SŁOWA...

[aniouek1]

które tylko w człowieku kiełkują i rosną.

Spotykamy TAKIE słowa w różnych tekstach i formach tak papierowych
jak i wirtualnych, a bywa też, że są przekazywane z ust do uszu -
a może raczej - wprost do duszy.

Bardzo chcę podzielić się z Wami takimi właśnie SŁOWAMI, które
nasączone myślą najczęściej roztropną przybierają kształt haftowany
literkami jakby dla niepoznaki, że są materialne choć takimi nie są.

Będąc lotne duchową swoją naturą nie ulatują ale potrafią się w
człowieku rozsiąść, niejako - zadomowić - żeby kiełkując -
niepokoić - na tyle by być niezapomnianym zasiewem i by kiełkować,
by wzrastać, by się rozsiewać wciąż od nowa i by człowieka też
odnawiać, reformować - choć wcale przez to nie odmładzać.


Kto chce zrozumieć o czym mówię - a właściwie końcże mówić - niech
sam się w takie SŁOWA zanurzy i sam osądzi czym dla Niego są takie
słowa i czy w Nim też się rozsiądą, zadomowią, zakiełkują i będą
wzrastać...
a może nie?

Utopić diabła w filiżance bulionu - J. Skrzypczak

[aniouek1]

Czy śnimy się sobie nawzajem? Ależ oczywiście. Ale ponieważ znamy
się dość dobrze w rzeczywistości, faktu, że spotykamy się w krainie
snów, nie traktujmy zbyt poważnie. Czy boimy się snów? Zapewne,
niektórych. Ale, aby pozostać w zgodzie z konwencją epoki, której
mroków już nic nie rozświetla poza dość mdłym światłem Rozumu,
staramy się zracjonalizować nasz lęk lub choćby ująć w kategorie
psychoanalizy - pisze Jakub Skrzypczak.

"I stało się, gdy słońce zachodziło, że sfrunął twardy sen na
Abrama, a oto strach wielki i ciemność sfrunęła nań wraz". [Gen. XV;
12]

Praojciec Abraham doświadczył ów horror magnus et tenebrosus
profundus (lęk wielki i ciemność głęboka), które nieodzownie
towarzyszą spotkaniu z Tajemnicą. Język hebrajski rozróżnia dwa
rodzaje strachu. Jeden to פחד pachad; lęk przed dzikim zwierzęciem,
złym człowiekiem. Kiedy jednak mowa jest o Bogu, używa się zazwyczaj
słowa יראה ir’a, co bliższe jest naszemu "respekt".

Co jednak gdy naprawdę się boimy? Gdy opanowuje nas naturalny i
przyrodzony "pachad" przed ciemnością, nocą, horror tenebrorum?

Któż bałby się nocy?
Na przykład dzieci.
Wszyscy jesteśmy dziećmi. Oczywiście gdy nikt nie patrzy.

Co zatem możemy zrobić by się nie bać? I czy w ogóle można
jakoś się zabezpieczyć przed tym lękiem? Co robić gdy już przyśni
nam się sen paskudny, złowieszczy, koszmar wraży?

Po kolei. Najpierw zastanówmy się co robić:

...BY NIE PRZYŚNIŁ NAM SIĘ CZART

Czy ktoś w dzisiejszych czasach boi się diabła? Ktoś wierzy w
moc amuletów, talizmanów, w potęgę liter, świętych imion? Często
spotykamy się z dziwnym odwróceniem, jakąś infernalną antytezą
religii; chętniej boimy się diabła, niż wierzymy w Boga, prędzej
ufamy zaklęciom i okultyzmowi, niż sięgamy po modlitewnik.

Przed kilkunastu laty, studiując w jerozolimskiej jesziwie
miałem, niejako mimochodem, pewną przygodę ...natury magicznej.

Jak to zwykle bywa, początki bywają trudne. Przyjechałem do
Izraela w porze największych upałów. Po hebrajsku nie mogłem się z
nikim dogadać; jedni mówili za szybko, inni niewyraźnie, a jeszcze
inni po rosyjsku. W Talmudzie jest napisane, że ziemia Izraela
sprzyja mądrości, ja natomiast w tej temperaturze nie byłem w stanie
nawet logicznie myśleć. Na domiar złego dostałem biegunki, a nocami
nawiedzały mnie koszmary. Szczególnie jeden był wyjątkowo
nieprzyjemny. Nie będę go opisywać, byłoby to niemożliwe. Był to
koszmar z gatunku snów niefabularnych. Coś pomiędzy "Czarnym
kwadratem" Malewicza, a "Maszyną do ćwierkania" Paula Klee. Rano
wstałem i pomaszerowałem do uczelni, na pocieszenie myśląc sobie
Leśmianem, że oto w Jerozolimie "ocieram się o słońce, o sen i o
Boga"! Ale na wykładach siedziałem zupełnie nieprzytomny. Na granicy
otępienia i senności bazgrałem po kartce. Musiałem wyglądać
szczególnie nieszczęśliwie, bo po zajęciach podszedł do mnie rabin i
zadał podstawowe pytanie jakie rabini zazwyczaj zadają chcąc
nawiązać życzliwą rozmowę: "Nu?!". Odpowiedziałem ogólnikowo i
wymijająco, że źle sypiam. Naraz rabin zainteresował się moją
pobazgraną kartką.



- Zanim zadasz pytanie, Bóg udziela odpowiedzi - powiedział
wskazując na kartkę - narysowałeś talizman.
- Rabi, to nie talizman, ja po prostu nabazgrałem wielką literę
alef - zaoponowałem.
- A ja ci mówię, że sporządziłeś sobie talizman - upierał się rabi -
i to jest właśnie talizman chroniący przed złymi snami.
- Taka zwyczajna litera alef?
- Alef nigdy nie jest taką sobie zwyczajną literą! - obruszył się -
to pierwsza litera alfabetu hebrajskiego. Symbolizuje koincydencję
świata materialnego i duchowego. Jest niejako klamrą spinającą Dwa
Porządki, zapewnia harmonię i równowagę. Powiedz mi jaką modlitwę
odmawiasz przed snem?
- "W Imię Boga Izraela, po mojej prawicy Michael, po lewicy Gabriel,
przede mną Uriel, za mną Rafael. Nad moją głową Obecność Boga" -
wyrecytowałem hebrajski tekst.
- Czy mógłbyś tą modlitwę narysować?
- Narysować modlitwę? Chyba napisać?
Rabin pokręcił głową:
- Nie. Właśnie narysować. Zwróć uwagę, że ona ma swój kształt. Jest
jak kwadratura koła.
Rabin wziął moją kartkę i w czterech rogach wypisał imiona aniołów -
strażników:
- Aniołowie którzy strzegą nas podczas snu tworzą kwadrat. Modlitwa
mówi o jeszcze jednej figurze geometrycznej, związanej ze świętą
Obecnością - Szechiną. Jaka to może być figura?
- Doskonała figura geometryczna - koło!

