Zamek Lipowiec

[madohora]

KOŚCIÓŁ Z RYCZOWA

[madohora]

[madohora]

Podstawowymi cechami budownictwa wiejskiego w tym regionie były: konstrukcje zrębowe, ściany z zewnątrz myte, szpary uszczelnione mchem lub słomą oraz bielone wapnem lub w odcieniu niebieskim, dach czterospadowy kryty strzechą. We wnętrzu przeważał układ półtoratraktowy. Stodoły sytuowano w pobliżu chałupy, natomiast pomieszczenia dla zwierząt pod jednym dachem z domem mieszkalnym.

[madohora]

[madohora]

LIPOWIEC

[madohora]

ZAMEK LIPOWIEC

[madohora]

Olejarnia z Dąbrowy Szlacheckiej z II. poł. XIX w., przebudowana w 1902 r., z oryginalnymi narzędziami do wyrobu oleju.

[madohora]

SKANSEN WYGIEŁZÓW ULE

[madohora]

SKANSEN WYGIEŁZÓW ULE....

[madohora]

Stodoła ośmioboczna plebańska z Regulic z poł. XIX w.

[madohora]

POWOJE

[madohora]

Okazała dwutraktowa wiejska chałupa zbudowana z bali modrzewiowych o konstrukcji zrębowej, ufundowana przez Mariannę i Mikołaja Marchewków.
W narożach belki łączone na nakładkę, szpary między belkami utykane mchem. Zrąb osadzony na podmurówce kamiennej, dostosowanej do ukształtowania
terenu, z piwnicą dostępną z zewnątrz oraz z przylegającą wozownią. Dach czterospadowy kryty słomą z dwoma okienkami doświetlającymi strych,
kalenica i okap dachu wzmocnione gontem. Od frontu dwie obszerne izby, z tyłu komora i pomieszczenie dawnej stajni przerobione na początku XX
wieku na kuchnię. W izbach oryginalne wyposażenie pozyskane wraz z budynkiem.

[madohora]

SKANSEN WYGIEŁZÓW CHAŁUPA SOŁTYSIA Z PRZEGINI DUCHOWEJ

[madohora]

Stodoła plebańska z Regulic została przeniesiona na teren skansenu w Wygiełzowie w 1976 roku. W latach 1994-1998 została odbudowana i ulokowana w zespole plebańskim.
Stodoła jest okazałym obiektem, o konstrukcji zrębowej. Zbudowana jest na planie ośmioboku, osadzona na wysokiej kamiennej podmurówce. Stodoła nakryta jest dachem wielopłaszczyznowym, krytym słomą. Wnętrze obiektu jest symetryczne, z centralnie położonym „boiskiem” i z dwoma sąsiekami po bokach. Obecnie stodoła służy jako magazyn zbiorów muzealnych.

[madohora]

Spichlerz z Giebułtowa (pow. krakowski) z połowy XIX wieku, należał do folwarku sióstr Wizytek. Został odbudowany na terenie skansenu w 1970 roku, a już cztery lata później został oddany do użytku. Spichlerz usytuowano na granicy obu sektorów – małomiasteczkowego i wiejskiego.
Spichlerz jest obiektem o konstrukcji zrębowej z bali przyciosanych obustronnie, wiązanych na nakładki. Osadzony jest na wysokich kamiennych „peckach” usprawniających wentylację. Dach spichlerza jest czterospadowy i kryty słomą, posiada dwie „powieki” doświetlające strych. Od strony frontowej spichlerz ma wydatny podcień wsparty na 4 słupkach z zastrzałami. Wnętrze obiektu jest jednoprzestrzenne, służy jako magazyn zbiorów muzealnych.

[madohora]

***

[madohora]

OŚMIOBOCZNA STODOŁA Z KASZOWA

[madohora]

Chałupa z Przeciszowa ( pow. oświęcimski ) z 1837 roku, fundowana była przez rodzinę Kasperków. W latach 1972-1975, została odbudowana w stanie surowym i ulokowana w środkowej części skansenu w Wygiełzowie, w tzw. zagrodzie zamożnego chłopa.

[madohora]

CHAŁUPA Z PŁAZY

[madohora]

SKANSEN OGRÓDEK.

[madohora]

SKANSEN OGRÓDEK

[madohora]

Ten typowo polski dwór został zbudowany w 1730 roku w Drogini (koło Myślenic) przez Adama Jordana, ówczesnego właściciela dóbr drogińskich. Po jego śmierci posiadłość często zmieniała właściciela. Drogińskiego dworu nie oszczędziły również wydarzenia rabacji galicyjskiej 1846 r., podczas której zginął tamtejszy dziedzic Dominik Dąbski. Sukcesję po zmarłym bracie przejęła Mariannna Dąbska żona Kazimierza Janoty Bzowskiego pieczętującego się herbem Nowina. Od tej pory dobra drogińskie przez prawie sto lat należały do rodziny Bzowskich, dla których dwór był domem mieszkalnym a zarazem stanowił centrum zarządzania dużym majątkiem. W 1945 roku majątek został znacjonalizowany i odtąd dwór służył różnym instytucjom, nieuchronnie popadając w ruinę.

