NIe tylko na Śląskim Szlaku VIII

[madohora]

Z jego inicjatywy otoczono też cmentarz nowym ogrodzeniem z dwoma bramami, podwyższono dzwonnicę, wreszcie wystawiono ganki - system komunikacyjny łączący północne skrzydło pałacu z kolegiatą, szkołą i seminarium. Począwszy od ok. 1726 roku stopniowo wymieniono wszystkie ołtarze; niewykluczone, iż przy projektowaniu kilku z nich zatrudniony był znany architekt Kacper Bażanka (zm. 1726), przy realizacji zaś krakowski snycerz Antoni Frąckiewicz (zm. 1741), uczeń Baltazara Fontany (zm. 1733) ­znakomitego włoskiego artysty czynnego m.in. przy dekoracji kościoła Św. Anny w Krakowie.

[madohora]

Istotne zmiany zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz świątyni nastąpiły już w XIX i XX stuleciu - w latach 1869-1872 pod nadzorem proboszcza Józefa Ćwiklińskiego i według projektu architekta Franciszka Ksawerego Kowalskiego (1827-1903) zmieniono wschodnią i zachodnią elewację kościoła, przebudowując je w stylu neobarokowym, urządzono kruchtę północną w miejscu dawnej kaplicy z chrzcielnicą, położono nową posadzkę oraz wystawiono wysoką sygnaturkę - także dzieło F. K. Kowalskiego, który zaprojektował również obecną kaplicę Najświętszego Sakramentu (1894-1895) w nawie północnej. Wnętrze pokryła polichromia - w 1827 roku Karol Boehm po raz pierwszy pomalował prezbiterium, po raz drugi dokonał tego Antoni Strzałecki z Warszawy (1892); w latach 1898-1899 grupa malarzy krakowskich - Piotr Niżyński, Kasper Żelechowski, Franciszek Bruzdowicz, Leonard Strojnowski i Stefan Matejko - wykonała zaś polichromię korpusu nawowego, a pomiędzy 1912 a 1914 rokiem pomalowano kaplicę Pana Jezusa oraz uzupełniono dekorację prezbiterium (Piotr Niżyński, bracia Cholewińscy).

[madohora]

W 1805 roku kościół po raz pierwszy podniesiono do godności katedry, kiedy to ustanowiono diecezję kielecką, która przetrwała do roku 1818, biskupem kieleckim był wówczas Wojciech de Boża Wola Górski (1739-1818); ponownie - i ostatecznie ustanowiono biskupstwo kieleckie w roku 1882; pierwszym biskupem został wówczas Tomasz Teofil Kuliński (1823-1907).

[madohora]

W 1971 roku podniesiono katedrę kielecką do godności bazyliki mniejszej, a w 1982 uznano ją za ogólnodziecezjalne Sanktuarium Maryjne. Począwszy od 1997 roku dzięki staraniom proboszcza, ks. prałata Stanisława Kowalskiego trwały w kościele zakrojone na szeroką skalę prace konserwatorskie, w wyniku których m.in. odnowiono elewacje zewnętrze wraz z kamieniarką, dzwonnicę i kaplicę Ogrójcową, we wnętrzu zaś restaurowano wszystkie ołtarze, stalle, lożę biskupią, ambonę, ławki (z dodaniem nowych, wykonanych na wzór XVIII-wiecznych), ważniejsze epitafia i starsze obrazy, częściowo wymieniono posadzkę w prezbiterium wraz z obniżeniem poziomu podestu pod ołtarzem, w oknach naw bocznych zamontowano witraże ufundowane przez prywatnych ofiarodawców; w trakcie prowadzonych w kościele prac, odkryto dawną polichromię w kruchcie północno-zachodniej, przedstawiająca Apostołów.

[madohora]

Katedra kielecka nawiązuje stylem do innych, wcześniejszych budowli głównie z terenu Małopolski - monumentalne filary dostawione do ścian nawy i prezbiterium, wspierające sklepienne arkady (tzw. system ściennofilarowy) wzorowały się i na XVI ­wiecznej architekturze włoskiej, i na budowlach małopolskich z początków XVII stulecia (m.in. kościół Dominikanów w Klimontowie, 1617-1620), za przykładem klasztoru w Klimontowie (może i kościołów sandomierskich), wprowadzono też charakterystyczny typ sklepiennej dekoracji naw bocznych, łączący wzory lubelskie i krakowskie; do budownictwa krakowskiego odwoływały się też formy elewacji, a przede wszystkim architektonicznego detalu (m.in. portali), wprowadzone do sztuki polskiej przez włoskiego architekta Jana Trevano (zm. 1642) i kontynuowane w warsztatach kamieniarskich Chęcim Pińczowa czy Wąchocka. W przypadku dobudowanej po 1719 roku części wschodniej powtórzono w zasadzie formy korpusu, dodając jednak we wnętrzu pełne przęsła, na elewacjach zaś pilastry.

[madohora]

Katedra kielecka pozostaje dziełem anonimowym - nie znane są nazwiska projektanta ani XVII- ani XVIII-wiecznej części; być może przy budowie nowego prezbiterium (1719) zatrudniony był Kacper Bażanka, architekt pracujący dla biskupa Konstantego Felicjana Szaniawskiego, któremu niektórzy badacze przypisują również projekty seminarium duchownego, południowego skrzydła pałacu i niektórych ołtarzy katedralnych.

