752 r.). 14 czerwca 1788 r. król Stanisław August Poniatowski udzielił klasztorowi przywileju na targi w Paczółtowicach, które miały odbywać się we wtorki. Targi te przyczyniły się do podniesienia stopy życiowej oraz podniosły ekonomicznie Paczółtowice.

[madohora]

Wojska nękały klasztor ustawicznymi kontrybucjami, siejąc zniszczenie i rabunek. Współczesny autor księgi gospodarczej klasztoru zanotował: „Iż jedni wyszli z wiosek a drudzy przyszli, stacjami, noclegami, przechodami, zabieraniem koni, bydła, wozów, prowiantów, wniwecz chłopów obrócili". W roku 1701 generał szwedzki Steinbock przysłał z Krakowa do dóbr klasztoru czerneńskiego nakazy płatnicze zwane paletami, wyznaczając z każdego dymu, nie licząc żywności i danin w naturze. Ponieważ poddani klasztoru nie byli w stanie tego uczynić, dlatego klasztor w 1702 r. zapłacił za nich 448 zł 24 gr.

[madohora]

W 1708 r., idąc do Siewierza przeciw konfederatom Stanisława Leszczyńskiego, dywizja Rybińskiego pozostawiła w dobrach klasztornych chorągiew rajtarii pod dowództwem rotmistrza kalwina. Ten codziennie ściągał od wieśniaków prowianty dla wojska. Dano mu 100 tynfów w nadziei, że opuści wioski. Rotmistrz jednak tylko część chorągwi wyprowadził do Racławic. Sam z resztą wojska przeniósł się do folwarku w Siedlcu, każąc się dobrze żywić. Karmelici dali mu znów 200 tynfów, aby się wyprowadził z majątków. Rotmistrz zażądał 3000 tynfów, grożąc, że w razie gdy nie zapłacą, sprowadzi z powrotem żołnierzy. Dzięki interwencji Elżbiety Sieniawskiej, hetmanowej w. koronnej (dziedziczki majątku po Tęczyńskich i Opalińskich), do której uciekli się karmelici, wydany został uniwersał hetmański, nakazujący Rybińskiemu odwołać rotmistrza z dóbr klasztornych i zabronić wszelkiej egzekucji.

[madohora]

Pod koniec XVIII w. klasztory kontemplacyjne w zaborze austriackim przeżywały kryzys. Klasztor w Czernej zmienił swój charakter. Wielka klauzura została zniesiona, a kościół udostępniono wiernym. W 1880 r. przy pomocy personalnej prowincji austriackiej dokonano reformy życia zakonnego.

[madohora]

Drakońskie rozporządzenie cesarza austriackiego przekreślające istnienie zakonów kontemplacyjnych, drobiazgowe przepisy godzące w ustrój życia zakonnego, zakaz kontaktu z wyższymi przełożonymi, spowodowały upadek życia zakonnego. Dla ratowania swej egzystencji klasztory kontemplacyjne zaczęły przerzucać się na działalność duszpasterską. Do upadku życia zakonnego dołączyły się również przyczyny natury polityczno-ekonomicznej. Wysiłek narodu zmierzający do organizacji życia społeczno-kulturalnego, uwieńczony sukcesem Konstytucji 3 Maja, został nagle przekreślony przez konfederację targowicką, wojnę z Rosją, a w końcu przez drugi i trzeci rozbiór Polski. Istniejące dotychczas klasztory żyły pod ustawiczną grozą kasaty, co destruktywnie wpływało na poziom życia zakonnego. Wykonywanie władzy przez przełożonych było utrudnione. Do nowicjatu można było przyjmować za pozwoleniem konsystorza i dopiero po ukończeniu 24 lat życia. Przyczyny te skłoniły o. Adriana od św. Teresy (Ignacy Czechowicz), generała zakonu, Polaka, do wyjednania u papieża Piusa VI dla prowincji polskiej i litewskiej dyspensy od niektórych przepisów reguły na okres 3 lat. Dyspensa ta uzyskana 9 stycznia 1792 r. obejmowała następujące złagodzenia:

[madohora]

Wybudowany przez Potockich ok. 1848. Wysokość wieży spichlerza wynosi ok. 16 m. Od strony wschodniej i południowej przylegają dawne wozownie. W latach 2007-2013 wykonana została rekompozycja obiektu przez osobę prywatną. Łączna powierzchnia obiektu wynosi 1000 m² i składa się z 8 pomieszczeń. Na północ od obiektu znajduje się XIX-wieczny park Potockich, od strony południowej DK79.

[madohora]

WINCENTY DANEK

[madohora]

W latach 1875–1876 budynek został gruntownie przebudowany i zmodernizowany, tymi pracami kierował Józef Dietl. Wtedy to budynkowi nadano imię fundatorki. Modernizacji łazienek dokonano też w 1923. W latach 1966–1968 przeprowadzono prace adaptacyjne w budynku i częściowo rozbudowano ośrodek. W 1970 ówczesny Górniczy Ośrodek Rehabilitacyjny Narządów Ruchu przyjął pierwszych pacjentów w budynku. Na przełomie lat 70. i 80. XX w. łazienki zostały ponownie rozbudowano w kierunku południowym, a na początku XXI w. w kierunku zachodnim. W 2007 wybudowano tzw. przełączkę, która zasłoniła zabytkową fasadę budynku. Obecnie w łazienkach działa Ośrodek Rehabilitacji Narządu Ruchu "Krzeszowice" z 170 łóżkami szpitalnymi. Na południe od budynku położony jest park zdrojowy

[madohora]

[madohora]

Kaplica cmentarna w Krzeszowicach – znajdująca się w powiecie krakowskim, w Krzeszowicach na cmentarzu parafialnym.

[madohora]

Kaplica św. Stanisława Biskupa w Krzeszowicach – kaplica znajdująca się w Krzeszowicach, w powiecie krakowskim. Położona jest w zachodniej części dawnego parku pałacowego Potockich.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Obszar „Czerna” został zatwierdzony jako obszar mający znaczenie dla Wspólnoty w marcu 2009 na mocy decyzji Komisji Europejskiej z 12 grudnia 2008. Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2017 formalnie zatwierdzono go jako specjalny obszar ochrony siedlisk. W 2014 dla obszaru ustanowiono plan zadań ochronnych.

[madohora]

Ma powierzchnię 109,57 ha, utworzony został w 1989 r. i jest rezerwatem częściowym. Obejmuje dolną, zbudowaną z wapieni część Doliny Eliaszówki pokrytą starodrzewiem grądu, buczyną karpacką i buczyną ciepłolubną, w dnie łęgiem olszowo-jesionowym. Dnem płynie Krzeszówka (dawniej nazywana Eliaszówką) ze Źródłem proroka Eliasza i Źródłem proroka Elizeusza. Doliną prowadzi droga na trasie Krzeszowice-Gorenice-Olkusz. Nad doliną w miejscowości Czerna znajduje się zespół kościoła i klasztor karmelitów bosych w Czernej oraz ruiny tzw. Diabelskiego Mostu

[madohora]

Porośnięta lasem część wąwozu znajduje się w obrębie rezerwatu przyrody Dolina Eliaszówki. Wąwóz wycięty jest w skałach wapiennych, na południe od zachodniego skraju wsi Paczółtowice. Zachodnia część wąwozu jest zalesiona i należała do klasztoru w Czernej i pierwotnie otoczona była murem o wysokości 2,5 m, wzniesionym w latach 1640-1672, którego ruiny zachowały się do dziś

[madohora]

Od 1815 do lata 1914 przy północnym skraju lasu przebiegała granica dwóch cesarzy – austriackiego i rosyjskiego. Przez cały okres międzywojenny była też granicą województwa krakowskiego i kieleckiego, do dzisiaj tędy przebiega podział obszarów diecezji krakowskiej i kieleckiej, do 1975 powiatu chrzanowskiego i olkuskiego, a obecnie gminy Krzeszowice i gminy Olkusz oraz powiatu krakowskiego i powiatu olkuskiego

[madohora]

Na kamiennych filarach, dwumetrowej grubości, ponad głębokim jarem budowniczy przerzucił 11 arkad z kamiennymi balustradami i figurami świętych przy wjeździe i u wylotu mostu.

[madohora]

[madohora]

SPRAWA BARBARY UBRYK

[madohora]

Studnia, znajdująca się na klasztornym podwórku, została wykuta w litej skale w latach 1644–1651. Jej głębokość wynosi 21,5 m, a średnica 2 m. Studnia obudowana jest późniejszą kopułą, krytą gontem i wspieraną przez osiem kolumn.

[madohora]

W ołtarzu głównym znajduje się obraz przedstawiający św. Eliasza, namalowany przez Tomasza Dolabellę w 1640. W ołtarzu bocznym umieszczony jest otoczony czcią obraz Matki Boskiej Szkaplerznej z XVII wieku o wymiarach 208 × 107 cm. Obraz został koronowany koronami papieskimi w 1988.

[madohora]

Po stronie południowej cmentarza ustawiony jest nagrobek Aleksandra Błędowskiego (1788–1831), generała Wojsk Polskich powstania listopadowego, wykonany przez rzeźbiarza Ferdynanda Kuhna z następującym napisem: Tu leży Aleksander Błędowski Jenerał Wojsk polskich, którego kule moskiewskie mijały, a srożna przyjaciółka Moskali, cholera, życie mu przerwała. Ku wiadomości potomnych, przyjaciel jego Stanisław Klicki ten pomnik wystawił. Żył lat 43, umarł d. 25, m. lipca, R.P. 1831.

[madohora]

Grobowiec fundatorki hrabianki Agnieszki z Terczyńskich Firlejowej znajduje się w progu świątyni pod posadzką i nakryty jest marmurową płytą na której wyryto napis, obecnie nieistniejący z powodu wydeptania, który w przekładzie polskim brzmi: Panie daj mi miejsce z owieczkami, nie odłączaj mnie z kozłami, na prawicy postaw ze sługami. Agnieszka hrabianka z Tęczyna Firlejowa, wojewodzina krakowska, tej świątyni fundatorka, najhojniejsza dobrodziejka ubogich zakonników i duchowieństwa, po sześćdziesiątym szóstym roku swego życia, czterdziestym siódmym swego wdowieństwa, rozstała się z tym światem 16 czerwca, roku pańskiego MDCXLIV. Ktokolwiek tędy przechodzisz dla modlitwy, westchnij nabożnie: o łaskawy Jezu Panie, daj jej wieczne spoczywanie. Amen”

[madohora]

