Jak nawiguje F-16?

[Gość: mrufki]

Z roznych wypowiedzi na forum wynika, ze F-16 ma GPS. Czy na wypadek
defektu systemu satelitarnego przewidziany jest jakis niezalezny system nav,
taki jak IRS na przyklad?

Czy w Polsce uzywany jest TACAN?

Pozdrowienia!

[Gość: Peron]

Nie wdajac sie w szczegoly - GPS jest tylko systemem dodatkowym! Podstawowym
ukladem dalekiej nawigacji jest system nawigacji inercyjnej (oparty na
zyroskopach laserowych) - jako calkowicie pasywny jest niewrazliwy na
zaklocenia. Inne systemy sluza glownie do jego korekty.

[Gość: Mirek]

Jestes pewien ze te F-16 dla Polski beda mialy zyroskopy? Gdzies czytalem ze
nie beda mialy.

[Gość: Andy]

Ty Mirus z przedszkola slesz?

[Gość: Mirek]

Nie pamiętam gdzie o tym czytałem dlatego pytam. Bo nie wiem i sam wątpię.
Jeśli natomiast wiesz że będą miały, to podaj konkretne źródło bo koledzy z
przedszkola są ciekawi.

[Gość: michal_pilot]

Moze sie myle ale zyroskopy (laserowe) sa wyposazeniem standartowym tego
samolotu. Przynajmniej tak jest w Boeingach ...

[Gość: Andy]

Zyroskop, to takie cos o trzech stopniach swobody...To jak zrobic samolot aby
nie mial szt.horyzontu?-myslalem ze w przedszkolu mowili...

[Gość: Mirek]

Moja wątpliwość dotyczyła NAWIGACJI z zastosowaniem żyroskopu, bo tego dotyczy
wątek, a nie orientacji przestrzennej i sterowania z zastosowaniem tegoż
urządzenia.
Nie jestem specem, ale również coś słyszałem że określenie "żyroskop" bywa już
tylko umowne, ponieważ niektóre nowoczesne urządzenia do orientacji
bezwładnościowej nie zawierają ŻADNYCH mechanicznych elementów ruchomych. Nie
wiem czy właśnie takie są w F-16, ale na pewno dokładnie to opowiesz i również
tu podasz zródła, zamiast silić się na marny dowcip.

[Gość: michal_pilot]

> Zyroskop, to takie cos o trzech stopniach swobody..

Trudno mi mowic po polsku - nie znam polskiej
terminologi. Te laserowe to oczywiscie nie sa zyroskopy w
doslownym tego slowa znaczeniu - to jest tzw. AHRS
(attitude, heading, reference system). Boeing nazywa to
IRS (inertial reference system). To jest system czujnikow
laserowych mierzacych przyspieszenie (NIE szybkosc) w 3
kierunkach - komputer robi reszte dokonujac integracji -
i okresla w ten sposob polozenie samolotu w trzech
osiach.

AHRS mozna juz kupic nawet dla malych samolotow
tlokowych. Firma Avidyne wypuscila wlasnie na rynek cos
co sie nazywa ENTEGRA. Cena okolo $20000. To taniocha
gdyz laserowe kosztuja 15 razy wiecej. ENTEGRA uzywa
wibrujace widelce (tuning forks) zamiast laserow.

[gawel2]

Gość portalu: michal_pilot napisał(a):

>
>
> > Zyroskop, to takie cos o trzech stopniach swobody..
>
> Trudno mi mowic po polsku - nie znam polskiej
> terminologi. Te laserowe to oczywiscie nie sa zyroskopy w
> doslownym tego slowa znaczeniu - to jest tzw. AHRS
> (attitude, heading, reference system). Boeing nazywa to
> IRS (inertial reference system). To jest system czujnikow
> laserowych mierzacych przyspieszenie (NIE szybkosc) w 3
> kierunkach - komputer robi reszte dokonujac integracji -
> i okresla w ten sposob polozenie samolotu w trzech
> osiach.
>
> AHRS mozna juz kupic nawet dla malych samolotow
> tlokowych. Firma Avidyne wypuscila wlasnie na rynek cos
> co sie nazywa ENTEGRA. Cena okolo $20000. To taniocha
> gdyz laserowe kosztuja 15 razy wiecej. ENTEGRA uzywa
> wibrujace widelce (tuning forks) zamiast laserow.

