"Cycki Terezjasza"

[1agfa]

(Les Mamelles de Tirésias)... to sztuka wystawiona rozgorączkowaną wiosną 1917 roku w Paryżu. Napisał ją Guillaume Apollinaire - i to w tej właśnie sztuce, nadając nowy kierunek modnemu i panującemu absurdowi, nadał mu nazwę surréalisme. Surrealizm.

Trwała wojna, docierające do Paryża wiadomości o kartkowej żywności, jej braku, o zabójczych gazach bojowych wydawały się w tamtym paryskim światku absurdalne, niewytłumaczalne, nielogiczne.
Bowiem nawet tam, czasami, zdarzało się racjonowanie posiłków! (Nie dla wszystkich)

Gniazdem socjety był Hotel Ritz. Miejsce spotkań Jeana Cocteau, Paula Morand, "dreyfusistów", Marcela Prousta, Coco Chanel, etc. etc. Międzynarodowa awangarda i arystokracja.
Jean i Pablo Picasso we współpracy z Apollinairem wystawili spektakl baletowy "Parady" Cocteau.
Tak się narodził surrealizm...

"...od tamtej pory świat sztuki zapadł na gorączkę tworzenia dzieł pełnych osobliwych zestawień i fantazji rodem z sennych koszmarów, tak intensywnych, ze granice rzeczywistości załamywały się pod ich ciężarem..."
(wg Tilar J. Mazzeo)

• Picasso and Dance. Parade, 1917

[ulisses-achaj]

Andre Breton "manifest surrealizmu". Fragmenty. Jeden z moich ulubionych tekstów "teoretycznoliterackich" :

"Trzeba postawić w stan oskarżenia postawę realistyczną, podobnie jak postawiliśmy tutaj - materialistyczną. Ta druga zresztą, bardziej poetycka od realistycznej, implikuje wprawdzie potworną pychę człowieka, ale nie jego powtórny i jeszcze większy upadek. Trzeba w niej widzieć przede wszystkim ożywczą reakcję na niektóre żałosne tendencje spirytualizmu. I wreszcie - ta postawa nie staje na przeszkodzie pewnemu podniesieniu myśli.

W przeciwieństwie do tego postawa realistyczna, dyktowana przez pozytywizm, od świętego Tomasza aż do Anatola France’a, wydaje mi się zaprzeczeniem wszelkiego wzlotu intelektualnego i moralnego. Czuję do niej obrzydzenie, bo łączy w sobie przeciętność, nienawiść i płytką pewność siebie. Dzisiaj ta postawa płodzi komiczne książki, urągliwe dramaty, okopuje się coraz mocniej w prasie codziennej, działa na szkodę wiedzy i sztuki, schlebiając najniższym gustom publiczności; jasność granicząca z głupotą, zepsiałe życie. Odbija się to na działalności najwybitniejszych umysłów; zasada najmniejszego oporu w końcu narzuca im się tak samo, jak innym. W literaturze na przykład zabawną konsekwencją tego stanu rzeczy jest zatrzęsienie powieści. Każdy się naprasza ze swoją drobną "obserwacją". Dla oczyszczenia atmosfery niedawno p. Paweł Valery proponował ułożyć antologię z jak największej ilości początkowych partii powieściowych, obiecując sobie wiele niedorzeczności. Najsłynniejsi pisarze dostaliby się na tapetę. Pomysł tego rodzaju przynosi zaszczyt Pawłowi Valery, który nie tak dawno w rozmowie o powieściach zapewniał mnie, że co do niego, to nigdy nie pozwoliłby sobie napisać: "Markiza wyszła o piątej". Ale czy dotrzymał słowa? (....)
Cudowność jest inna w każdej epoce; w niejasny sposób wywiązuje się z jakiegoś ogólnego odkrycia, które dociera do nas tylko w szczegółach; będą to romantyczne ruiny albo nowoczesny manekin, albo inny jakiś symbol, który przez pewien czas działa na ludzką wrażliwość. W tych ciasnych wymiarach, które wywołują w nas uśmiech politowania, zawsze się jednak mieści nieuleczalny niepokój ludzki i dlatego je uwzględniam, dlatego uważam je za nieodłączne od kilku arcydzieł, zakażonych nimi boleśniej niż pospolite utwory. Są to szubienice Villona, meandry Racine’a, kanapy Baudelaire’a. Idzie to w parze z zepsuciem smaku, na co jestem uodporniony, bo dobry smak był dla mnie zawsze wyraźną skazą. Staram się prześcignąć wszystkich, jeśli idzie o zły smak naszej epoki. Gdyby wypadło mi żyć w 1820, za nic nie oddałbym "krwawej mniszki", za nic nie poskąpiłbym sobie tajemniczego, banalnego "Skrywajmy", które wyśmiewa Cousin, za nic, za nic w świecie nie przestałbym śledzić w gigantycznych metaforach, jak ten sam Cousin to określa, wszystkich faz "srebrzystej tarczy". (...)
Co człowiek postanowi, to zrobi. Od niego tylko zależy, aby całkowicie stał się sobą, to znaczy, utrzymywał w stanie anarchii z każdym dniem groźniejszą zgraję swoich pożądań. Poezja tego uczy. Zawiera w sobie całkowitą rekompensatę za znoszone przeznasniedole. Ona również może się stać czynnikiem porządku, jeśli komuś, kto doznał mniej osobistego zawodu, przyjdzie do głowy brać go tragicznie. Powinien nadejść czas, kiedy poezja unieważni wartość pieniądza i sama będzie rozdzielała niebiański chleb na ziemi! Będą wtedy zgromadzenia na placach i ruchy, o których nigdy wam się nie śniło. Skończą się absurdalne podziały, sny o otchłani, rywalizacje, długie wyczekiwania, mijające pory roku, sztuczny porządek idei, bariera bezpieczeństwa, swój czas na wszystko! Niech tylko ludzie zadadzą sobie trud praktykowania poezji. My, którzy już nią żyjemy, którzy jesteśmy przekonani, żeśmy zebrali szersze dane, czy nie mamy obowiązku starać się o jej zwycięstwo?".

[1agfa]

André Breton napisał o wspomnianym Apollinairze w Les Pas Perdus, w roku 1927, że:
"...Znajomość z nim będzie uchodzić za rzadkie dobrodziejstwo..."

Był jednym z mistrzów André Bretona.

Ulisses Achaj napisał:

> Cudowność jest inna w każdej epoce; w niejasny sposób wywiązuje się z jakiegoś
> ogólnego odkrycia, które dociera do nas tylko w szczegółach; będą to romantyczn
> e ruiny albo nowoczesny manekin, albo inny jakiś symbol, który przez pewien cza
> s działa na ludzką wrażliwość. W tych ciasnych wymiarach, które wywołują w nas
> uśmiech politowania, zawsze się jednak mieści nieuleczalny niepokój ludzki i dl
> atego je uwzględniam, dlatego uważam je za nieodłączne od kilku arcydzieł, zaka
> żonych nimi boleśniej niż pospolite utwory. Są to szubienice Villona, meandry R
> acine’a, kanapy Baudelaire’a. Idzie to w parze z zepsuciem smaku, n
> a co jestem uodporniony, bo dobry smak był dla mnie zawsze wyraźną skazą. Stara
> m się prześcignąć wszystkich, jeśli idzie o zły smak naszej epoki. Gdyby wypadł
> o mi żyć w 1820, za nic nie oddałbym "krwawej mniszki", za nic nie poskąpiłbym
> sobie tajemniczego, banalnego "Skrywajmy", które wyśmiewa Cousin, za nic, za ni
> c w świecie nie przestałbym śledzić w gigantycznych metaforach, jak ten sam Cou
> sin to określa, wszystkich faz "srebrzystej tarczy".
(...)