[madohora]

WYGIEŁZÓW DWÓR

[madohora]

W 1996 roku, elementy dworu z Drogini zostały złożone i odpowiednio zabezpieczone na terenie skansenu w Wygiełzowie. Projekt powstającego dworu w Wygiełzowie, opracowany został przez architektów: Macieja Kozuba i Jacka Szlezaka. W 2002 roku rozpoczęły się etapowe prace budowlane. W 2006 roku, wnętrza dworu, po raz pierwszy udostępniono publiczności do zwiedzania w ramach Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego, które odbyły się 20 i 21 maja 2006 roku. W 2007 roku nastąpiła kompleksowa realizacja stałej ekspozycji muzealnej pt.:„ Mieszkanie zamożnej rodziny ziemiańskiej na przestrzeni stu lat, od połowy XIX wieku do 1945 roku” oraz dostosowanie zabytku do działalności komercyjnej. Wedle założeń, wygląd dworu w Wygiełzowie, jest rekonstrukcją stanu dworu z czasów Adama Jordana z XVIII wieku. Dodano jednakże powstały w XIX wieku kamienny portyk, pozostawiono także dach łamany polski, podwyższając go by nawiązywał do barokowych proporcji. Drogiński dwór w Wygiełzowie zbudowany został z belek ułożonych na zrąb, długie belki układane były na styk i łączone na tzw. zamek ciesielski. Zgodne z faktami historycznymi, zewnętrzne ściany dworu zostały potynkowane, a następnie pomalowane na biało. Dwór został nakryty dachem łamanym tzw. polskim, składającym się z dwóch równoległych połaci rozdzielonych pionową drewnianą ścianką z rzędem małych okien. Od strony zachodniej i wschodniej, w ścianach szczytowych oszalowanych deskami, pozostawiono okna. Do dworu dodano kamienny portyk wykonany z piaskowca, składający się z masywnych filarów oraz zdwojonych kolumn umieszczonych na cokole Całość portyku zwieńczył trójkątny fronton, w którego pole wmurowano tarczę z płaskorzeźbionym herbem Nowina rodu Janota Bzowscy. W dworze zachowano stolarkę okienną i drzwiową, datowaną na początek XX wieku.
Wnętrze dworu jest dwutraktowe, zawiera amfiladowy układ pomieszczeń. Osią wnętrza dworu jest sień, która rozdziela w poprzek trakt dworu na dwie symetryczne części. Sień w części parterowej, tworzy linie podziału pomiędzy częścią muzealną a administracyjną i komercyjną. Wchodząc do dworu przez portyk, na prawo od sieni znajduję się sala konferencyjna z wprawioną oryginalna belką stropową z datą 1730 roku( data budowy dworu), mała sala oraz pomieszczenia administracji muzeum. Na lewo od sieni, znajduję się część muzealna z ekspozycją stałą obrazującą mieszkanie zamożnej rodziny szlacheckiej w okresie od połowy XIX wieku do czasów drugiej wojny światowej. W sieni, sali konferencyjnej i małej sali zachowano surowy, drewniany zrąb ścian. Na poddaszu dworu znajdują się potynkowane pomieszczenia administracji muzeum, oraz pokój gościnny.

[madohora]

WYGIEŁZÓW PIEC KAFLOWY

[madohora]

– Międzynarodowy Festiwal Muzyki Kameralnej i Organowej
We wnętrzach dworskich od 2006 roku na przełomie sierpnia i września odbywają się koncerty muzyki kameralnej i organowej, w których udział biorą światowej klasy artyści. Festiwal skierowany jest do koneserów jak i odbiorcy masowego, posiada rozpoznawalną markę i renomę. Jest ważnym wydarzeniem muzycznym w regionie Małopolski Zachodniej.

[madohora]

– Jesienne spotkania Winiarzy i Winogrodników
Coroczne spotkania specjalistów i amatorów z zakresu enologii. W dworze z Drogini, można uczestniczyć w tematycznych wykładach dotyczących m.in: historii polskiego winiarstwa, produkcji, sposobów przechowywania i zasad degustacji wina.

[madohora]

– Spotkania promocyjne publikacji wydanych przez Muzeum Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec

– „ Herody, raj, szopka…Formy kolędowania w Małopolsce Zachodniej” – 21.12.2015 r.
– „ Maria Bzowska. Pamiętnik z okresu II wojny światowej” – 2016 r.
– „ Budownictwo drewniane Krakowiaków Zachodnich” – 19.03. 2018 r.
– „Wybrane kolekcje muzealne Nadwiślańskiego Parku Etnograficznego w Wygiełzowie”- 9.11. 2018 r.

[madohora]

II zjazd rodzinny Janotów Bzowskich w Muzeum Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec

W dniu 12 czerwca 2010 roku, w dworze z Drogini na terenie Muzeum- Nadwiślański Park Etnograficzny
w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec odbył się zjazd rodzinny gałęzi drogińskiej, potomków Kazimierza Janoty Bzowskiego. Spotkanie to związane było z uroczystym odsłonięciem portretów rodzinnych przedstawiających Kazimierza Janotę Bzowskiego, Bogusława Janotę Bzowskiego i jego syna Kazimierza Janotę Bzowskiego. Portrety zostały przekazane przez wnuków i wnuczki Kazimierza – ostatniego właściciela dworu w Drogini. Obrazy po renowacji, zostały zawieszono na ekspozycji stałej we dworze: portret Kazimierza i Bogusława Janotów Bzowskich zostały umieszczone w salonie, a portret Kazimierza Janoty Bzowskiego w gabinecie.