No, no ciekawe: w terminologii anglosaskiej "tuning forks" to nic innego jak
kamertony (jak kamertonowy rezonator kwarcowy, który wyszedł z użycia na rzecz
rezonatorów owertonowych - bo był wrażliwy na przyspieszenia mechaniczne)
jeżeli możemy zmierzyć parametr tłumienia w danej osi, poddac to obróbce
cyfrowej to wtedy..... itd.

[Gość: Mirek]

W F-16 do typu 52 są żyroskopy laserowe NAWIGACYJNE Honeywell lub Lyton. Ale
tak jak mówiłem coś mi się obiło o uszy że w tych dla Polski ma nie być
nawigacji bezwładnościowej. Dlatego wyraziłem wątpliwość. Z drugiej strony w
mechanicznym sztucznym horyzoncie jest dużo spirytusu :-)
"Żyroskopy" piezzoceramicze kosztują (czujniki) już od kiludziesięciu USD!
Ktoś może trafił na stronę gdzie jest poglądowo wyjaśniona zasada działania
żyroskopów laserowych i innych?

[Gość: michal_pilot]

> "Żyroskopy" piezzoceramicze kosztują (czujniki) już od
kiludziesięciu USD!

Byc moze to tylko cena poszczegolnej czesci. Nie ma do
tej pory pelnego AHRS w cenie ponizej 20 tys. $. I ta
cena jest rewelacyjnie niska.

I zeby Andy i inni sie nie przyczepiali do terminologii
proponowalbym nazywanie tego akcelerometrami bo to sie
tak naprawde nazywa. To nie sa zyroskopy. To sa bardzo
skomplikowane czujniki ktore mierza przyspieszenia w 3
kierunkach a komputer robi reszte.

Nie, nie znam stron internetowych jakkolwiek zanalezienie
tego na google.com nie powinno byc trudne. Ostatni numer
FLYING ma bardzo dokladny opis AHRS- Entegra. Oczywiscie
po angielsku.

[wonsz]

Gość portalu: michal_pilot napisał(a):

> I zeby Andy i inni sie nie przyczepiali do terminologii
> proponowalbym nazywanie tego akcelerometrami bo to sie
> tak naprawde nazywa. To nie sa zyroskopy. To sa bardzo
> skomplikowane czujniki ktore mierza przyspieszenia w 3
> kierunkach a komputer robi reszte.

Masz racje i nie masz racji :) W szkole mi wkladali w glowe, ze to sa jednak
laser gyro. Te wlasnie laser gyro (mierzace roll, yaw & pitch) plus
akcelerometry (ktore mierza przyspiesznia liniowe) tworza IRS, czyli system
nawigacji inercyjnej. Wybaczcie pomieszanie Polskiego i Angielskiego, ale
samoloty pokochalem dopiero w anglojezycznym kraju :) A w AMM dla B737-300
stoi co nastepuje:

INERTIAL REFERENCE SYSTEM - DESCRIPTION AND OPERATION 1. General ( Fig. 1 and
2) A. The inertial reference system (IRS) provides inertial navigation data to
user systems. It uses a ring laser gyro instead of the conventional rate gyro
to sense angular rate about the roll, pitch and yaw axes. The system is termed
strapdown since its sensors are, in effect, directly mounted to the airframe.
B. The inertial reference system (IRS) includes two inertial reference units
(IRU), one inertial system display unit (ISDU), one mode select unit (MSU), one
master caution unit (MCU) and two digital/analog adapters (DAA). The system
provides inertial navigation and flight control data to other systems ( Fig.
2). C. The main function of each IRU is to sense and compute linear
accelerations and angular turning rates about the airplane's pitch, roll, and
yaw axes. This data is used for pitch and roll displays and navigational
computations. D. Each IRU contains three laser gyros and three accelerometers.
These sense angular rates and linear accelerations, respectively. The sensed
data is resolved to local vertical coordinates and combined with air data
inputs to compute the following: (1) position (latitude, longitude) (2)
attitude (pitch, roll, yaw) (3) true and magnetic heading (4) windspeed and
direction (5) velocity (6) accelerations (7) angular rate data (8) altitude