[ulisses-achaj]

Bez Kostrowickigo nie wyobrażam sobie współczesnej literatury, Agfo. Na Per Lachaise odnalazłem jego grób. Żywy bo były na nim monety, kamyki, listy i jeden z jego wierszy, przepisany na kartce wyrwanej z zeszytu. Może jest mi bliski także dlatego, że w jego spleenie, jakże odmiennym od baudelairowskiego, jest coś głęboko słowiańskiego.

"Apollinaire nie był przystojny: raczej krępy, o jajowatej twarzy. Jak pisze Hartwig: „tylko oczy były piękne, pełne życia i zarazem jakiejś napiętej czujności, południowe, urzekające”. Upodobania smakosza i żarłoka nie sprzyjały smukłej sylwetce. Apollinaire miał po prostu apetyt na życie. Chciwie słuchał opowieści dżokejów przesiadujących w barach przy dworcu Saint-Lazare. Namiętnie szperał w podrzędnych antykwariatach, kolekcjonował dziwne i rzadkie przedmioty. W Bibliotece Narodowej studiował książki o teozofii i okultyzmie oraz klasykę literatury obscenicznej. Podśpiewywał frywolne piosenki, a z prześladujących go melodii wywodził motywy wierszy. Na wpół bezdomny, całymi dniami włóczył się po ulicach Paryża. Kiedy jednak zdobył własne lokum, zachowywał się jak mieszczuch, nie pozwalając siadać na kanapie, na której sypiał. Nie lubił płacić, szczególnie za innych. Zatrudniał jednak sztab darmowych pomocników i sekretarzy – za sprawą jednego z nich trafił nawet do więzienia, podejrzany o udział w kradzieży Mony Lizy.
Apollinaire przyszedł na świat w Rzymie w 1880 roku jako Wilhelm de Kostrowitzky, a poetycki pseudonim zaczerpnął od ostatniego ze swych licznych imion: Guillaume Albert Vladimir Alexandre Apollinaire. Rodzinny majątek pod Nowogródkiem opuścił po powstaniu listopadowym dziadek jego matki, który w Watykanie został papieskim szambelanem. Apollinaire szczycił się swoją „polskością”: złotym wężem w herbie i bohaterskim męczeństwem zniewolonego narodu. Matka poety, Angelika Kostrowicka, nie znała polskiego, ale jej pochodzeniu syn przypisywał gwałtowny, słowiański temperament. Ta piękna awanturnica, bywalczyni kasyn w Monaco i Nicei, nigdy nie zdradziła, kto jest ojcem jej dwóch synów, ale jak pisze Hartwig, poeta „tolerował wszystkie możliwe warianty dotyczące swego pochodzenia, pod warunkiem, by przypisywany mu ojciec był osobą wysoko postawioną, stąd jego chętna zgoda nawet na papę kardynała”. Poeta, który swoją niejasną genealogię zdołał zamienić w osobistą legendę, nieomal przez całe życie pozostawał we Francji cudzoziemcem – obywatelstwo uzyskał dopiero podczas I wojny światowej".

-Ulisses

[ulisses-achaj]

Jeden z moich ulubionych Jego poematów:

"Na koniec ten starodawny świat ci sie przejada

Pasterko wieżo Eiffla nad ranem mostów pobekują stada

Grecka i rzymska antyczność twojego nie nasyci głodu

Tutaj starzyzną trąci już nawet widok samochodu
Religia sie jedna została nowsza nad wszystko
Religia prosta pozostała jak hangar na lotnisku

O chrześcijaństwo ty jedno w Europie zakwitasz świeżo
Najbardziej modernistycznym Europejczykiem jesteś ty Piusie X Papieżu
A ciebie którego dziś każde okno śledzi
Wstyd powstzrymuje od pójścia do kościoła i do spowiedzi
Czytasz prospekty katalogi afisze śpiewające głośniej niż kobiety
Oto poezja dzisiejszego poranku a dla prozy są liczne gazety
Książeczki po 25 centymów awanturniczych pełne figur
Portrety wielkich ludzi i tytułów wybór

Widziałem dziś rano ładną ulicę nazwy jej nie pamietam
Trombitą słońca była nowiutka czysto uprzątnięta
Od poniedziałku rano do soboty wieczór cztery razy dziennie po tej ulicy
Chodzą dyrektorzy piekne stenotypistki i robotnicy
Z rana trzy razy syrena tam gra
W południe dzwon zawzięty kołata
Napisy murów i obwieszczeń
Szyldy plakaty jak papugi wrzeszcą
Urok tej przemysłowej ulicy lubię niezmiernie
Leży ona w Paryżu między Aumont-Thieville a l'avenue de Ternes

Oto młoda ulica a ty jesteś jeszcze maleńkie dziecko
Matka ubiera cię na biało i niebiesko

Jesteś bardzo pobożny ty i Rene Dalize wierni przyjaciele
Najbardziej przepadacie za przepychem w kościele
Dziewiąta gaz pobłękitniawszy opadł z sypialni bursy wymykacie sie skrycie
Klęknąwszy w kaplicy szkolnej przez całą noc się modlicie
Gdy tymczasem w głębokich wiecznych ametystach
Krąży niezmiennie Chrystusowa chwała płomienista
Jest ona piekną lilią wychowanicą naszą
Rudowłosą pochodnią której wiatry nie zgaszą
To blady i szkarłatny syn matki bolejącej
Drzewo zawsze listwione w pacierzy tysiące
Podwójna szubienica i czci wieczności
Gwiazda o szóstym podziele
Bóg co umiera w piątek a zmartwychwstaje w niedzielę
To Chrystus który lepiej od lotników lata
On najwyższym wzlotem bije rekord swiata

Zrenica Chrystus oka
Dwudziesta zrenica wieków on to sfruwa z wysoka
I zmieniony w ptaka nasz wiek jak Jezus leci
Diabły w przepaściach podnoszą głowę by spojrzeć na ptaka stuleci
Mówią że naśladuje Szymona Czarownika
Krzyczą że to złodziej kiedy tak umyka
Anioły latają dokoła ślicznego lotnika
Enoch Ikar Eliasz Apoloniusz z Tiany
Szybują wokół pierwszego areoiplanu
Rozstępują się czasem aby przepuścić tych których Sakrament przemienia
Księży wstępujących wiecznie w czasie podniesienia
Samolot wreszcie przystaje choć skrzydeł nie składa
I niebo napełniają wnet jaskółcze stada
Ciągną w locie sokoły puchacze i kruki
Z Afryki przybywają ibisy flamingi marabuty
Ptak Roch którego poeci i bajarze wieszczą
Waży się w szponach ściskając Adama czaszkę najpierwszą