[madohora]

DWORKE POKOJE

[madohora]

Trudno jednoznacznie związać widmową karetę z historią lipowieckiego zamku, który dotrwał do dnia dzisiejszego w postaci ruin z górującą cylindryczną wieżą. Strzegąca państwa warownia, wzniesiona z kamienia na rozkaz biskupa Jana Muskaty, pełniła zarazem funkcję więzienia dla kacerzy. To właśnie w lochach pod wieżą konali skazani na śmierć głodową więźniowie, nie mając żadnych szans ucieczki (udała się ona tylko raz Włochowi z Mantui – Franciszkowi Stankarowi, profesorowi Akademii Krakowskiej i twórcy projektu przeprowadzenia reformacji w Polsce; w ucieczce pomogła zakochana w nim córka strażnika). Skazańcy umierali w powolnych męczarniach, a ich wołania i prośby o litość rozbrzmiewały nad okolicą, budząc grozę i lęk. Zamek Lipowiec, zrujnowany podczas „Potopu” przez Szwedów w 1656 r., po odbudowie (1732) nie był już więzieniem, lecz miejscem odosobnienia i rekolekcji dla „niesfornych księży”, którzy przebywali tu najwyżej parę miesięcy. Ale nie wiadomo tak do końca, czy skazaniec przewożony w widmowym ekwipażu jest właśnie jednym z takich „odszczepieńców”, choć wskazywała by na to jego duchowna asysta.

[madohora]

Podobno już jest udostępniony do zwiedzania

[madohora]

W roku 1965 z inicjatywy Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie dr Hanny Pieńkowskiej powstał projekt sieci parków etnograficznych województwa krakowskiego. Przewidywał on organizację wojewódzkiego parku etnograficznego w trzech oddziałach: w Nowym Sączu, Tarnowie i na Podhalu, a także siedem skansenów regionalnych m.in. w Wygiełzowie. W tym okresie zbliżały się do końca prace konserwatorskie w ruinach zamku lipowieckiego. Zaistniały więc warunki sprzyjające utworzeniu w sąsiedztwie Lipowca muzeum na wolnym powietrzu. Budowę skansenu rozpoczęto w 1968 r. Zostały pozyskane i przeniesione na teren nowego skansenu dwa obiekty: dom miejski z Chrzanowa z 1804 r. oraz spichlerz z Kościelca z 1798 r. Po kilkunastomiesięcznym okresie badań terenowych trafiły tu kolejne obiekty, w tym okazała chałupa sołtysia z Przegini Duchownej z 1862 r., z wyjątkowo bogatym, oryginalnym wyposażeniem wnętrza. W kolejnych latach pozyskiwano dalsze obiekty architektury drewnianej: chałupy, stodoły, spichlerze, chlewik, kuźnię i olejarnię, a także zabytkowy kościół z Ryczowa z początku XVII wieku. Oficjalne otwarcie i udostępnienie do zwiedzania pierwszych obiektów nastąpiło w październiku 1973 r. Aktualna ekspozycja obejmuje 27 zabytkowych obiektów drewnianych wzbogaconych o małą architekturę (kapliczki, studnie, pasieki), które zostały rozmieszczone w sektorach małomiasteczkowym i wiejskim. Nadwiślański Park Etnograficzny prezentuje kulturę Krakowiaków Zachodnich.

[madohora]

Dom małomiasteczkowy, podcieniowy z Alwerni (pow. chrzanowski) z 1825 r.
Budynek charakterystyczny dla zabudowy rynkowej. Ufundowany przez Jana i Barbarę Bigajskich, zbudowany przez mistrza ciesielskiego Wincentego Kołodzieja, o konstrukcji zrębowej z płazów sosnowych, łączonych w narożach na nakładkę. W elewacji frontowej wydatny podcień wsparty na 6 profilowanych słupach wzmocnionych zastrzałami oraz starannie oprawione ostatki belek stropowych tzw. „rysie”. Zrąb z zewnątrz uszczelniony mchem, a wewnątrz gliną pobieloną. Dom osadzony na kamiennej podmurówce, z piwnicą dostępną z sieni. Dach czterospadowy kryty gontem, z dwoma otworami dachowymi doświetlającymi strych. Drzwi wejściowe z nadprożem o wykroju półkolistym. Wnętrze dwutraktowe z przelotową sienią pośrodku. Z frontu dwie izby, w części tylnej alkowa i komora. W latach 1874–1946 należał do rodziny żydowskiej Grünbaumów. Ostatnim użytkownikiem obiektu przed przedsieniem do skansenu w 1973 r. był Ignacy Rybarski.

