Hotel Polski

[ragana]

Czy ktoś może wie, jak wyglądał przed wojną Hotel Polski przy ulicy Długiej,
kiedy został zbudowany i jak jego lokalizacja ma się do obecnej numeracji ul.
Długiej (tzn. czy budynek stojący w tym miejscu ma coś wspólnego z Hotelem?)?
Bardzo dziękuję za pomoc

[ryszard.maczewski]

ragana napisała:

> Czy ktoś może wie, jak wyglądał przed wojną Hotel Polski przy ulicy Długiej,
> kiedy został zbudowany i jak jego lokalizacja ma się do obecnej numeracji ul.
> Długiej (tzn. czy budynek stojący w tym miejscu ma coś wspólnego z Hotelem?)?
> Bardzo dziękuję za pomoc

Hotel Polski posiadał przed wojną adres Długa 29.
Budynek został zbudowany pomiędzy 1771 a 1776. Architekt nie jest znany, ale
prof. Kwiatkowski sugeruje, że mógł byc to Schroeger lub Zug.
Budynek podobno stoi (piszę podobno, bo namacalnie nie sprawdzałem) pod tym
samym adresem Długa 29 - jest to duża dziewiętnastoosiowa kamienica ze
środkowym-pięcioosiowym ryzalitem.

O budynku są dwa słowa w "Architektura mieszkaniowa Warszawy" Kwiatkowskiego, w
ramach przypisów znalazłem informację, że o budynku można przeczytać też w
numerze 31 tygodnika "Stolica" z 1956r.

[jerzy.majewski]

Jeszcze nioeco wiadośmoci o hotelu.
Hotel powstał w 1808 r., ale sam gmach jest starszy. Pierwotnie był to pałac oboźnego polnego
koronnego Ignacego Witosławskiego. Budynek zwrócony fasadą w stronę Długiej wzniesiono pomiędzy 1771 a
1776 r. Tymczasem w głębi posesji już w XVII w. stał drewniany pałacyk wojewody lubelskiego Jana
Aleksandra Tarły. Jak ustalił prof. Marek Kwiatkowski, wczesnoklasycystyczna budowla już w chwili powstania
imponowała rozmiarami. Szczególne wrażenie musiała sprawiać zryzalitowana część frontowa rozczłonkowana
wysokimi na dwie kondygnacje sześcioma pilastrami jońskimi. Na parterze mieściły się sklepy. Z boków
ryzalitów niższych, bocznych skrzydłach fasady, zbudowano dwie bramy wjazdowe. Kto zaprojektował budynek,
nie wiadomo. Kwiatkowski przypuszcza, że można tu z dużą ostrożnością sugerować nazwisko któregoś z
wybitnych architektów tego czasu: Szymona Bogumiła Zuga lub Efraima Schroegera.
Wnętrza gmachu gruntownie przebudowano w 1803 r. w związku z jego przemianą w hotel. Szybko zyskał on
renomę, choć za luksusowy zaczęto go uważać dopiero po kolejnej rozbudowie dokonanej ok. 1816 r. przez
ówczesnego właściciela Jana Nowakowskiego. Jak ustalił historyk Jarosław Zieliński, wzniesiono wówczas w
połowie dziedzińca wielką dwupiętrową oficynę poprzeczną.
W 1856 r. hotel ponownie rozbudowano i unowocześniono. Wzniesiono wówczas nową trzypiętrową oficynę.
Na kilka lat przed rozbudową, bo już w 1850 r., w głębi posesji hotelowej powstała fabryka powozów Adolfa
Hertla. Wytwórnia mieściła się w oddzielnych zabudowaniach. Z biegiem lat, mimo ostrej konkurencji, firma
stała się najprężniejszym producentem karet w mieście. Z czasem inne zakłady albo bankrutowały, albo
zmieniały właścicieli. Tymczasem fabryka Hertla przetrwała w rękach rodziny aż do I wojny światowej. Po
śmierci Adolfa kierownictwo przejął jego syn. W 1911 r. w wywiadzie reklamowym udzielonym tygodnikowi
�Świat� właściciel podkreślał stabilność panującą w firmie. Większość robotników pracowała u niego ponad
dziesięć lat. Powozy sprzedawane były nie tylko w Królestwie Polskim, ale i wysyłane w głąb imperium
rosyjskiego.
Przez dziesięciolecia produkowano tu luksusowe karety, landa, powozy, breki i amerykany. Na początku
naszego stulecia obok produkcji tradycyjnych powozów, wyróżniających się ponoć �warszawskim szykiem, jaki
miejscowe powoźnictwo sobie niegdyś wyrobiło�, Hertel podjął produkcję karoserii samochodowych. Warto
przypomnieć, że wówczas samochody większości zachodnich marek przyjeżdżały do Warszawy w postaci
podwozi, z kołami, silnikami i całym mechanizmem, zaś karoserie były dorabiane przez specjalistyczne firmy na
miejscu. Jak czytamy w �Świecie�, �Hertel wprowadził do zakładu swego oddział samochodowej carroserie i
wyrabia powozowe części automobilów, nie mniej eleganckie i trwałe, aniżeli zagraniczne, a o różnicę
wysokiego na ten przedmiot zbytku cła tańsze. Ma zamiar zaprowadzić też reperację powozów
samochodowych�.
Pod koniec stulecia, wobec konkurencji nowszych, znacznie nowocześniejszych hoteli, Polski przestał
być uważany za wytworny. Wielki świat bywał w Europejskim, a po 1900 r. w Bristolu. Już w przewodniku po
Warszawie z 1893 r. pisano, że Hotel Polski odwiedzają głównie obywatele z prowincji. Z kolei w 1922 r.
Mieczysław Orłowicz zaliczał Polski do hoteli trzeciorzędnych, na równi z Kowieńskim przy Koziej, Nationalem
przy Książęcej czy Pretorią na Zielnej. Do tej samej kategorii spadły też inne, niegdyś wytworne hotele przy
Długiej: Drezdeński i Niemiecki.
W tym czasie w budynku frontowym mieściło się nieco sklepów i składów handlowych. Jednym z nich był kantor
i skład domu handlowego Emila Skomorowskiego, handlującego towarami i artykułami dla aptek, składów
aptecznych i szpitali.
Tragiczne, choć dość niezwykłe wydarzenia rozegrały się w hotelu w czasie okupacji w 1943 r., niedługo po
zagładzie getta żydowskiego. Hotel Niemcy przeznaczyli jako tymczasowe miejsce pobytu dla Żydów
przeznaczonych na wymianę.
Gmach hotelu przetrwał do 1944 r. Spłonął w Powstaniu Warszawskim, ale zachowały się jego mury. Ocalał
też wystrój architektoniczny gmachu. Pozwoliło to na szybką odbudowę budynku frontowego w 1949 r.
Odtworzono też część oficyn, jednak nie wszystkie. Niestety, mimo odbudowy, budynkowi nie przywrócono
dawnej funkcji. Wielka szkoda, bo był znakomicie usytuowany - między Długą a wytyczoną częściowo na tyłach
posesji hotelowej Trasą W-Z, umożliwiającej łatwy dojazd.