Do wożenia gnoju zamiast drabinek zakła dają boczne deski, zwane gnojnicami i deskę na spodzie wozu poziomo położoną, zwaną spodniarką. Spodniarkę zakładają także do zwykłego wozu t. j. „do wyjazdu,” a na niej ustawiają półkoszki. Pług składa się z kółek na osi; kółka te zowią się kolcem; kółka te za pomocą języka (t. j. dyszelka) i wici (t. j. łańcuszka) połączone są z drugą częścią pługa t. j. z właściwym płu giem. Części pługa są: krosienka (drzewo), czyli dwie nogi, grzędziel (drążek), słupicą , od- walnica, blacha, nóż, zwany „ trzósio ” i styk służący do oskrobywania ziemi przyczepionej na odwalnicy. Mieszkańcy Rudawy nie wiele oddają się rzemiosłom, są zasobni, mają dosyó ziemi, przeważnie też pracy na dziedzicznej ziemi się oddają. Jeżeli zaś znajdują się tu i owdzie jacy rzemieślnicy, to są to przeważnie samo ucy, którzy rzemiosła swego na serjo nie traktują. Znajdują się też po wsiach stelmachy, czyli kołodzieje, kowale, krawcy, szewcy, muzykant i tkacze, pospolicie knapami zwani. Dawniej w wiosce Nielepicach, do tutejszej parafji należącej i w samej Rudawie gorliwie odda wano się tkactwu. Rzemiosło to jednak po woli upadło: lud nie umiał pracy swej oceić, był wyzyskiwany przez żydów, a nie było człowieka, któryby się był podjął lud i prze mysł tkacki wziąć w opiekę. Dzisiaj takich warsztatów tkackich bardzo mało się znajdu je; do upadku tego przemysłu przyczyniła się niemało i ta okoliczność, źe lud nie umiał wyrabiać nic innego tylko płótno grube, t. j. zgrzebne. Z postępem zaś czasu, jak to nam wszystkim wiadomo, gdy lud zrzuca staro dawną siermięgę, aby ją czarnym surdu tem zastąpić, musiał także ukryć zgrzebną, własnej roboty koszulę, a zastąpić ją cien kim, delikatnym perkalem żydowskiego lub niemieckiego wyrobu. Udawałem się do sta rego i najpracowitszego tkacza, a przypa trując się pilnej jego robocie, pomyślałem: „Mój Boże, ten człowiek sam sobie warsztat urządził, sam nauczył się tkactwa, a robota tak dobrze mu idzie; coby to było, gdyby się trafił ktoś, coby tą grubą, nieumiejętną dło nią pokierował?! Wówczas nie potrzebowali byśmy zaopatrywać się w wyroby obcych narodów!” Części tkackiego warsztatu są: i) boki, zrobione z drzewa dębowego, wy sokie i metr; 2) karkuice , drążki z drzewa, przymocowane do ściany; 3) loda , przywie szona na karkulcach; 4) listwa , służąca do przepuszczania nici; 5) spularz , kółko; 6) fal/y (kołki), cywki (rurki, robione z trzciny) wijadła, snowadła, fałfirka, prątki, wrze ciono i t. d. Kndpy wyrabiająnastępujące płótna:zgrzeb ne, konopne, lniane i pacześne. Z płótna ko nopnego i zgrzebnego robią: górnice, koszule i gatki; z lnianego koszule kobiece i ścierki. Najlepsze płótno jest pacześne; z niego kobiety szyją czyste koszule. Cieśla używa: dłuta, hebla, cioski t. j. sie kierki, świdra, piłki i ośnika. Sprzęty ciesiel skie: ława, kobylica, warsztat. Szewc używa: szydła, młotka, kołeczka, raspli, kopyta, prawidła, nastki, dratwy, am- busa, korzenia żółtego i wosku czarnego. Raspla jest to żelazo ząbkowane, służące do ścierania kołków; nasika jest to drzewo, któ re się kładzie na kopyto, gdy but ma być na podbiciu wysoki; ambus jest to rozpalone że lazo, na które kładzie się wosk czarny; wo skiem tym czernią obcasy. Korzeniem żół tym farbują kołki. Części buta: przy szwa, na- piętek, cholewa, obcas, podeszwa, zole. Sprzęty szewckie: stół nizki, zwany war sztatem i stołeczek o trzech nogach, zwany trójnogiem. Domową bieliznę szyją zwykle kobiety wiejskie. Są wprawdzie specjalni krawcy, ale ci inne wykonywają roboty: szyją surduty, gorsety ozdobne, czapki, gdy ko szule same sobie kobiety sporządzają. Koszule męskie i dziecinne również ręką gospo dyni bywają robione. Części koszuli męskiej; rękawy, zanadrze (na piersiach), przyrąbki (na ramionach), ćwikle pod pachami, woreczki (mankiety) i kołnierzyk. Oszewki, zanadrze i kołnierzyk zwykle haftowane lub w białe kwiateczki wyszywane. Części koszuli kobie cej są te same, prócz części od pasa do ko lan sięgającej, zwanej nddolkiem , a zrobionej z płótna zgrzebnego. Prócz koszuli z nadoł- kiem, mają kobiety króciutkie jeszcze koszulki z płótna białego, tylko do pasa sięgające. Koszule takie wdziewają w niedziele, święta lub na wesela, na koszulę zgrzebną. Spódnica robi się z płótna cienkiego. Prześcieradła, do noszenia trawy służące, zwą się płachtą; płachta służy także do na krywania łóżka. Nie używają bowiem sien ników, kładą tylko równą, zwaną „równianą” słomę, tę nakrywają płachtą t. j. prześciera dłem i to służy im za siennik. Inaczej wy gląda prześcieradło do okrywania a raczej odziewania się służące. Jest ono uszyte z płót na cienkiego, obszyte koronkami i silnie ufar- bione i wy krochmalone; nosi nazwę rajntu- cha. To samo prześcieradło, również do odziewania się służące, ale zamiast koronek frendzlami ubrane, zwie się obrusem i musi być z lnianego płótna sporządzone.

[madohora]

Pewien zamożny gospodarz, umierając nagle, pozostawił w nieutulonym żalu wdowę. Niepocieszona wdowa pragnęła jak najprędzej wyjść za mąż. Parobczak, który miał ochotę pojąć ją za żonę, nie miał pieniędzy, a ona za biednego iść nie chciała. Wpadł więc na oryginalny pomysł wyłudzenia od bogatej wdowy pieniędzy. Cichaczem wchodził na strych, gdzie tłukł się i brzęczał łańcuchami, udając stracha. Baba przelękła się ogrom nie, ale nie straciwszy odwagi, wyszła do sieni i zapytała: Kto tam? Głos ponury, prawie zagrobowy odrzekł: Ja, twój mąż. — Czego żądasz? — Pieniędzy. — A ile? Wszystkie, bo wszystkiem ja zapra cował. Baba nie przystała jednak na tak śmiałe żądanie nieboszczyka, zamknęła się w izbie i nie wychodziła z niej aż rano. Strach tym czasem dzień za dniem tłukł się po strychu i ani myślał na tamten świat wędrować. Wreszcie niepokoje te nocne tak dały się we znaki wdowie, źe najbliższego swego kumo tra o pomoc prosiła. Kumoter przysiadł w sieni i czekał. O tej samej co i poprzed nich nocy godzinie przybył mniemany nie boszczyk. —• Czego żądasz? pyta kumotr. — A pieniędzy, mówi strach. — A cóż wam, kumotrze, po pieniądzach na tym świecie? — Oj kumoterku kochany, mam z moją żoną dostać się do nieba, a na taką drogę daleką toć i pieniędzy potrzeba. — Idźcież kumotrze po balon, to my tu z kumoszką i pieniędzmi na was poczekamy. Nie w smak to było strachowi, ale trud no, rolę chciał odegrać do końca. Dzień na stępny poświęcił szyciu balonu z „macho- rzyn,” które u rzeźnika w drugiej wsi zakupił. W nocy o 12 kumoter i wdowa z trzosem w ręku czekali na strychu z niecierpliwością. Nieboszczyk przybył z balonem wydętym, a chcąc babę weń wsadzić, musiał w jednym końcu zrobić otwór. Zrobiwszy otwór, po strzegł ze zdumieniem, że powietrze uszło i nie łatwo będzie mu teraz obecnych oszu kać. Krzyknął więc głosem wielkim: — Słyszę głos Boga, wołającego mię do nieba bez niewiernej żony!—to mówiąc rzucił balon i chciał uciekać, gdy wtem kumoter jednem uderzeniem siennych wideł żelaznych powalił oszusta na ziemię.

[madohora]

Szedł żołnierz na urlop i miał w kieszeni 3 dukaty; na drodze spotkał trzech dziadów 1 każdemu z nich po dukacie darował, Nie mogła dobroczynność pozostać bez nagrody. To też niezadługo spotkał go Pan Jezus, gdy z św. Piotrem po ziemi chodził. Pyta się owego urlopnika Pan Jezus: „Co chcesz za pierwszego dukata?” Św. Piotr podpowiada wahającemu się: „Królestwo niebieskie!” Ale żołnierz nie usłuchał tego i mówi: „Parę koni!” Za drugiego żądał worka dukatów, a za trzeciego chciał otrzymać taki worek, do — 93 — któregoby wszystko samo wskakiwało i wcho dziło. Pan Jezus jego żądaniom zadość uczynił. Żołnierz odtąd o czem tylko zamarzył, miał wszystko, bo potrzebował tylko wyrazić życze nie, aby to lub owo do jego worka wskoczy ło. Sw. Piotr, spotkawszy go raz na drodze, ostrzegał go, źe jeżeli życia nie zmieni i z bo gactwami swojemi się nie pożegna, to djabli żywcem wezmą go do piekła. Chłop znalazł i na to sposób: gdy spostrzegł, źe djabli rze czywiście po niego przychodzą, wpakował ich do worka, a rzucając nim następnie po kamieniach i drzewach, pogruchotał im ręce i nogi, a następnie na gościniec wysypał, gdzie zamieniły się w kupę kamieni. Ponie waż djabłów brakowało, więc naturalnie ów urlopnik zamiast do piekła, żywcem do nieba się dostał.

[madohora]

Grzechem jest również bić ziemię batogiem. Koniec ziemi tam, gdzie jest granica naszego widzenia. Wiatry powstają wtedy, gdy się kto powiesi, albo gdy djabeł związek małżeń ski zawiera; mówią wtedy: „Djabli się żenią, bo straszne są wichry!” Komety są to gwiaz dy ogoniaste, a pokazują się tylko wtedy, gdy Bóg ostrzec chce mieszkańców ziemi, że na stanie mór, głód lub wojna. Księżyc i słoń ce właściwie nie świecą: księżyc utworzony jest ze srebra, dla tego ma połysk białawy, a słońce utworzone ze złota, stąd światło żółte. Śnieg lub grad znajduje się w swojej chmurze, t. j. mamy trzy rodzaje chmur: jedna zawiera w sobie deszcz, druga śnieg, a trzecia grad. Gdy jedną z nich płanetnik nadciągnie, wtedy z chmury wylatuje to, co ona w sobie zawiera. Wierzy lud nasz w istnienie dzikich ludzi, którzy mają na głowie rogi; są także ludzie wodni, którzy mają głowę i piersi ludzkie, a zresztą są rybami i są pokryci łuską. Za krzywoprzysięstwo i krzywdę, czynioną sierocie Pan Bóg karze w ten sposób, źe grzesznikowi usycha ręka. Również usycha ręka dziecku, które śmiało wyciągnąć ją na ojca lub matkę. Próżnej kołyski nie wolno kołysać, bo dziecko nie mogłoby w niej potem usnąć.