[madohora]

Chałupa z Przegini Duchownej (pow. krakowski) z 1862
Okazała dwutraktowa wiejska chałupa zbudowana z bali modrzewiowych o konstrukcji zrębowej, ufundowana przez Mariannę i Mikołaja Marchewków. W narożach belki łączone na nakładkę, szpary między belkami utykane mchem. Zrąb osadzony na podmurówce kamiennej, dostosowanej do ukształtowania terenu, z piwnicą dostępną z zewnątrz oraz z przylegającą wozownią. Dach czterospadowy kryty słomą z dwoma okienkami doświetlającymi strych, kalenica i okap dachu wzmocnione gontem. Od frontu dwie obszerne izby, z tyłu komora i pomieszczenie dawnej stajni przerobione na początku XX wieku na kuchnię. W izbach oryginalne wyposażenie pozyskane wraz z budynkiem. Ekspozycja izby paradnej urządzona meblami wzorowanymi na dworskich, które podkreślają rangę, pozycję majątkową i aspiracje gospodarza. Ozdobą izby jest stół z intarsjowanym blatem, w stylu mebli kolbuszowskich. Na komodzie ludowa rzeźba z pocz. XX wieku, przedstawiająca „Chrzest Chrystusa w Jordanie”, obok dwie „palmy” z bibułkowych kwiatów, dekorujące domowy ołtarzyk. Na ścianach duża ilość obrazów świętych świadczących o pobożności, a zarazem o bogactwie. Oznaką zamożności i dumą gospodyni były, piętrzące się na łóżku poduszki w bogato haftowanych poszewkach. Nad skrzynią wisi fotograficzny portret Mikołaja Marchewki. Na środkowej belce tragarzowej widnieje napis fundacyjny: „Pobłogosław Boże to moie mieszkanie zachowy ognia święty Floryanie d 25 Lipca 1862 roku Dałeś mi Boże Ztwoiey Opatrzności dajże i temu który mi zazdrości”, „Umar Jezus Na Krzyżu tak bardzo zraniony Dla Ciebie Grzeszniku żebyś był zbawiony” „Kto wtem dom mieszalnikiem Pamiętay abyś był Matky Boskiey miłośnikiem” „Fondatorowie Mikołay y Mariana Marchewkowie”.

[madohora]

Kuźnia z Liszek (pow. krakowski) z II połowy XIX wieku.
Budynek z półokrąglaków wiązanych w węgłach „ na obłap”. Dach kryty dranicami, dwuspadowy z frontu nadwieszony z wydatnym podcieniem. Na podcieniu kowal podkuwał konie, naprawiał wozy i metalowe sprzęty rolnicze. W jej wnętrzu kamienne palenisko, obok skórzany miech do podtrzymywania żaru. Na ekspozycji można zobaczyć kowalskie narzędzia, ręczną wiertarkę, kowadło, czy kowalski młot.

[madohora]

Chałupa z Przeciszowa(pow. oświęcimski) z 1837 r
Chałupa ufundowana przez rodzinę Kasperków o konstrukcji zrębowej, w węgłach łączony na nakładkę, osadzony na kamiennej podmurówce z piwnicą dostępną z sieni. Uszczelnienia pomiędzy belkami ścian wypełnione gliną i pobielone wapnem. Dach czterospadowy, kryty słomą. Wnętrze dwutraktowe, symetryczne o dwóch izbach z frontu i dwóch komorach w trakcie tylnym rozdzielonych przelotową sienią, osobne wejście posiadają stajnia i składzik.

[madohora]

Stodoła ośmioboczna z Kaszowa (pow. krakowski) z połowy XIX wieku
Budowla o charakterystycznej, wysokiej sylwetce dachu, przycupniętej nisko nad ziemią słomianej strzesze. Ściany o konstrukcji zrębowej, łączone na „obłap”, osadzone na kamiennych „peckach”. Nad wrotami ruchoma połać strzechy, umożliwiająca wjazd furą załadowaną snopkami. Przed stodołą kierat były instalowane w dużych gospodarstwach, na większą skalę dopiero po I wojnie światowej.

[madohora]

W najbliższym otoczeniu domu mieszkalnego stoi dzwonek „na Anioł Pański”, jest to rekonstrukcja sygnaturki z Rozkochowa z II poł. XIX w. We wsiach, w których nie było kościoła, o stałych porach dzwoniono nim na modlitwę lub w razie potrzeby na alarm. Przy płocie wyplatanym z wikliny, zobaczyć można usypany ziemny kopczyk, nakryty snopkiem słomy, służył on do przechowywania ziemniaków.

[madohora]

[madohora]

Zamek Lipowiec

W zachodniej części Grzbietu Tenczyńskiego na Górze Zamkowej (362m npm) stoją ruiny Lipowca, zamku, którego historia sięga średniowiecza. Z wyniosłej zamkowej wieży rozciąga się ku południowi daleki widok na okolice Zatora i Oświęcimia. Przy sprzyjającej pogodzie dojrzeć można odległe Beskidy: Żywiecki, Śląski i Mały. Pierwsza wzmianka o tym miejscu pojawia się w dziele Jana Długosza i mówi, że teren na którym wzniesiono zamek należał u początku XIII w. do małopolskiego rodu rycerskiego Gryfitów. Dobra babickie wraz z Lipowcem były własnością Klemensa Gryfity z Ruszczy. Obdarzył nimi klasztor w Staniątkach, którego ksienią była jego córka. W 1243 r. nabył je od sióstr benedyktynek biskup krakowski Jan Prandota. Lipowiec pozostał własnością biskupstwa do 1789 r. Za czasów biskupa Jana Prandoty zamek prawdopodobnie był drewniany. W pierwszym dziesięcioleciu XIV w. był w posiadaniu biskupa krakowskiego Jana Muskaty, który długo przeciwstawiał się księciu Władysławowi Łokietkowi, dążącemu do przywrócenia Piastom tronu krakowskiego.