[madohora]

Po prawej stronie katedry (płd.-zach. narożnik) znajduje się grób Bartosza Głowackiego –bohatera insurekcji kościuszkowskiej, który w bitwie pod Racławicami odznaczył się wielkim męstwem, a jego niezwykły wyczyn zdobycia rosyjskiego działa przeszedł do historii.W dniu 6 czerwca 1794 r został ciężko ranny w bitwie pod Szczekocinami, prowadząc atak kosynierów na nacierającą kawalerie pruską. Rannego przewieziono do Kielc, gdzie zmarł w lazarecie w dniu 9 czerwca 1794 r. Początkowo jego grób znajdował się w kościelnej kaplicy zwanej Ogrójcem. W okolicach roku 1870, podczas odnawiania kieleckiej katedry, grób bohatera przeniesiono na cmentarz katedralny. Na płycie oprócz nazwiska umieszczone są ryte w kamieniu: skrzyżowane kosy, napis i krzyż.

[madohora]

Ołtarz główny

[madohora]

Naprzeciw dzwonnicy, na północnej ścianie, w zamurowanym portalu kościoła znajduje się marmurowa tablica - unikalny zabytek z okresu Oświecenia. Ufundował ją w 1782 r. przewodniczący powołanej w 1773 r. Komisji Edukacji Narodowej ks. prymas Michał Poniatowski. Tablica pełniła rolę elementarza i wzorca miar długości, podaje m.in. polskie jednostki długości, ciężaru i powierzchni przedstawiając zarazem podstawowy wzorzec miary długości - Łokieć Koronny. Wyryto także wzorzec stopy paryskiej i angielskiej, oraz litery alfabetu.

[madohora]

W lewej - północnej nawie bazyliki wmurowana jest w ścianę rzeźba z 1646 r. przedstawiająca Matkę Boską z Dzieciątkiem, wykonana z bryły galeny z Karczówki. Od XV wieku górnicy, zwani gwarkami, wydobywali metodą chałupniczą rudę ołowiu (galenę) ze szczelin skalnych wzniesień Pasma Kadzielniańskiego, górującego nad miastem. Urobek wydobywali z ciasnych szybów, bez kanałów wentylacyjnych. Rocznie jeden gwarek wydobywał ok. 200 kg galeny, zazwyczaj w małych grudkach. W grudniu 1646 r., przed dniem św. Barbary, górnik Hilary Mala wydobył 3 niespotykanej wielkości samorodki ołowiu. Z największej bryły starosta kielecki Antoni Czechowski kazał wyrzeźbić posąg św. Barbary, mierzący 156 cm, który ustawiono w jednym z ołtarzy kościoła na Karczówce. Z pozostałych brył zostały wyrzeźbione: płaskorzeźba Matki Bożej do kieleckiej katedry i figura św. Antoniego do kościoła w Borkowicach koło Przysuchy.

[madohora]

Epitafium

[madohora]

Ołtarz poświęcony Świętej Barbarze

[madohora]

[madohora]

Kolejne epitafium

[madohora]

Tablica poświęcona Gosiewskiemu

[madohora]

Otoczenie

[madohora]

Kielecka Katedra

[madohora]

Pomnik Jana Pawła II

[madohora]

[madohora]

Kielecka Katedra

[madohora]

Dawny Pałac Biskupów Krakowskich w Kielcach

[madohora]

Pałac Biskupów Krakowskich – barokowy pałac w Kielcach, była rezydencja biskupów krakowskich, oddział Muzeum Narodowego w Kielcach. Najlepiej zachowana oryginalna wczesnobarokowa rezydencja pałacowa z pierwszej połowy XVII wieku w Polsce.

[madohora]

Budowla powstawała w latach 1637–1641. Wzniesiono ją na Wzgórzu Katedralnym z inicjatywy i prywatnych funduszy kanclerza wielkiego koronnego i biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika. Nie jest pewne kto był autorem projektu i przypuszcza się, że był to albo Tomasz Poncino albo Giovanni Trevano albo Constantino Tencalla. Dekorację malarską wnętrz wykonał warsztat Tomasza Dolabelli. Plafony przedstawiały między innymi sąd nad braćmi polskimi i rokowania pokojowe w okresie wojen ze Szwecją i Rosją, w których brał udział fundator. Pałac otaczał mur obronny ze strzelnicami kluczowymi i puntone. Cztery wieże pokryto blachą. W 1667 roku biskup Andrzej Trzebicki pokrył pałac dachówką w miejsce gontów. W 1. połowie XVIII wieku dobudowano do pałacu dwie oficyny, być może wg projektu Kacpra Bażanki

[madohora]

W 1806 Franciszek II Habsburg cesarz Austrii przekazał pałac, będący własnością skarbu państwa, na potrzeby nowo utworzonej diecezji kieleckiej. W 1816 r. Stanisław Staszic stworzył w pałacu Szkołę Akademiczno-Górniczą. Po Powstaniu styczniowym rosyjscy zaborcy usunęli hełmy na wieżach i figury posłów moskiewskiego i szwedzkiego na frontonie. Pałac w 1 połowie XX wieku pełnił rolę sztabu legionowego Józefa Piłsudskiego, biura werbunkowego, drukarni, poczty, biura przepustek i siedziby redakcji lokalnego dziennika. W latach 20. według projektu Adolfa Szyszko-Bohusza zrekonstruowano barokowe hełmy na wieżach.

[madohora]

W latach międzywojennych pałac był siedzibą urzędu wojewódzkiego. W latach 1945–1971 był siedzibą Wojewódzkiej Rady Narodowej. Od 1971 r. mieści się w nim Muzeum Narodowe. Z tyłu pałacu, w 2005 roku otwarto Ogród Włoski.