Noc Świętojańska

[madohora]

Następnie Ebbo opisuje, jak kapłani z Wolina wywieźli złoty posążek Trzygłowa, by uchronić go przed zniszczeniem

[madohora]

Następnie Otton zażądał, aby mieszkańcy porzucili kult Trzygłowa. Potem Otton założył dwa wolińskie kościoły: jeden w mieście, poświęcony św. Wojciechowi i Wacławowi, drugi poza miastem, duży i piękny, poświęcony św. Piotrowi[b]. 28 marca 1125 roku Otton wrócił do swojej archidiecezji

[madohora]

Szczecin, miasto znaczne i większe niż Wolin, w zasięgu swoim trzy góry zawierał, z których średnia i najwyższa, poświęcona najwyższemu bogu pogańskiemu Trzygłowowi, posiadała posąg trójgłowy, nakryciem złotym oczy i usta zasłaniający; kapłani zaś tych bożków twierdzili, że bóg najwyższy ma dlatego trzy głowy, bo trzema zawiaduje państwami, to jest nieba, ziemi i podziemia, a twarz nakryciem zasłania, jakby grzechów ludzkich nie widząc ani słysząc, by je przeoczył.

– Ebbon, Żywot św. Ottona biskupa bamberskiego

[madohora]

W kwietniu 1127 r. Otto ponownie udał się na Pomorze w celu kontynuowania misji chrystianizacyjnej. W maju i czerwcu przeprowadził on misję chrystianizacyjną w Wołogoszczy i w Choćkowie, a 31 lipca powrócił do Szczecina. Dalej Ebbon i Herbord podali, że zniszczono pogańskie miejsca kultu i kontynuowano chrystianizację.

[madohora]

Część autorów uważa, że informacja Adama z Bremy o „Neptunie” może dotyczyć Trzygłowa.

[madohora]

W Polsce istnieje wieś Trzygłów, znajduje się ona jednak w zasięgu kultu szczecińskiego. W zachodnio-północnej Polsce folkloryści zebrali szereg lokalnych legend, wedle których wywieziony z Wolina posążek Trzygłowa miał zostać ukryty we wsi Gryfice, w Świętoujściu na Wolinie, w Tychowie pod głazem narzutowym Trygław, lub w Jeziorze Trzygłowskim.

[madohora]

Brandenburska Góra Trzygława znajduje około pół kilometra od grodu umiejscowionego na wyspie. W grodzie odkryto brązowego konika, przedmioty kupieckie, żelazne i ozdobne, w tym wiele ceramiki, co wskazuje na duże znaczenie grodu i że z tym grodem mógł być związany rozbudowany kult religijny

[madohora]

Andrzej Szyjewski także uznaje Trzygłowa za boga chtonicznego. Przywołuje on opinie części badaczy, że nazwy Wołos (Weles), Wołogoszcz, Wołyń i Wolin są ze sobą związane, a także informację Herborda, że w Wolinie czczono „Plutona” – greckiego boga śmierci.

[madohora]

Związek z niebem: Trzygłów ma zasłonięte usta i oczy by „grzechów ludzkich nie widzieć i nie słyszeć”. W mitologiach indoeuropejskich „mroczni” bogowie mają problem ze wzrokiem: Odyn, Velnias, Waruna, Lugh. Opaski na oczach Trzygłowa można jednak powiązać ze Słońcem w kontekście „paradoksalnego okaleczenia” – zasady dotyczącej niektórych bóstw indoeuropejskich, zaproponowanej przez Georgesa Dumézila – grecki bóg słońca Helios nazywany jest tym, „który wszystko widzi i wszystko słyszy”; wedyjski Surja nazywany jest „wszystkowidzącym” czy „obserwującym ludzi”.

[madohora]

Związek z podziemiem: porównanie Trzygłowa do Neptuna. Ma to odpowiadać indoeuropejskim wierzeniom, że zaświaty znajdują się za morzem; w kontekście słowiańskim odpowiadać może temu czeski tekst, w którym mężczyzna życzy swojej złośliwej zmarłej żonie, by zamieniła się w gęś i poleciała „do Welesa za morze”; Weles interpretowany jest jako bóg śmierci.