Rabi obwiódł okręgiem, narysowany wcześniej przeze mnie alef.

- Wieczorem, włóż to sobie pod poduszkę - powiedział z poważną miną.
Po chwili jednak wybuchnęliśmy serdecznym śmiechem.
- Rabin sądzi, że to wystarczy?
- Jestem o tym przekonany!
Zastosowałem się do rady. I ...pomogło. Spałem dobrze. Wkrótce
ustąpiły też niestrawności, a po miesiącu Izraelczycy zaczęli mówić
jakby wolniej, lub też ja zacząłem szybciej myśleć po hebrajsku.

Trwoży się człowiek śpiący - śmieje się, gdy zbudzi.
Mędrcy mówią, że sen to tylko przypomnienie -
Mędrcy przeklęci!
Czyż nie umiem rozróżnić marzeń od pamięci?
Chcą mi wmówić, że moje więzienie
To tylko wspomnienie.
Mówią, że senne odczucie rozkoszy i kaźni
Jest tylko grą wyobraźni; -
Głupi! zaledwie z plotek wyobraźnię znają
I nam wieszczom o niej bają!

Tak pisał przed laty rabi Mickiewicz w swoim genialnym
dziele "Zekenim. Chelek Szalosz" [Dziady. Cz. III].

Sen może trwożyć. Wiele tu alegorii i antynomii, tak samo
niebiańskich, jak i infernalnych. Ten nieknfesyjny charakter snów
rozumiał Czuang Tsy śniąc swój sen o motylu, a po dwu i pół tysiącu
lat, pewnego poranka odnalazł go w swoim zmęczonym umyśle
nieszczęsny Hölderlin: "Im większe wrażenie jawy w wymiarze
materialnym, tym głębszy sen w duchowym".

My natomiast, by zachować proporcje, co wieczór odmawiamy
Modlitwę Przed Snem. Kolejno:

● wybaczamy każdemu kto nas rozgniewał, lub postąpił wobec nas
nikczemnie - "czy to w tym wcieleniu, czy innym"
בין בגלגול זה בין בגלגול אחר
bejn be-gilgul ze, bejn be-gilgul acher,
● prosimy o sen spokojny i poranek dziarski,
● by nie trwożyły nas myśli złe, sny niepiękne, dumania nieczyste
● i by demon burzyciel nie nawiedzał dumnego sklepienia naszej
jaźniowości,
● prosimy by Wszechmocny ukrył nas w cieniu Swych skrzydeł...
...bo tylko On jest Bogiem.
A słońce zachodzi i wschodzi od prawieków i ”wisi senne powietrze
brzemienne od złotych snów".

Czasami jednak, z jakiejś niewyjaśnionej przyczyny, w snach
nawiedza nas ów demon burzyciel. Powiadają, że zlokalizować problem,
a potem go nazwać - to pozbyć się go na zawsze.

Osobiście, zawsze miałem kłopot z lokalizacją czarta. Jako
młody człowiek przeczytałem u I.L. Pereca, że diabeł mieszka we
wnętrzu arki Noego, której wrak znajduje się pod śniegami na górze
Ararat. Luz - pomyślałem - to jest w Armenii. Stosunkowo daleko.

Wcześniej - musiałem mieć jakieś kilka lat, bo były to czasy
arkadyjskiej satrapii gierkowskiej - czarnooka piosenkarka w pewnej
krakowskiej piwnicy, śpiewała o swoim demonie:

Na kwadrans przed dziewiątą
podchodzi zmierzch pod okno,
ze zmierzchem ty przychodzisz też,
i widzę cię przez chwilę
pożytku z ciebie tyle,
że mnie przeraża byle deszcz.

Dziś wiem oczywiście, że ów tajemniczy nieznajomy to niegroźny
i zapewne nieszczęśliwy absztyfikant. Ale wówczas, bawiąc się na
dywanie drewnianymi klockami, przekonany byłem, że do smutnej pani
Ewy, pod jej okno przychodzi diabeł.

........................................................c.d.n.

Potem długo nie myślałem o diable.

[aniouek1]

Potem długo nie myślałem o diable. Zdałem do liceum, i jak wielu
młodych snobów, czytałem poezje Rilkego. Bo, wypadało. Rilke
urodzony i wychowany w bezmorskiej Austrii, zobaczywszy Bezmiar,
dostrzegł swego demona, że "z morza powstaje, aby spotkać zmierzch".

Aż tu, całkiem niedawno, w zeszłym tygodniu, dowiedziałem się,
że diabeł mieszka w pokoju Walerii - na górze, prosto ze schodów. W
czerwonym pokoju, atłasowo-adamaszkowo-jedwabnym, z wiecznie ukośnym
słupem słońca, w którym nieprzerwanie i prawie nieruchomo wirował
kurz. Waleria była starszą siostrą Mariny Cwietajewej. "Nic się w
pokoju nie działo. On siedział, ja stałam. I kochałam go" - wspomina
autorka Domu koło Starego Pimena".
Dziwne są poetki.

Ale jakże nasz bezosobowy, filozoficzny (z gnoseologicznej
refleksji zrodzony), żydowski diabeł różni się od literackich
czartów Mariny Iwanownej i Reinera Marii, a gdzież mu tam do
mieszkającego w dziupli spróchniałej wierzby dobrodusznego
gojowskiego biesa, trochę durnego, trochę sprośnego gdy "dziewkom
plącze nogi" i pod kiecki zagląda.