[madohora]

Lud nasz wróżbiarstwu na większą skalę się nie oddaje, władzę bowiem wróżenia przy pisują tylko cygankom. Sami wróżą tylko z wosku i to wtedy tylko, gdy dziecko bez powodu zachoruje. Biorą wtedy kawał pięk nego żółtego wosku pszczelnego, topią go, a rozpuszczony leją przez ślubną obrączkę na zimną wodę. Z wosku tego na zimnej wodzie utworzy się figura jakaś, a gdyby nawet nic się nie utworzyło, to wróżący dopomoże sobie wj^obraźnią i orzeka, że chore dziecko tern albo owera się przestraszyło, bo właśnie ów przedmiot przestrachu dziecka z wosku się ulał. Owczarzom przypisują władzę nie tyle wróżenia, ile leczenia i czarowania zarazem. Gdyby jadącemu w dalszą podróż przebiegł drogę zając, to już nie oczekuje pomyślnego tej podróży skutku. Gdy chłop wczas rano wy biera się końmi na jarmark lub do lasu po drzewo, a zobaczy pierwszą babę, to spotka go nieszczęście. To samo mówią w wilję Bożego Narodzenia, gdy bowiem do chaty tego ma wejdzie pierwsza kobieta, wróży to na caty rok nieszczęście. Przepowiednie dotyczące posuchy lub desz czu. Na deszcz kury od rana prostują sobie pióra, co według miejscowego wyrażenia iska- niem się zowie i wczas idą na spoczynek; często tarzają się w ziemi; gołębie kąpią się w wo dzie, bąki i muchy tną, jaskółki latają mz o, na pogodę kury spać idą później, pijawki koń skie pod wierzch wody wypływają, ptactwo wysoko buja sobie w powietrzu. _ Jeżeli słychać dzwony z Krzeszowic (o półn.-zachodu), to z pewnością trzeciego dnia oczekuje się deszczu; gdy je zaś słychać z Mo rawicy (od południa), to dłużej potrwa pogoda ale też i posucha. Wietrzyk (wschodni) od Krakowa, w czasie już istniejącej pogo y wiejący, zwiastuje pogodą na 2 do 3 ty go ni. Wnioskują również o deszczu lub pogoc zie z mgły: gdy ona do góry się wznosi, to bę- dzie pogoda, gdy spada na dół, deszcz._ Deszcz wczesny czyli ranny trwa krótko; najniebez pieczniejszy, gdy zacznie padać około godzi- ny 9 rano. Lud rachuje sobie czas na lata, kwartały, miesiące, tydnie (t. j. tygodnie) i dnie. Słowo miesiąc, jeżeli o jednym lub o dwóch mowa, nie używają nigdy, ale mówią np. 4 ty godnie, 5 niedziel, 8 niedziel, 12 tydni i t. p. Większą ilość lat, np. 30, mówią: półkopy lat. Orjentują się podług świąt Bożego Narodze nia, Wielkiej nocy, Zielonych Świątek, także według dnia św. Michała, WW. Świętych i św. Jana. Porę dnia poznają po słońcu; inni mają zegary w domach, a inni, mieszka jący bliżej kolei, orjentują się według stale kur sujących pociągów i tak: gdy idzie pociąg oso bowy pierwszy z Wiednia, mówią: leci siód ma! potem-, leci dziewiąta! leci czwarta, piąta, siódma wieczorem i dziesiąta. Południe wtedy, gdy zadzwonią w miejscowym kościele na „Anioł pański.” W domach, prócz zegarów, mają drukowane kalendarze. Lud wierzy, że można coś lub kogoś zaczarować albo człowie ka w bydlę zamienić. Władzę czarowania przy pisują cyganom, owczarzom, węgrom, roora- wianom. Umieją jednak czasem, ale bardzo rzadko, czarować i swoi. Powszechnie utrzy mują, źe w sąsiedniej wiosce Radwanowicach znajduje się gniazdo czarowników. Pewnego razu muzykant właśnie z tych Radwanowie rodem, zagrał w rudawskiej karczmie pewnemu chłopu po raz ostatni, to chłop wyszedłszy z karcz my umarł. Ale czarownik w tydzień potem oku darować

[madohora]

Gdy w domu czy to starszy człowiek, czy dziecię zachoruje, wołają doń najpierw miej scową akuszerkę, t. j. - najpospolitszą babę, najczęściej pijaczkę, która chorego smaruje gorącem roztopionom sadłem. Na jakąkol wiek kto zapada chorobę, smaruje się go sadłem, potem dostaje porcję rycynusa, a na to parę kielichów czyli kubków gorzałki z tłustem. Gdy to wszystko dopiero nie pomoże a chory duszę na ramieniu czuje, wzywają lekarza, który przybywa zwykle wtedy dopiero, gdy już jest za późno, bo choroba tak się już roz winęła, źe uleczyć się nie da. Na choroby oczu leczą się w miejscu. Są tu samozwańczy lekarze i lekarki, którzy za palenie oczu leczą w ten sposób, źe choremu smarują oczy miodem trzmielowym, lub zasy pują je cukrem miałkim z tłuczonemi goździ kami pomieszanym. Tacy lekarze nakręcają także zwichnięte członki i rwą zęby zwyczaj- nemi kowalskiemi obcęgami. Z domowych leków na choroby mogę wymienić rumianek, bzowy i lipowy kwiat, centurję i bzowe po widła. Na wymioty używają soli w wodzie rozpuszczonej.

[madohora]

Dodam jeszcze kilka przezwisk, jakiemi lud swoich współmieszkańców obdarza. A mia nowicie jednego z chłopków zwą pospolicie Bartnikiem , dla tego, źe niegdyś jego pradziad hodował pszczoły. Inny zwie się Palacz , bo dziad czy pradziad jego w miejscowym bro warze palił w piecu. Marjos, ojciec lubił gry wać w karty w marjasza. Bogacz , tak przezwa ny od znalezionych pono niegdyś pieniędzy. Kanciak , od imienia swego ojca Kantego. Borek , bo mieszka w miejscu, gdzie niegdyś zielenił się gaik. Kurzak , przodkowie lubili kurzyć fajkę. Śniadacz, bo domagał się zawsze w robocie poczęstnego na śniadanie. Inne przezwiska: Machowski, Sobeczek, Kolanow- ski, Przednówek, Mykita, Kaźmirek, Tomaszek, Karaś, Marcinek, Banach, Krawczyk, Wsyp, Czapski, Kiepus, Wojtaszek, Bernot, Franos, Wicuś, Kruk, Szczepanek, Utyła, Łazowy, Półtoranoga (chodzący o kuli), Antoś i t. p. Dziewkę, która miała jedno dziecko nieślubne, zwą przeskocką, jeżeli zaś miała ich więcej, to zowią ją żelazną albo klepaną.

[madohora]

BRAMA W MURZE

[madohora]

Czerna – wieś w Polsce. położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Krzeszowice.

[madohora]

Dolina o powierzchni ok. 110 ha to wąwóz o przeważnie stromych zboczach, zbudowany z szarych wapieni z dolnego karbonu, w których skamieniałością przewodnią jest ramienionóg Productus cora. Jest całkowicie porośnięta lasem. Znajduje się w niej wąwóz Kulenda oraz ciekawe odsłonięcia skalne z jaskiniami i grotami[2]. Do 2019 r. grotołazi w obrębie doliny opisali następujące jaskinie i schroniska: Jaskinia pod Bukami, Grota Świętego Hilariona, Okap pod Grotą Świętego Hilariona, Schronisko przy Grocie Świętego Hilariona, Grota Świętego. Onufrego i Jaskinia za Siedmioma Progami. Niektóre z nich używane były dawniej przez eremitów z klasztoru w Czernej jako pustelnie

[madohora]

U wylotu doliny znajduje się duży (czynny) kamieniołom Kopalnia Wapienia Czatkowice

[madohora]

Rezerwat otacza z wszystkich stron zespół klasztoru. W obrębie rezerwatu występują odsłonięcia skalne. W runie leśnym wiosną licznie zakwita żywiec gruczołowaty, złoć żółta, zawilec gajowy, marzanka wonna, szczyr trwały, lepiężnik biały. Występują także nerecznica samcza, przetacznik górski, paprotnik kolczysty, tojad mołdawski, gajowiec żółty, parzydło leśne, żywiec dziewięciolistny, pierwiosnek wyniosły i inne

[madohora]

Kulenda – wąwóz będący orograficznie lewym odgałęzieniem Doliny Eliaszówki na Wyżynie Olkuskiej. Górna część wąwozu zaczyna się na polach uprawnych wsi Paczółtowice, następnie wąwóz wcina się w porośnięte lasem wschodnie zbocza Doliny Eliaszówki. Uchodzi do jej dna na wysokości około 340 m, nieco powyżej Źródła proroka Eliasza

[madohora]

[madohora]

Przy drodze do klasztoru w Czernej i drodze z Krzeszowic przez Gorenice do Olkusza, widać ruiny arkadowego mostu eremickiego, wybudowanego przez pustelników. Miał 18 metrów wysokości, 120 metrów długości i 9,5 metra szerokości. Nazwano go mostem anielskim, zaś okoliczni mieszkańcy – diabelskim ze względu na wiele podań z nim związanych – taką nazwę nosi do dziś.

[madohora]

Mazurowe Doły – wąwóz na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, (Wyżynie Olkuskiej), południowo-wschodnie odgałęzienie Doliny Eliaszówki, przy drodze do Lasu Hrabskiego w rezerwacie przyrody Dolina Eliaszówki. Znajduje się powyżej źródła proroka Eliasza. Wąwóz wycięty jest w skałach wapiennych, na południe od zachodniego skraju wsi Paczółtowice. Zachodnia część wąwozu jest zalesiona i należała do klasztoru w Czernej i pierwotnie otoczony był murem o wysokości 2,5 m, wzniesionym w latach 1640-1672, którego ruiny zachowały się do dziś.

[madohora]

Klasztor ma plan czworoboku o wymiarach 70 × 70 m, w centrum którego znajduje się niewielki kościół, wzniesiony w rzucie krzyża, zaakcentowany wieżą. W bocznych skrzydłach klasztoru znajdują się pomieszczenia wspólne i cele zakonników, połączone krużgankiem. Do zabudowań przylega cmentarz, na którym znajduje się nagrobek gen. Aleksandra Błędowskiego pochowanego w 1831. Nagrobek wykonał Ferdynand Kuhn

[madohora]

W ołtarzu głównym znajduje się obraz przedstawiający św. Eliasza, namalowany przez Tomasza Dolabellę w 1640. W ołtarzu bocznym umieszczony jest otoczony czcią obraz Matki Boskiej Szkaplerznej z XVII wieku o wymiarach 208 × 107 cm. Obraz został koronowany koronami papieskimi w 1988.

[madohora]

CZERNA DOM PIELRZGYMA

[madohora]

Zakon karmelitański w swoich początkach w Palestynie (XII-XIII w.) miał charakter pustelniczy. Po osiedleniu się w Europie karmelici zmienili styl życia z eremickiego na cenobicki; zakon zaliczony został do zakonów żebrzących. Zawsze jednak umożliwiał swym członkom prowadzenie życia pustelniczego według pierwotnego ideału. Istnienie eremu w każdej prowincji było i jest zalecane przez konstytucje zakonu.

[madohora]

Wskutek doniesień o kryjących się tu skarbach, przybył oddział stu żołnierzy z oficerami i przetrząśnięto cały klasztor. Nie znalazłszy spodziewanych skarbów, wojsko wróciło do Krakowa. Tymczasem rewizje u karmelitanek bosych w Krakowie przyniosły Szwedom olbrzymie owoce. Odkryli zamurowane skarby wielkiej wartości. Srebro i złoto zabrano do skarbu dla wojska króla szwedzkiego. Otrzymane od Firlejowej bogate wyposażenie klasztoru pustelniczego dostało się w ręce nieprzyjaciela. Dzięki zabiegom o. Tadeusza, który przez pośrednictwo Radziejowskiego wyjednał u króla pismo nakazujące zwrot kosztowności, skarby wróciły do rąk pierwotnych właścicieli.
Po wypędzeniu Szwedów, zakonnicy wrócili do pustelni i swoich zajęć, przystępując do odbudowy zniszczonych folwarków i do dalszej budowy klasztoru.

[madohora]

CZERNA KOŚCIÓŁ

[madohora]

W roku 1660 król Jan Kazimierz wraz z żoną przybył do Krakowa. Adwent postanowili spędzić w klasztorach. Królowa udała się do karmelitanek bosych w Krakowie, a król Jan Kazimierz przybył do eremu w Czernej.

[madohora]

Rośliny

[madohora]

NAJWYŻSZEMU I NAJLEPSZEMU BOGU
TU LEŻY ALEKSANDER BŁĘDOWSKI GENERAŁ WOJSK POLSKICH,
KTÓREGO NIEPRZYJACIELSKIE KULE MIJAŁY,
A CHOLERA NIEODŁĄCZNA TOWARZYSZKA MOSKALI O ŚMIERĆ PRZYPRAWIŁA.
KU WIADOMOŚCI POTOMNYCH PRZYJACIEL JEGO STANISŁAW KLICKI TEN POMNIK WYSTAWIŁ.
ŻYŁ LAT 43, UMARŁ D. 25 M. LIPCA R. P. 1831.