[madohora]

Chrząszcze te dorastają do 8-10 milimetrów (samce) i 10 milimetrów (samice) długości. Na przedpleczu , które wystaje poza głowę, mają dwie duże, przezroczyste, okienkowate plamy, przez które świecą ciemne, złożone oczy . Samce przypominają pospolitego świetlika ( Lampyris noctiluca ), którego przedplecze nie ma jednak tych okienkowatych plam. Samce i samice Lamprohiza splendidula są łatwe do odróżnienia: samica ma tylko niezwykle krótkie kikuty skrzydeł, dzięki czemu widoczny jest podział odwłoka, a tym samym wygląd larwy . Ciało samicy jest kremowe i półprzezroczyste, co pozwala na prześwitywanie niektórych organów. Ta przezroczystość pozwala na przenikanie światła od spodu, gdzie znajdują się organy wytwarzające światło. W ten sposób światło emitowane przez nielotne, naziemne samice może przyciągać samce wieczorem. Niemiecka nazwa „Glühwürmchen” (świetlik) nawiązuje do larwopodobnego wyglądu i bioluminescencji samic. Samce posiadają w pełni rozwinięte i funkcjonalne skrzydła. Ich ciała są mocno spłaszczone bocznie, a przedplecze i przedsionki są szaro-czarne. Skrzydła te wystają na zewnątrz z boków ciała, zakrywając w ciągu dnia odnóża. W przeciwieństwie do samic, samce mają tylko dwa narządy świetlne na spodniej stronie odwłoka, które są widoczne ze względu na kremowy kolor. Samce świetlików są jedynymi nocnymi zwierzętami w Niemczech, które potrafią zarówno latać, jak i świecić. Jaja, larwy i poczwarki również posiadają narządy świetlne.

[madohora]

Według Stanisława Rosika chrześcijaństwo mogło wywrzeć wpływ na rozwój kultu Trzygłowa w jego schyłkowej fazie. Znaczenie mogło mieć to, że dla Słowian Bóg chrześcijański był „bogiem niemieckim”, związanym z inną grupą etniczną, ale znany z kontaktów sąsiedzkich oraz późniejszego współistnienia kultu Jezusa i Trzygłowa (tzw. dwuwiary). W rozumieniu pogan siłę bóstwa łączono z siłą militarno-polityczną danego plemienia, w związku z czym Pomorzanie liczyli się z nowym bóstwem, a monolatryczny (lub henoteistyczny) kult Trzygłowa mógł sprzyjać utożsamieniu go z Jezusem na zasadzie interpretatio Slavica. Takie ułożenie się religijności sprzyjało późniejszemu, zgodnie z chrześcijańską teologią, uwydatnieniu odrębności Jezusa i Trzygłowa, a także dalsze demonizowanie Trzygłowa po ostatecznym wprowadzeniu chrześcijaństwa na Pomorzu, co być może znajduje ujście w XV-wiecznym Liber sancti Jacobi, gdzie Trzygłów nazywany jest „nieprzyjacielem rodzaju ludzkiego” oraz „bogiem bądź raczej diabłem”

[madohora]

W rosyjskim dialekcie (nowogrodzkim) zachowało się przestarzałe słowo сва́рог, swarog oznaczające ‘ogień’ oraz ‘kowal’. Rumuńskie słowo sfarog oznaczające ‘coś spalonego, zwęglonego, wysuszonego; spaleniznę, susz’, zostało zapożyczone najprawdopodobniej z bliżej nieokreślonego języka południowosłowiańskiego, prawdopodobnie bułgarskiego, a źródłosłów rekonstruuje się jako *svarogъ.

[madohora]

[madohora]

Moj božiću Svarožiću, lunaj le, lunaj le!
Ti pohodi naše dvore, lunaj le, lunaj le!
Naše dvore i obore, lunaj le, lunaj le!

