thornan
07.08.10, 20:01
Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu
powstało w 1959 roku. Obecnie jest ono jedną z trzech największych
placówek tego typu w Polsce (obok Warszawy i Krakowa). Jego
założycielka Maria Znamierowska-Prüfferowa zrealizowała w Muzeum
wielkie idee wileńskiej i krakowskiej etnografii, pobudziła
regionalne inicjatywy rozwoju sztuki i rzemiosła wiejskiego. Jej
gorący entuzjazm gromadzenia zabytków kultury ludowej pamiętają
jeszcze do dzisiaj mieszkańcy odwiedzanych przez nią wsi.
Muzeum mieści się w zabytkowym arsenale z 1825 r., w nowym pawilonie
z dwiema salami: wystawową i kinowo-widowiskową oraz w dawnym forcie
z końca XIX wieku. Pomiędzy nimi na otwartej przestrzeni znajduje
się amfiteatr. Magazyny demonstracyjne zbiorów i pracownie badawcze
umieszczone są również w zabytkowych spichrzach gotyckich przy ul.
Rabiańskiej 19 i 21.
Znacząca kolekcja muzealiów, zbiory archiwalne i biblioteczne, a
także specjalistyczne pracownie, umożliwiają prowadzenie szeroko
zakrojonych badań naukowych. Muzeum obejmuje swoją działalnością
obszar całej Polski, w szczególności zaś gromadzi zabytki kultury
wiejskiej z terenu Polski Północnej. Spośród ponad 55 tysięcy
zebranych muzealiów wyróżnia się wielka ogólnopolska kolekcja dawnej
i współczesnej ludowej sztuki sakralnej i dewocjonaliów, wycinanek
(około 8700), malarstwa na szkle (Śląsk, Kaszuby, Podhale),
ceramiki, tradycyjnej zabawki wiejskiej, zbiory folkloru muzycznego
i słownego, duża kolekcja skrzyń wiannych i kufrów, oryginalne
złotem wyszywane czepki kaszubskie, mycki warmińskie, czepce
kujawskie i pałuckie, dywany dwuosnowowe, bogate zbiory kowalstwa,
pożarnictwa, dawnych narzędzi rolniczych. Maria Znamierowska-
Prüfferowa zgromadziła jedną z największych w Polsce kolekcję sieci
i narzędzi rybackich, zwłaszcza cenny zespół narzędzi kolnych i
szelek do wyciągania niewodu. Zbiory te prezentowane są na stałej
wystawie "Tradycyjne rybołówstwo ludowe w Polsce".
W niewielkim przymuzealnym Parku Etnograficznym możemy oglądać
wiejskie chałupy, zabudowania gospodarcze, remizę strażacką, kuźnię,
młyn wodny i wiatrak, a także rybacką barkę mieszkalną. Obiekty te,
pochodzące głównie z XVIII i XIX wieku, przeniesione zostały z
terenów Kujaw, Kaszub Południowych, Borów Tucholskich, Kociewia oraz
Ziemi Chełmińskiej i Dobrzyńskiej. Uzupełnieniem skansenowskiej
ekspozycji trzech zagród wiejskich są tzw. obiekty małej
architektury m. in. przybudówki, piwnice - ziemianki, studnie,
gołębnik, przydomowe ogródki kwiatowe i warzywne, rozmaite płoty, a
także krzyż i kapliczki przydrożne i przydomowe. Wyposażenie wnętrz
poszczególnych budynków stanowią przedmioty codziennego użytku,
odświętna odzież, nakrycia stołowe, wizerunki świętych, pamiątki
uroczystości rodzinnych, odpustów, pielgrzymek, fotografie bliskich
osób, papierowe kwiaty, pająki, zabawki dziecięce oraz żywe rośliny.
Prezentowane są sprzęty i narzędzia używane w zajęciach domowych i
gospodarskich, takich jak: uprawa ziemi, hodowla, pszczelarstwo,
rybołówstwo, przygotowanie pożywienia, młynarstwo, olejarstwo,
obróbka włókna, tkactwo, bednarstwo, kowalstwo. Z okazji świąt
kościelnych czy uroczystości rodzinnych, wnętrza chałup zostają
specjalnie przystrojone, również kapliczki zyskują odświętny
wystrój.
Dużą popularnością cieszą się pokazy prac rzemieślników wiejskich:
garncarza, kowala, koszykarza. Widowiska prezentujące wyrób
drewnianych trepów, łyżek, powrozów, obróbkę lnu i tkactwo oraz
demonstrowanie prac młynarskich i dawnych zajęć domowych: prania,
maglowania, prasowania, dostarczają niezapomnianych wrażeń
oglądającym. Na dwa doroczne kiermasze świąteczne przybywają twórcy
ludowi z całej Polski m. in. rzeźbiarze, hafciarki, wycinankarki.
Oferują oni w sprzedaży rzeźby ludowe, malarstwo na szkle, hafty,
koronki, szmaciaki, ceramiczne ptaszki, drewniane bryczki i koniki,
bibułowe kwiaty, wycinanki, dekoracje ze słomy, palmy wielkanocne
niemal ze wszystkich regionów Polski. Organizowane przez Muzeum
Etnograficzne różnorodne formy prezentacji folklorystycznych,
widowiska obrzędowe, jasełka, zapusty, wesela regionalne oraz tańce
i pieśni ludowe przyciągają liczne rzesze publiczności, mają już
nawet swych stałych sympatyków. Muzeum przygotowuje również z
własnych zbiorów wiele wystaw, cieszących się dużą popularnością w
kraju i za granicą.
Efektem pracy Muzeum jest nie tylko uratowanie dla przyszłości
zabytków i zanikających zjawisk kultury ludowej, ale także
inspirowanie i ożywianie takich jej dziedzin jak: współczesna rzeźba
ludowa o tematyce historycznej, tkactwo wielonicielnicowe,
rekonstrukcja stroju kujawskiego i pałuckiego. Placówka toruńska
włączyła się również w ogólnopolski program odtworzenia dawnych
specjalności rzemieślniczych pod hasłem "Ginące zawody" w zakresie
szkutnictwa, dekarstwa, złotolitego haftu kaszubskiego oraz
kaszubskiego malarstwa na szkle.
Potwierdzeniem wysokiego poziomu przygotowywanych wystaw i zdarzeń
muzealnych są liczne nagrody i wyróżnienia jakie Muzeum otrzymało
(m. in. w 1995 r. za ekspozycję młynarstwa i w 1998 r. za XVIII
Międzynarodowe Spotkania Kapel Ludowych z użyciem języka esperanto w
ogólnopolskim konkursie "Na najciekawsze wydarzenie muzealne roku").
W oparciu o zgromadzone eksponaty w Muzeum realizowany jest szeroki
program dydaktyczny dla szkół i przedszkoli (lekcje i spotkania
muzealne). Specjaliści zatrudnieni w Muzeum udzielają konsultacji
związanych tematycznie z profilem placówki. Prowadzona jest także
systematyczne praca popularyzująca wartości kultury ludowej;
organizowane są m. in. coroczne Międzynarodowe Spotkania Kapel
Ludowych, cykliczne "Spotkania z folklorem", "Poranki u
Damroki", "Inne kraje, inne ludy", kiermasze rękodzieła ludowego
(bożonarodzeniowy i wielkanocny), plenerowe imprezy na zamówienie.
MUZEUM ETNOGRAFICZNE w Toruniu
ul. Wały Gen. Sikorskiego 19