[madohora]

W źródłach historycznych odnotowano różne akcje zbrojne przeciw zwolennikom księcia. Kres walkom położyła koronacja Łokietka (1320). Do dzisiaj z tych czasów zachowała się niegdyś wolnostojąca okrągła wieża, której dolne partie pochodzą na pewno z drugiej połowy XIII i początku XIV w., studnia wykuta w litej skale i fragment przedbramia. W późniejszym okresie inicjatorami przekształceń, które dotyczyły korpusu zamku górnego i systemu obronnego byli biskupi Wojciech Jastrzębiec i Zbigniew Oleśnicki; tablice z ich herbami – Jastrzębiec i Dębno – zachowały się do dziś, wmurowane wtórnie w ścianę dziedzińca górnego. Powstało wtedy skrzydło zachodnie i północne, kaplica, kuchnia i kilka wnętrz reprezentacyjnych na wyższych kondygnacjach. O pobycie na zamku Zbigniewa Oleśnickiego zachowała się wzmianka z 1430 r., a w 1444 r. biskup wystawił tutaj przywilej dla księstwa siewierskiego. Z XV w. pochodzą udokumentowane fakty o użytkowaniu zamku jako więzienia. W 1437 r. Zbigniew Oleśnicki więził w lochu wieży opata Mikołaja z Buska. Ponadto Kazimierz Jagiellończyk oddał biskupom krakowskim władzę sądowniczą nad świeckimi poddanymi klucza dóbr lipowieckich. W XVI w. wzrasta znaczenie Lipowca jako więzienia. Przetrzymywano tu osoby podległe jurysdykcji duchownej na terenie diecezji krakowskiej. Duchowni bowiem nie podlegali sądom świeckim, lecz własnym, stanowym. Obok duchownych odpowiadających za przekroczenia prawa kanoniczego więziono też propagatorów i zwolenników szerzącej się w Polsce reformacji. W 1526 r. uwięziono w Lipowcu Macieja z Ropczyc, a w 1550 r. Franciszka Stankara, profesora Akademii Krakowskiej, znanego reformatora religijnego, zwolennika Zwinglego, współautora przekładu Biblii zwanej Brzeską. Z czasami pontyfikatu biskupów Jana Konarskiego i Andrzeja Zebrzydowskiego (XVI w.) wiąże się powiększenie cel więziennych, pojawienie się dwu półbaszt na drodze dojazdowej do przedzamcza. Przekształceniu uległ także rejon przedbramia. W sierpniu 1629 r. groźny pożar strawił całkowicie zabudowę przedzamcza, poczynił także szkody w zamku górnym.

[madohora]

ZLOT WIEDŹM I CZAROWNIC NA ZAMKU LIPOWIEC - Gazet Krakowska - 2025

[madohora]

SKANSEN WYGIEŁZÓW

[madohora]

NOWE POŁĄCZENIA DO WYGIEŁZOWA

[madohora]

ROZKŁAD JAZDY AUTOBUSU NR 32 CHRZANÓW - WYGIEŁZÓW

[madohora]

Nadwiślański Park Etnograficzny – nazwa powstałego w 1968 r. we wsi Wygiełzów w gminie Babice (powiat chrzanowski) woj. małopolskie skansenu, w którym zgromadzono i udostępniono do zwiedzania przykłady budownictwa drewnianego Krakowiaków Zachodnich charakterystycznego dla okolic Krakowa[1]. Krakowiacy Zachodni – grupa etnograficzna zamieszkująca obszar od Bochni, przez okolice Krakowa, Proszowic, Oświęcimia, Wadowic, Olkusza, Miechowa, Chrzanowa, aż po rzekę Przemszę stanowiącą granicę z Górnym Śląskiem.

[madohora]

Decyzja o powstaniu skansenu zapadła dzięki inicjatywie krakowskich etnografów i historyków sztuki m.in. ówczesnej Wojewódzkiej Konserwator Zabytków w Krakowie dr Hanny Pieńkowskiej oraz prof. Tadeusza Chrzanowskiego.

[madohora]

SKANSEN WYGIEZŁÓW

[madohora]

SKANSEN

[madohora]

WYGIEZŁÓW SKANSEN

[madohora]

WYGIEŁZÓW WÓZ DRABINIASTY

[madohora]

Chałupa biedniacka z Płazy (pow. chrzanowski) z końca XIX wieku.