[madohora]

Pochodzenie: Według podań ludowych kłobuk (lub chobold) najczęściej wywodził się z duszy nieochrzczonego dziecka lub płodu.

[madohora]

Kłobuk dbał o pomnożenie majątku swojego gospodarza. Czynił to jednak, okradając sąsiadów. Od swojego właściciela wymagał opieki, a także osobnego, pomalowanego na czarno pokoju, znajdującego się na końcu strychu lub w innym, trudno dostępnym miejscu. Źle potraktowany, może się mścić. W takiej sytuacji, według niektórych podań, zmiana miejsca zamieszkania czy porzucenie demona mogło nie dać efektów. Jeśli ktoś, kto czerpał z jego mocy, próbował się go pozbyć, zdobyte dobra mogły zmienić się w pokryte pleśnią plewy o nieprzyjemnym zapachu, którego nie dało się pozbyć. Choć nie był utożsamiany z diabłem, według wierzeń boi się znaku krzyża

[madohora]

Wiedźma – wiedźmy to w dawnych wierzeniach istoty półdemoniczne (istoty pośrednie między demonami a ludźmi), pozostające w ścisłym związku z ludźmi lub ich duszami. Według dawnych wierzeń ludowych i w baśniach wiedźma to kobieta mająca związek ze złymi mocami, czarownica, zła wróżka. W języku potocznym wiedźma to pogardliwe określenie kobiety złej i brzydkiej (także jako wyzwisko)

[madohora]

Współcześnie wciąż można spotkać kobiety parające się zielarstwem we wschodniej Polsce, jak również wywodzące się z tradycji prawosławnej nazywane szeptunkami, inaczej zamawiaczkami.

[madohora]

Baba Jaga – postać występująca w słowiańskich wierzeniach i folklorze.

[madohora]

Lokalnie, na obszarze Wielkopolski, mianem ciot (lub ciotek, ciotuchen) określano złośliwe demony żeńskie, południce lub zmory. „Ciotą” w terminologii ludowej nazywano również zimnicę, względnie demona wywołującego tę chorobę.

[madohora]

W późnym średniowieczu, jak i wczesnej nowożytności elity intelektualne Europy zachodniej (teologowie, prawnicy) opracowały zbiorczą koncepcję czarów, która zakładała, że czarownice czerpią swoją moc dzięki zawarciu paktu z szatanem, co umożliwia im szkodzenie innym ludziom. Czarownice miały uczestniczyć także w sabatach, gdzie miały oddawać się między innymi kopulacji z demonami oraz kanibalizmowi.

[madohora]

W gospodzie prowadzonej przez ciotkę dziadka Tomasza dzieją się dziwne rzeczy. Pieczony baranek ożywa, kielich kłania się dziadkowi, a misa tańczy. Nawet po pokropieniu wodą święconą gospoda pozostaje opętana, a wioska wkrótce pustoszeje.

[madohora]

Noc na Łysej Górze ( ros . Ночь на лысой горе , Notch'na lissoï gorie ) to poemat symfoniczny napisany przez Modesta Musorgskiego .

[madohora]

Istnieją również dwie wersje utworu dyrygowane przez dyrygenta XX wieku Leopolda Stokowskiego , z których jedna została wykorzystana w animowanym filmie Walta Disneya z 1940 roku pt . Fantazja .

[madohora]

Utwór był kilkakrotnie przerabiany przez kompozytora, w 1872 roku w wersji chóralnej , a następnie jako orkiestrowy interludium w jednej z oper w 1873 roku. Nikołaj Rimski-Korsakow zaaranżował na nowo tę trzecią wersję w 1908 roku i to właśnie ta wersja pozostaje najczęściej wykonywaną. W animowanym filmie Walta Disneya z 1940 roku , Fantazja , wykorzystano jeszcze inną wersję, w której finał łączy się z Ave Maria Franza Schuberta ( zaaranżowaną przez Leopolda Stokowskiego , który opublikował również osobną, nieco inną wersję).