Lecz czasem, gdy "ćmy wieczorem łopoczą", gdy zapada zmierzch i
nadciąga noc, w porze którą Talmud tak poetycko nazywa bejn
haszmaszot [między słońcami], odczuwamy lęk i strach przed tym,
który szybuje z Czarnego Słońca wprost na ziemię. Wprost do naszych
okien. Wtedy leżąc w łóżku, trwożliwie spoglądając na ciężkie
zasłony, gasimy cny domysł słowami starej hebrajskiej modlitwy:

הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל
Hine lo janum we-lo jiszan szomer Israel.
Oto nie śpi i nie drzemie strażnik Izraela.

Ale nie tylko w czasie przedsennej modlitwy mówimy o snach. Co
ciekawe tekst zwany "Modlitwa o snach" czytamy w środku dnia, w
czasie Błogosławieństwa Kapłańskiego w dni świąteczne. Zaczyna się
dwoma niezwykle lirycznymi zdaniami. Pierwsze z nich brzmi niemal
jak wyznanie miłosne:

אני שלך וחלומותי שלך
..ani szelach wachalomotai szelach.
...ja jestem Twój i moje sny są Twoje.

Gdyby nie adres - suplikacja poprzedzająca to zdanie: "Panie
wszechświata...", można by sądzić, iż jest to faktycznie miłosne
wyznanie rodem z Pieśni nad pieśniami. Zaraz potem: bezradność i
zupełne zdanie się na Tego, który jest jedyną Mądrością i Dobrocią:

חלום חלמתי ואיני יודע מה הוא
Chalom chalamti we-eini jodea ma hu...
Śnił mi się sen i nie wiem co oznacza...

Nie zinterpretowany sen jest jak nie otwarty list...

GDY JUŻ PRZYŚNIŁ SIĘ CZART...

Lucjusz Anneusz Seneka pisze w dość ostrym tonie: " Dubia pro
certis solent timere reges". [Kto ma urojone lęki, ten zasługuje na
prawdziwe].

Wielki rzymski sofista nie był rabinem, mógł zatem sprawę
stawiać twardo. Co innego nasi, pełni empatii duchowi przywódcy. Gdy
kogo szczególnie zły sen nawiedził doradzano post, cedakę,
lub "tachnun" - moralną intro i retrospekcję - coś co chrześcijanie
nazywają rachunkiem sumienia.

Nie zawsze jednak sen jest aż tak potworny by od razu pościć.
Cedakę można dawać, w końcu codziennie, a "tachnun" tak, czy owak
mówimy dwa razy dziennie: po modlitwie porannej i popołudniowej.

Co zatem zrobić by zaraz po przebudzeniu, nie złapać doła na
skutek nocnych majaków?

Odpowiedź jest prosta: pomodlić się i zjeść śniadanie.

Dlaczego właśnie w takiej kolejności? Bo tak stoi w Szulchan
Aruch, podstawowym dziele kodyfikującym wszelkie prawa rządzące
naszym życiem. Najpierw bowiem powinniśmy odmówić modlitwę poranną
Szachrit. Natomiast zanim zasiądziemy do śniadania powinniśmy
nakarmić nasze zwierzątka. Ja na przykład mam w obejściu szczurka
Mortycję Drugą. To samo dotyczy w równej mierze krów, baranów,
kanarków, świnek morskich, kotów itp. Ta zasada ma bardzo starożytny
rodowód, pochodzi wprost z Tory.
Chyba wszyscy dietetycy są zgodni co do tego, że śniadanie jest
najdonioślejszym posiłkiem dnia. Nie tylko zapewnia energię na cały
dzień, ale również działa antystresowo, antydepresyjnie i
rozweselająco. Tradycje kulinarno-żywieniowo-dietetyczne mamy
prastare. Pierwszym znanym dietetykiem-specjalistą był Mosze
Rabejnu. On to bowiem jako pierwszy spisał Kodeks Zasad Zdrowego
Żywienia. Jednak to monumentalne dzieło, będące zresztą integralną
częścią Tory, ma charakter nieco ogólnikowy. Przeto w poszukiwaniu
przepisu na egzorcyzmujące śniadanie wybrałem się do Departamentu
Komentarzy. Grube foliały Rasziego, Nachmanidesa, czy nawet
Majmonidesa (w końcu lekarza!), okazały się w tym względzie zupełnie
niepraktyczne.

W końcu pomyślałem o nieocenionej żydowskiej gospodyni, Rebece
Wolf, której KUCHNIA KOSZERNA podręcznik dla żydowskiego domu
zawierający najrozmaitsze sposoby i przepisy gotowania i pieczenia
razem z szczegółowym jadłospisem i wskazówkami do urządzenia i
prowadzenia religijnego żydowskiego gospodarstwa doczekała się pod
koniec XIX w. kilkunastu wydań niemieckich i wielu tłumaczeń. Muszę
się przyznać, że nie od razu zacząłem szukać przepisu na
antystresowe śniadanie. Pomny faktu, że ostatnio pisałem o żydowskim
tańczącym rosole, zerknąłem właśnie na rozdział mu poświęcony.

Znajduje się tam, przeszło dwadzieścia przepisów na rosół.
Wśród nich wiele receptur zupełnie zapomnianych w dzisiejszych
czasach, inne zaś, jak choćby rosół z grzybkami z mąki, czy ze
stożkami z bułki to, jak się zdaje specjały kuchni wiedeńskiej,
natomiast bulion z kluseczkami saskimi to, ewidentnie kuchnia
niemiecka.

Spośród całego mnóstwa przepisów na rosół, tylko czysty bulion
wydaje się być genus proximum [łać.: gatunek najbliższy omawianemu].
Co prawda, receptura nie wnosi nic nowego ponad to co ogólnie wiemy
o gotowaniu rosołu, to znajduje się tam jeden szczegół wart
przytoczenia. Otóż pani Rebeka tak pisze o bulionie:

“Jest to bez wątpienia jedna z najprostszych zup, ale rzadko podaje
się ją do obiadu, a częściej do śniadania(!) w filiżankach.”

Zwyczaj zupełnie zarzucony w dzisiejszych czasach, a szkoda, bo
to pomysł na bardzo smaczne i pożywne śniadanie. Z drugiej jednak
strony, żydowskie, koszerne śniadanie z filiżanką bulionu to trochę
niepraktyczny i kłopotliwy pomysł. Jeśli wypijemy mięsny bulion, od
razu możemy wykluczyć kawę ze śmietanką i francuskie rogaliki z
twarożkiem i konfiturami. Wystarczy jednak odrobina fantazji.