Orzeł horyzont orze krzyk wydając wielki
I z Ameryki małe koliberki
Z Chin zbiegają się zwinnych długich pihi roje
Po jednym mają skrzydle i latają po dwoje
A oto gołębica duch niepokalany
Towarzyszą jej ptak lira i paw nakrapiany
Feniks ten stos który sam siebie rodzi
Na chwilę wszystko w żarkim popiele grzebie
Syreny płyną z niebezpiecznych ciśnień
Wszystkie trzy spewające najpiekniejsze pieśni
I orzeł feniks pihi ptaków z krańców świata
Wszystko z latającą maszyną się brata

Teraz jesteś w Paryżu sam jeden idziesz w tłumie
Stado autobusów rycząc koło ciebie sunie
Niepokój milości chwyta cię za gardziel
Jakby miłośc na zawsze miała cię w pogardzie
Gdybyś żył w dawnych czasach zamknąłbyś się w klasztorze
Nikt spośród was odmówić bez wstydu modlitwy nie może
Kpisz ze siebie i jak ogień piekieł smiech twój się burzy
Skry twego śmiechu zdobią głąb życia płatkami róży
Jest to obraz w muzeum wisi okryty mrokiem
Zachodzisz tam czasami aby nań rzucić okiem

Dziś chodzisz po Paryżu we krwi kobiety młode
To było chciałbym zapomnieć to było u schyłku urody

W ognistych kłębach Najświętsza Panna spojrzała na mnie w Chartres
Krew twego Serca Świętego skropiła mnie na Montmartre
Choruję kiedy usłyszę błogosławieństwa słowo
Miłość na którą cierpię jest wstydliwą chorobą
A obraz co cię nawiedził odbiera ci sen i spokój
Ten obraz który przemija wciąż dotrzymuje ci kroku

Teraz jesteś na brzegu Morza Śródziemnego
Pod cytrynami kwitnącymi od roku do roku
Na przejażdżki z przyjaciółmi wypływacie w łodzi
Jedne nicejczyk są dwaj turbianie jeden z Mentony pochodzi
Ze strachem patrzymy jak polip głębiny wybiela
A między algami nurkują ryby obrazy Zbawiciela

Jesteś w okolicach Pragi w ogródku za gospodą
Czujesz się całkiem szczęśliwy na stole róża przed tobą
I patrzysz zamiast pisać opowieść swej podróży
Na chrząszcza uspionego w sercu młodej róży

Przerażony oglądasz w agatach Świętego Wita swoje odbicie
Byłeś smutny w ten dzień jak gdyby miało cię opuścić życie
Jesteś podobny do Łazarza co od świata oszalał
W żydowskiej dzielnic w Pradze idą wstecz wskazówki zegara
I ty przez swoje życie powrotnym idziesz torem
Z wolna wstępując na Hradczyn albo w taqwernie wieczorem
Kiedy czeskich piosenek słuchasz skupiony

Oto jesteś w Marsylii a dokoła kawony

Oto jesteś w Koblencji w Gigantów hoteliku

Oto w Rzymie usiadłeś u stóp japońskiego niespliku

Oto jesteś w Amsterdamie z dziewczyną ktorą uważasz za piękną a która
jest szpetna


Niedługo ma wyjść za mąż w Leydzie za studenta
Najmują tam pokoje cubicula locanda zwane pamiętam
Żem trzy dni z rzędu tam spedził tyle co w Guda mniej więcej

Jesteś w Paryżu zeznajesz przed sędzią
Jak przestępcy w kajdany okuto ci ręce

Odbywałeś podróże wesołe i bolesne
Zanim się ustrzegłeś przed kłamstwem i przed snem
Cierpiałeś zmiłości w roku dwudziestym i trzydziestym
Ja com czas swój roztrwonił jak szaleniec jestem
Nie śmiesz spojrzeć na swoje ręce a ja każdej chwili gardło pełne łez mam
Łez nad tobą nad tą którą kocham nad wszystkim co budzi twój przestrach


Patrzysz na biednych emigrantów i oczy we mgle ci toną
Modlą się wierzą w Boga żony ich karmią dzieci
Przed odjazdem dworzec Świętego Łazarza napełniają swoim odorem
Święcie wierzą w swą gwiazdę jak trzej królowie magowie
W Argentynie spodziewają się wydzwignąć z nędzy
I powrócić ale z wielkimi pieniędzmi
Ja wy niesiecie swe serce tak czerwoną pierzynkę niesie biedna rodzina
Jednako są nierealne i nasze sny i ta pierzyna
Niejeden z tych emigrantów zostaje tu i obiera
Siedzibę na rue des Rosiers lub rue des Ecouffes w ruderach
Widuje ich często wieczorem jak przechadzają sie po ulicy
Rzadziej zmieniają miejsca niż pionki na szachownicy
Zwłaszcza jest wielu Żydów ich żony okryte peruką
Bezkrwiste w głębi kramów przesiadują długo

Teraz stoisz przed ladą w niechlujnym barze
Za dwa sous pijesz kawę jak ci oto nędzarze

Jesteś w wielkiej restauracji gdy zapadnie noc

Tekobiety nie są złośliwe tylko że moc mają trosk
Wszystkie najbrzydsza nawet dręczyła swego amanta

Jest to córka policjanta na wyspie Jersey

Ręce jej których nie widziałem są twarde i chropowate

Niezmierną litośc budzą we mnie szwy na jej brzuchu

W okropnym śmiechu zniżam usta do biednej dziewczyny

Jesteś sam już nadchodzi poranek
Ulice brzęczą od mleczarskich baniek

Noc się oddala jak piękna Metywa
To Ferdina fałszywa albo Lea życzliwa
I pijesz ten alkohol palący jak życie
Życie które pijesz jak wódkę obficie

Idziesz w kierunku Auteil do domu wracasz pieszo
Spać między fetyszami Australii i Gwinei
To innych wiar Chrystusowie którzy inaczej się mierzą
Są to niżsi Chrystusowie niejasnej nadziei

Żegnaj żegnaj


Słońce szyjo ścięta".

[ulisses-achaj]

Most Mirabeau - nie znalazłem polskiego przekładu, który oddawałby wiernie nastrój i sens tego wiersza. Poza tym, jego urok tkwi także w melodii słów; zatem:

www.litteratureaudio.org/Guillaume_Apollinaire_-_Le_pont_Mirabeau_V2.mp3
i:

• Marc Lavoine - Le Pont Mirabeau

[ulisses-achaj]

PS. Agfo, lojalnie i uczciwie uprzedzam, że poruszyłeś temat, o którym "mogę w nieskończoność"...

[sorel.lina]

ulisses-achaj napisał:

> poruszyłeś temat, o którym "mogę w nieskończoność"...

Ulissesie nie kończ! Proszę...

[ulisses-achaj]

Sorellino, nie szczuj mnie

[sorel.lina]

ulisses-achaj napisał:

> Sorellino, nie szczuj mnie

Ja nie szczuję, ja o dobrą lekturę na wieczór wrześniowy pięknie proszę.