[Gość: Andy]

Dzieki za cytaty z A.M.M. boeinga, jak widzisz Michal, jest to bardziej
zaawansowany system/IRS/ niz opisales.Kompter spelnia wiecej funkcji niz Ci sie
wydaje.Do zalaczonego opisu moge dodac, ze istotnym jest dla pierwszego
uruchomienia IRS /np.po przegladzie C lub D, gdzie wymontowane sa wszystkie
bloki elektroniki/, ze samo zorientowanie sie IRS, u wymaga ok.11
minut "spokoju" samolotu.IRS odbiera wowczas wszystkie potrzebne mu sygnaly do
zorientowania sie w polozeniu na "kuli ziemskiej".Procz wspolpracy z
centr.aerodynam. odbiera sygnaly radiolatarni VOR - owskich, sygnaly GPS u i
wiele innych.Choc wydawac by sie moglo ze sam GPS wystarczyc winien.Przez te 11
minut nie wolno n.p.ladowac Cargo, poniewaz drgniecie kadluba moze zniweczyc
prace IRS - u i zaczynac nalezy od nowa....A jesli wracac mam do zyroskopu
mechan.-to pewnie powiecie ze 737 jest staruszkiem.....
Wobec tego dodam ze 767, 777 tez posiadaja zyroskopowy szt.horyzont, pomimo
wyposazenia w FADEC i EICASS-a.Czy to jest tradycjonalizm???
A moze sa pewne rzeczy podstawowe ktorych nie omija sie mimo wynalazkow?
A dlaczego wszystkie nowoczesnosci procz EHSI, posiadaja wskaznik busoli
magnetycznej?, wariometr i chylomierz?.....

[wonsz]

IRS potrzebuje czas na ustalenie obecnej pozycji po kazdym wylaczeniu. System
wylaczyc trzeba przed kazdym wylaczeniem zasilania (APU lub naziemnego). Czas
zastanawiania sie po wlaczeniu zalezy od polozenia geograficznego. W tym
czasie IRS mierzy ruch obrotowy ziemi i na tej podstawie ustala szerokosc
geograficzna. Do ostatecznego uruchomienia konieczne jest jeszcze wbicie
naszej pozycji do FMC, jesli ustalona i wpisana sa podobne system uruchamia
sie.

Zyroskopy mechaniczne byly w 737-200. W 737NG ktory ma "szklany kokpit" jedyny
mechaniczny zyroskop to ten wbudowany w stand-by ADI, zasilany elektrycznie z
baterii, bedacy zapasowym na wypadek utraty przyzadow elektronicznych. Z tego
samego powodu jest tam tez busola radiomagnetyczna oraz mechaniczny
predkosciomierz/wysokosciomierz. Sa to instrumenty zapasowe, wymagane
przepisami. Ciekawie maja niektore -300/400/500, tam IRS polaczony jest z
mechanicznymi ADI przez DAA.

Pozdrawiam.

[wonsz]

> przyzadow elektronicznych

Mialo byc przyrzadow, oczywiscie :)))

[Gość: michal_pilot]

zgadzam sie - chodzi tu glownie o slowa. Lasery sa akcelerometrami w rotacji,
nie w linii stad termin "zyroskopy" choc tak naprawde z zyroskopami w
klasycznym pojeciu nic nie maja wspolnego. Zasada dzialanie IRS to mierzenie
przyspieszenia - obrotowego czy liniowego i komputery robia reszte. I tak
naprawde to te lasery sa tylko potrzebne do odpowiedniej dokladnosci bowiem
tanie AHRS (Entegra) mierza tylko przyspieszenie liniowe i to wystarcza.
Mierzac przyspieszenia liniowe jest sie w stanie wydedukowac tez przyspieszenia
obrotowe (postarajcie sobie to wyobrazic !) - ale jak stac kogos na luksus to
oczywiscie im wiecej mierzysz tym lepsza dokladnosc. A laserowe akcelerometry
sa super dokladne.