Zamiast śmietanki sypiemy do kawy łyżeczkę czekolady, miód,
szczyptę cynamonu i wkładamy laskę wanilii. Śmiało! Jeśli nawet
amatorzy i amatorki permanentnego odchudzania się, uderzą w
apokaliptyczne tony, że taka kawa to prawdziwa bomba kaloryczna, nie
mamy się czym przejmować. Smakuje wspaniale, osładza i osłonecznia
poranek, a poza tym daje nam niezbędny ładunek energii przed długim
dniem.

Jeśli jednak ktoś nie ma w zwyczaju pić kawy na śniadanie,
można oczywiście uraczyć się szklanką "dobrej żydowskiej herbaty".
Co to jest "dobra żydowska herbata"? Prawdę powiedziawszy nie wiem.
Cytuję za Izaakiem Bablem. Autor Armii konnej raczył się tym naparem
w czasie wojny polsko-bolszewickiej, częstowany przez galicyjskich
Żydów. Wydaje się, że "żydowska herbata" to po prostu herbata
przygotowana w żydowskiej kuchni i z żydowskim sercem.

...............................c.d.n.

A jednak herbata...

[aniouek1]

A jednak herbata ma też inne żydowskie konotacje. Wydawać mogło
by, że liście herbaty do Europy trafiły przez Wielką Brytanię.
Tymczasem przywieźli je Holendrzy na początku XVII wieku. Dalej
rozprowadzali je po Europie Holenderscy Żydzi. W handlu herbatą
miała swój udział słynna Gracia Mendez i jej bratanek Josef Nassi -
pierwsi żydowscy politycy Nowożytnej Europy.

Do Anglii herbata trafia w 1658 roku za sprawą Thomasa
Garraway'a kupca i właściciela sklepu w Londynie, ale dopiero gdy
król Karol II Stuart ożenił się z portugalską księżniczką Katarzyną
Braganzą, która była miłośniczką herbaty i przywiozła skrzynię
chińskiej herbaty w posagu, napój ten zadomowił się na dobre na
dworze królewskim. Ze względu na swoją wysoką cenę był jednak
napojem ludzi z wyższych sfer. W przeciwieństwie do Holandii, gdzie
używana była we wszystkich klasach społecznych. We Francji i
Niemczech w tych czasach herbata przegrała z kawą.

Na początku XVII wieku herbata pojawiła się w Rosji jako dar
cesarza Chin dla cara Aleksandra a w 1698 roku rozpoczął się
regularny handel między tymi państwami. Wtedy ruszyły w drogę
karawany . 200 - 300 wielbłądów wiozło do Chin futra by w drodze
powrotnej zabierać skrzynie zawierające duże ilości drogocennych
liści. Transport zajmował ok. 16 do 18 miesięcy , herbata ta była
więc bardzo droga, co było przyczyną, że stanowiła napój
arystokracji. Dopiero otwarcie kolei transsyberyjskiej w 1903 roku
zakończyło zajmujący dużo czasu sposób transportu. W dzisiejszych
czasach próbuje się odtworzyć smak tej herbaty, która znana jest pod
nazwą Rosyjska Karawana. Do tej mieszanki używało się herbat
czarnych lub Ulung z Chin lub Formozy z Tajwanu z dodatkiem
niewielkiej ilości dymnej herbaty Lap-Sang Souchang.

Daję głowę, że to właśnie ową Rosyjską Karawaną uraczono
wielkiego pisarza w czasie bolszewickiego rajdu na Polskę w 1921
roku.

Zamiast tradycyjnych mlecznych przysmaków śniadaniowych, możemy
zawsze uraczyć się jajkami po wiedeńsku w asyście kilku plasterków
pomidorów posypanych świeżo mielonym czarnym pieprzem i solą , lub
rogalikiem z konfiturami, miodem, lub jeśli ktoś ma o poranku czas i
cierpliwość – rogalikiem w winie.

ROGALIK W WINIE

Będziemy potrzebować kilka rogalików. Ile? Dokładnie tyle ile
jesteśmy w stanie zjeść na śniadanie. Właściwie wszystko jedno
jakie. Mogą to być rogaliki z ciasta francuskiego, zwykłe rogale,
lub słodkie z ciasta drożdżowego. Mogą być świeże, lub czerstwe –
jednodniowe. Nawet lepiej. Smakowo nic nie tracimy na takim
podstarzałym rogalu, a zyskujemy większą łatwość w obróbce. Rogalik
kroimy na pół, wybieramy delikatnie środek. Następnie faszerujemy
rogalik konfiturami z wiśni, albo innym ulubionym rodzajem słodkiego
smarowidła. Można też użyć świeżych malin, jagód lub poziomek.
Dziurkę zatykamy odrobiną wybranego z rogala ciasta. Na talerzyk
wlewamy ½ szklanki czerwonego słodkiego wina kiduszowego (najlepiej
rodzynkowego) lub, jeśli wola innego przedniego węgrzyna. Moczymy
rogalik w winie, ale nie za bardzo, żeby się nie rozmoczył do
rozbabrania. Następnie maczamy rogalik w jajku i posypujemy tartą
bułką lub mąką macową. Pieczemy na złoto. Kiedy są jeszcze gorące
posypujemy cukrem i cynamonem.
Teraz tup-tup do kranu: myjemy ręce, mówimy błogosławieństwo
[Netilat jadaim], wycieramy ręce, siadamy do stołu, mówimy drugie
błogosławieństwo [Hamoci], kosztujemy kawałek rogalika... I jak?
Jeśli Wam smakowało takie śniadanie, osłódźcie nim poranek komuś
wyjątkowemu.

Jakub Skrzypczak

-------------------------------------------
źródło: Jewish.org.pl Portal spolecznosci zydowskiej

Uroczystość Chrystusa Króla - Ks. Eugeniusz Burzyk

[aniouek1]

Uroczystość Chrystusa Króla – Rok A, Mt 25, 31-46

Józefa Hennelowa wspomina, jak podczas wojny w zaułku św. Ignacego
było jakieś zamieszanie. – Co tam się dzieje? – zapytała. – Złapali
Żyda w kanałach. Dopiero w domu przestraszyła się swojej
reakcji: „Gdyby złapano partyzanta, mojego kolegę, przyjęłabym to ze
zgrozą. Wiadomość, że schwytano Żyda, nie wzbudziła we mnie żadnej
refleksji” .