Budynek o konstrukcji ścian zrębowej, bielonych wapnem, z czterospadowym dachem krytym słomą. W środku mała izba i sień z glinianym klepiskiem wyposażone w ubogi zestaw sprzętów i naczyń. Dom zamieszkiwała uboga rodzina, która najmowała się do pracy u bogatych gospodarzy lub w okolicznych dworach. W sezonie wiosenno – letnim, w poszukiwaniu pracy młodzi mężczyźni „parobcy” udawali się w kierunku Śląska lub Krakowa. Dzieci bardzo często oddawano do obcych na służbę za ubiór i wyżywienie. Starsi wyplatali na sprzedaż koszyki z korzenia sosny, za które uzyskiwali groszowy zarobek. Znające się na właściwościach ziół stare kobiety, za symboliczną odpłatnością udzielały porad. Lecznicze zioła zawieszone na żerdce i ludowe medykamenty w kuferku; środki opatrunkowe z pakuł lnianych, gliniane garnuszki do stawiania choremu baniek, służyły” babkom” odbierającym porody i znachorom do leczenia ludności chłopskiej. Na ekspozycji w izbie warsztat do wyplatania koszyków z korzenia sosny i szydło „szwajca” , przy pomocy którego „szyto” koszyk trzymając go na kolanach. Przy łóżku płócienna „husiaczka”, pełniąca w ubogich gospodarstwach rolę kołyski. Pod łóżkiem snop słomy używany do spania w wielodzietnych rodzinach. W sieni stałe miejsce mają żarna i stępa do ‘chrustania’ kaszy, a także kufer do przechowywania m.in. butów.

[madohora]

W izbie po lewej stronie sieni urządzono klasę lekcyjną charakterystyczną dla okresu dwudziestolecia międzywojennego. Na ekspozycji prowadzone są zajęcia warsztatowe „W szkole naszych dziadków”. W sąsiedniej komorze, z oknem i oddzielnym wejściem zaaranżowano mieszkanie nauczyciela, gdzie zobaczyć możemy piec zwany „kozą”.

[madohora]

W składziku, przylegającym do szczytowej ściany chałupy, wyeksponowano warsztat wikliniarski składający się z pochyłej, szerokiej deski, z wystającym metalowym kolcem, na którym osadzano dno wyplatanego kosza, obok różnorodne wyroby z lat 70 XX wieku, wykonane przez mistrzów wikliniarskich.

[madohora]

DWOREK POKOJE

[madohora]

SKANSEN RZEŹBY

[madohora]

SKANSEN DWOREK

[madohora]

SKANSEN STOLIK DO GRY W KARTY

[madohora]

STOLIK DO ROBÓTEK

[madohora]

***

[madohora]

ŚCIEŻKI W SKANSENIE

[madohora]

FIGURA MATKI BOSKIEJ

[madohora]

Remiza, znajdująca się na terenie skansenu w Wygiełzowie to obiekt drewniany, o konstrukcji szkieletowej, szalowany deskami. Jest osadzona na kamiennej podmurówce, wzniesiona na planie prostokąta, składa się z jednej kondygnacji. Nakryta jest dachem dwuspadowym, krokwiowo – jętkowym, wypełnionym gontem. W kalenicy dachu znajduje się wieżyczka, pokryta daszkiem namiotowym. Wieżyczka posiada trzy otwory okienne przesłonięte okiennicami, zwieńczona jest wiatrowskazem.

[madohora]

REMIZA STRAŻACKA ZE ZŁOTNIK

[madohora]

PLEBANIA Z BĘCZYNA

[madohora]

Kościół z Ryczowa

Na terenie skansenu w Wygiełzowie znajduje się drewniany kościół z Ryczowa z początku XVII wieku, pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. Bryła kościoła składa się z dwóch członów: z korpusu nawy o trójbocznie zamkniętym prezbiterium oraz z wieży dobudowanej w XVIII wieku, nakrytej baniastym hełmem. Do wnętrza kościoła prowadzą drzwi z nadprożem o wykroju w tzw. „ośli grzbiet”.

[madohora]

SKANSEN KOŚCIÓŁ

[madohora]

SKANSEN WYGIEŁZÓW WIDOK NA ZAMEK LIPOWIEC

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Można dojechać z Chrzanowa
ROZKŁAD JAZDY CHRZANÓW - WYGIEZŁÓW

[madohora]

Chałupa z Przegini Duchownej (pow. krakowski) z 1862 r.