[madohora]

Pałac w Krzeszowicach

[madohora]

Inicjatorem powstania pałacu był w I. poł. XIX w. właściciel Krzeszowic Artur Potocki. Pierwsze dwa projekty rezydencji powstały jednak jeszcze na zamówienie ks. Izabeli Lubomirskiej pod koniec XVIII w. W 1819 Artur Potocki zamówił plan pałacu u Charles’a Perciera i Pierre’a François Louisa Fontaine’a – budowniczych nowej części Luwru w Paryżu, ale projekt ten – ze względu na wysokie koszty realizacji – przekraczał możliwości finansowe zamawiającego. Potocki zamówił projekt u Karla Schinkla, zmarł jednak przed jego zrealizowaniem. Budowę przeprowadził dopiero jego syn Adam Józef Potocki według projektu Franciszka Marii Lanciego (w pewnym stopniu czerpiącego z założeń Schinkla), zamówionego przez jego matkę Zofię z Branickich.

[madohora]

"Nowy Pałac" w Krzeszowicach

[madohora]

W 2006 kręcono tu zdjęcia do spektaklu Zwierzoczłekoupiór, a w 2007 do filmu Deklaracja nieśmiertelności

[madohora]

Park Miejski

[madohora]

Park w Krzeszowicach

[madohora]

Park Potockich w Krzeszowicach

[madohora]

Park

[madohora]

Krzeszowice – stacja kolejowa w mieście Krzeszowice, w województwie małopolskim, w Polsce. Według klasyfikacji PKP ma kategorię dworca regionalnego. W roku 2022 stacja obsługiwała około 3900 pasażerów na dobę

[madohora]

Na przestrzeni lat stan zgromadzonych eksponatów, będących już w momencie ściągnięcia do Krzeszowic w opłakanym stanie, stale się pogarszał na skutek kradzieży i dewastacji. Trzy parowozy zostały zezłomowane. W związku z tym podjęto decyzję o likwidacji ekspozycji, co nastąpiło ostatecznie w marcu 2008. Część taboru 30 października 2007 przesłano do Krakowa Płaszowa, część przejął Skansen taboru kolejowego w Chabówce, a inne przewieziono (9 marca 2008) do skansenu kolejowego w Pyskowicach.

[madohora]

szlak turystyczny żółty – żółty szlak łączący Chrzanów z Pieskową Skałą jest podzielony na 2 części: Dolinek Jurajskich: Krzeszowice–Pieskowa Skała oraz Ziemi Chrzanowskiej: Chrzanów–Krzeszowice.
szlak turystyczny czerwony – przez Niedźwiedzią Górę, Bukową Górę, Zimny Dół do Czernichowa

Szlaki rowerowe

szlak rowerowy zielony – z Krzeszowic przez Miękinię, Dolinę Kamienic, Wolę Filipowską, Puszczę Dulowską, Las Orley, rezerwat przyrody Dolina Potoku Rudno, Sankę, Dolinę Sanki i Niedźwiedzią Górę do Krzeszowic.
szlak rowerowy czerwony (Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd) – z Krzeszowic przez Tenczynek, Brzoskwinię, Las Zwierzyniecki, Las Zabierzowski, Szczyglice do Krakowa.
szlak rowerowy niebieski – z Krzeszowic przez Bartlową Górę, Dolinę Eliaszówki, Dębnik i Siedlec do Krzeszowic.
szlak rowerowy czarny – z Krzeszowic do stacji PKP w Woli Filipowskiej.

[madohora]

Do Krzeszowic dojedziemy pociągiem relacji Katowice - Kraków a także autobusami z Krakowa.

[madohora]

W 1705 r., z polecenia Stanisława Chomentowskiego, marszałka konfederacji sandomierskiej, zawinęła do Siedlca chorągiew Waleriana Radeckiego, starosty romanowskiego. Chorągiew nałożyła tak wielki okup, że włościanie nie byli w stanie go złożyć. Wobec tego żołnierze spędzili wszystko bydło z Paczółtowic i folwarków pod karczmę do Siedlca, grożąc jego uprowadzeniem. W końcu znów karmelici złożyli 660 zł okupu. Za powtórnym przybyciem Szwedów do Krakowa w 1705 r., generał Sternberg rozpisał nową kontrybucję po 27 tynfów od dymu. Oprócz tego wyznaczył z każdego domu pewną ilość chleba, mięsa, siana, owsa, mąki, masła, piwa, soli itd. Ociąganie się z oddaniem kontrybucji ściągnęło do wiosek klasztornych egzekucję wojskową. Bito włościan, wypędzano z domów, zabierano bydło itd. Widząc opłakany stan poddanych, karmelici zastawili w Krakowie kosztowności klasztorne, a Szwedom wypłacili w imieniu włościan 2517 tynfów wypożyczonych pieniędzy.

[madohora]

W tym czasie zamieszek i klęsk wybuchła w Krakowie zaraza, tzw. morowe powietrze. 16 września 1707 r., chroniąc się przed zarazą, przybyli do dworu siedleckiego klerycy i lektorzy z klasztoru ŚŚ. Michała i Józefa. Tej samej nocy spłonęły w Siedlcu dwie stodoły ze zbożem. Dnia 25 września klerycy rozpoczęli w Czernej rok studiów teologii. Mieszkali w klasztorze, biorąc udział we wspólnych aktach. Jutrznię odmawiali w kaplicy przy furcie. Przebywali oni w pustelni do 20 grudnia. Stąd wyjechali do Wiśnicza. W 1707 r. w krakowskim klasztorze ŚŚ. Michała i Józefa na zarazę zmarli: o. Arnold od Jezusa (Kasper Melczerowicz), o. Wincenty od śś. Piotra i Pawła (Stanisław Klimorowski), br. Antoni od św. Remigiusza (Marcin Rybkiewicz), garbaty aptekarz, br. Jan od śś. Zachariasza i Elżbiety (Michał Świderski) i br. Marcjalis od Matki Bożej (Michał Romeyko). Ponieważ klasztor ten pozostał bez opieki, prowincjał zwrócił się z prośbą, aby ochotnicy z eremu udali się do klasztoru ŚŚ. Michała i Józefa do Krakowa. Zgłosił się o. Sylwester od Ofiarowania NMP, który przez 12 lat pełnił urząd podprzeora w eremie. Za towarzysza miał br. Stanisława od św. Teresy (Romeyko). Niedługo potem obaj zmarli na zarazę: o. Sylwester w wigilię Bożego Narodzenia w 1707 r., a br. Stanisław w styczniu 1708 r.

[madohora]

Droga do Krzeszowic

[madohora]

Krzeszowice – miasto w południowej Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krzeszowice. Miasto jest jednym z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej. Krzeszowice należą do Jaworznicko-Chrzanowskiego Okręgu Przemysłowego w Krakowskim Okręgu Przemysłowym.

[madohora]

Pod koniec XIX w. przy ul Wąskiej 1 powstała synagoga jako modlitewnia dla żydowskich kobiet powstała, a przy nr 4 – druga synagoga, która została zbudowana pod koniec XIX w., jako modlitewnia przeznaczona wyłącznie dla mężczyzn wyznających judaizm.

[madohora]

Krzeszowice stawiając Wyce pomnik idą pod prąd – dało się dzisiaj słyszeć na placu Kulczyckiego. Prawdopodobnie w przyszłym roku w ramach szlaku literacko-historycznego miasto upamiętni kolejnego znanego człowieka z Krzeszowic – poetę i prozaika, Stanisława Czycza.

[madohora]

.

[madohora]

W 1850 z terenu budowy przeniesiono 35 zagrodników, którzy otrzymali wąskie pasy ziemi przy wzgórzu Solca (obecne parcele przy jednorzędowych wąskich bocznych uliczkach ul. Grunwaldzkiej). Pałac wzniesiony został w latach 1850–1857. Już rok później Adam Potocki zamówił plan przebudowy pałacu (u Filipa Pokutyńskiego), nie został on jednak zrealizowany, a wkrótce potem ukończono budowę według planów Lanciego. 20 września 1860 pałac został poświęcony przez księdza prałata Antoniego Rozwadowskiego.

[madohora]

Fundusz kuracyjny może być użyty tylko na cele Zdro jowiska, w szczególności na : 1) Sprawy sanitarne Zdrojowiska. 2) Upiększenie zdrojowiska, zakładanie i utrzymywanie urządzeń służących do uprzyjemnienia i udogodnienia pobytu kuracjuszom i turystom. 3) Zapewnienie bezpieczeństwa gościom, przez subwencjo nowanie straży pożarnej, pogotowia ratunkowego i t. d. 4) Reklamy zdrojowiska. 5) Na udzielanie subwencji, na koszta czyszczenia, skrapia- nia i oświetlania ulic i ogrodów. 6) Na policję budowlaną (subwencję na rzecz budowy i utrzymania dióg i innych środków komunikacyjnych dla ułatwienia i powiększenia frekwencji gości w zdro jowisku). 7) Na koszta utrzymania biura komisji Zdrojowej, płace urzędników i sług, odszkodowanie członkow komisji. 8) Na zakładanie nowych i powiększenie istniejących dla użytku gości Zakładów' kąpielowych i innych urządzeń sanitarnych. 9) Na koszta utrzymania muzyki 10) Wydawnictwa listy gości. Wszystkie powyższe pozycje winny

[madohora]

Między kościołem, domem zwanym pawilonem, Vauxhallem, łazienkami i hotelem łazienkowym również rozciągają się cieniste chodniki; między któremi wytry ska zdrój główny siarczany z budynku ozdobnego, o którym już była mowa.

[madohora]

Zatwierdzone przez księcia Czartoryskiego plany budowy nowoczesnych łazienek realizowała energicznie księżna Izabela Lubomirska. W 1788 r. zespół uzdrowiskowy składał się z pięciu niewielkich domków kąpielowych, dwóch łaźni, lazaretu i mieszkania dla ubogich gości, pałacyku Vauxhall prowadzącego działalność rozrywkową dla kuracjuszy, oberży oraz kilku obiektów pomocniczych i gospodarczych. W następnych latach księżna zamierzała znacznie rozbudować uzdrowisko, plan ten jednak nie został zrealizowany, prawdopodobnie ze względu na zaistniałe wydarzenia polityczne (II i III rozbiór Polski w 1793 i 1795 r., powstanie kościuszkowskie w 1794 r., okres wojen napoleońskich w latach 1803–1815). W 1819 r. powstał budynek Łazienki Zielone (zwane od 1858 r. – Zofia). W okresie tym lekarzem zdrojowym był Leopold de Lafontaine, który w 1789 r. wydał pierwszą monografię uzdrowiska, zawierającą oprócz charakterystyki wód także opis okolicy

[madohora]

Według zeznań J. Zieleżniaka, maszynisty pociągu z Wiednia, we mgle, w odległości ok. 250 m zobaczył stojący pociąg i natychmiast uruchomił hamulce i kontraparę, jednak zabrakło ok. 15 m, aby uniknąć zderzenia, koła miały się ślizgać po wilgotnych szynach. Drugi świadek zdarzenia, palacz Stanisław Bryś, nic nie wniósł do sprawy.

[madohora]

W roku 1857 zdrój został ocembrowany cegłami i zmniejszono obwód studni, dzięki czemu wzrósł w niej poziom wody więc zaprzestano pompowania jej do zbiornika w tzw. kapliczce. W 1858 zabytek uzyskał teraźniejszy wygląd a w 1982 został wyremontowany.

[madohora]

Miejscowość położona jest na Wyżynie Olkuskiej wchodzącej w skład Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Ze względu na piękno krajobrazu i walory przyrodnicze tereny te włączone zostały do obszaru chronionego Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie obfitującego w liczne doliny będące popularnym miejscem turystyki i rekreacji. Miejscowość znajduje się w Dolinie Czernki i u wylotu Doliny Eliaszówki, w której utworzono rezerwat przyrody Dolina Eliaszówki. Na terenie rezerwatu wypływa m.in. Źródło proroka Eliasza. Czerna leży w pobliżu rozległych lasów iglastych i mieszanych. W grudniu 2000 r. wieś została wyróżniona przez czytelników Gazety Krakowskiej jako wieś o wielkich walorach turystycznych i otrzymała prawo oficjalnego używania godła „Polska”. Na terenie wsi znajduje się obszar Natura 2000 jako projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk, aktualnie obszar mający znaczenie dla Wspólnoty o powierzchni 76,4 ha. Utworzony został w celu ochrony kolonii rozrodczej podkowca małego.