Słowa Jezusa wywołały zdumienie zarówno sprawiedliwych, jak i
potępionych. Ani jedni, ani drudzy nie utożsamiali Go z człowiekiem
potrzebującym pomocy. Sprawiedliwi, pomagając innym, kierowali się
współczuciem, litością, a może chcieli tylko uspokoić sumienie.
Nawet sobie nie wyobrażali, że Jezus może być realnie obecny w
każdym człowieku.

„Nie jest pobożnością, że zwracacie twarze ku wschodowi i ku
zachodowi. Lecz prawdziwie pobożny jest: kto wierzy w Boga i w Dzień
Ostatni; w aniołów, w Księgę i w proroków; i ten, kto rozdaje
majątek – mimo umiłowania go – bliskim krewnym, sierotom i biedakom,
podróżnemu i żebrzącym, i na wykup niewolników” – czytamy w Koranie.


Ks. Eugeniusz Burzyk
[e-mail]
23 listopada - Niedziela

---------
Źródło: Kazania krótsze od najkrótszych.
www.diecezja.bielsko.pl/index.php?pokaz=szkice&id=558

Jak Żydzi usynowili polski rosół - J. Skrzypczak

[aniouek1]

Jak zrobić prawdziwy żydowski rosół? Pytanie jak najbardziej na
miejscu, jeśli przedmiotem naszego zainteresowania są właśnie
żydowskie tradycje kulinarne. Z drugiej jednak strony, cóż tak
specyficznie żydowskiego może kryć się w rosole? Od czasów pierwszej
żydowskiej gospodyni, Pramatki Sary, rosół gotowało się na kurze.
Starożytny rodowód rosołu w żaden sposób nie legitymizuje jego
żydowskiego pochodzenia – pisze Jakub Skrzypczak.

Każdy orientalista wie, że matka Gilgamesza też gotowała swojemu
synowi rosół z kury. Może żydowskość rosołu tkwi właśnie w kurze? Co
prawda nasze babki zwykły były kupować koszerną kurę u szocheta, ale
bynajmniej nie była to żydowska, lecz właśnie gojowska kura, i to
czysto chłopskiej proweniencji.

Po głębszym zastanowieniu dochodzę do wniosku, że zbitka:
prawdziwie żydowski rosół, jest jedynie semantyczną pomyłką,
wynikiem sentymentów epoki asymilacji. Kiedy rodzina Apfelbaum
zasiadała to szabatowego stołu by zjeść pożywny rosół, nie nazywała
go przecież prawdziwie żydowskim rosołem. Dom był żydowski,
gospodyni była Żydówką, stół, talerze i łyżki były żydowskie, zatem
i rosół, siłą rzeczy, musiał być żydowski. O ile jednak, strona
obrzędowo religijna tego zdarzenia, jest na wskroś żydowska, to w
samej sytuacji nie ma absolutnie nic wyjątkowego. Jeśli zajrzymy, po
sąsiedzku do rodziny Kowalskich, to okaże się, że dokładnie w tym
samym czasie, gdy ich żydowscy sąsiedzi zasiadają do skonsumowania
swojego rosołu, ich chrześcijanie właśnie gotują na niedzielę wielki
sagan swojego prawdziwie polskiego rosołu.

Tu rodzi się jeszcze inne pytanie: jak to się stało, skoro Żydzi
są tak bardzo zachowawczym narodem, że polski, chrześcijański,
niedzielny rosół trafił na żydowski szabatowy stół? Mówiąc krótko,
nawróciliśmy na judaizm gojowski rosół!

Jest to pewnie precedens, bo przecież judaizm nie jest religią
misyjną. Nie nawracamy ludzi na naszą wiarę. Jest to nawet
zabronione. Co innego jednak, jeśli chodzi o pojęcia abstrakcyjne,
dźwięki czy smaki. Przykładem właśnie takiej otwartości
misjonarskiej jest, już choćby, nasz język – jidysz. Gdziekolwiek
nasi przodkowie mieszkali, judaizowali pojedyncze słowa, oderwane
pojęcia, czy też całe frazy. Stąd mamy np. rosyjskie sapożkele
(buciki) [סאפאזשקעלע], polskie blondżen (błądzić) [בלאנדזשען],
czepen [טשעפכן] (dotykać), turecki czajnik [טשייניק], balagan [
באלאגאן], czy nawet, u Żydów węgierskich greckie poplanke [פאפלאנקע]–
kołdra (gr., ‘peplos’ – okrycie). Nie dziwi nawet, w jednej z
powieści Isroela Rabona zapożyczenie, będące żydowską kalką
polskiego powiedzenia: „biedny jak mysz kościelna” - „armer wi
koszczelmojz” [ארמער וויי קאשטשעלצויז].

Podobnie sprawa ma się z dźwiękami. Polskie „tra la la la”
tłumaczy się na jidysz jako „ja ba bam bam bam”, natomiast, bardziej
rustykalne „oj dana dana”, znajduje odpowiednik w „oj doj doj”.
Wiele żydowskich motywów muzycznych jest wprost zaczerpniętych z
polskich melodii ludowych.

Najciekawszym sukcesem misyjnym, w dziele nawracania melodii na
judaizm, mogą poszczycić się chasydzi z Góry Kalwarii. Pieśni
szabatowe, do dziś śpiewają na melodie polskich piosenek
legionowych. Nie ma w tym nic dziwnego, jeśli wziąć pod uwagę, że
przed wojną w Górze Kalwarii znajdowały się koszary wojskowe.
Przykładowo, melodia „Przybyli ułani pod okienko”, faktycznie
zawitała pod okienko bóżnicy Wielkiego Cadyka z Góry Kalwarii.
Możemy być pewni, że gościnny rebe Icchak Majer Alter zaprosił
melodię do środka, i tak już została. Warto zaznaczyć że rebe Icie
Majer – jak go pieszczotliwie nazywali jego chasydzi – miał pewną
ciekawą teorię na temat muzyki, melodii i w ogóle dźwięków. Uważał,
że wszystkie piękne i dobre melodie, kiedyś, dawno temu znajdowały
się w jednym miejscu – u podnóżka Tronu Chwały Wszechmocnego, czyli
w Świątyni w Jerozolimie. Kiedy dwa i pół tysiąca lat temu
babiloński król Nabuchodonozor zburzył Świątynię, melodie
rozpierzchły się po świecie. Naszym zadaniem jest, kiedy tylko
usłyszymy taką melodię – przywracać ją judaizmowi. Skąd jednak
wiadomo, że dana melodia jest właśnie zagubioną świątynną melodią?
No cóż, do tego potrzebne jest żydowskie ucho ze specjalnym
kanalikiem akustycznym biegnącym wprost do żydowskiego serca.

