Najpierw takie zdjęcie:
Przedstawia ono ulicę Aleksandrowską, czyli odcinek dzisiejszej Al. Solidarności, od skrzyżowania z ul. Petersburską, czyli Jagiellońską. Po prawej stronie widzimy dwupiętrową kamienicę, obecnie zastąpioną przez kamienicę Balińskich z roku 1936 (Al. Solidarności 53); za nią znajduje się pusty plac zabudowany potem gmachem VII Rządowego Gimnazjum Męskiego na Pradze (proj. W. A. Kozłowski).
Dalej bliżej Targowej znajdował się pusty plac, nie zabudowany sensownie aż do okresu powojennego; wzniesiony tam w okresie wczesnego PRL-u budynek poczty należy zaliczyć do dzieł architektury wartościowej, zniszczonych pseudomodernizacjami.
Ciekawsza znacznie jest druga strona ulicy Aleksandrowskiej:
w zieleni tonie cerkiew pw. Równej Apostołom Św. Marii Magdaleny, wzniesiona w latach 1867-69 wg. projektu Syczewa; tuż za nią po lewej stronie widać kamienicę Karola Dybicza przy Targowej 84, róg 11 listopada, wzniesioną w roku 1904.
Po lewej mamy oto ogromny zespół carskich koszar, tworzony od roku 1875 przez Zarząd Wojskowy Okręgu Warszawskiego; może się wydawać że budynki koszarowe ciągną się aż po horyzont, jednak sięgały tylko do linii Kolei Nadwiślańskiej, czyli dzisiejszej ul. Starzyńskiego.
Istniejącym dziś budynkiem, którego nie ma na zdjęciu, jest gmach Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowej; dopatrzyć się za to można Dworca Wileńskiego wzniesionego po I wojnie światowej:
Zdjęcie wykonano przed rokiem 1927; w tle widać kamienice ulicy Wileńskiej. Pózniej widok ten byłby niemożliwy: w latach 1927-29 tuż obok wzniesiono według projektu Mariana Lalewicza ogromny gmach Okręgowej Dyrekcji Kolei Państwowej, niewątpliwie inspirowany rosyjskim klasycyzmem podpatrzonym w Petersburgu.
I oto mamy takie zdjęcie, z roku 1927:
Widnieje na nim nieukończony jeszcze budynek DOKP, zaś najciekawsza jest informacja umieszczona na tablicy od strony ul. Targowej, częściowo niestety nieczytelna:
"Budowę gmachu..Dyrekcji Kolejowej..Wykonała Firma Bud. F. Martens i A. Daab.."
Poprawna i pełna nazwa firmy to Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przemysłowych Budowlanych "Fr. Martens i A. Daab", z siedzibą przy ul. Hożej, potem Czerniakowskiej 51
Rzeczona firma na Pradze wzniosła także wzmiankowane niedawno zabudowania Warszawskiego Towarzystwa Fabryk Wyrobów Metalowych i Emaliowanych „Wulkan”, oraz na pobliskiej ul. Inżynierskiej nr. 3 dwa czteropiętrowe budynki „Towarzystwa Akcyjnego A. Wróblewski i S-ka”.
Ów gmach, najbardziej monumentalny chyba na prawym brzegu, wyszedł cało z wojennej zawieruchy; zaraz po zakończeniu działań wojennych stał się siedzibą prosowieckich władz PRL (choć najpierw było to na ul. Śnieżnej).
Reasumując: poza wartością architektoniczną i zabytkową, ma on też wartość historyczną i oczywiście - jest świadectwem działania znanej i potężnej firmy budowlanej z lewego przegu. Pozdrawiam, O.
