witomir
25.01.06, 14:37
Od kilku lat na łamach Taraki przewija się dyskusja na temat pochodzenia
Słowian. Nikt nie wspomniał jednak o tym, że mamy obecnie coraz więcej
ciekawych danych genetycznych na temat pokrewieństw poszczególnych narodów
Europy oraz wewnętrznego zróżnicowania genetycznego krajów.
W jaki sposób prowadzone są takie badania? Używa się w nich męskiego
chromosomu Y oraz mitochondrialnego DNA (mDNA). Dlaczego nie innego materiału
genetycznego? Otóż wspomniane wyżej dwa typy DNA nie ulegają crossing over,
czyli przekrzyżowaniu podczas rozmnażania. Chromosom Y, który determinuje płeć
i występuje tylko u chłopców, przekazywany jest z ojca na syna. Zmianom ulega
jedynie pod wpływem rzadkich mutacji. A więc z biegiem wielu pokoleń różne
mutacje zostawiają ślad na tym chromosomie i ilość różnic w kodzie
genetycznym, zapisana na tym chromosomie, pomiędzy dwoma osobnikami jest w
dużym stopniu proporcjonalna do czasu, w którym ich linie rozeszły się.
Natomiast mDNA przekazywane jest dzieciom tylko przez matkę. Mitochondrialne
DNA nie jest przekazywane przez ojca.
Co do tej pory ustalono dzięki analizie chromosomu Y i mDNA? Udowodniono, że
zdecydowana większość współcześnie żyjących członków plemienia Aarona, niegdyś
kapłanów żydowskich, rzeczywiście miała w niedawnej przeszłości wspólnego
przodka (przypuszczalnie Aarona), gdyż wszyscy mają bardzo podobny chromosom
Y. A sami kapłani byli tylko niezwykle rzadko (dużo rzadziej niż się sami może
spodziewali!) zdradzani przez swoje żony.[1] W południowej Afryce istnieje
grupa zwana Lembo, która wyznaje religię żydowską, choć wykazuje rasowe cechy
negroidalne. Badania DNA pokazały, że geny po mieczu pochodzą od jednego lub
niewielkiej grupy kapłanów żydowskich z linii Aarona, którzy kilkaset lat temu
zawędrowali do Afryki i wzięli za żony kobiety afrykańskie, gdyż badane mDNA
miało właśnie takie cechy.[2]
Większość genotypu europejskiego jest bardzo stara i pochodzi od ludzi, którzy
zasiedlili Europę ok. 40 tys. lat temu. Najwyżej 20% genotypu Europejczyków
pochodzi od przybyszów z Azji Mniejszej i Azji Środkowej, którzy przywędrowali
w ciągu ostatnich 10 tys. lat.[3] Udowodniono też zdecydowanie jednolite
pochodzenie Romów od niewielkiej grupki, która wywędrowała z Indii.[4]
Poszczególne narody różnią się jednorodnością swojego materiału genetycznego.
Na przykład Chorwacja kontynentalna ma duży udział haplotypów typowych dla
Polaków i Rosjan, ale już wyspy Dalmacji są prawdziwą mieszanką i dopatrzono
się tam nawet genów Awarów.[5]
Największym zaskoczeniem w genetyce Europy było spowinowacenie Greków z
Etiopczykami i innymi mieszkańcami okolic Sahary. Grecy są do nich bardziej
podobni niż do Włochów, Słowian, czy Turków.[6] Jedna z hipotez mówi, że jest
to wynik importu wielkiej liczby niewolników z terenu Afryki w czasach
starożytnej Grecji. Natomiast wśród żyjących na północy Grecji Macedończyków
dopatrzono się innych genotypów, może właśnie prawdziwych pra-Greków, a może
jeszcze zupełnie innego zaginionego narodu. Z drugiej strony pokazano, że
populacja Norwegów jest genetycznie bardzo podobna do Niemców i innych
środkowych Europejczyków, chociaż zawiera elementy wschodnioeuropejskie, które
być może są dowodem pobytu Słowian także na tych terenach.[7]
I co ciekawe. Polska wydaje się jednym z najbardziej jednorodnych i zwartych
genetycznie narodów Europy. Próbki wzięte z różnych części Polski różniły się
między sobą w mniejszym stopniu niż podobne próbki brane z różnych zakątków
innych krajów. Genetycznie wykazujemy duże podobieństwo zarówno do zachodnich,
jak i wschodnich sąsiadów, choć podobieństwo do Niemców jest trochę mniejsze
niż do Rosjan. Podobieństwo do Niemców jest mniejsze niż się spodziewano -
pomimo dużego natężenia średniowiecznej kolonizacji niemieckiej i długiego
kontaktu obu narodów.[8]
Wstępne badania genetyczne populacji Polski pokazują, że jesteśmy narodem
"dobrze wymieszanym" i mamy zaskakująco niską domieszkę osobników, którzy
mogli przywędrować z nawet tak niedalekich terenów jak Bałkany lub Ural. W
naszych haplotypach trudno dopatrzyć się takiego rozwarstwienia genetycznego
jak w Indiach, ani takiego geograficznego zróżnicowania jak w Chorwacji,
Wielkiej Brytanii lub Francji. Czyżbyśmy tu więc byli od zawsze? Jak
pozostająca w tym samym miejscu oś koła historii.