[ulisses-achaj]

Dobrze, "podaruję" Ci jeden z moich najbardziej ulubionych poematów:

W tym czasie byłem młodym chłopcem
Miałem zaledwie szesnaście lat a już nie pamiętałem dzieciństwa
Byłem o szesnaście tysięcy mil od miejsca urodzenia
Byłem w Moskwie mieście tysiąca trzech dzwonnic i siedmiu dworców
I nie dość mi było siedmiu dworców i tysiąca trzech dzwonnic
Moja młodość była tak rozpalona i tak szaleńcza
Że serce kolejno płonęło jak świątynia efeska i jak Plac Czerwony w Moskwie
Kiedy słońce zachodzi.
I spojrzenia moje biegły starymi drogami
I byłem już wtedy tak złym poetą
Że nie umiałem iść aż do końca.

Kreml był jak ogromne tatarskie ciasto
Ze złotą łuszczącą się skórką
Z wielkimi migdałami bielutkich katedr
I miodowym złotem dzwonów.
Stary mnich odczytywał mi legendę nowogrodzką
Paliło mnie pragnienie
I oswajałem się ze znakami klinowego pisma
Nad placem nagle wzlatywały gołębie od Świętego Ducha
I moje dłonie tak samo wzlatywały z trzepotem albatrosów.
I były to ostatnie reminiscencje ostatniego dnia
Świeżo odbytej podróży
I morza.

A jednak byłem bardzo złym poetą
Nie umiałem iść aż do końca
Byłem głodny
I wszystkie dni i wszystkie kobiety w kawiarniach i wszystkie szklanki
Chciałem wypić i porozbijać
I wszystkie wystawy i wszystkie ulice
I wszystkie domy i wszystkie istoty
I wszystkie koła dorożek wirujące na wyboistej jezdni
Chciałem je pogrążyć w wojennej pożodze
Chciałem pogruchotać wszystkie kości
I wyrwać wszystkie języki
Spławić te wszystkie duże obce ciała nagie pod ubraniami od których szalałem
Przeczuwałem nadejście wielkiego czerwonego Chrystusa rewolucji rosyjskiej
I słońce było nie zabliźnioną raną
Otwierającą się jak palenisko
W tym czasie byłem młodym chłopcem
Miałem zaledwie szesnaście lat a już nie pamiętałem dzieciństwa
Byłem w Moskwie i chciałem się karmić ogniem
I nie dość mi było wież i dworców obwieszonych moimi spojrzeniami
Na Syberii działa huczały była to wojna
Mróz głód zaraz cholera
Muliste wody Amuru toczyły tysiące rozkładających się trupów
Na wszystkich dworcach widziałem ostatnie odjazdy pociągów
Nikt już nie mógł odjechać bo nie sprzedawano biletów
A żołnierze którzy odjeżdżali woleliby zostać
Stary mnich wyśpiewywał mi legendę nowogrodzką.

Ja zły poeta co nigdzie nie chciałem pojechać mogłem pojechać wszędzie
I kupcy jeszcze mieli tyle pieniędzy
Że mogli się pokusić o zrobienie majątku
Pociąg ich odchodził co piątek rano
Podobno wielu tam ludzi umierało
Jeden załadował sto skrzyń z budzikami i zegarkami z Czarnego Lasu
Inny wiózł pudła do kapeluszy cylindry i asortyment korkociągów z Sheffieldu
Inny trumny z Malmö
Napełnione puszkami z konserw i sardynkami w oliwie
Poza tym były kobiety
Kobiety do wynajęcia
Wszystkie patentowane
Podobno wielu tam ludzi umierało
Podróżowały po zniżonych cenach
I każda miała konto bieżące w banku.

W któryś piątkowy ranek przyszła więc kolej na mnie
Było to w grudniu
I wyruszyłem asystując wojażerowi od biżuterii który jechał do Charbinu
Mieliśmy dwa przedziały w ekspresie i 34 skrzynki świecidełek z Pforzheim
Niemiecką tandetę Made in Germany
Sprawił mi nowe ubranie i wsiadając do pociągu zgubiłem guzik
- Przypominam sobie przypominam ciągle myślałem o tym -
Spałem na skrzynkach szczęśliwy że mogę bawić się niklowym brauningiem który mi wręczył

Byłem szczęśliwy beztroski
W myślach bawiłem się w zbójców
Skradliśmy skarby Golcondy
Jechaliśmy transsyberyjską aby je ukryć na drugim końcu świata
Miałem ich bronić przed złodziejami z Uralu co napadli na kuglarzy z Jules Verne’a
Przed Chunguzami chińskimi bokserami
Małymi wściekłymi mongołami od Dalaj Lamy
Przed Alibabą i czterdziestoma rozbójnikami
Przed wyznawcami straszliwego Starca z gór
A zwłaszcza przed nowoczesnymi
Szczurami hotelowymi
I specjalistami od ekspresów międzynarodowych.

A przecież przecież
Byłem smutny jak dziecko
Rytmika pociągu
„Rdzeń kolejowej drogi” amerykańskich psychiatrów
Szmer drzwiczek głosów osi skrzypiących na oblodzonych szynach
Złoty dukat mojej przyszłości
Mój browning pianino i przekleństwa grających w karty w sąsiednim przedziale
Obecność Żanny
Mężczyzna w niebieskich okularach który przechadzał się nerwowo po korytarzu i patrzył na mnie w przejściu
Utarczki kobiet
I świst pary
I wieczny stukot kół oszalałych w koleinach nieba
Szyby są oszronione
Nie ma przyrody!
A z tyłu syberyjskie równiny niskie niebo i wielkie cienie Milczków które zjawiają się i giną
Z szalem na szyi leżę
Pstrokatym
Jak może życie
I moje życie nie ogrzewa mnie bardziej niż ten sal
Szkocki
I Europa w całości dojrzana przelotnie z pędzącego ekspresu
Nie jest bogatsza niż moje życie
Moje życie ubogie
Ten szal
Strzępiący się na skrzynkach napełnionych złotem
Z którymi razem jadę
To marząc
To paląc
I jedyny ciepły płomień wszechświata
Jest ubożuchną myślą

Łzy uderzają z głębi mego serca,
Kiedy, Miłości, myślę o kochance,
Ona jest dzieckiem, znalazłem ją bladą,
Niepokalana w zakątkach burdelu.

Ona jest cicha, niema, bez cienia wymówki,
Przeciągły dreszcz ją chwyta za waszym zbliżeniem,
Lecz kiedy podchodzę do niej rozbawiony,
Zamyka oczy i robi krok naprzód.

Ona moją miłością, a inne kobiety
Mają tylko złote suknie na wielkich płomiennych ciałach,
Moja przyjaciółka jest tak osamotniona,
Cała jest naga i nie ma ciała – bo zbyt uboga.

Ona jest tylko białym, wątłym kwiatem,
Kwiatem poety, biedną lilią srebrną,
Samotną, drżącą, a już tak zwarzoną,
Że łzy się cisną, gdy myślę o jej sercu.

