tawnyroberts
30.07.09, 21:05
W cytowanym już na tym forum roczniku „Połoniny" z 2004 r. pojawił
się także, mocno związany z tematyką forum, tekst Andrzeja
Potockiego «Z archiwum „Chrynia"» , który pozwolę sobie zacytować w
tym wątku w całości. Rocznik „Połoniny" jest wydawany przez
Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich.
«Z archiwum „Chrynia"»
Po raz pierwszy publikujemy dokumenty odnalezione niedawno w
okolicach Baligrodu. w miejscu, gdzie był kiedyś upowski bunkier.
Znajdowały się one w metalowej puszce wraz z kilkudziesięcioma
innymi dokumentami stanowiącymi jak należy sądzić, część archiwum
sotni UPA „Chrynia". W puszce były także: mapa rejonu, konserwa
amerykańska, płaska bateria do latarki, kilka ołówków kopiowych i
pudełko pasty. Niestety w mapę owinięto baterie do latarki, co
spowodowało niemal zupełne jej zniszczenie. Nie wykluczone, że
zaznaczone były na niej upowskie bunkry, z których zapewne część
jeszcze nadal nie została odkryta.
*Siły wroga*
Pierwszym z publikowanych dokumentów jest dokument stanowiący
rozpoznanie sił polskich według stanu na 1. lutego 1946 r., dokonane
przez jednostki wywiadu kurenia UPA „Rena". Jest to poczerniała,
dwustronnie zapisana, kratkowana kartka papieru, wyrwana z zeszytu
szkolnego.
Dlaczego akurat w lutym 1946 r. powstał taki dokument? Komu i po co
potrzebne było rozpoznanie sił polskich w Bieszczadach i Beskidzie
Niskim? Otóż w październiku 1945 r. Mirosław Onyszkiewicz „Orest" –
dowódca okręgu wojskowego „Sian", czyli głównodowodzący UPA w
Polsce – wydał Wasylowi Mizernemu „Renowi" rozkaz utworzenia odcinka
taktycznego „Łemko", obejmującego Bieszczady i Beskid Niski. „Ren"
był dowódcą kurenia, w skład którego wchodziły początkowo
sotnie: „Chrynia", „Bira" i „Didyka". W Bieszczadach operowały też w
tamtym czasie samodzielne sotnie „Myrona" i „Karmeluka". „Ren"
przystąpił do organizacji odcinka, tworząc równocześnie wywiad.
W połowie stycznia 1946 r. na teren utworzonego odcinka
taktycznego „Łemko" przyjechał „Orest". Na ogół przebywał w
okolicach Baligrodu. Dokonał nie tylko inspekcji poszczególnych
sotni, ale także, jak należy sądzić, wydał polecenie dokładnej
inwentaryzacji sił polskich, zarówno stanu liczbowego, jak i
rozlokowania. Rozpoznanie miało miejsce w lutym 1946 r. i zakończyło
się sporządzeniem odpowiedniego zestawienia zebranych danych. Na
początku marca ,,Orest" w oparciu o analizę zebranych materiałów
wywiadowczych podjął decyzję o likwidacji placówek Wojsk Ochrony
Pogranicza na całym odcinku taktycznym „Łemko". 20 marca rozbito
placówkę WOP i posterunek MO w Jaśliskach. 22 marca wopiści wobec
narastającego zagrożenia opuścili Komańczę, Wolę Michową i
Radoszyce. Także milicjanci z Woli Michowej opuścili posterunek. 24
marca upowcy zdobyli i zniszczyli posterunek MO w Bukowsku. 26 marca
opuszczona została strażnica WOP w Łupkowie oraz spalona przez UPA
strażnica WOP w Komańczy. Wopiści i milicjanci zgromadzeni w
Łupkowie uciekli na teren Czechosłowacji. Idące im na odsiecz
oddziały WOP i wojska poniosły dotkliwe straty. Praktycznie granice
Polski w Bieszczadach i części Beskidu Niskiego nie były chronione.
W tej sytuacji sotnie „Myrona", „Karmeluka" i „Bira" w kwietniu 1946
r. swobodnie operowały także na terenie Słowacji.
Oddziały UPA mając pełne rozeznanie w kwestii rozlokowania i
liczebności sił polskich nasiliły działania bojowe, atakując także
wojsko i posterunki milicji. Tylko w przeciągu 10 dni od 17 marca
1946 r. zginęło ponad stu wopistów, milicjantów i żołnierzy.
A oto przetłumaczone na język polski zestawienie znalezione w
archiwum „Chrynia". Ważne także dla nas, bowiem daje obraz, jak duże
siły zostały zaangażowane w zwalczanie upowskiego podziemia, które
na tym terenie, w tamtym czasie miało w oddziałach około 600 osób.
«Siły wroga wg stanu na dzień 1 lutego 1946 r.
„MO” (kolejno podano liczbę porządkową, miejscowość, liczebność
załogi, nazwisko dowódcy, uwagi)
1. Cisna – 15 – Martinger – do 12.I.
2. Baligród – 35 – Słowik – plus MO z Cisnej
3. Wola Michowa – 9 – Karpiel S.
4. Komańcza – 7
5. Szczawne – 8
6. Tarnawa Dolna – 8
7. Zagórz – 13
8. Bukowsko – 8
9. Sanok – ok. 80
10. Niebieszczany – 3
11. Pisarowce – 8
12. Jaśliska – 6 – Piątkowski
13. Rymanów – 10 – Strączek
14. Dukla – 8
Razem 218
„WOP” – (komendy)
1. Wola Michowa – 45
2. Łupków – 41
3. Radoszyce – 20
4. