drf
16.01.08, 22:58
NIE – skrót od słowa "Niepodległość"; kadrowa organizacja wojskowa, której
zadaniem było kontynuowanie walki o niepodległość Polski po wkroczeniu Armii
Czerwonej.
Idea NIE narodziła się w drugiej połowie 1943 roku w Polsce jako rozwinięcie
instrukcji Rządu RP na uchodźstwie z 27 września 1943, przewidującej
zachowanie konspiracji cywilnej w przypadku nienawiązania stosunków z ZSRR.
Autorami koncepcji organizacyjnej i pierwszej wersji statutu byli wysocy
oficerowie Armii Krajowej. Sama koncepcja NIE była konkretyzowana przy okazji
wymiany depesz pomiędzy Komendantem Głównym AK gen. Tadeudszem Komorowskim, a
Naczelnym Wodzem gen. Kazimierzem Sosnkowskim, dotyczących Akcji Burza.
Struktury NIE w terenie miały być rozbudowywane przez ściśle zakonspirowany
sztab z płk Emilem Fieldorfem - "Nilem" na czele. Przy doborze członków
obowiązywały surowe kryteria - ścisła konspiracja i przede wszystkim nakaz
zrywania kontaktów z AK.
Nil-Fieldorf został powołany do zadań organizacyjnych, zaś po ich zakończeniu
miał zostać Szefem Sztabu Komendy Głównej NIE. Na stanowisko Komendanta
organizacji przewidywany był natomiast przez Naczelnego Wodza gen. Leopold
Okulicki "Niedźwiadek". Po przerzuceniu do Polski (21/22 maja 1944 roku)
został 27 lipca 1944 roku Komendantem NIE (gen. Bór-Komorowski zapoznał go z
wytycznymi gen. Sosnkowskiego oraz szczegółami misji Nila-Fieldorfa i stanem
organizacyjnym NIE na Kresach Wschodnich). Wybuch Powstania Warszawskiego i
realizowana przez AK Akcja Burza spowodowały całkowitą dezorganizację struktur
NIE i utratę łączności z terenami na wschód od linni frontu. Większość
oficerów oddelegowanych do NIE wzięła udział w powstaniu, tym samym
dekonspirując się i po kapitulacji musiała pójść do niewoli niemieckiej. Po
upadku powstania gen. Okulicki powierzył gen. Nil-Fieldorfowi odbudowanie od
podstaw struktur NIE.
Rząd RP na emigracji dowiedział się o ściśle tajnej koncepcji NIE dopiero po
wrześniowej dymisji Naczelnego Wodza gen. Sosnkowskiego, choć jeszcze aż do
grudnia 1944 roku nie znał zasięgu prac organizacyjnych. 22 listopada 1944
roku gen. Okulicki otrzymał wytyczne rządu w sprawie organizacji specjalnej
sieci konspiracyjnej na Kresach Wschodnich. Rząd Mikołajczyka przewidywał
rozwiązanie AK, a w kwestiach dotyczących formowania NIE polecono nawiązanie
współpracy z Delegatem Rządu na Kraj Janem Stanisławem Jankowskim. W pierwszej
dekadzie stycznia 1945 "Niedźwiadek rozesłał wtajemniczonym politykom statut
NIE, wg którego organizacja miała mieć charakter apolityczny, głęboko
zakonspirowany, o strukturze wojskowej z nadbudową polityczną po jednym
reprezentancie stronnictw tzw. grubej czwórki (SP, SL-Roch PPS-WRN oraz SN).
Do pierwszego zapewne spotkania kierownictwa wojskowo-politycznego NIE doszło
w Krakowie 16 stycznia 1945 roku i uczesticzyli w nim gen. Okulicki, gen.
Fieldorf, Delegat Jankowski oraz Stanisław Jasiukowicz.
Bezpośrednie działania NIE miała podjąć po rozwiązaniu Armii Krajowej 19
stycznia 1945. Organizacja została sparaliżowana po przypadkowym aresztowaniu
gen. Emila Fieldorfa "Nila" (7 marca 1945) przez NKWD i zesłaniu go -
nierozpoznanego - w głąb ZSRR oraz po aresztowaniu gen. Leopolda Okulickiego
"Niedźwiadka" wraz z przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego (27 marca 1945
) i wywiezieniu do Moskwy, gdzie władze sowieckie wytoczyły im w czerwcu 1945
r pokazowy "proces szesnastu".
Kolejny komendant NIE - płk Antoni Sanojca w porozumieniu z dowódcą AK w
likwidacji - płk Janem Rzepeckim wystąpił do p.o. Naczelnego Wodza Polskich
Sił Zbrojnych gen. Władysława Andersa o rozwiązanie NIE, co nastąpiło 7 maja
1945. Jednocześnie podjął on decyzję o kontynuowanie działań w postaci
powołanej Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj.
Organizacja NIE wedle swojego statutu była organizacją nastawioną przede
wszystkim na działalność długoterminową. W bieżącej natomiast ograniczano się
do samoobrony, propagandy, wywiadu i kontrwywiadu oraz badania nastrojów w
Armii Czerwonej i Armii Ludowej. Nie przewidywano z kolei akcji dywersyjnych,
ani działalności partyzanckiej. Rozwiązanie NIE i powołanie w jej miejsce DSZ
na Kraj świadczyło o rezygnacji przez Sztab Naczelnego Wodza z zamierzeń
długofalowych na rzecz działań o charakterze wybitnie doraźnym.