Podsumowując, badania europejskiego DNA pokazują że migracje ludności miały
mniejsze znaczenie niż się spodziewano, a udział elementów wschodnich,
mongoloidalnych, w genomie europejskim jest niezwykle mały. Nawet Węgrzy
okazują się mieć jedynie kilka procent krwi "azjatyckiej" i podobnie jak inni
Ugrofinowie (Finowie lub Estończycy) są genetycznie blisko
spokrewnieni-wymieszani z sąsiadami, tak że na linii
Węgry-Polska-Litwa-Estonia-Finlandia istnieje prawie że kontinuum genetyczne,
bez względu na skrajnie niepodobne języki! Na przykład najczęstszy w Europie
Środkowej haplotyp XI chromosomu Y występuje u 44% Ukrainców, 44% Rosjan i 41%
Węgrów, co sugerowałoby silnie słowiański element u Węgrów. Co ciekawe, Węgrzy
mają najwyższy spośród ludności nie-żydowskiej udział haplotypów typowych dla
Izraelitów! Na tym dosyć nudnym tle nasz kraj wydaje się jeszcze bardziej
monotonny! Po prostu polski. Według wstępnych, pobieżnych badań DNA
mieszkańców Polski na razie trudno dopatrzyć się wyraźnego rozwarstwienia
genetycznego między potomkami ludności chłopskiej a szlachtą, co sugerowałyby
teorie pochodzenia szlachty polskiej od Sarmatów, Scytów czy Chazarów, chyba,
że... byli oni już wcześniej dobrze z nami wymieszanymi sąsiadami, albo było
ich tak mało, że zgubili się w marginesie błędu statystycznego.
Łukasz Łuczaj
lukasz.luczaj@interia.pl
LITERATURA
* 1. Hammer MF, Skorecki K & al. 1997. Y Chromosomes of Jewish Priests.
Nature, Volume 385, January 1997
* 2. Thomas MG et al. 2000. Y chromosomes traveling south: the cohen modal
haplotype and the origins of the Lemba - the "Black Jews of Southern Africa".
Am J Hum Genet. 2000 Feb;66(2):674-86.
* 3. Semino O. et al. 2000 The Genetic Legacy of Paleolithic in Homo
sapiens sapiens extant Europeans: a Y chromosome perspective. Science 290(10):
1155-1159
* 4. Gresham D. et al. 2001. Origins and Divergence of the Roma (Gypsies).
Am. J. Hum. Genet. 69:1314-1331, 2001
* 5. Barac L et al. 2003 Y chromosomal heritage of Croatian population and
its island isolates. European Journal of Human Genetics (2003) 11, 535-542
* 6. Arnaiz-Villena 2001. HLA genes in Macedonians and the sub-Saharan
origin of the Greeks. Tissue Antigens February 2001, vol. 57, no. 2, pp. 118-127
* 7. Passarino G et al. 2002 Different genetic components in the Norwegian
population revealed by the analysis of mtDNA and Y chromosome polymorphisms.
Eur J Hum Genet. Sep;10(9):521-9 Bamshad, M. et al. Genetic evidence on the
origins of Indian caste populations. Genome Res 11, 994-1004 (May 2001).
* 8. Ploski R. et al. 2002 Homogeneity and distinctiveness of Polish
paternal lineages revealed by Y chromosome microsatellite haplotype analysis.
Hum Genet (2002) 110: 592-600
* 9. Lucotte, Gerard 2003. Y-Chromosome DNA Haplotype XI in Eastern Europe
* Human Biology - Volume 75, Number 3, June 2003, pp. 405-410