Jak jednak wyjaśnić zjawisko prozelityzmu w przypadku rosołu?
Jak wiadomo, to chrześcijanie są specjalistami od nawracania.
Czynili to od wieków; dobrym słowem, ogniem, mieczem, to znów dobrym
słowem. W ten sposób schrystianizowano Europę, obie Ameryki, a nawet
część Afryki. Rzecz ciekawa, że kiedy w XVI wieku pobożni katolicy
poznali zaczarowany smak kawy, nie mogli pozbyć się pewnej
podejrzliwości w stosunku do tego czarnego (diabelskiego?), nomen
omen pogańskiego napoju. Czy aby wypada chrześcijaninowi raczyć się
tym saraceńskim wynalazkiem? Sprawa oparła się o papieża. Klemens
VIII postanowił wypić filiżankę kawy, by osobiście doświadczyć smaku
i przetestować na sobie działania tego napoju. Jak wiadomo czarcie
moce nijakiej krzywdy „namiestnikowi Boga na ziemi” uczynić nie
mogą. Po wypiciu, Pontifex Maximus zawyrokował: „kawa powinna zostać
ochrzczona, by stała się prawdziwie chrześcijańskim napojem”.

Aby schrystianizować kawę, wystarczyło papieskie imprimatur i
chrzest. Bardzo proste. Ale jak zjudaizować rosół? Obrzezać? Niby
jak?

A więc? Pass? Ależ, skąd! Miałem podać przepis na prawdziwy,
żydowski rosół, i zrobię to. Jak już wspominałem, bardzo często
dzieje się tak, że odpowiedź przychodzi zupełnie skądinąd. Tak też
było i w tym przypadku. Aby zrozumieć immanentną tajemnicę rosołu,
musiałem po wielu latach wrócić do jerozolimskiej dzielnicy Stu
Bram...

Z lotniska w Tel Awiwie dotarłem bezpośrednio do Jerozolimy
dalekobieżnym minibusem sherut. Nie oczekiwałem, by dzielnica Stu
Bram cokolwiek się zmieniła w ciągu ostatnich dwudziestu lat. Kiedy
byłem tu po raz ostatni wszystko wyglądało tak, jakby czas zatrzymał
się dwa temu. Cóż to więc znaczy, dwadzieścia lat z perspektywy
wieczności? Z przyjemnością skonstatowałem, że chasydzkie dzieci
nadal rozmawiają w jidysz i nieodmiennie bawią się na podwórkach
zamiast siedzieć przed komputerem, lub telewizorem. Pewne rzeczy nie
zmieniają się. I dobrze. Świat jeszcze trwa.

W Jerozolimie zatrzymałem się w niewielkim hoteliku Waldman’s
Hotel prowadzonym przez rodzinę chasydów z Wiżnic. Całe popołudnie i
wieczór spacerowałem znajomymi uliczkami, oglądałem bliskie mi
miejsca.

Kiedy wróciłem do hotelu była już noc. Odbierając klucz w
recepcji, zauważyłem kilka reklamowych fiszek. Jedna z nich
zapowiadała wykład rabiego Isroela Morgensterna, który miał się
odbyć nazajutrz, późnym popołudniem w synagodze Ksaw Sofer. Nazwisko
rabina nic mi nie mówiło, zwróciłem natomiast uwagę na miejsce –
synagogę Ksaw Sofer. Przed laty wiele razy modliłem się tam. Teraz
chciałem po prostu zobaczyć to miejsce, owiane zresztą dość
tajemniczą legendą. Nie podejrzewałem jeszcze, jak jestem blisko
uchwycenia sedna tożsamości ...żydowskiego rosołu.

......................................................c.d.n.

c.d.- Zapytacie pewnie....

[aniouek1]

Zapytacie pewnie: czy żeby ugotować zwykły rosół, konieczny jest
cały wykład rabiniczny? Odwracając kolejność, powiem tylko, że każda
szczegółowa zasada dotycząca kuchni żydowskiej, jeśli tylko
potrafimy dobrze słuchać, może z powodzeniem być potraktowana jako
doniosła życiowa prawda.

Synagoga nic a nic się nie zmieniła. Chaotycznie poustawiane
ławki, półki pieniące się zniszczonymi foliałami ksiąg, okna pełne
kurzu i pajęczyn. Z szarymi ścianami, upstrzonymi liszajami
odpadającej farby kontrastowały czarne, błyszczące chałaty zebranych.

Po godzinnym wykładzie, gdy słuchacze zaczęli opuszczać
synagogę, zauważyłem, że rabi Morgenstern kilkakrotnie zerknął w
moim kierunku. Zapewne byłem jedynym spośród słuchaczy, którego nie
znał. Pożegnał się z ostatnią grupką wychodzących i skierował w moją
stronę. Byłem przekonany że usłyszę coś w rodzaju: „Widzę pana po
raz pierwszy. Chyba się nie znamy, z kim mam przyjemność?”.

Jednak usłyszałem coś wręcz przeciwnego:

- Szulem alajchem. [hebr./jid.: Pokój z tobą.] Miałem wrażenie, że
kiedyś znów się spotkamy. Odchodząc powiedziałeś „lehitraot”, co
znaczy „do zobaczenia”. Nie na wiatr rzucone słowa. Znów tu jesteś.

Stał przede mną dobrodusznie uśmiechnięty rabin, chłop jak dąb,
przeszło sześćdziesięcioletni, a ja starałem się, w myślach uczernić
mu nieco brodę, odjąć trochę zmarszczek, odmłodzić o kilkanaście
lat. I udało się. Rabina Morgenszterna widziałem tylko raz. Jakie to
dziwne, że pierwszą znaną mi osobą, którą spotykam w Jerozolimie
jest właśnie chasyd z Amszynowa, którego widziałem tylko raz na
oczy.