[madohora]

Jak widzimy, jest to zabytek z drugiej po łowy XVI wieku, dobrze jeszcze w kościółku naszym zachowany. Prof. Łuszczkiewicz w bro szurze swojej p. t. „Poezya w pomnikach” umieszcza drzeworyt, zdjęty z powyższego pomnika. Pod amboną zaś stoi kamień mar murowy, siny, z początkiem ubiegłego stu lecia fundowany. Kamień ten, i m. szcześ- cienny mający, stał przed kilkunastu laty na cmentarzu w zapomnieniu i poniewier ce; dopiero proboszcz miejscowy ś. p. ks Pendrasiński kazał wnieść go do kościoła pod amboną postawić, gdzie się do dnia dzisiejszego znajduje. Napisy na nim są następujące:

[madohora]

MICHAEL ACHACIUS IN PISAKY TEOPHILA IN ZAGUKZE PECCATORES F.XTRUXERUNT ANNO DNI 1 7 06 . HIE....

[madohora]

Wedle innej tradycji, dotyczącej kościoła w Rudawie, Radwan, osiadłszy na wzgórzu, gdzie dzisiaj wioska Radwanowice leży, miał tamże zamiar wybudować kościółek. W tym celu zwieziono nawet materjał potrzebny; aliści w nocy cudownym sposobem wszystek materjał przeniesiony został na sąsiedni wzgó rek, nad rzeczką Rudawą położony. Dniem ów materjał z powrotem na dawne miejsce przewieziono. Nic to jednak nie pomogło, bo drzewo i kamienie najbliższej nocy na swoje powróciły miejsce. Radwan, zrozu miawszy w tem wyraźną wolę bożą, wybu dował kościół na wzgórku, gdzie potem po wstała wieś Rudawa. Takie jest podanie, dotyczące powstania kościółka miejscowego i wsi Rudawy. Mieszkańcy Rudawy różnią się od sąsia dów sposobem ubierania się. Kolor włosów mają ciemny, oczy piwne, bure, rzadko nie bieskie. Cera zdrowa, rumiana. Wzrostu są średniego, budowa ciała wątła, a do służby wojskowej bywa corocznie do 9 tylko zdat nych. Młodzi mają włosy krótko strzyżone, starzy długie na kark spadające; pierwsi wy- czesują je do góry, drudzy spuszczają je na czoło i równo ponad oczami obcinają. Młod sza generacja nosi wąsy, starsi golą i wąsy i brodę. Dziewki noszą długie włosy, które platają w warkocze i na głowie zgrabnie je upinają; mężatki zaraz po ślubie ucinają wło sy krótko i wcale ich potem nie pielęgnują. 2. Ubiór. Mężczyźni i kobiety posiadają ubiór kościelny i codzienny. Ubiór codzien ny mężczyzny składa się: z spodni ciemnego koloru, sukmany, albo częściej „górnicy” dłu giej i nizkiego filcowego kapelusza; w zimie ma kożuch długi, w biodrach wycięty, z koł nierzem szeroko odwiniętym i czapkę baranią, spodem białą, wierzchem czarną. Ubiór koś cielny składa się z spodni jasnych, schowa nych do cholew, kaftana i sukiennej kapoty długiej. Parobcy noszą kapotki krótkie i ka mizelki. Ubiór codzienny kobiety zamężnej składa się z spódnicy kolorowej, zapaski tiu lowej, t. j. fartucha szerokiego, również koloro wego; nagłowie ma zwykle chustkę czerwoną, lekko, niedbale zawiązaną. Na piersiach no si w lecie tylko koszulę, z przodu rozpiętą. W zimie wdziewa wieśniaczka kilka spódnic, gorset sukienny i krótki kaftan, zwany^ n J a ~ dwiśką ” lub przyjaciółką. Ubiór codzienny dziewczyny dorastającej taki sam. Ubiór koś cielny mało różni się u kobiet od codzien nego. Spódnice czyste, wykrochmalone, gor set z lepszej roaterji, kolorowy, centkami zło- temi i złotą nitką wyszywany, na szyi praw dziwe korale, na głowie chustka biała, zawiązana po krakowsku i ot ubiór świąteczny. Do tego wdziewają jeszcze buty i w zimie i w lecie. W lecie prócz tego odziewają się chustką wełnianą dużą, w zimie noszą długie kożuszki, zwane sukienkami, albo sukienne długie aż po pięty kaftany, żupanami zwane, Sukienki, t. j. owe długie kożuszki, muszą mieć kołnierz, przód i plecy szychowymi ga lonami wyszywane. Chustki na głowie no szą zwykle w lecie białe, w zimie czerwone. W lecie kobiety odziewają się do kościoła rajntuchami, zamiast chustek wełnianych, w zi mie używanych. Dzieci do lat 6-ciu zupełnie nie ubierają; dziewczęta biegają w koszulkach, chłopczyna za cały ubiór ma krajkę, którą jest w połowie przepasany, a na głowie ma czerwoną krakuskę. I to cały ubiór dzieci w każdej porze roku. O dzieci małe zupełnie nie dbają. Dziecko jak rok długi niemyte i nieczesane, a mimo to zdrowe i dobrze wy gląda, wytrwale na zimno i gorąco. Wracając do owego charakterystycznego ubrania dzieci, nie mogę się powstrzymać aby nie opowiedzieć następującej powiastki: Je chałem przez wioskę, a raczej osadę Kocha nów. Przy drodze stał chłopczyna może pię cioletni w koszuli, rozumie się, krajką przepa sany i w czapce rogatej na głowie. Z hzjo- gnomii spodobał mi się; widać było, źe chłopak wcale rezolutny. Zaczepiłem go. „Jak ci na imię, chłopcze? —• A no Kuba, odpowiedział. Widząc, źe rozmowa nagle się urwała, zapy tuję dalej: A cóż ty robisz?” A on na to: „Ano cóżby?! ubrałem się i stoję!” Uśmiałem się z tej odpowiedzi serdecznie i przekonałem się, że chłopiec starszy nie wyszedłby na drogę ani na pastwisko nieubrany, t. j. bez owej krajki, boby się z niego śmieli. Ale niecnno krajką się przepasze i zawdzieje kra kuskę, to chociaż boso i w koszuli, czuje się w mundurze świętalnym i już pewny siebie.

[madohora]

Zwyczaje, w wilję Bożego Narodzenia ciekawe panują tu zwyczaje, których jednak ściślej niż zachowania ubioru przestrzegają. Parobcy chodzą gromadami przez całą noc i robią, gdzie się uda, psoty, a więc w do mach, gdzie znajdują się na wydaniu dziewczę ta, zabielają okna wapnem, na ścianie świeżo wybielonej malują sadzami ogromnego stra cha, lub na drzwiach świeżo wyszorowanych kreślą również sadzami krzyż ogromny, czem wielką czynią przykrość dziewczynie, która pewno cały dzień straciła na bielenie^ chaty oraz mycie drzwi i okien. Zbytki te jednak przechodzą granicę zwykłego żartu; sarn^ wi działem, jak parobcy, wyniósłszy częściami mojemu sąsiadowi wóz z szopy na strzechę a nawet na sam jej szczyt, kalenicą zwany, tam go dopiero złożyli w ten sposób, że dwa boczne koła na północnej stronie, drugie dwa na południowej stronie strzechy spoczy wały. Chłop nie spostrzegł tej psoty aż do piero w pierwsze święto Bożego Narodzenia rano. Cóż tu robić? W tak uroczyste święto trudno zdejmować wóz z kalenicy; pozostawił go więc przez oba święta na strzesze, a tj^m- czasem cała wieś zbiegała się i biednego strapionego chłopka wyśmiewała. Przez cazień wilji Bożego Narodzenia nie jedzą nic, a krzątają się, jak zresztą w tym dniu wszę dzie, bardzo. Gospodarz z synami rznie sieczkę na dwa święta, drzewo rąbie, gospo dyni piecze chleb i kołacze z serem, dziewki bielą chatę, myją sprzęty i noszą wodę. Wieczorem, gdy tylko pierwsza zajaśnieje gwiazda, zasiadają do wieczerzy. Przy dłu gim, sianem i białem prześcieradłem nakrytym stole, na ławach i „krzasłach” siada ojciec, matka, dzieci i służba. Najpierw łamią się opłatkiem, który dla nich umyślnie pieczony jest z rutą; życzeń nie składają sobie żadnych; po opłatku jedzą suszone śliwki i gruszki gotowane, potem jabłka świeże i orzechy. Każdą taką potrawę przepijają wódką i prze- kąsują postną bułką, zwaną struclą. Po wie czerzy następuje dłuższa pogawędka i śpiewa nie kolęd, poczem po kawałku opłatka i chle- ba dają bydłu, koniom i psom „na kolędę.” Dziewczęta puszczają teraz psa z łańcucha i dobrze obserwują, w którą najpierw stro nę pobiegnie, bo z tej a nie z innej strony przybędzie w przyszłym roku kawaler w za loty. Następnie wychodzą wszyscy przed chatę i patrzą na gwiazdy. Jeśli gwiazdy świecą jasno, dobry to znak, bo kury w tym roku dużo jaj naniosą, a rok taki zowie się jajczatym. Gdy zaś niebo zamglone i gwiazd dobrze nie widać, znak to również niezły, bo rok następny będzie obfity w mleko, ztąd zwą go mleczatym. Gdy starsi temi obserwacjami astronomicz- nemi się zajmują, parobcy starsi robią z żyt niej słomy „kopy,” t. j. wiązeczki z 15 zdzie- beł złożone. Kopy te kładą pod powałę za stragan, a na straganie przybijają krzyż ze słomy. Kopy te i krzyż pozostają na swych miejscach do Nowego Roku, bo w dzień ten wynoszą je na oziminę, wiążą wszystkie ko py -w jeden snopek i tam zostawiają. W sia nie, którem stół do wieczerzy był nakryty, znajdują się dwie kromki chleba, jedna żytnie go, druga pszennego. Siano to wraz z rze- czonemi kromkami chleba zostawiają na stole również do Nowego Roku, poczem pilnie pa trzą, który chleb spleśniał czyli okwitł. Je żeli żytni, znak to, źe żyto w tym roku obro dzi, jeżeli pszeniczny, cieszą się, źe pszenica w tym roku nie chybi. W wilję opasują drze wa słomą na to, aby na nie mrówki nie wcho dziły. Chłopcy kleją z pozostałych opłatków „świat,” kolebki, krzesła, stoły i t. p. Do go dziny ii w nocy śpiewają kolędy, poczem udają się do kościółka na pasterkę. Powszechnie utrzymują, źe w wilję Boże go Narodzenia, o godzinie 12, woda w rzece w wino się zamienia i gdyby kto na tę chwilkę zamiany utrafił, mógłby konwie wh nem napełnić. Nikomu się tego jednak jeszcze dopiąć nie udało. Utrzymują również, że by dło o godzinie 12 w nocy również w wilję Bożego Narodzenia rozmawia językiem dla człowieka zrozumiałym. Pewien gospodarz, chcąc usłyszeć rozmowę wołów, wlazł pod żłób i słyszy, jak jeden wół do drugiego mó- wh „Jedz bracie, jedz, póki nasz gospodarz żyje; za trzy dni musimy go wieźć na cmen tarz. 1 ’ Przestraszony gospodarz tern, co sły szał, wypadł ze stajni jak szalony, a wpada jąc do izby, tak silnie głową o futrynę się uderzył, źe natychmiast życie zakończył. Na Święty Szczepan święcą owies i księ dza nim po ceremonjt obsypują. Parobcy chodzą przez oba dni świąteczne z szopką i kozą. Chodzą również kolędnicy z muzyką i pod oknami każdej dorastającej dziewczyny wesoło wyśpiewują. W zapusty przebierają się parobcy za cy ganów i wróżą. Rolę cyganów odgrywają zwykle biedni, którzy przy tej sposobności zawsze coś uźebrzą. W post wielki t. j. czterdziestodniowy w cza sie nieszporów pasyjnych wmhodzą do kościo ła główną bramą pokutnicy w liczbie 7. Są to parobcy, poubierani w długie białe worki; krywają głowę tak, źe im tylko odrobinę oczu widać. Wszedłszy do kościoła, rzu cają się plackiem na posadzkę i w tej pozy cji pozostają aż do ukończenia pasji. ^ Ma to być zwyczaj, przechowany do dnia dzisiej szego z tych czasów, kiedy ludzie, wysokie nieraz w kraju dostojeństwa piastujący, ce lem odpokutowania grzechów, ubierali się w włosiennice i pobożnych do kościoła przy chodzących o modlitwę prosili. Przez cały Wielki Tydzień całe obejście czyszczą, wymiatają, grabią sady,^ a wszelkie śmiecie i liście palą w wielki piątek przed wschodem słońca. Z palm, święconych w palmową niedzielę, robią w wielki czwartek krzyżyki i te w wiel ki piątek przed wschodem słońca zatykają na kalenicach. Dom, na którego kalenicy taki krzyżyk się znajduje, wolny jest od pożaru. Niektórzy kąpią się lub myją w wielki piątek rano w rzece, aby nie mieć na swem ciele nigdy wrzodów. W wielki piątek chodzą chłopcy doroślejsi z kołatkami po wsi i to ma znaczyć, źe wy pędzają post. W wielką sobotę, gdy w czasie mszy ode zwą się na gloria dzwony, po sadach trzęsą drzewami, aby wiele rodziły owoców.