[madohora]

NOC NA ŁYSEJ GÓRZE

[madohora]

[madohora]

Stepan Guedeonow (1815–1878), ówczesny dyrektor Teatrów Cesarskich, stworzył scenariusz w 1870 roku. Pierwotnie miał to być balet w choreografii Petipy do muzyki Aleksandra Sierowa . Ten ostatni zmarł przedwcześnie w 1871 roku , nie zdążywszy napisać partytury.

[madohora]

Większość późniejszych kompozytorów czerpała swoją muzykę z partytury z 1872 roku. Do dziś nie zachowało się żadne zestawienie oryginalnych rękopisów zawierających kompletną partyturę skomponowaną do Mlady z 1872 roku . Jedyną kompletną oryginalną partyturą Mlady The Mighty Handful jest ta do Aktu I skomponowana przez Césara Cui (z wyjątkiem muzyki tanecznej napisanej przez Minkusa). Cui zapożyczył z niej kilka fragmentów do swojej opery Więzień Kaukazu w latach 1881–82, a reszta aktu nie mogła być wykorzystana w żadnym innym dziele. W 1911 roku Cui opublikował edycję Aktu I ku pamięci Borodina, Musorgskiego i Rimskiego-Korsakowa.

[madohora]

Sztuka rozpoczyna się ceremonią z udziałem lalek, stanowiącą przeciwwagę dla akcji rozgrywającej się w całej sztuce, w której lalki stanowią centralny temat i symbol.

[madohora]

Gdy tylko znikają, grzmot zwiastuje nadejście Czarnoboga, Kasscheia Czumy i Moreny, złych duchów, które tańczą wśród innych demonów. Morena prosi Czarnoboga, Mrocznego Boga, o pomoc w złamaniu zaklęcia Łady, aby Jaromir znów zakochał się w Wojsławie.

[madohora]

Wojsława wkracza do świątyni, by wyznać swoją zbrodnię i błagać o przebaczenie. Twierdzi, że popełniła morderstwo z miłości do Jaromira. Ten ją zabija. Umierający Wojsława przywołuje Morenę, która rozpętuje burzę, która niszczy świątynię i zalewa miasto. Jaromir umiera, ale zostaje zjednoczony z Mladą na wieczność. Gdy burza ucichnie, pojawiają się duchy Mladej i Jaromira, czule się obejmując.

[madohora]

Rimski-Korsakow odświeżył libretto w latach 1889-1890 i skomponował własną operę-balet „Mlada” , w formie wystawianej do dziś. Istnieje jedno, bardzo dobre nagranie audio tego dzieła, wydane przez wytwórnię Melodia , pod dyrekcją Jewgienija Swietłanowa.

[madohora]

Kupalo je star praznik, ki je poznan večini kultur na svetu, saj je povezan z letnim ciklom. Poletni sončni obrat so praznovale že stare civilizacije, poznan je bil Rimljanom, Grkom in Indoevropejcem. Beseda kupalo je vseslovanska in jo pod istim ali podobnim imenom poznajo vsi Slovani. Beseda ima več poskusov etimologije. Po mnenju nekaterih kupalo pomeni kopati se, ker je kopanje v reki bilo vedno del kupalskih obredov. V. Toporov pa je pokazal, da je lahko *koup-ĕti od »goreti, vreti, jeziti se, strastna želja«. Bolgarsko 'kupalo' pomeni požar. Drugo slovensko ime za sončni obrat je kresni večer. N. Mikhailov je pokazal, da lahko beseda kres izhaja iz kres v pomenu ogenj ali »kresati se« v pomenu prepir, pretep, kar naj bi se skladalo z lastnostimi slovenskega mitičnega bitja Kresnika, ki se pojavlja na ta večer in se bori z vedomci, njemu nasprotnimi bitji

[madohora]

