Strzembosz obywatelem Jedwabnego

[ignorant11]

Sława!
Strzembosz obywatelem Jedwabnego

• Gross kontra Strzembosz (02-04-01, 18:46)


Profesor Tomasz Strzembosz odbierze dziś tytuł Honorowego Obywatela Miasta
Jedwabne. Decyzję w tej sprawie radni miejscy podjęli jednogłośnie
dziewiątego września. Profesor Strzembosz, jako jedyny historyk o takim
autorytecie, stanął w obronie mieszkańców Jedwabnego podczas fali oskarżeń,
które pojawiły się przed trzema laty po publikacji książki Jana
Grossa "Sąsiedzi". Okazją do przyznania mu tytułu Honorowego Obywatela
właśnie teraz jest promocja najnowszej książki profesora - "Antysowiecka
partyzantka i konspiracja nad Biebrzą X 1939-VI 1941". Profesor Tomasz
Strzembosz będzie pierwszym Honorowym Obywatelem Jedwabnego.


Pozdrawiam i zapraszam na:
Forum Słowiańskie

[ignorant11]

Sława!
Manipulacje Grossa?
Tomasz Strzembosz 02-04-2001, ostatnia aktualizacja 02-04-2001 19:00

Jan Tomasz Gross pominął kilkadziesiąt zeznań różnych osób - świadków,
oskarżonych itd. - którzy mówili o sprawczej roli Niemców, a przytoczył jedynie
zeznania mówiące o udziale Polaków. Fragmenty artykułu prof. Tomasza
Strzembosza "Inny obraz sąsiadów" ("Rzeczpospolita")

Poniższy artykuł nie jest wyjaśnieniem tego, co zdarzyło się w Jedwabnem 10
lipca 1941 r., lecz dotyczy zawartości specyficznego źródła, jakim są zeznania
przed oficerami śledczymi, prokuratorami i sądem, składane w Łomży w 1949 roku,
a także tego, w jaki sposób źródło to odczytał prof. Jan T. Gross, dając temu
wyraz w swej książce "Sąsiedzi". (...)

Nie sposób w artykule prasowym zawrzeć to wszystko, co wynika z lektury owych
dokumentów. (...) Mogę jednak przekazać kilka stwierdzeń, które wynikają
expressis verbis z dokumentów, które prof. Gross uznał za tak istotne dla
procesu dochodzenia prawdy.

Dotyczyć one będą:

- Liczby osób oskarżonych o udział w morderstwie obywateli polskich żydowskiego
pochodzenia w mieście Jedwabne.

Będzie tu mowa jedynie o mieszkańcach tego miasteczka, gdyż uczestnicy mordu
spoza niego występują w dokumentach zbyt ogólnikowo i anonimowo, by można było
ich zidentyfikować.

- Udziału w tym morderstwie Niemców, tzn. umundurowanych i uzbrojonych
funkcjonariuszy formacji policyjnych. (...)

A więc - Niemcy!

Ilu ich było? Nie wiemy. Być może, iż mówiła prawdę kucharka posterunku
żandarmerii w Jedwabnem Julia Sokołowska, która podczas rozprawy 17 maja
zeznała: "Dnia krytycznego było 68 gestapo, bo dla nich szykowałam obiad, zaś
żandarmerii było bardzo dużo, bo przyjechali z różnych posterunków". (...)

W zeznaniach widzimy ich, jak wyciągają z mieszkań miejscowych mężczyzn i pędzą
ich na rynek lub do "zganiania" Żydów.

W innych, niecytowanych tutaj zeznaniach, mówi się o żandarmach i
gestapowcach "pędzących" Żydów przez ul. Cmentarną ku stodole Śleszyńskich.
Nigdzie jednak nie zeznaje się o ich roli w podpaleniu stodoły. Zresztą, jak
już pisałem, ów moment jest starannie omijany w zeznaniach.

Jedynie jeden świadek wymienia konkretnego podpalacza - Polaka (mowa tutaj o
Józefie Kobrzenieckim). Nie wydaje się jednak, aby było możliwe, by Niemcy,
kontrolując cały przebieg przygotowań do mordu, pozostawili Polakom ostateczne
jego wykonanie. (...)

Liczba Polaków biorących udział w zbrodni. (...)

Jeżeli podsumujemy (...) dane, wyniknie z nich, że (...) w którejś z faz
zbrodniczego aktu z 10 lipca 1941 r. uczestniczyły 23 osoby spośród
społeczeństwa polskiego. Jest to liczba dość prawdopodobna, gdyż podobne liczby
wymieniają relacjoniści - świadkowie zdarzenia (m.in. Stefan Boczkowski). Mamy
więc do czynienia nie ze "społeczeństwem" Jedwabnego, lecz grupą
kilkudziesięciu mężczyzn. (...)

