de_oakville
07.04.20, 11:46
Wiktorianska Anglia w 19-tym wieku stala sie pierwszym uprzemyslowionym i zurbanizowanym krajem swiata.
Nieco wczesniej, w okresie kleski Napoleona pod Waterloo (1815) kraj mial jeszcze zdecydowanie rolniczy character i liczyl okolo 13 milionow mieszkancow. Niewiele lat pozniej, w polowie 19-tego wieku ludnosc wzrosla prawie dwukrotnie osiagajac 24 miliony, a polowa mieszkancow mieszkala juz w miastach. Przemiana ta nastapila tak szybko - niemal z dnia na dzien, ze nikt naprawde nie rozumial tego, co sie stalo. Osrodki miejskie, dawniej odizolowane od siebie polaczyla siec kolejowa, ktora rozrastala sie w tak fenomenalnym tempie, ze Londyn zostal tym procesem "przytloczony" i nigdy nie zdolal wybudowac jakiegos jednego dworca "glownego" czy "centralnego". Wszystkie linie kolejowe laczace stolice z reszta kraju byly budowane przez firmy prywatne, z ktorych kazda starala sie wprowadzic swoje szyny jak najdalej w glab miasta oraz wybudowac na ich koncu wlasny terminal w postaci dworca czolowego ("stub station", niem. "Kopfbahnhof" w odroznieniu od "through station", "Durchgangsbahnhof"). Kiedy oddano do uzytku ostatni z tych terminali - Marylebone Station, w roku 1899, Londyn posiadal 15 wielkich dworcow, czyli ponad dwukrotnie wiecej niz jakiekolwiek inne wielkie miasto w Europie. Cala gama terminali kolejowych, niezliczonych torow, tuneli, mostow, wiaduktow oraz rozkladow jazdy nie zostala ponoc nigdy ogarnieta przez zadnego Londynczyka z wyjatkiej Sherlocka Holmesa, ktory znal to wszystko na pamiec.
(na podstawie ksiazki Michaela Crichtona, "The Great Train Robbery")
Z tych dawnych 15-tu dworcow, wszystkich wybudowanych w 19-tym wieku (1836-1899), do dzis zachowalo sie 13. Sa wspanialymi pomnikami pewnej epoki. W nastepnych latach byly przebudowywane i modernizowane, bombardowane i uszkadzane w czasie I-szej i II-giej Wojny Swiatowej. Wiekszosc posiada perony kryte kopulasta oszklona hala, niektore po przebudowe maja nad peronami betonowy plaski sufit (Euston Station, Charing Cross Station). Trzy polozone sa nad rzeka - Tamiza (Charing Cross, Cannon Street, Blackfriars), a wyjazd z tych dworcow pociagiem rozpoczyna sie od przejazdu wiaduktem i mostem przez rzeke. Blackfriars Station, po ostatniej przebudowie, posiada kryte perony polozone na moscie, zajmujace cala dlugosc mostu, oszklone sciany, a plaski dach dworca pokrywaja baterie sloneczne, ktore dostarczaja mu 50% zuzywanej energii.
Do niektorych z tych budowli (np. St Pancracs Station) mozna bylo wjechac na peron powozem a pozniej taksowka bezposrednio z ulicy.
"There are thirteen mainline termini in London, more than in any other capital city. Moscow, for example, has only nine mainline stations, while the French capital, Paris, a city of similar age and status to London, has a mere seven. (Chris Heather, "London Railway Stations", 2018)
Wypadalo by jednak dodac, ze Paryz mial przed wojna o 3 wielkie dworce wiecej niz obecnie, sposrod ktorych najbardziej okazaly Gare d'Orsay" zostal zamieniony na muzeum. Wielka ilosc dworcow (9) mial rowniez przed wojna Berlin, z ktorych 5 (wszystkie dworce czolowe) rozebrano po zniszczeniach wojennych i nigdy pozniej nie odbudowano. A do 4-rech zachowanych dobudowano niedawno Dworzec Glowny (Hauptbahnhof).