Na kupalo je poznano mnogo verovanj v čudežno moč ognja, vode in noči. Na ta dan lahko človek razume jezik živali in rastlin, če mu v žep nevede pade praprotno seme. Praprot je najpomembnejša kupalska rastlina. V Sloveniji so jo na ta dan zatikali po hišah, da bi varovala domove. Na ta dan v mnogih slovanskih povedkah kačji kralj zbere vse kače. Prav tako se v povedkah kaže kupalski čas kot vrhunec dozorevanja rastlin, saj imajo na ta dan največjo moč. Kupalo je skratka letna meja, kar se kaže v mnogih verovanjih. Na ta dan je odprto nebo in zaradi tega možen prehod v onstranstvo in stik z bogovi

[madohora]

V rodnoverju je kupalo najpomembnejši praznik, tako pri Slovanih kot tudi pri ostalih Evropejcih. Kupalo je najpomembnejši praznik med štirimi letnimi mejami

[madohora]

Celem święta było zapewnienie udanych zbiorów poprzez wilgoć zapewnioną przez kąpiele, ciepło zapewnione przez ogień i płodność zapewnioną przez rozpieszczanie seksualne. W pieśniach Kupadel pojawia się motyw zaślubin brata i siostry – ognia i wody, dwóch głównych elementów tego święta. Jego symbolicznym wyrazem jest niebiesko-żółty kwiat tarniny . Motyw ten pojawia się również w innych mitologiach indoeuropejskich .

[madohora]

Podczas świąt przesilenia letniego zazwyczaj ubierano i dekorowano symboliczną postać, którą następnie grzebano. W niektórych przypadkach postać zastępowano człowiekiem. Do najbardziej znanych należą wschodniosłowiańskie: Kupalo, Marena , Jaryło , Kostroma oraz bułgarskie: German i Kałojan .

[madohora]

Najstarsza wzmianka o słowiańskim przesileniu letnim pochodzi z 1128 roku i wspomina o wielkim święcie Pomorzan, któremu towarzyszyły śpiewy i hulanki. Wspomniana przez Kosmę Wojna Dziewicza może być również aluzją do tych uroczystości (Váňa, 219). Imię Kupalo i inne pojawiają się w źródłach rosyjskich z XIII wieku , w bułgarskich z XIV wieku oraz w czeskich i polskich z XV wieku .

[madohora]

„Wieczorem młodzi mężczyźni i kobiety zbierają się i splatają wianki z różnych kwiatów, które kładą sobie na głowach i wokół talii. Rozpalają ogień, trzymają się za ręce, skaczą wokół ognia i śpiewają pieśni, w których często wspominają Kupałę. A potem skaczą przez ogień, składają ofiarę demonowi Kupale i podczas tych spotkań dokonują wielu innych demonicznych sztuczek, więc nie wypada opisywać ich pisemnie.”

[madohora]

Havel Žalanský wspomina na początku XVII wieku:

[madohora]

Iwandin (Ivany) to święto ludowe Słowian wschodnich, obchodzone 24 czerwca (7 lipca) , zbiegające się z letnim przesileniem i wielkim rozkwitem przyrody w maju . Pod względem czasu i nazwy pokrywa się z chrześcijańskim świętem Narodzenia Jana Chrzciciela, od którego wzięło swoją nazwę: ponieważ imię Jan jest Chrzcicielem, z greckiego oznacza ono kąpiącego się, zanurzonego w wodzie. W cyklu kalendarzowym Narodzenie jest symetryczne , z czym kojarzone jest w tekstach biblijnych i liturgicznych o charakterze moralizatorskim. Iwandin i dzień św. Piotra są uważane przez niektórych za jedyne święta cyklu letniego

[madohora]

Słowo „kupala”, podobnie jak „Kupalle”, ma kilka interpretacji. Najpowszechniejsza pochodzi od starosłowiańskiego „kupet” (palić). Wyróżnia się również indoeuropejski rdzeń „kup” – oznaczający „gotować”, „namiętnie pożądać”, bliski łacińskiemu „ cupido ” (dążyć, gotować), od którego pochodzi słowo Kupidyn .