[madohora]

Święcone, składające się z szynki gotowa nej nie wędzonej, jaj, miodu i domowej kieł basy, jedzą rano po wotywie. W drugie święto wielkanocne oblewają parobcy dorostające dziewczęta wodą i to nazywa się „śmigust.” Przed „zielonemi świątkami” wybielają czysto chaty, a z nadejściem świąt ubierają drzwi i okna zielonemi gałązkami drzew, t. j. mają domy. Gospodarz, mający pierwszy raz na wios nę wyjechać z pługiem w pole, bierze batog, ociera go kilka razy o święconą palmę i tym batogiem wypędza ze stajni konie do pługa i bydło na paszę. Gdy już konie są zaprzężone i mają ruszyć w pole, robi biczyskiem przed niemi krzyż na ziemi. To samo robi, gdy wy jeżdża kiedykolwiek z domu wozem. Zboże do siewu przygotowane, nawóz pierwszy raz na wiosnę w pole wywożony, bydło pierwszy raz na paszę wyruszające kropią wodą świę coną. Również kropią wodą święconą sierp przed rozpoczęciem żniwa i kosę przed roz poczęciem sianokosu. Gościa, przybywające- do żniwiarzy, opasują powrósłem i życzą szczęśliwych zbiorów. Czasami, gdy z uprząt nięciem zboża bardzo się śpieszą, źną zboże i przy świetle księżyca; śpiew żniwiarzy daleko rozchodzi się po rosie; czasem przygry wa im wiejska kapela. Majątek małżeństwa nie jest wspólny; mąż posiada swoją część, którą wedle własnej woli może rozporządzać; żona znowu swoją część majątku posiada, którą przed śmiercią testamentem komukolwiek zapisać moze. Po nieważ jednak zawsze najczęściej małżeństwa są zgodne, więc umierający mąż część na „do żywocie” pozostawia żonie, z obowiązkiem atoli zapisania tejże części, w godzinie śmierci, dzieciom pozostałym. Rozwodów wcale niema, pomimo, źe po wody, na mocy których rozwód mógłby na stąpić, bywają. Kobiety zamężne, z innemi stosunek utrzymujące, nazywają „ona warta ośmnaście, a on dwadzieścia bez dwu;” stosu nek zaś taki nazywają „paszeniem psów,” albo jeszcze częściej siedzeniem „na psią wia rę.” Uwiedzenie dziewczyny tak często się tu przytrafia, że już i za zbrodnię uwaźanem nie jest. Dziewcząt prawdziwie uczciwych i cnotliwych nie znalazłby tu więcej nad dwie we wsi całej. Trafia się to tak często, pomi mo, że taka dziewczyna wiele potem docin ków znieść musi już to od własnych rodziców, już też od rodzeństwa, krewnych i znajomych. Zwykle jednak taka dziewczyna za mąż potem wkrótce wychodzi. Dziecko nieprawego łoża zwą pospolicie bąkiem, matkę przeskocką. Bąk jest istotą bardzo nieszczęśliwą, jeżeli matka jego za mąż potem nie wyszła. On za grzech matki tu na ziemi pokutę odbywa. Gdy mały jeszcze, to rówieśnicy nigdy ina czej nań nie wołają, jak: bącek! gdy dora sta, niech się tylko gdzie pokaże, a już mówią: oto idzie ten, co ma pełną stodołę „ojców.” Do tego wszystkiego od parobka takiego stronią dziewczęta, dziewczynę taką omijają parobcy. Rzecz to dziwna: matka zawiniła, a dziecię przez całe życie cierpi. Chory, przeczuwający zbliżającą się śmierć, oświadcza swojemu najbliższemu, źe chciałby robić testament. Posyłają więc po wójta i pi sarza, stawiają wódkę, popijają i robią testa ment. Na wieść, źe tam do tego lub owego chorego przybył wójt z pisarzem, celem zro bienia testamentu, zbiegają się zaraz krewni bliżsi i dalsi i męczą biednego umierającego, aby każdemu coś zapisał, nie szczędząc przy tem uwag złośliwych a nawet i przekleństw. Czasem przed domem lub w sieni toczy się formalna bójka, gdy jedno stronnictwo po słów drugiego do izby, gdzie leży chory, wpuścić nie chce. Gdy się w izbie przy zwoicie zachowują i milczą, to dobrze; gdy zaś zaczynają awanturę, to zwykle wójt wyrzu ca takich natrętów za drzwi, a spisywanie statniej woli umierającego najczęściej odby wa się przy drzwiach zamkniętych lub w gro nie najbliższych mu osób. Zapisów na pub liczne cele dobroczynne prawie nie robią. Czasem, ale to się dawniej i to bardzo rzad ko trafiało, zapisywał ktoś zamożniejszy i po bożniej szy krowę na kościół. Użytek z takiej krowy ma proboszcz miejscowy; zowie się ona „żelazną.” Jak powiedziałem wyżej, rybołostwem się nie trudnią, bo też i rzeczka nasza w ryby nie obfituje; pomimo to przed dniem postnym lub w wilję Bożego Narodzenia chwytają ryby w sieci, gdzie tylko się komu podoba. Granice gruntów oznaczają miedzami, na które kładą duże kamienie. Czasem jako granicę gruntów stawiają kopiec. Jest zwy czajem, źe, przy sypaniu takiego kopca, chwy tają małego chłopczynę i zwykle boleśnie go zbijają, aby do końca życia pamiętał granicę gruntów. Z pastwiska gminnego, wynoszącego bliz- ko 70 morgów, korzystają wszyscy mieszkań cy Rudawy, płacąc tylko od sztuki na poda tek pastwiskowy. Przy kupnie i sprzedaży zawsze najpierw piją wódkę, a dopiero przy tym poczęstunku umawiają się o cenę; gdy ta już jest posta nowioną, udają się dopiero do notarjusza czy według ich wyrażenia do notareusci. Gdy u notarjusza umowa zawartą i podpisaną zo stanie, muszą się znowu raczyć i to nazywa się litkup.

[madohora]

Wyjedliście, wypiliście, moi mili goście, Po kraj carze, po czworaku na skrzypka się złóżcie; Bo widzi to sam Pan Jezus z nieba, Że i skrzypkom na struny potrzeba

[madohora]

W innym kościele również strachy ja kieś gospodarować zaczęły. Trzech śmiałków wybrało się raz, chcąc się o prawdzie prze konać, do owego kościoła. Z początku było cicho. Dopiero około godz. 12 w nocy stop nie ołtarza z trzaskiem się rozwarły, wstał z podziemia kościotrup i do trzech owych śmiałków szybkim podążał krokiem. Dwóch najodważniejszych uciekło, trzeci został na środku kościoła. Kościotrup pyta go: „Cze go żądasz?” „Niczego, odparł śmiałek”. „Idź, mówił dalej strach, pod ołtarz i wybierz sobie pieniądze, które są w trumnie”. Gdy jed nakże śmiałek wzbraniał się, strach sam po szedł do trumny, wydobył cztery kupki złota i wręczył je śmiałkowi mówiąc: „Dwie kupki złota ofiaruję tobie, a po jednej twoim towarzyszom, którzy cię opuścili.” To po wiedziawszy zniknął.

[madohora]

Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego:
Klasztor w Czernej

[madohora]

Od 1815 do lata 1914 przy północnym skraju lasu przebiegała granica dwóch cesarzy – austriackiego i rosyjskiego. Przez cały okres międzywojenny była też granicą województwa krakowskiego i kieleckiego, do dzisiaj tędy przebiega podział obszarów diecezji krakowskiej i kieleckiej, do 1975 powiatu chrzanowskiego i olkuskiego, a obecnie gminy Krzeszowice i gminy Olkusz oraz powiatu krakowskiego i powiatu olkuskiego

[madohora]

Jedno z podań głosi, że raz do roku odbywa się tutaj zjazd diabłów i wszystkich złych duchów, któremu przewodzi sam Lucyfer z pomocą Belzebuba. Obradom przysłuchują się czarownice. Inna legenda mówi, że pod mostem zakopany jest ogromny skarb, złożony ze złota, srebra i diamentów, którego pilnuje sam diabeł, a inny duch czyha na moście na największych grzeszników, a gdy którego złapie – leci nad Czarny Staw w Tenczynku i tam go topi

[madohora]

Każdy gość przebywający w zdrojowisku, lub zamieszkały poza zdrojowiskiem, lecz korzystający z jego urządzeń dłużej niż 3 dni obowiązany jest do uiszczenia taksy w wysokości przez komisję zdrojową ustalonej. Od opłaty taksy wolni są: 1) Lekarze, ich żony i będące na utrzymaniu ich dzieci. 2) urzędnicy, przebywający w zdrojowisku w sprawach służbowych. 3) Dzieci niżej lat 3-ch. 4) Ubodzy, którzy zostali w całości lub w części, zwol nieni przez Komisję Zdrojową od opłaty taksy. Zaległe taksy będą ściągane w drodze egzekucji admini stracyjnej.

[madohora]

W 2008 r. po dwunastoletnim okresie modernizacji zakładu oddano do eksploatacji drugą linię przemiału kamienia wapiennego. Od tego czasu zakład stał się jednym z największych w Polsce producentów produktów mielonych i największym dostawcą sorbentów dla energetyki. Od listopada 2010 roku Kopalnia Wapienia „Czatkowice” Sp. z o.o. należy do Grupy Kapitałowej Tauron Polska Energia.

[madohora]

Opłaty od widowisk, zabaw i t. p. obciążają przedsiębiostwa, widowiska i t. p. działające względnie urządzane na terytorjum zdrojowiska, Opłaty od przedsiębiorstw mają być pobierane za każde przedsiębiorstwo, chociażby jedna osoba posiadała kilka przedsiębiorstw.

[madohora]

Jeżeli z urządzeń założonych, lub utrzymywanych kosztem funduszu kuracyjnego korzystają stali mieszkańcy gminy Krze szowice, lub innych gmin, gminy te winny wnosić odpowiednie opłaty na rzecz funduszu kuracyjnego. Wysokość -tych opłat ustala komisja specjalna, złożona z 2 delegatów komisji zdrojo wej i 2 delegatów gminy, pod przewodnictwem naczelnika wła dzy administracyjnej I. instacji. Orzeczenia komisji tej zapadają większością głosów; w razie równości głosów rozstrzyga Przewodniczący. Przeciw orzeczeniu komisji specjalnej służy stronom piawo odwołania w przeciągu dni 30 do władzy administiacyjnej II instacji.