- Oczywiście, że pamiętam cię rabi. Coś upuściłem, a ty to
podniosłeś.
- I podarowałeś mi to.
- Drobnostka.
- Jestem twoim dłużnikiem – nalegał – i chciałbym się jakoś
odwdzięczyć. Czy mogę ci coś ofiarować?
- Absolutnie nie ma potrzeby!
- Jesteś pewien, że niczego nie potrzebujesz? Nie masz żadnych pytań?
- Nie – pokręciłem głową, trochę ze smutkiem i dodałem że, szkoda,
że nie mieliśmy okazji porozmawiać wówczas, przed laty. Wtedy miałem
wiele pytań...
- ... i mnóstwo odpowiedzi na nie. Czy teraz zupełnie nic cię nie
nurtuje? – rabi Morgenstern nie dawał za wygraną.
- Jedyne co mi spędza sen z powiek to złoty środek na goldene jojch
[jid.: „złota zupa” – żydowskie określenie na rosół] - odparłem ze
śmiechem.
- To już coś! – rabi ożywił się – Ale mówiąc poważnie, co ci sprawia
kłopot? Nie umiesz ugotować rosołu?
- Chodzi mi o dobry żydowski rosół. O uchwycenie jego
niepowtarzalnej natury, aromatu i smaku. Zastanawiam się czy coś
takiego w ogóle istnieje.
- Czy rosół jest dobry czy nie to kwestia umowna. Rosół jest zawsze
taki jak kucharz który go przygotował. Usiądź proszę i posłuchaj.

Usadowiliśmy się w ławce przy wschodniej ścianie synagogi. Za
oknami panował już mrok.

- Jak zapewne wiesz, uczą tego nasi mędrcy, wszystko na świecie
posiada swą wewnętrzną strukturę duchową. Człowiek, kot, żaba,
badyl, kamień, a co za tym idzie, rosół też. Jaka jest w takim razie
pierwsza istotna czynność, którą musisz wykonać aby ugotować rosół?
- Powinienem kupić koszerną kurę.
- Brawo! Ale to nie wystarczy, żeby rosół był smaczny. Obydwaj
doskonale wiemy że „koszerne” nie zawsze musi znaczyć „smaczne”. Tak
jak kura musi być koszerna, tak samo umysł kucharza musi być
koszerny. Z rosołu zbieramy szumowinę, żeby był czysty i klarowny,
tak samo należy postępować ze swoją głową.
- Wykoszerować umysł?
- Tak. Właściwie to jest cały przepis na twój rosół.
- I na życie...
- Owszem, i na życie. Bo życie to rosół, a rosół to życie – Rabi
zaśmiał się i dalej ciągnął melodyjnie: Koszerność nie jest pojęciem
spożywczo-gastronomicznym, lecz duchowym. Należy do pojęć
proweniencji moralnej. Dotyczy; stroju, zachowania, sposobu
mówienia, w końcu umysłu. By być dobrym Żydem nie wystarczy
koszernie jeść, trzeba przez całe życie koszerować swój umysł, serce
i duszę. Wiesz o czym mówię? Oczywiście, że wiesz. Ale pozwól, że ci
wytłumaczę na przykładzie.

Rabi Morgemstern ruchem ręki wskazał na wnętrze synagogi i
ciągnął dalej:

- To wszystko, całe to oświetlone wnętrze synagogi to jest nasz
materialny świat. Za oknem panuje ciemność. To jest świat duchowy.
Świat duchowy pozostaje w ukryciu. Sam Bóg jest nistar [hebr.:
ukryty]. Spójrz teraz w okno. Czy coś dostrzegasz?
- Nic. Na zewnątrz jest ciemno.
- Na pewno nic nie widzisz patrząc w okno?
- Owszem, widzę jedynie odbijające się w szybie wnętrze synagogi.
- No właśnie. Tak to jest. Spoglądamy w okno, a widzimy tylko
odbicie świata materialnego. Kiedy ten świat zalewa rzęsiste
światło, szyba w oknie jest jak lustro. Podejdź do okna i powiedz co
teraz widać.
- Nadal to samo, ale widzę też swoje własne odbicie. Poza tym szyba
jest brudna.
Na ławce leżała zmięta strona gazety Hamodija, zacząłem wycierać
zakurzoną szybę.
- I co lepiej widać?
- Owszem, ...lepiej widzę siebie.
- Tak właśnie często robimy. Polerujemy okno duszy, li tylko po to
aby lepiej dojrzeć siebie. Dopóki jest „Ja”, nie ma miejsca dla
tajemnicy spotkania z Innym. A co tak naprawdę powinieneś zrobić,
żeby zobaczyć to co na zewnątrz spowija mrok?
- Wyłączyć światło.
- Tak. – Rabi wstał i przekręcił kontakt, zapanowała zupełna
ciemność – Kiedy twój wzrok przyzwyczai się do ciemności, gdy nie
będziesz zaabsorbowany oglądaniem świata wokół siebie i czubka
własnego nosa odbijającego się w szybie, dojrzysz to co jest po
drugiej stronie ulicy.

Po drugiej stronie ulicy była synagoga chasydów Toldos Aharon.
Wiedziałem to, ale teraz, też widziałem. Jej szare mury i półokrągłe
okna rysowały się w mroku zupełnie wyraźnie.

- Myślisz, że to już koniec? Że to wystarczy? To że widzisz, nie
znaczy że wiesz. Masz też inne zmysły poza wzrokiem. Uruchom je.

Otworzyłem okno na oścież i wciągnąłem zapach nocnej ulicy.
Gdzieś pieczono chleb. Może w pobliżu była piekarnia, lub jakaś
gospodyni piekła chałę na szabat? Otwierając, zatem okno duszy wiemy
więcej, nie tylko widzimy, ale i czujemy.

- A co ze zmysłem dotyku? Twoje poznanie nie będzie kompletne jeśli
nie dotkniesz tego co widzisz, nie namacasz chropowatej ściany, nie
poczujesz zimnych kamieni. Otwórz szerzej okno i wyjdź na ulicę.

Posłusznie wgramoliłem się na parapet i zeskoczyłem na chodnik.
Rabi Morgenstern wyjrzał za mną przez okno z miną człowieka, któremu
udał się dobry kawał.