[madohora]

W starożytności ogień Kupały rozpalano, pocierając o siebie kawałki drewna, a jednocześnie wznoszono na wysokim palu naoliwione koło (prawdopodobnie symbol słońca), które następnie podpalano. Przy ogniu przygotowywano rytualny posiłek: jajka , wiereszczakę , kulagę i pierogi. Wokół ognia odbywały się tańce , śpiewano pieśni Kupały. Chłopcy i dziewczęta skakali parami nad ogniem, co wiązało się z magią oczyszczającą i rytuałem mającym zapewnić płodność (wysokość chleba zależała od wysokości skoku itp.). Ważnymi elementami święta były spalenie lub utopienie w wodzie kukły Kupały (zwanej też Mara, Morena), rytualna kąpiel o wschodzie słońca, huśtanie się w rosie, spuszczanie płonącego koła z góry itp.

[madohora]

[madohora]

W późnym średniowieczu i nowożytności ukształtowała się koncepcja czarownicy, na którą składały się dwa główne elementy. Pierwszym z nich było praktykowanie magii szkodzącej innym ludziom, co po łacinie określano jako maleficia. Zaliczało się do nich między innymi niszczenie plonów czy wywoływanie impotencji za pomocą nadprzyrodzonych środków. Wierzono też w możliwość dokonania zabójstwa w taki sposób

[madohora]

Mężczyzn sądzono częściej na terenach, gdzie prężnie działały ruchy heretyckie np. waldensi. Mężczyźni w tych ruchach byli aktywni i z tego powody mogli być łatwiej podejrzewani o nową herezję czarostwa. W tego typu procesach sędziów bardziej interesował aspekt satanistyczny. Mężczyźni mogli być także oskarżeni o czary, ponieważ próbowali wykorzystywać magię do osiągnięcia korzyści politycznych. W niektórych regionach mężczyźni często oddawali się tradycyjnej magii ludowej. Mogło wpłynąć to na częstsze oskarżenia. Także w ostatniej fazie danego polowania na czarownice mogło dojść do tego, że torturowane osobno jako wspólników, zaczną podawać ludzi, którzy nie spełniali tradycyjnego stereotypu czarownicy

[madohora]

Wiek czarownic zazwyczaj przekraczał 50 lat. Należy jednak pamiętać, że historycy bazują na niekompletnej bazie źródłowej, więc powinno się ostrożnie podchodzić do tych danych. Oskarżone o czarostwo mogły zostać także dzieci. Kobiety mogły być podejrzewane o bycie czarownice przez wiele lat przed oficjalnym oskarżeniem, gdyż jej wspólnota wiejska początkowo szukała z nią pojednania, a na ścieżkę prawną wchodziła w ostateczności. Uważano też, że stare kobiety mogą zazdrościć młodym płodności, co miało wpływ na chęć posługiwania się magią. Lyndal Roper uważa, że koniec okresu płodności sprawiał, że starsze kobiety były często oskarżane o czary. Starsi ludzie mogli także często wykazywać się aspołecznymi zachowaniami, co także skłaniało daną wspólnotę do oskarżeń. Starsze kobiety były słabsze fizycznie, przez co magia mogła być ich jedynym środkiem obrony. Sądzono także, że kobieta w starszym wieku chętnie nawiązują pakt z szatanem w celu zaspokojenia seksualnego.

[madohora]

Większość czarownic wywodziła się z uboższych warstw społeczeństwa, mogły być nawet żebraczkami. Miało to powodować, że często były posądzane o pakty z szatanem w zamian za korzyści materialne. Istnieje przypuszczenie, że ubogie osoby uciekały się do handlu magicznymi środkami leczniczymi. Oskarżenia mogły być także spowodowane tym, że lokalna wspólnota w wyniku pogorszenia sytuacji materialnej stawała się mniej skłonna do działalności dobroczynnej i z tego powodu przerzucała swoją winę na ubogich przez oskarżanie ich o uprawianie magii. Bogatsze osoby także mogły stać się ofiarami polowań, szczególnie w późnej fazie procesów, gdy często oskarżano osoby niespełniające stereotypu czarownicy. Także zamożniejsi ludzie mogli zostać oskarżeni z powodów politycznych. Chęć zagarnięcia cudzego majątku także mógł przyczyniać się do oskarżeń.