Wśród tych współuczestników zdarzeń z 10 lipca niewątpliwymi zbrodniarzami
numer jeden byli: Marian Karolak, burmistrz komisaryczny, i Karol Bardoń,
występujący wielokrotnie wraz z Niemcami jako ten, który wywierał przymus na
innych.

Mówi się także parokrotnie w zeznaniach o jakichś niezidentyfikowanych
młokosach z okolicznych wsi i o zwykłych gapiach, towarzyszących zdarzeniom i
zapewne nieświadomych tego, czym one się zakończą. Podobnie było (...) z
większością bezpośrednich uczestników - Polaków. (...)

Podsumowując, decydujące były: rola Niemców - jako inspiratorów, organizatorów
i współsprawców - i udział kilkudziesięciu Polaków, w tym także przymuszonych.
Sąd w uzasadnieniu wyroku z 1949 roku wyraźnie podkreślił, że oskarżeni
działali pod wpływem niemieckiego terroru. A jednocześnie postawa innych,
uciekających w zboże, ukrywających się w domu, wreszcie - jak Józef Żyluk -
opiekujących się pozostałymi z masakry współobywatelami. Józef Żyluk,
przymuszony do prowadzenia na rynek dwóch Żydów z młyna mieszczącego się na
skraju Jedwabnego, puścił ich, ratując im życie. Jeden z nich, o nazwisku
Zdrojewicz, przeżył wojnę. Podobnie Zofia Górska w piśmie z 2 marca 1949 roku
skierowanym do Sądu Okręgowego w Łomży, pisząc w sprawie swego aresztowanego
męża Romana, powiada, iż już po masowym mordzie w Jedwabnem małżeństwo Górskich
ukrywało w swoim domu dwóch sąsiadów pochodzenia żydowskiego Partyjera
Serwetarza i jego brata (...).



Pozdrawiam i zapraszam na:
Forum Słowiańskie

Manipulacje Grossa? (2)

[ignorant11]

Sława!
Manipulacje Grossa? (2)


Obraz zasadniczo inny niż ten, który zarysował prof. Jan Gross w
swych "Sąsiadach". Skąd zatem pochodzi owa różnica? Otóż Jan Tomasz Gross
pominął kilkadziesiąt zeznań różnych osób - świadków, oskarżonych itd. - którzy
mówili o sprawczej roli Niemców, a przytoczył jedynie zeznania mówiące o
udziale Polaków. Oparł się m.in. na pierwszych, później odwołanych, zeznaniach
kucharki Julii Sokołowskiej oraz pismach niemieckiego żandarma Karola Bardonia,
który skazany na karę śmierci stara się rozmyć swoją odpowiedzialność,
obciążając winą mieszkańców miasteczka. Nie wytłumaczył nigdzie powodów takiej
selekcji. Nie wyjaśnił, dlaczego uwzględnia jedne, a odrzuca drugie dokumenty.

Zwraca również uwagę fakt, że relacja nieprzesłuchanego przez sąd Szmula
Wasersztajna oraz zeznania świadków oskarżenia Abrama Boruszczaka i Eljasza
Grądowskiego zostały faktycznie zdezawuowane. Okazało się bowiem zarówno w
świetle zeznań mieszkańców Jedwabnego, jak i obywatela polskiego pochodzenia
żydowskiego Józefa Grądowskiego, że Abram Boruszczak nigdy nie mieszkał w
Jedwabnem, a Eljasz Grądowski, skazany za kradzież, został przez władze
sowieckie uwięziony i jeszcze w 1940 roku wywieziony w głąb ZSRR. Powrócił do
Polski dopiero w 1945 roku, a więc niczego nie widział. Tenże Józef Grądowski
powiedział, że dzięki pomocy nieznanego mu bliżej Polaka wyrwał się z rąk
niemieckich w dniu morderstwa.

Wszyscy trzej oskarżyciele zostali przez sąd potraktowani jak ludzie, którzy o
czymś słyszeli, ale nie byli bezpośrednimi świadkami. W skardze kasacyjnej do
Sądu Najwyższego obrońcy skazanych zwrócili uwagę na fakt, że Szmul Wasersztajn
nie został przesłuchany ani przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa, ani
przez prokuratorów, ani podczas przewodu sądowego.

Odpowiadając na ten zarzut, Sąd Najwyższy stwierdził, że było to poważne
uchybienie, jednak rozpatrując sprawę, nie opierał się na relacji Wasersztajna,
lecz świadków bezpośrednich, uchybienie to więc nie miało większego znaczenia.
Właśnie od Szmula Wasersztajna pochodzą najbardziej drastyczne fragmenty
książki profesora Grossa. Te tak bardzo działające na wyobraźnię fakty nie
uzyskały potwierdzenia w żadnych innych źródłach.

Czytelnikowi pozostawiam wszelkie komentarze.

"Rzeczpospolita" 31 marca - 1 kwietnia 2001


Tomasz Strzembosz


Pozdrawiam i zapraszam na:
Forum Słowiańskie