- Żyjesz?
- Beezras Haszem rabi. [hebr.: Z pomocą bożą, rabi.]
- Boruch Haszem. [hebr.: Dzięki Bogu.] A teraz wejdź tu z powrotem.
Tylko po ludzku, przez drzwi.

Kiedy wszedłem do synagogi rabi siedział w ławce i coś pisał.
Kiedy skończył, wręczył mi kartkę z tajemniczym uśmiechem.

- Tu jest przepis na twój rosół.
......................................................c.d.n.

c.d.....Na kartce było napisane.....

[aniouek1]

Na kartce było napisane ołówkiem jedno zdanie:

„Wyrób sobie nawyk podśpiewywania przy gotowaniu rosołu, a twoja
zupa nabierze pogody ducha i blask rozjaśni jej złote oka i oblicza
tych którzy ją jedzą.”

- To wystarczy rabi?
- Powinno. Ale na wszelki wypadek odwróć kartkę.

Po drugiej stronie widniało:

„Przyjmij też zwyczaj tańczenia dookoła pieca na którym stoi garnek.
Taniec rozprasza przygnębienie i wypędza troski z rosołu.”

- Dziękuję. To znacznie więcej niż przepis na zupę.
- Nie interpretuj tego aż tak głęboko alegorycznie. To proste
prawdy. Radość przy gotowaniu nie jest czymś przygodnym i
bezwartościowym. Jest podstawowym składnikiem każdej potrawy. Jest
najważniejszą przyprawą. Dzięki niej, każdy kto zje twój rosół, nie
tylko naje się, nie tylko poczuje wspaniały smak, ale nakarmi
również duszę i swojego Anioła. Radość jest dobra dla duszy.

Rabi Morgenstern popatrzył w roztargnieniu na zegarek. Było już
chyba bardzo późno.

- O czym rozmawialiśmy?
- O tym, że radość jest dobra dla duszy... – przypomniałem i
zerknąłem na kartkę. Zdumiony spostrzegłem, że zamiast tekstu, który
przed chwilą czytałem, na kartce była wypisana zupełnie inna myśl:
„Radość jest dobra dla duszy, a zatem, za wszelką cenę unikaj
przygnębienia. Jeśli nie możesz sobie z nim poradzić, nie gotuj!
Chyba nie chcesz otruć domowników?”

Stałem zupełnie zdezorientowany.

- Przewróć na drugą stronę i czytaj dalej.

- „Przygnębienie jest źródłem wszystkich chorób i dolegliwości.
Kiedy gotujesz spoczywa na tobie wielka odpowiedzialność; oto przed
tobą leży na stole połówka świeżego kurczaka. Został przebadany
przez weterynarza i rabina: był zdrowy i jest koszerny. Nie po to ci
dwaj napracowali się, a zwierze dało gardła pod rzeźnicki nóż, byś
ty wszystko zepsuł.”

- Rabi, dałeś mi... zaczarowaną kartkę?
- To zupełnie zwyczajna kartka. Są na niej odpowiedzi na twoje
pytania.
- Jak długo ta kartka zamierza udzielać odpowiedzi?
- Dotąd, dokąd ty będziesz miał pytania. Czyli... zawsze. Żebyś już
nigdy nie mówił że nie masz pytań! Dokąd ziemia nosi człowieka, on
nosi swoje pytania. Na koniec, ale dopiero na koniec, przychodzi
Wielka Odpowiedź. Tak jak jest napisane w Pirkej de Rabi
Eliezer: „Gdy dusza wychodzi, nastaje pokój. Kończą się pytania.
Przychodzi Odpowiedź”. Zaj gezunt! [jid.: Trzymaj się!]

Rabi Morgenstern wyciągnął rękę na pożegnanie.

- Lehitraot rabi! [hebr.: Do zobaczena rabi.]
- Lehitraot. Lech le-szalom! [hebr.: Do zobaczenia. Idź w pokoju.]

Wyszedłem nieco oszołomiony. W powietrzu czuć było nadciągający
świt. Po kilku krokach obejrzałem się. Na tle grafitowego nieba
widniała synagoga Ksaf Sofer, a w jednym z okien stał rabi
Morgensztern. Czyżby chciał powtórzyć numer z wychodzeniem na ulicę
przez okno? Lecz on pomachał ręką, delikatnie odbił się od parapetu
i zamiast zeskoczyć na chodnik poszybował w górę. Zatoczył koło nad
dzielnicą Bat Ungarit i pofrunął w kierunku synagogi amszynowskich
chasydów.

Jakub Skrzypczak
03.11.2008.
----------------------------------------------------------
Źródło: Jewish.org.pl Portal spolecznosci zydowskiej

O...talentach - Ks. Eugeniusz Burzyk

[aniouek1]

33. Niedziela Zwykła – Rok A, Mt 25, 14-30

W opowiadaniu Mrożka człowiek chce sprzedać siebie jako niewolnika.
Kiedyś należał do państwa komunistycznego, więc teraz został bez
właściciela. Kupujący stwierdził, że nie może go nabyć, bo skoro
państwo się rozpadło, jest wolnym człowiekiem. Niedoszły niewolnik
rozpłakał się, mówiąc z wyrzutem: – Dlaczego mi pan przypomina o
moim nieszczęściu? .

Sługa, który zakopał w ziemi otrzymany talent, tłumaczy, że zrobił
to ze strachu przed jego utratą. A przecież wystarczyło powierzyć
otrzymane pieniądze bankierom – w takim przypadku ryzyko byłoby
minimalne. Człowiek o mentalności niewolnika nie jest zdolny do
najprostszej inicjatywy. Paraliżuje go najmniejsze ryzyko, które
widzi w każdym działaniu.

„Człowiek! Żyje, lecz nie dysponuje swoim życiem; myśli, ale nic nie
wie; żyje w stadzie, choć jest indywidualistą; jest
indywidualnością, ale nie potrafi żyć samotnie; […]. Największy
jednak kłopot polega na tym, że narzuca sobie prawa, a nie jest w
stanie ich przestrzegać: jest więc zmuszony żyć w kłamstwie i
pogardzie dla siebie” – pisze Imre Kertész.


Ks. Eugeniusz Burzyk
[e-mail]
16 listopada 2008 - Niedziela

------------żródło: www.diecezja.bielsko.pl/index.php?
pokaz=szkice&id=551

[kendo]

"rzucilas" pare slow i zniklas

"rosol" z moralem to co na razie poczytalam.