[madohora]

Wysokość wszystkich faks i opłat ustala komisja zdrojowa na przeciąg jednego roku na posiedzeniu, które winno odbyć się w marcu, a najpóźniej kwietniu i przedkłada uchwałę swą do wiadomości Województwa. Wysokość taks i opłat winna być dostosowana do wyso kość, wydatków funduszu kuracyjnego, nie pokrytych innymi jego dochodami, należy przytem mieć na uwadze istotne po trzeby zdrojowiska. Dopuszczalne jest ustanowienie wysokości taks i opłat przy uwzględnieniu conajmniej 10°/ 0 dodatku na majątek zakła dowy funduszu kuracyjnego. Uchwalone przez komisję zdrojową taksy i opłaty na fun dusz kuracyjny uzyskują moc obowiązującą po zatwierdzeniu pieliminarza przez Województwo,

[madohora]

Okres budżetowy komisji zdrojowej obejmuje rok kalen darzowy od 1. stycznia do 31. grudnia. Komisja zdrojowa winna uchwalić preliminarz dochodów i wydatków na następny rok kalendarzowy w październiku azdego roku. Preliminarz uchwalony przez komisję zdrojową winien być przedłożony najpóźniej 30 listopada do zatwierdze nia Województwu. W zatwierdzonym budżecie nie może komisja czynić żad nych zmian i jest nim związana w swej gospodarce. . J eżellfc) y w ci 3§' u roku okazała się potrzeba jakichkolwiek zmian w budżecie a w szczególności uczynienia nieprzewidzia nego wydatku, lub też ponad przewidziany kredyt, może się to stać na zasadzie uchwały Komisji zdrojowej, zatwierdzonej przez Województwo. Z początkiem stycznia każdego roku komisja sprawdza i zatwierdza sprawozdanie rachunkowe, przedkłada je najpóźniej z dniem 31 stycznia Województwu i równocześnie podaje je do publicznej wiadomości.

[madohora]

Komisja zdrojowa przyjmuje na podstawie uchwały, poza sekretarzem i skarbnikiem, którzy wybierani są z pośród człon ków komisji, i innych potrzebnych urzędników i sług i zawiera tak z pierwszymi jak i z drugimi umowy, określająca wzajemne prawa i obowiązki. Dotyczące umowy winny zawierać dokładne warunki na dania posady i powody, wymienione w ustawie z 17/2 1922 Nr.: 21 o postępowaniu dyscyplinarnem, dla których może na stąpić zwolnienie ze służby. Zwolnienie urzędników z powodu niepopełniania warunków umowy może nastąpić na podstawie wyniku dochodzeń dyscyplinarnych, przeprowadzonych w myśl przepisów, istniejących dla urzędników państwowych. Nadanie przez komisję zdrojową stałej posady przyjętym urzędnikom zależnem jest od zgody Województwa.

[madohora]

Przyjęty przez komisję zdrojową na wniosek i w porozu mieniu z właścicielem, względnie przez komisję zdrojową oraz właściciela mianowany lekarz zdrojowy jest stałym członkiem komisji zdrojowej i jej organem fachowym i referentem sanitar nym powołanym do współudziału w wykonywaniu obowiązków sanitarnych, należących do zakresu działania komisji zdrojowej. Co do swej działalności służbowej podlega on przewo dniczącemu komisji zdrojowej oraz właścicielowi Zakładu Zdro jowego, w sprawach jednak ogólno sanitarnych i hygienicznych państwowym władzom sanitarnym według kompetencji, które wykonują nadzór nad jego działalnością urzędową. O przyjęciu lekarza winno być zawiadomione Wojewóztwo w ciągu miesiąca. Szczegółowe obowiązki lekarza zdrojowego i jego kwalifi kacje określi osobna instrukcja Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

[madohora]

Członkowie komisji zdrojowej mogą na zasadzie uchwały komisji w granicach zatwierdzonego budżetu pobierać wynagrodzenie pieniężne za swe czynności, w charakterze członków komisji, ewentualnie może im być przyznany zwrot wydatków, połączonych z pełnieniem obowiązków w komisji

[madohora]

Przeciw zarządzeniom i orzeczeniom Przewodniczącego, wydanym na podstawie uchwał Komisji Zdrojowej, służy stronom dotkniętych w swoich interesach tym zarządzeniem, względnie orzeczeniem prawo odwołania się w terminie 14 dniowym do Województwa. Decyzja Województwa jest ostateczna

[madohora]

Jeżeli na terytorjum Zdrojowiska powstać ma przedsiębior stwo lub zakład, albo mają być wykonane roboty budowlane lub inne, na których otwarcie względnie rozpoczęcie potrzebne jest zezwolenie Władz państwowych lub samorządowych, to zezwolenie na powyższe roboty może być tylko udzielonego poprzedmem zasiągnięciu opinji komisji zdrojowej, która o ter minie dochodzeń winna być zawiadomiona.

[madohora]

Właściciele domów położonych na obszarze zdrojowiska, torzy mieszkanie wynajmują kuracjuszom, są obowiążani za raz po przyjęciu gościa podać mu blankiet karty meldunkowej i dopilnować należytego jej wypełnienia. Karty meldunkowe obowiązany jest właściciel złożyć w biu rze meldunkowem komisji zdrojowej najdalej do 24 godzin po przybyciu gościa do zdrojowiska. Wymeldowanie gościa winno nastąpić najpóźniej w ciągu 48 godzin po wyjeżdzie względnie wyprowadzeniu się gościa. Wrazie zaniedbania tego obowiązku będą wynajmujący mieszkania pociągnięci przez właściwą władzę do odpowiedzial ności w myśl przepisów meldunkuwych, a nadto winni uiścić taksę kuracyjną, o ile osoba nie zameldowana miała obowiązek ją zapłacić.

[madohora]

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wykonuje naczelny nad- zur nad działalnością komisji zdrojowej w Krzeszowicach. W Imieniu Ministerstwa nadzór ten wykonuje Wojewódz two w Krakowie. Województwu służy uprawnienie przeprowa dzenia przez swoich delegatów kontroli działalności komisji zdrojowej. Delegowanym urzędnikom Województwawinna komisja zdro jowa^ przestawić wszelkie księgi i zapiski, udzielić żądanych wyjaśnień oraz umożliwić wstęp do wszystkich zakładów, przed siębiorstw i urządzeń prowadzonych przez komisję. Władze nadzorcze czuwają nad użyciem funduszu kuracyj nego przez komisję, w razie użycia go na inne cele, nie wy- mienone w statucie, władzom tym służy prawo zarządzenia zwrotu niewłaściwie wydanych kwot.

[madohora]

Jeżeli komisja zdrojowa nie wypełniła dokładnie swoich zadań, lub też przekracza zakres swego działania, może Województwo rozwiązać komisję zdrojową zarządzając powołanie nowej komisji najdalej w terminie 6 tygodni, jednocześnie może Województwo poruczyć zarząd sprawami zdrojowiska do czasu ukonstytuowania się nowej Komisji Zdrojowej komisarzowi rządowemu. Komisarzowi temu służą w tym razie kompetencje przy znane komisji zdrojowej i Przewodniczącemu. Przeciw powyższym zarządzeniom Województwa, służy ko misji zdrojowej prawo odwołania się w terminie 14 dniowym do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie.

[madohora]

Gdyby z jakichkolwiek przyczyn Zdrojowisko Krzeszowice istnieć przestało, przechodzi majątek komisji zdrojowej na rzecz ubogich gminy Krzeszowice.

[madohora]

Drugim organem, zarządzającym sprawami zdrojowiska Krzeszowice jest Zarząd Zdrojowy. Właściciel Zakładu Zdrojowego mianuje Zarządcę (inspek tora) odpowiedzialnego wobec władz za zachowanie obowiązu jących przepisów. Właściciel winien zawrzeć z Zarządcą Zdrojowym stałą umowę, określającą wzajemne prawa i obowiązki. Zarządca Zdrojowy spełnia swe funkcje przez cały rok kalendarzowy, t. j. od dnia 1. stycznia do 31. grudnia. — Nominację zarządcy Zdrojowego zatwierdza Województwo. Zarządca Zdrojowy przyjmuje i zwalnia cały personal po trzebny do prowadzenia Zakładu, prowadzi administrację bu dynków i urządzeń kąpielowych, administrację budynków mie szkalnych, oddanych do użytku gości, nadzoruje przedsiębiorstwa, prowadzące swój przemysł w budynkach zakładowych. Zarządca (inspektor) zdrojowy jest stałym doradcą aami- nistracyjnym właściciela i stałym referentem komisji zdrojowej dla spraw statystycznych i urządzeń zdrojowych. Płacę zarządcy (inspektora) zdrojowego pokrywa właściciel Zakładu.

[madohora]

Zdrojowisko Krzeszowice posiadać powinno na składzie odpowiedni zapas druków powyższego statutu do sprzedaży interesowanym po cenie własnego kosztu.

[madohora]

Na podstawie upoważnienia udzielonego reskryptem Mini sterstwa Spraw Wewnętrznych Generalnej Dyrekcji Służby Zdro- r A dnia . 3L st y czn, 'a 1925 Nr. 6467/24 — Województwo zatwierdza mniejszy statut vu JC wuuziwo Kraków, dnia 22. kwietnia 1925. L. S. Województwo Krakowskie Wojewoda: w. z. RAWSKI mp.

[madohora]

[madohora]

W dawniejszych czasach główną posiadłością Pań stwa Tenczyńskiego był zamek Te n c z y n, który na dał nazwę całej majętności, a dzisiaj z niego tvlko oka załe ruiny pozostały. Najdawniejsza wzmianka o Krzeszowicach znajduje się w aktach Kapituły krakowskiej, przed sze ściu blisko wiekami, gdyż pod r. 1286, w przywileju Pawła z Przemankowa biskupa krakowskiego, po zwalającego Fretonowi z Bytomia, we wsi tej będącej wówczas własnością Kapituły krakowskiej, urządzać soł tystwa na zasadach prawa magdeburgskiego. Między rokiem 1440 a 1620 Krzeszowice należały do dóbr bi skupów krakowskich, jak o tern świadczą akta zacho wane w archiwum kościoła miejscowego; dopiero Jan Tenczyński nabył tę wioskę, dawszy za nią w za mian włość Luszowice również w powiecie chrzanow'- skim, o dwie mile dalej ku zachodowi położoną. Krze szowice wraz z całem Państwem tenczyńskiem , przez długi czas były w posiadaniu znakomitej rodziny hra biów na Ten czynie, później przeszły w ręce k s i ą ąt Czartoryskich, książąt L u b o m i r s k i c h 7 a od lat kilkudziesięciu są własnością rodziny hrabiów Potockich.