Okazała dwutraktowa wiejska chałupa zbudowana z bali modrzewiowych o konstrukcji zrębowej, ufundowana przez Mariannę i Mikołaja Marchewków. W narożach belki łączone na nakładkę, szpary między belkami utykane mchem. Zrąb osadzony na podmurówce kamiennej, dostosowanej do ukształtowania terenu, z piwnicą dostępną z zewnątrz oraz z przylegającą wozownią. Dach czterospadowy kryty słomą z dwoma okienkami doświetlającymi strych, kalenica i okap dachu wzmocnione gontem. Od frontu dwie obszerne izby, z tyłu komora i pomieszczenie dawnej stajni przerobione na początku XX wieku na kuchnię. W izbach oryginalne wyposażenie pozyskane wraz z budynkiem. Ekspozycja izby paradnej urządzona meblami wzorowanymi na dworskich, które podkreślają rangę, pozycję majątkową i aspiracje gospodarza. Ozdobą izby jest stół z intarsjowanym blatem, w stylu mebli kolbuszowskich. Na komodzie ludowa rzeźba z pocz. XX wieku, przedstawiająca „Chrzest Chrystusa w Jordanie”, obok dwie „palmy” z bibułkowych kwiatów, dekorujące domowy ołtarzyk. Na ścianach duża ilość obrazów świętych świadczących o pobożności, a zarazem o bogactwie. Oznaką zamożności i dumą gospodyni były, piętrzące się na łóżku poduszki w bogato haftowanych poszewkach. Nad skrzynią wisi fotograficzny portret Mikołaja Marchewki. Na środkowej belce tragarzowej widnieje napis fundacyjny: „Pobłogosław Boże to moie mieszkanie zachowy ognia święty Floryanie d 25 Lipca 1862 roku Dałeś mi Boże Ztwoiey Opatrzności dajże i temu który mi zazdrości”, „Umar Jezus Na Krzyżu tak bardzo zraniony Dla Ciebie Grzeszniku żebyś był zbawiony” „Kto wtem dom mieszalnikiem Pamiętay abyś był Matky Boskiey miłośnikiem” „Fondatorowie Mikołay y Mariana Marchewkowie”.

[madohora]

Na chórze znajdują się 9-cio głosowe organy z połowy XIX wieku wykonane przez Jana Grochalskiego. Przy drzwiach bocznych kościoła, stoi drewniana, rzeźbiona chrzcielnica z przełomu XVI/XVII wieku.

[madohora]

Karczma z Minogi (pow. olkuski) z II połowy XIX wieku.

Budynek o konstrukcji zrębowej z bali uszczelnionych warkoczami z drewnianych wiórów. W elewacji frontowej wydatny podcień, wsparty na ozdobnie profilowanych słupach. Dach czterospadowy kryty gontem, z otworami doświetlającymi poddasze. Obiekt jest rekonstrukcją dawnego zajazdu, który w bryle i w formie został dostosowany do pełnienia usług gastronomicznych. Wnętrze dwukondygnacyjne funkcjonuje jako karczma regionalna, serwująca dania kuchni regionalnej

[madohora]

Chlewik dla świń z Kaszowa (pow. krakowski) z II połowy XIX wieku.

Budynek o zrębowej konstrukcji ścian z okrąglaków osadzonych na kamiennych „Peckach”. Dach kryty słomą, dwuspadowy. Wnętrze dwukomorowe.

[madohora]

Olejarnia z Dąbrowy Szlacheckiej (pow. krakowski) z II połowy XIX wieku.

Budynek z drugiej połowy XIX w. przebudowany w1902 r., używany do 1945 r. Konstrukcja zrębowa z półokrąglaków łączonych w węgłach „ na obłap”. Dach wysoki, czterospadowy kryty słomą. Wnętrze jednoprzestrzenne z glinianą polepą. Olejarnia jest wyposażona w oryginalne sprzęty służące do wyrobu oleju; stępy nożne do miażdżenia siemienia lnianego, palenisko do podgrzewania mączki, prasę taranową do tłoczenia oleju.

[madohora]

Dom małomiasteczkowy, podcieniowy z Alwerni (pow. chrzanowski) z 1825 r.

Budynek charakterystyczny dla zabudowy rynkowej. Ufundowany przez Jana i Barbarę Bigajskich, zbudowany przez mistrza ciesielskiego Wincentego Kołodzieja, o konstrukcji zrębowej z płazów sosnowych, łączonych w narożach na nakładkę. W elewacji frontowej wydatny podcień wsparty na 6 profilowanych słupach wzmocnionych zastrzałami oraz starannie oprawione ostatki belek stropowych tzw. „rysie”. Zrąb z zewnątrz uszczelniony mchem, a wewnątrz gliną pobieloną. Dom osadzony na kamiennej podmurówce, z piwnicą dostępną z sieni. Dach czterospadowy kryty gontem, z dwoma otworami dachowymi doświetlającymi strych. Drzwi wejściowe z nadprożem o wykroju półkolistym. Wnętrze dwutraktowe z przelotową sienią pośrodku. Z frontu dwie izby, w części tylnej alkowa i komora. W latach 1874–1946 należał do rodziny żydowskiej Grünbaumów. Ostatnim użytkownikiem obiektu przed przedsieniem do skansenu w 1973 r. był Ignacy Rybarski.

[madohora]

Chałupa półkurna z Rozkochowa (pow.chrzanowski) z 1813 r.