I ta noc jest podobna do stu tysięcy innych,
Kiedy pociąg toczy się w noc
- Komety spadają -
A mężczyzna i kobieta, nawet bardzo młodzi, zabawiają się miłością.

Niebo jest jak rozdarty namiot ubogiego cyrku w wiosce rybackiej.
We Flandrii
Słońce jest dymiącym kinkietem
I wysoko na trapezie kobieta jako księżyc
Klarnet piskliwy flet kornet i zepsuty bęben
I oto moja kołyska

Moja kołyska
Zawsze stała koło pianina kiedy moja matka jak pani Bovary grała sonaty Beethovena
Dzieciństwo spędziłem w wiszących ogrodach Babilonu
A wagary na dworcach koło odjeżdżających pociągów
Teraz wyprzedzam wszystkie pociągi w ruchu
Bazylea – Timbuktu
Grałem tez na wyścigach w Auteuil i Longchamp
Paryż – New York
Teraz niech wszystkie pociągi biegną przez całe moje życie
Madryt – Sztokholm
I przegrałem wszystkie stawki
Została Patagonia
Patagonia odpowiadająca mojemu niezmiernemu smutkowi
Patagonia i podróż na morze południowe
Jestem w drodze
Zawsze byłem w drodze
Jestem w drodze z mała Żanną z Francji
Pociąg ryzykownie podskoczył i opada na wszystkie koła
Pociąg opada na koła
Pociąg zawsze opada na wszystkie koła

„Błażejku, powiedz, jesteśmy bardzo daleko od Montmartre’u?”

Jesteśmy daleko Żanno jedziesz od siedmiu dni
Jesteś daleko od Montmartre’u
Od la Butte która cię karmila
Od Sacré-Coeur gdzie się kuliłaś
Paryż ze swoim ogromnym płomieniem zniknął
Pozostała nieprzerwana warstwa popiołu
Siąpiący deszcz
Wzdymające się torfowisko
Obracająca się Syberia
Wstępujące zaspy śnieżne i pobrzęk szaleństwa dźwięczący jak ostatnie życzenie w posiniałej przestrzeni
Pociąg drży w samym sercu ołowianych horyzontów
Twoje zmartwienia szydzą

„Powiedz, Błażejku, jesteśmy bardzo daleko od Montmartre’u?”

Niepokoje
Zapomnij o niepokojach
Wszystkie budynki stacyjne są popękane ukośnie do toru
Druty telefoniczne na których wiszą
Krzywiące się słupy które machają rękami i duszą je w uściskach
Świat się rozciąga wydłuża i zwija z powrotem jak harmonika targana sadystyczną ręką
W rozdarciach nieba wściekłe lokomotywy
Uciekają
I w dziurach
Zawrotne koła usta głosy
I psy złowieszcze wyjące na naszych tropach
Rozpętano demony
Żelastwo
Wszystko jest fałszywym akordem
Brun-run-run kół
Zderzenia odskoki
Jesteśmy burzą pod czaszką głuchoniemego

„Powiedz, Błażejku, jesteśmy bardzo daleko od Montmartre’u?

[ulisses-achaj]

„Powiedz, Błażejku, jesteśmy bardzo daleko od Montmartre’u?”

Tak jesteśmy daleko jesteśmy daleko
Wszystkie kozły ofiarne pozdychały na tej pustyni
Słuchaj dzwoneczków parszywej trzody
Tomsk Czelabińsk Kaińsk Obi Tajszet Wierchni Udinsk Kurgan Samara Penza Tuła
Śmierć w Mandżurii
Naszą przystanią naszym ostatnim schronem
To straszliwa podróż
Wczoraj rano
Iwan Julicz miał białe włosy
A Kola Nikołaj Iwanowicz od dwóch tygodni gryzie paznokcie
Rób swoje jak Śmierć jak Głód wykonuj swój zawód
To kosztuje sto sous, w transsyberyjskim to kosztuje sto rubli
Rozpalaj ławki graj różowością pod stołem
Diabeł przy pianinie
Sękate jego palce podniecają kobiety
Natura
Podróżujące dziewki
Wykonuj swój zawód
Aż do Charbinu

„Powiedz, Błażejku, jesteśmy bardzo daleko od Montmartre’u?”

Ależ nie zawracaj mi głowy daj spokój
Masz kanciaste biodra i chudziutki brzuch
To wszystko co Paryż dał ci na drogę
Dał ci też odrobinę duszy bo jesteś nieszczęśliwa
Żal mi ciebie żal chodź tu bliżej serca
Kola są wiatrakami w kraju mlekiem i miodem płynącym
Wiatraki są kosturami którymi żebrak jakiś wywija
W przestrzeń rzuceni bez kończyn
Turlamy się po naszych czterech ranach
Obcięto nam skrzydła
Skrzydła naszych siedmiu grzechów
I wszystkie pociągi są diabelskimi bilbokietami
Podwórko
Świat nowoczesny
Szybkość nie ma nic do tego
Świat nowoczesny
Dale są nazbyt dalekie
I u kresu podróży to straszne dla mężczyzny mieć przy sobie kobietę

„Powiedz, Błażejku, jesteśmy bardzo daleko od Montmartre’u?”

Żal mi cię żal mi chodź do mnie opowiem ci historyjkę
Chodź do mojego legowiska
Chodź bliżej serca
Opowiem ci historyjkę

No chodź! Chodź!

Na Fidżi króluje wieczna wiosna
Lenistwo
Pary w miłosnym omdleniu leżą w wysokiej trawie i syfilis brodzi pod bananami
Jedźmy na zagubione wyspy Pacyfiku!
Wyspy biorące nazwy od Feniks od Markiz
Borneo i Java
I Celebes w kształcie kota

Nie możemy jechać do Japonii
Jedźmy do Meksyku!
Na wysokich tarasach kwitną tulipanowce
Mackowate liany są włosami słońca
To tak jak paleta i pędzle malarza
Kolory oszałamiające jak gongi
Rousseau tam był
I wrócił stamtąd olśniony na całe życie
To kraina ptaków
Rajski ptak i ptak-lira
Tukan ptak-przedrzeźniacz
I koliberek gnieździ się w sercach czarnych lilii
Chodź!
Będziemy się kochali w majestatycznych ruinach świątyń Azteków
Będziesz moim bóstwem
Pstrokatym dziecinnym bóstwem trochę brzydkim i dziwacznym
No chodź!

Chcesz to polecimy samolotem nad kraj tysiąca jezior
Noce tam są niebywale długie
Prehistoryczny pradziad zlęknie się motoru
Wyląduję
I postawię hangar dla samolotu z wykopaliskowych kości mamuta
Pierwotne ognisko rozgrzeje naszą biedną miłość
Samowar
I będziemy się kochali po mieszczańsku koło bieguna
No chodź!