[madohora]

W Krzeszowicach znajdują się obecnie dwa źró dła wody siarczanej; jedno z nich znanem było od niepa miętnych czasów ludowi miejscowemu; wprawdzie nie badano go chemicznie, ale lud używał wody jako leku skutecznego w r chorobach bydła, a później i w celu le czenia chorób ludzi, zwłaszcza wyrzutów skórnych. Już w r. 1625 ksiądz Bernard Bocheński, proboszcz miejscowy, wspomina o wodzie krzeszowickiej jako po mocnej w wielu chorobach. Gdy wiadomość o skute czności wody przeciw różnym chorobom skórnym za częła się rozchodzić, przybywało do Krzeszowic mnó stwo cierpiących szukających ulgi, zwłaszcza staroza- konnych. Z czasem, gdy poznano inne silniejsze wody siarczane w Swoszowicach, zaledwie trzy ćwierci mili od Krakowa odległych, zmniejszyła się liczba przyjeż dżających do Krzeszowic, ubożsi bowiem z oszczędno ści przekładali bliższe miasta Swoszowice, zamożniejsi zaś woleli jechać do lepiej urządzonych zdrojowisk za granicznych, gdzie znajdowali więcej wygody. Z lekarzy pierwszy Dr Leonhardi, widząc zau fanie ludu w skuteczność wody, zwrócił na nią uwagę i zdrój koło r. 1770 kazał ocembrować: tenże sam le karz dostrzegł i drugie źródło wody żelezistej, niegdyś przez chorych używanej, dzisiaj całkiem zaniedbane. Po śmierci Leonhardego zajmował się gorliwie wodami krzeszowickiemi Dr Khittel, lekarz hetmanowej Ogiń skiej; za jego to staraniem książę August Czar toryski, wojewoda ruski, ówczesny właściciel Hrab stwa teńczyńskiego, polecił wybudować łazienki oraz mieszkania dla chorych. Więcej jeszcze zawdzięczają Krzeszowice córce jego Izabelli księżnej Lubo- m irskie j, marszałkowej koronnej, która odziedziczywszy Krzeszowice, postanowiła je poświęcić dla użytku cho rych. Z jej to polecenia stanęły wygodne domki mie szkalne mniejsze i większe, domy gościnne, pałacyk zwany z cudzoziemska Vauxhall, mający służyć za miej sce rozrywki, do dziś dnia istniejący lubo zaniedbany; wreszcie szpital dla trzydziestu chorych, należycie upo sażony. Z lekarzy po Dr. Khittlu odznaczył się Dr L a- fontaine (później lekarz nadworny króla Stanisława Augusta), który przez sześć lat przebywając w Krze szowicach, wody tamtejsze zalecał podług wskazań nau kowych, oraz skuteczność ich opisał w dwóch dzieł kach. W tymże samym prawie czasie rozbierał wodę miejscową Dr Jan Jaśkiewicz, profesor chemii i bo taniki w szkole głównej krakowskiej, a wiadomość o wypadku rozbioru odczytał na posiedzeniu publicznem tejże szkoły w dniu i 5 maja 1783 r.; wiadomość ta jednak ogranicza się do orzeczenia, że woda zawiera gaz siarkowodowy oraz sole w ilości 5,9 ziarna w fun cie wody. Wypadki rozbioru później ogłoszone dru kiem w osobnem dziełku, Lafontaine przytacza w swych pismach. W roku 1804 Rząd austryacki zapytał Uni wersytet krakowski, czy w Galicyi nie znalazłyby się wody, mogące zastąpić zdroje badeńskie pod Wiedniem; w odpowiedzi na to pytanie Franciszek Scheldt, profesor Uniw. Jagiell., zająwszy się rozbiorem chemi cznym porównawczym wody krzeszowickiej i swoszowickiej, orzekł że obiedwie zawierają siarczyk wapna, chlorek wapna i gaz siarkowodowy; całą różnicę stano wi to: że woda swoszowicka ma więcej soli i gazu, a nadto, że w niej znajduje się siarczek potasu, którego w wodzie krzeszowickiej nie ma wcale. W owym czasie, to jest w początkach bieżącego stolecia, liczba osób przyjeżdżających do Krzeszowic zaczęła się zmniejszać, czego powodem były klęski wo jenne, bieda ogólna, a wreszcie brak zdolnego lekarza na miejscu. Wkrótce osiadł tam Dr Filling, który umiejętnie stosując w 7 odę siarczaną w rozlicznych cier pieniach, zjednał sobie imię biegłego lekarza, a przytem przez i 5 lat pobytu w Krzeszowicach, ogłaszając dru kiem wiadomości o kąpielach miejscowych, sposobie ich używania, skutkach osiągniętych oraz możliwych, po wrócił temu miejscu dawną sławę. Po jego zgonie osiadł w Krzeszowicach Dr J ó- zef Kwaśniewski, później profesor położnictwa w U. J. K. (zmarły w Warszawie d. ii grudnia 1867 r.). Dr Kwaśniewski mieszkając w Krzeszowicach przez lat 16 przeszło (od r. 1819 do i 835 ), dalej prowadził dzieło przez poprzednika rozpoczęte; wówczas to zwła szcza r. 1822 taki bywał nawał gości do Krzeszo wic, że nieraz wody nie wystarczało. Wtedy właśnie pewden włościanin wykrył na polu swojem drugie źró dło siarczane i wodę z niego po wsiach sąsiednich roz woził. Dowiedziawszy się o tern dzisiejsza właścicielka Krzeszowic J W. Z o fi a hr. Potocka, źródło to wraz z polem, na którem wytryskało, nabyła i w pobliżu zdroju szpital do dnia dzisiejszego utrzymywany, oraz dom schronienia dla starców r i kalek pochodzących z Hrabstwa tenczyńskiego, ku pamięci ś. p. zacnego męża swego Artura wybudować kazała. Dostojnej tej pani, oraz zawcześnie zgasłemu zasłużonemu jej synowi ś. p. Adamowi hr. Potockiemu zawdzięczają Krze szowice wiele innych ulepszeń, a mianowicie: wybudo wanie wspaniałego kościoła, będącego ozdobą nietylko Krzeszowic, ale i całej okolicy, wystawienie okazałego pałacu, wreszcie założenie obszernego ogrodu z cho dnikami, klombami i t. d., przez co całe Krzeszowice w jedno miejsce przechadzki zamienione zostały. Po usunięciu się z Krzeszowic Dra Kwaśniewskie go, miejsce jego zajął Dr Jan Drach ni, który tutaj przebywał do roku 1854, a po jego śmierci zarząd szpi tala miejscowego objął, osiadłszy w miejscu, jeden z naj zdolniejszych wychowańców Uniwersytetu krakowskiego Dr Jan Oszacki, który zwłaszcza jako biegły chi rurg zjednał sobie powszechne uznanie; po dwudzie- sto-kilkoletnim pobycie w Krzeszowicach, Dr Oszacki w d. 19 marca r. 1877 padł ofiarą swego poświęcenia i pracy nad siły, a miejsce jego zajął Dr Józef Dura, jeden z młodszych uczniów Uniw. JagielL, pełniący obecnie obowiązki lekarza szpitalnego i dominialnego. Jednem z najważniejszych dzieł, podnoszących Krzeszowice do rzędu zdrojowisk lekarskich w ścisłem znaczeniu tego wyrazu, jest rozbiór chemiczny wody, dokonany z całą dokładnością przez znanego i zasłu żonego chemika ś. p. Adolfa Aleksandrowicza, w roku 1872 drukiem ogłoszony. Po dokonaniu rozbioru, odpowiednio do wskazó wek naukowych, przebudowano na nowo łazienki, za prowadziwszy nowy system ogrzewania wody zimnej, prowadzonej rurami, przez wpuszczanie do tejże pary; w ten sposób woda dochodzi do wanien ogrzana do 3o° R. i wyżej, wcale nierozłożona; prócz tego urządzono obszerną salę do wypoczynku, w której go ście bawiąc się rozmową i czytaniem czasopism, ocze kują kąpieli. Łazienki na nowo urządzone otwarto w r. 1876, zaś w r. 1877 oddano na użytek gości dom mie szkalny piętrowy, mieszczący dwadzieścia kilka pokoi wygodnie urządzonych, z kuchniami i zaopatrzony w wygodne meble i sprzęty, który w roku 1876 wy budowano.

[madohora]

Dwa zdroje wody lekarskiej siarczanej znajdują się w Krzeszowicach, jeden zwany dawniej źródłem pod kościołem, a obecnie rojem głównym, którego woda od niepamiętnych czasów przez lud używana, od stu lat bywa umiejętnie zalecaną przez lekarzy; drugi w pobliżu szpitala, przez prof. Dra Dietla, na cześć za cnej dziedziczki Krzeszowic, zwany %drojem Zofii, przed pięćdziesięciu laty poznany. Dawniej istniał jeszcze trzeci %drój wody Ąelefstej, dostrzeżony przez Leon- harda, który przekonawszy się o skuteczności tegoż, użycie wody chorym zalecał. Zdrój ten znajdował się u podnóża wyżyny dębnickiej, przy gościńcu prowa dzącym od Krakowa, był ujęty w oprawę drewnianą czworoboczną, z której woda drewnianemi rurami pod- ziemnemi spływała do łazienek, i tam zbierając się słu żyła do picia i na kąpiele. Woda ta miała posiadać znaczną ilość węglanu żelazawego, lecz posiadając bar dzo mało wolnego gazu kwasu węglowego, została uznaną za nieodpowiednią do celów lekarskich; jak taka była zaniedbana zupełnie, a przed dwudziestu kilku laty zdrój zasypano

[madohora]

Zdrój Główny

Znajduje się na pochyłości góry, na której zbu dowano pałac, w odległości czterdziestu kroków od ko ścioła. Dawniej zdrój ten miał ocembrowanie drewniane, lecz w r. 1858 otrzymał oprawę murowaną z cegieł ogniotrwałych na cement osadzanych. Oprawa ta ob szerna, kolista, służąca za zbiornik do wody, ma 7 stóp średnicy a 1 5 stóp i 9 cali głębokości. Podłogę stanowi podstawa z pali drewnianych 1 5 stóp długich, głęboko w ił wbitych, w środku zaś znajduje się czworoboczne zagłębienie 3 stopy 6 cali głębokie, którego każdy bok ma 1 y 2 stopy długości. Z dna zagłębienia od strony zachodniej wypływa woda w znacznej ilości, w odległości 4 stóp ó cali od podłogi a 8 stóp od dna źródła, zatem prawie w po łowie ocembrowania, znajduje się otwór, przez którv woda podziemnemi rurami glinianemi, spajanemi za po mocą cementu, doprowadza się do budynku murowa nego 5o kroków' od źródła odległego, a od łazienek na 1 5o kroków oddalonego. Przy samym wierzchu studni znajduje się w ocembrowaniu otwór, przez który woda zbyteczna odpływ r a rurami podziemnemi do strumienia Krzeszówki, w pobliżu płynącej. Całe źródło jest sta rannie pokryte grubemi i mocnemi deskami, na które nasypano pokład ziemi silnie ubitej. Tak szczelne na krycie zdroju było koniecznem, aby zapobiedz zanie czyszczeniu oraz możliwemu rozkładowi wody i uchodzeniu kwasu siarkowodowego, będącego głównym czyn nikiem skutecznym. Budynek, przed chwilą wspomniany, z którego woda wypływa, przez mieszkańców zwany kapliczką, cztery sążnie wysoki, czworoboczny, stoi na podstawie z kamieni ciosowych, u góry ozdobiony jest daszkiem łukowatym. Z jednej strony znajduje się obszerna czasza marmurowa, do której woda spływa z rurki miedzia nej własnym ciężarem i nieprzerwanym strumieniem. Wnętrze budynku dawniej służyło za zbiornik wody, zkąd ją dźwigano za pomocą pompy, a następnie ru rami drewnianemi sprowadzano do łazienek w celu urzą dzania kąpieli; obecnie gdy dawne drewniane ocembro wanie źródła zamieniono na murowane oraz słup wody podniesiono tak, że własnym ciężarem może dopływać do łazienek; przez ten budynek woda przepływa rurami glinianemi, do których zastosowana jest rura miedziana i połączona z drugą rurą takąż samą, poziomo osa dzoną i wychodzącą na zewnątrz budynku; z tej woda spadając do czaszy marmurowej, może być chwytaną w podstawione naczynie do picia, do tego też celu służy żelazna łyżka przymocowana na łańcuszku. Pokrycie budynku szarą barwą kamienną olejno powleczone, ła dnie wygląda wśród zieloności miejsce to w koło ota czającej. Dodatkowo namieniam, że grunt, z którego źró dło wypływa, składa się z następujących pokładów: a) Pokład wierzchni wynoszący około 16 stóp (zatem całą głębokość studni), zwyczajna glina. b) Pod tą leży warstwa żwiru porfirowego około 9 stóp gruba, z której właściwie woda wypływa Pod żwirem ił czarny nieprzepuszczalny, któ rego grubości warstwy nie oznaczono.