Przykład zagrody jednobudynkowej, łączącej pod wspólnym dachem część mieszkalną, a więc sień, izbę, komorę i stajnię dla bydła. Budynek o konstrukcji ścian zrębowej, wiązany na „rybi ogon” i częściowo na „obłap”, kryty słomą. Podczas odbudowy chałupy w skansenie wykorzystano drewna pochodzącego z pogorzeliska zabytkowego XVI wiecznego kościoła z Zabrza – Mikulczyc (woj. śląskie) przeniesionego na pocz. XX wieku do parku w Bytomiu, gdzie strawił go pożar. Wnętrze chałupy jednotraktowe. W sieni na ekspozycji warsztat do lania świec woskowych, składający się z dużego koła z haczykami na 50 knotów, które polewano gorącym woskiem pszczelim. Miękką jeszcze świecę formowano i wygładzano na stolnicy. Michał Bodzenta z Miękini na tym warsztacie wykonywał rocznie około 250 świec na potrzeby miejscowego kościoła. Z sieni można zajrzeć do izby z glinianą polepą, w której na ekspozycji znajduje się rozłożysty piec. Jego starsza część ma otwarte palenisko i okap do odprowadzania dymu na strych, zaś nowsza posiada palenisko zamknięte, nakryte żelazną płytą z fajerkami. Naprzeciw pieca znajduje się najbardziej honorowe miejsce ”święty kąt” z obrazami i stołem. Meble rozmieszczone pod ścianami według XIX wiecznych wzorców. Podstawowym meblem były ławy o różnorodnym przeznaczeniu. Ława z szufladą „ślufanek” służyła do spania, zaś niskiej ławy używano do codziennego spożywania posiłków ze wspólnej misy. Nad łóżkiem zawieszona żerdka do zawieszania wierzchniego okrycia, która wraz ze skrzynią zastępowała szafę w rodzinach chłopskich. Ekspozycja izby o wystroju towarzyszącym wigilii świąt Bożego Narodzenia, z „sadem” zawieszonym u powały i snopami zboża rozstawionymi w czterech kątach chałupy, zwiastującymi dobry urodzaj w nadchodzącym roku. Do izby przylega komora z drewnianą podłogą, w której możemy zobaczyć: skrzynię tzw. „sąsiek” na zboże, wialnie do czyszczenia ziarna, beczki i pojemniki zasobowe ze słomy i drewna, żarna, stępy do kaszy oraz drobne sprzęty domowe. Z drugiej strony chałupy znajduje się stajnia, z oddzielnym wejściem, w jej wnętrzu żłób i „jaśla” na siano dla krów, koryta dla świń i grzęda dla drobiu. Wzdłuż frontowej ściany domu gliniana „pogródka” zwana przyzbą , osłonięta szerokim okapem strzechy, gdzie gospodarz reperował sprzęty, a starzy przysiadywali na pogawędkę.

[madohora]

Stodoła ośmioboczna z Kaszowa (pow. krakowski) z połowy XIX wieku

Budowla o charakterystycznej, wysokiej sylwetce dachu, przycupniętej nisko nad ziemią słomianej strzesze. Ściany o konstrukcji zrębowej, łączone na „obłap”, osadzone na kamiennych „peckach”. Nad wrotami ruchoma połać strzechy, umożliwiająca wjazd furą załadowaną snopkami. Przed stodołą kierat były instalowane w dużych gospodarstwach, na większą skalę dopiero po I wojnie światowej.

[madohora]

W izbie kuchennej, z wyposażeniem typowym dla I połowy XX wieku , na ekspozycji kącik toaletowy (wcześniej niespotykany) oraz sprzęty do prania i maglowania takie jak: kijanka służąca do ręcznego prania, zwłaszcza w strumieniu i w stawie, czy tara i blaszana balia używane w domu. Zobaczyć można również drewnianą pralkę „kiwaczkę” oraz pralkę bębnową z wyżymaczką, która jest pozostałością mienia osadników niemieckich, przesiedlonych w 1941 roku z terenu Besarabii i Bukowiny na ziemie polskie. W izbie odbywają się zajęcia edukacyjne dla dzieci „ Życie codzienne dawnych mieszkańców wsi”. Z drugiej strony sieni znajduje się reprezentacyjna izdebka, która posiada wystrój towarzyszący świętom Wielkanocnym ze stołem nakrytym do świątecznego posiłku i „święconką” przygotowaną w koszach i misach. Na ścianie, na wprost drzwi, zawieszony pod skosem rząd obrazów religijnych, z centralnie umieszczonym obrazem olejnym malowanym przez Mikołaja Kurka z Sierszy w 1889 roku. W dolnym rzędzie fotograficzny portret fundatora Jana Dzyżdżyka i jego żony. Na tyłach sieni znajduje się komora z dużym, bielonym piecem chlebowym, gdzie na ekspozycji zobaczyć można sprzęty do wypieku chleba: łopatę do wsadzania chleba, „pociosek” do zgarniania żaru, „pomietło” do czyszczenia czeluści pieca, dzieżę do wyrastania ciasta i foremki do kształtowania bochenków chleba. W komorze i w pobliskiej stodole odbywają się lekcje warsztatowe „Od ziarna do chleba”.

[madohora]

Studnia publiczna z Aleksandrowic (pow.krakowski) z II połowy XIX wieku.

Studnia zadaszona dwuspadowym dachem gontowym, cembrowana kamieniem, w części naziemnej obudowana drewnem o konstrukcji zrębowej. Ściany szczytowe szalowane deskami. Do wyciągania wody służyło wielkie, drewniane koło zamachowe.

[madohora]

W kuchni wyposażonej w meble z okresu międzywojennego znajduje się warsztat garncarski, który należał do rodziny Klimkiewiczów z Chrzanowa, trudniących się tym rzemiosłem od kilku pokoleń. Uzupełnieniem ekspozycji garncarskiej jest stojący w sieni walec do obróbki gliny. W sieni w trzonie kominowym znajduje się wędzarnia.