Żanno Żanettto Ninetto nini ninon
Perełko perliczko moje Peru
Dodo dodon
Ptaszysko moje ptysie
Kochanie koteńku
Kokotko
Serduszko moja sarenko
Maleńki grzeszku
Kukułeczko
Kuku
Usnęła
Usnęła
I ze wszystkich stron świata nie nacieszyła się żadną
Wszystkie na dworcach widziane twarze
Wszystkie zegary
Godzina paryska berlińska petersburska godzina wszystkich dworców
I w Ufie okrwawiona twarz artylerzysty
I zegar głupio oświetlony w Grodnie
I wieczny ruch pociągu
Co rano nastawiają zegary
Pociąg przyspiesza i słońce się opóźnia
Nic to nie zmienia, słyszę dźwięczące dzwony
Potężny dzwon Notre Dame
Piskliwy dzwonek Luwru który wydzwaniał noc Świętego Bartłomieja
Zardzewiałe kuranty Brugii wymarłej
Elektryczne dzwonki nowojorskiej biblioteki
Weneckie kampany
I dzwony Moskwy zegar w Czerwonych Wrotach który liczył moje godziny kiedy siedziałem w biurze
Pociąg dudni na zwrotnicach
Na moich wspomnieniach
Pociąg się toczy
Gramofon chrypi w cygańskim marszu
I świat jak zegar w żydowskiej dzielnicy w Pradze zapamiętale obraca się wstecz

Ogołoć róże wiatrów
Oto hałasują rozpętane burze
Pociągi manewrują na splątanej sieci torów
Diaboliczne bibokiety
Są pociągi, które się nigdy nie spotykają
Są takie co giną w drodze
Zawiadowcy grają w szachy
W tric-traca
W bilard
Karambole
Parabole
Tor kolejowy jest nową geometrią
Syrakuzy
Archimedes
I żołnierze którzy go zakatrupili
I galery
I statki
I cudowne przyrządy które wynalazł
I wszystkie masakry
Historia starożytna
Historia nowoczesna
Wiry
Katastrofy na morzu
Również i katastrofa Tytanika o której czytałem w gazecie
Tyle obrazów- asocjacyj których nie potrafię rozwinąć
W swoich wierszach
Bo jestem jeszcze bardzo złym poetą
Bo świat mnie prześciga
Bo nie pomyślałem o polisie od wypadków na kolejach
Bo nie umiem iść aż do końca
I boję się
Boję się
Nie umiem iść aż do końca
Potrafiłbym jak mój przyjaciel Chagall namalować
Serię obłąkanych obrazów

Ale nie robiłem notatek w podróży
"Przebaczcie mi moją niewiedzę
Przebaczcie mi że nie znam już dawnej sztuki wiersza"
Jak mówi Guilliaume Apollinaire
Wszystko co dotyczy wojny można przeczytać w pamiętnikach Kuropatkina
Albo w japońskich gazetach z okrutnymi ilustracjami
Na cóż mi dokumentacja
Podaję się
Skokom pamięci

Za Irkuckiem podróż stała się zbyt wolna
Zbyt długa
Jechaliśmy pierwszym pociągiem który szedł brzegami Bajkału
Lokomotywę przybrano w chorągwie i lampiony
I ruszaliśmy ze stacji przy smutnych dźwiękach hymnu za zdrowie Cara
Gdybym był malarzem zużyłbym wiele czerwieni i wiele żółci na końcu tej podróży
Bo zdaje się jednak że wszyscyśmy byli trochę obłąkani
I że ogromne szaleństwo plamiło krwią nerwowe twarze podróżnych
Kiedy zbliżaliśmy się do Mongolii
Chrapiącej jak pożar
Pociąg zwolnił biegu
I chwytałem w nieustającym stukocie kół
Tony obłędu i łkanie
Jakiejś wiecznej litanii

Widziałem
Widziałem milczące pociągi czarne pociągi wracające z Dalekiego Wschodu pędzące jak widma
Moje spojrzenie jak latarka z tyłu wciąż biegnie za tymi pociągami
W Tałdze 10 000 rannych konało z braku opatrunków
Obchodziłem szpitale w Krasnojarsku
W Chiłoku spotkaliśmy długi konwój żołnierzy umysłowo chorych
Widziałem w lazaretach otwarte rany krwią bryzgające okaleczenia
Amputowane członki tańczyły dokoła albo wzlatywały w chrzęszczącym powietrzu
Pożar był na wszystkich twarzach we wszystkich sercach
Palce idiotycznie bębniły we wszystkie szyby
Oczy rozwiesiły się pod naciskiem strachu
Na wszystkich dworcach opalano wszystkie wagony
I widziałem
Widziałem jak pociągi z sześćdziesięciu lokomotyw uciekające całą parą ścigane przez widnokręgi w rui i gromady kruków które potem ulatywały w rozpaczy
Znikają
W kierunku Port-Arthura

W Czycie mieliśmy kilka dni odpoczynku

Postój pięciodniowy z braku przejazdu
Spędziliśmy ten czas u pana Jankielewicza który chciał wydać za mnie swoją jedynaczkę
Potem pociąg ruszył dalej
Usiadłem przy pianinie i bolały mnie zęby
Widzę we wspomnieniu ile razy zechcę to ciche wnętrze magazynu ojca i oczy córki która co wieczór przychodziła do mojego łóżka
Musorgski
I lieder Hugo Wolfa
I piaski Gobi
I w Chailarze karawana białych wielbłądów
Zdaje się na przestrzeni pięciuset kilometrów byłem pijany
Ale siedziałem przy pianinie i oto wszystko co widzę
Kiedy się podróżuje trzeba zamknąć oczy
Usnąć
Tak bardzo chciałbym usnąć
Poznaję wszystkie kraje z zamkniętymi oczami oraz ich zapach
Poznaję wszystkie pociągi po ich stukocie
Pociągi europejskie są na cztery takty kiedy azjatyckie na pięć albo siedem
Inne idą pod tłumikiem są kołysankami
Są takie co w monotonnym szczękaniu kół przypominają mi duszną prozę Maeterlincka
Odcyfrowałem wszystkie zmieszane teksty kół i zebrałem rozrzucone elementy gwałtownego piękna
Które zdobyłem
I które mnie nagli

Cziczikar i Charbin
Nie jadę dalej
To ostatnia stacja
Wysiadłem w Charbinie kiedy podkładano ogień pod biura Czerwonego Krzyża


CDN

[ulisses-achaj]

O Paryżu
Wielkie ciepłe ognisko piecyki z żarem na skrzyżowaniach ulic
I stare domy co chylą się nad nimi i grzeją
Jak stare babunie
I afisze czerwone zielone wielobarwne jak moja krotka przeszłość i żółte
Żółte dumne okładki powieści francuskich za granicą
Lubię ocierać się w wielkich miastach o autobusy w ruchu
Te co kursują na linii Saint-Germain – Montmartre unoszą mnie de la Butte
Motory myczą jak złote cielce
Krowy wieczoru skubią Sacré-Coeur
O Paryżu
Dworzec Główny przystań zachcianek rozdroże niepokojów
W sklepach gdzie sprzedają farby widać jeszcze światło nad drzwiami
Międzynarodowe Towarzystwo Wagonów Sypialnych i Wielkich Ekspresów Europejskich przysłało mi swoje prospekty
Nie ma na świecie piękniejszego kościoła
Przyjaciele mnie pilnują jak pielęgniarze wariata
Boja się kiedy odjeżdżam że więcej nie wrócę
Wszystkie kobiety które spotkałem stoją na horyzontach
Z żałosnymi gestami ze smutnymi spojrzeniami semaforów na deszczu
Bella, Agnieszka, Katarzyna i matka mojego synka we Włoszech
I matka mojej miłości w Ameryce
Są okrzyki syren co rozdzierają mi duszę
Tam w Mandżurii czyjś brzuch dygoce jak w porodzie
Ja chciałbym
Chciałbym aby nie było moich podróży
W ten wieczór niepokoi mnie wielka miłość
I wbrew sobie myślę o małej Żanecie z Francji
W ciągu pewnego smutnego wieczoru napisałem ten poemat ku jej czci

Żanna
Mała prostytutka
Jestem smutny jestem smutny
Pójdę do”Lapin-Agile” wspominać straconą młodość
I wypić kilka kieliszków
Potem wrócę samotny

Paryż

Miasto jedynej Wieży wielkiej Szubienicy i Koła

Paryż 1913

tłum. Adam Ważyk

[ulisses-achaj]

Antonin Artaud. Niezwykła postać, genialny teoretyk teatru, poeta.

Van Gogh albo samobójca społeczny

(fragment)


Można właściwie mówić o całkowitym zdrowiu psychicznym Van Gogha, który przez całe życie ugotował sobie tylko jedną rękę i nic więcej takiego nie zrobił poza obcięciem sobie raz lewego ucha

w świecie, w którym zjada się codziennie gotowane uterusy w zielonym sosie i członki ćwiczonych do nieprzytomności niemowląt

obrywane bezpośrednio po opuszczeniu pochwy matczynej.

I nie jest to żadna metafora, ale obyczaj codziennie powtarzany i uprawiany na całej kuli ziemskiej.

I tylko dzięki temu choć twierdzenie to może się wydać obłędne, życie współczesne utrzymuje się nadal w starej atmosferze gnicia, anarchii, nieładu, obłędu, wynaturzenia, chronicznego szaleństwa, mieszczańskiej inercji, anomalii psychicznej (bo nie człowiek oszalał, ale świat), umyślnej nieuczciwości i wymyślnej obłudy, nikczemnej pogardy dla wszystkiego co szlachetne,

dążenia do porządku społecznego w całości opartego na utrwalaniu pierwotnej niesprawiedliwości,

zorganizowanej zbrodni wreszcie.

Dzisiaj doszło już do tego, że chora świadomość współczesna jest jak najżywotniej zainteresowana w tym, żeby nie wyzdrowieć.

I dlatego to dziedzicznie obciążone społeczeństwo wymyśliło sobie psychiatrię mającą zapewnić obronę społeczeństwa przed dociekliwością niektórych jasnowzrocznych umysłów, których odkrywczość stała się nie do zniesienia.

Gérard de Nerval nie był wcale wariatem, ale oskarżono go o obłęd, aby rzucić cień na rewelacje, które miał przekazać światu.

I nie dość, że go o to oskarżono, to jeszcze zadano mu cios w głowę, pewnej nocy zadano mu fizyczny cios w głowę, aby stracił pamięć straszliwych faktów, które miał wyjawić i które, pod wrażeniem tego uderzenia, przeszły u niego na plan wyższy, nadnaturalny, gdyż całe społeczeństwo, sprzysiężone przeciw niemu, kazało mu zapomnieć o ich rzeczywistości.

Nie, Van Gogh nie był wariatem, ale obrazy jego były jak race, jak bomby atomowe i ich kąt widzenia, w porównaniu do innych malowideł powstających w tej smutnej epoce, mógł poważnie zatrząść posadami robaczywego konformizmu burżuazji Drugiego Cesarstwa, siepaczy Thiersa, Gambetty, Feliksa Faure'a jak i Napoleona Trzeciego.

Gdyż malarstwo Van Gogha atakuje nie tylko pewien konformizm obyczajowy, ale godzi w konformizm ustrojowy, instytucjonalny. I nawet przyroda zewnętrzna, z jej klimatami, odpływami i burzami, nie potrafi już, po przejściu Van Gogha przez nasz świat, zachować tej samej spokojnej grawitacji.

Nic też dziwnego, że rozpadają się święte mieszczańskie instytucje i że medycyna — ten zwietrzały, bezużyteczny trup — ogłasza Van Gogha wariatem.

Wobec olśniewającej jasnowzroczności malującego Van Gogha, cała psychiatria wydaje się szpitalem obłąkanych i prześladowanych goryli, którym pozostała jedynie — ostatnia deska ratunku przed najpotworniejszymi stanami przerażenia i duszności — śmieszniutka terminologia,

godny produkt ich schorzałych umysłów.

Każdy psychiatra jest bowiem notorycznym erotomanem

i nie sądzę, aby ta reguła chronicznej erotomanii znała jakiekolwiek wyjątki.

Znałem jednego psychiatrę, który oburzył się parę lat temu na oskarżenie, które wysuwałem przeciwko tej zgrai łotrów i oszustów.

Ja, panie Artaud, powiedział mi, nie jestem żaden erotoman i bardzo pana proszę, niech mi pan wskaże choć jeden element pozwalający panu snuć tego rodzaju przypuszczenia.

Wystarczy, że panu wskażę, doktorze L..., pana samego jako element,

nosisz pan przecież piętno erotomaństwa na mordzie

ty wredny, łysy sukinsynu.

Masz pan przecież mordę faceta, który swoją ofiarę płciową bierze na język, obraca, międli, mamle i śliniąc się składa buzię w ciup.

Jeżeli w trakcie koitu nie udało się panu zapiać cieniutko w taki specjalny, panu tylko znany sposób, i jednocześnie charknąć naraz tchawicą, przewodem pokarmowym, nerkami i odbytnicą,

nie uważasz się pan za usatysfakcjonowanego.

I jest w tym pańskim organicznym przytupywaniu jakieś dziedzicznie nabyte przyzwyczajenie, świadczące o istnieniu ropiejącego wrzodu,

kultywowanego przez pana pieczołowicie z roku na rok, coraz bardziej, bo nie podpada on ze społecznego punktu widzenia pod żaden kodeks karny,

ale podpada pod inne prawo, ustanowione przez podeptaną świadomość ludzką, której twoje zachowanie nie pozwala oddychać.

Pomawiacie o delirium świadomość, która pracuje, podczas gdy z drugiej strony tłamsicie ją swym ohydnym seksualizmem.

A pod tym względem właśnie biedny Van Gogh był czysty,

jak ani serafin, ani dziewica nie mogą być czyści, gdyż oni to właśnie

przygotowali

i puścili w ruch olbrzymią machinę grzechu.

A zresztą, może i jesteś pan, doktorze L..., z cynicznej rasy serafinów, ale wówczas, na litość, zostaw ludzi w spokoju,

bo ciało Van Gogha, nie skażone żadnym grzechem, było także nie skażone szaleństwem, które zresztą z grzechu się tylko poczyna.

A ja nie wierzę w grzech katolicki,

wierzę natomiast w zbrodnie erotyczne, których właśnie wszyscy geniusze tej ziemi,

autentyczni obłąkani zawsze się wystrzegali,

chyba że nie byli (autentycznymi) obłąkanymi.

Czym jest bowiem autentyczny obłąkany?

To człowiek, który wolał stać się wariatem w sensie, w jakim to słowo rozumie społeczeństwo, niż uchybić pewnemu wyższemu pojęciu honoru ludzkiego.

I tak społeczeństwo udusiło w swych szpitalach tych wszystkich, których chciało się pozbyć i których się obawiało, gdyż nie chcieli oni stać się wspólnikami pewnych najgorszych świństw.

Bo obłąkany to jest także ten człowiek, którego społeczeństwo nie chciało wysłuchać i któremu chciało przeszkodzić w wypowiedzeniu prawd nie do zniesienia.

Ale w tym wypadku internowanie szpitalne nie jest jedyną bronią, jaką społeczeństwo dysponuje, i wspólne sprzysiężenie ludzi posiada jeszcze inne sposoby, aby zmusić do uległości przeciwstawiające mu się jednostki.

Poza urokami rzucanymi przez wiejskich szamanów istnieją także wielkie zabiegi uroczania ogólnego, w których periodycznie uczestniczy cała świadomość ludzka.

Tak na przykład z powodu wojny rewolucji czy wykluwających się dopiero rozruchów społecznych wspólna świadomość jest ciągle nagabywana, a nagabnięta wydaje swój sąd.

Może się też zdarzyć, że bywa poruszona i wychodzi z siebie z powodu głośnych jakichś wypadków indywidualnych.

I tak były wypadki ogólnego uroczenia z powodu Baudelaire'a, Edgara Poe, Gérarda de Nervala, Nietzschego, Kierkegaarda, Hölderlina, Coleridge'a,

tak samo jak z powodu Van Gogha.

Może się to dziać pośród białego dnia, ale najczęściej odbywa się w nocy.

W ten sposób najdziwniejsze siły, podniesione z ziemi, spotykają się w sklepieniu niebios, tej wielkiej, ciemnej kopule, stworzonej ponad oddychającą we śnie ludzkością przez jadowitą agresywność złośliwości ludzkiej.

Dlatego też nieliczne jasnowzroczne umysły dobrej woli, którym przeznaczono szamotać się na tej ziemi, w różnych godzinach dnia czy nocy padają ofiarą najautentyczniejszych koszmarów na jawie, czują się osaczone nieprawdopodobnym jakimś ssaniem, ośmiorniczym dławieniem czegoś w rodzaju magii obywatelskiej, która wkrótce zacznie się otwarcie przejawiać w obyczajach.



Wobec tego całego współczesnego brudu — z jednej strony zakończonego płcią, a z drugiej motłochem, mającego cały jakiś rytuał psychiczny za podstawę i punkt oparcia — nie jest żadnym szaleństwem spacerować po nocy z dwunastu świecami na kapeluszu, aby namalować nocy pejzaż,

bo i czymże miał sobie świecić ten biedny Van Gogh, jak słusznie zauważył któregoś dnia mój przyjaciel, aktor Roger Blin?

Co do ugotowania ręki — jest to najczystszej wody bohaterstwo;

co do obciętego ucha — jest to logika bezpośrednia,

i powtarzam raz jeszcze,

świat, który co dzień, co godzina obżera się ekskrementami,

aby doprowadzić do końca swe najpodlejsze zamysły,

na

[ulisses-achaj]

"Wobec tego całego współczesnego brudu — z jednej strony zakończonego płcią, a z drugiej motłochem, mającego cały jakiś rytuał psychiczny za podstawę i punkt oparcia — nie jest żadnym szaleństwem spacerować po nocy z dwunastu świecami na kapeluszu, aby namalować nocy pejzaż,

bo i czymże miał sobie świecić ten biedny Van Gogh, jak słusznie zauważył któregoś dnia mój przyjaciel, aktor Roger Blin?

Co do ugotowania ręki — jest to najczystszej wody bohaterstwo;

co do obciętego ucha — jest to logika bezpośrednia,

i powtarzam raz jeszcze,

świat, który co dzień, co godzina obżera się ekskrementami,

aby doprowadzić do końca swe najpodlejsze zamysły,

na ten temat

może się tylko zamknąć".

[ulisses-achaj]

Max Jacob
Widok perspektywiczny

Widok na wzgórzu białego domu z wieżyczkami.
To noc! Jest oświetlone okno,
Są dwie wieżyczki, dwie turkaweczki są wieżyczkami.
Za oknem i w domu
Jest miłość, miłość ze swoim płomiennym światłem!
Jest miłość obfita, skrzydlata, wymowna,
Na trzecim piętrze domu,
Na trzecim piętrze domu w innym pokoju,
W pokoju bez światła jest umarły,
I cały ból śmierci,
Żniwo bólu,
Skrzydła bólu,
Wymowa bólu,
Widok perspektywiczny białego domu z wieżyczkami.

• René Magritte - Peter Puntman

[1agfa]

Julia Hartwig, w jednym ze swych poematów prozą, napisała:

"...A tam kto mieszka? - zapytałam hydraulika z naszej kamienicy, wskazując okno naprzeciw, starannie odmalowane i często otwarte, w którym jednak nikt się nie pojawiał.
- Tam, proszę pani - odpowiedział hydraulik zbierając się do odejścia - tam mieszka pewien Żyd.
Nie dodał nic więcej, żadnych szczegółów, którymi tak hojnie sypał przy innych lokatorach.
Pewnego dnia ukazał się w oknie niewidzialny dotąd sąsiad.
Wsparty o parapet, spoglądał w dół ulicy. Nie był już młody, nie, raczej bliski starości. Mówiła o tym czaszka, poorana i lekko połyskująca łysiną w blasku gwiazd i ulicznej latarni.
Od tej postaci, która tak niespodziewanie pojawiła się w oknie, biła ogromna samotność, wzmożona jeszcze pustką ceglanej ściany domu.
Ale człowiek ten kogoś mi przypominał. Tak, nie ma żadnej wątpliwości! To smutna i ciężka głowa mojego poety, którego poematy z tak żywą radością i wzruszeniem tłumaczyłam w różnych porach życia.
To głowa Maxa Jacoba z ostatnich lat spędzonych w klasztorze Saint-Benoit-sur-Loire, skąd policja francuska pracująca na usługach Niemców zabrała go wprost do obozu hitlerowskiego w Drancy...."

Julia Hartwig. "Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą"

ulisses-achaj napisał:

> Max Jacob
> Widok perspektywiczny
>
> Widok na wzgórzu białego domu z wieżyczkami.
> To noc! Jest oświetlone okno,
> Są dwie wieżyczki, dwie turkaweczki są wieżyczkami.
> Za oknem i w domu
> Jest miłość, miłość ze swoim płomiennym światłem!
> Jest miłość obfita, skrzydlata, wymowna,
> Na trzecim piętrze domu,
> Na trzecim piętrze domu w innym pokoju,
> W pokoju bez światła jest umarły,
> I cały ból śmierci,
> Żniwo bólu,
> Skrzydła bólu,
> Wymowa bólu,
> Widok perspektywiczny białego domu z wieżyczkami.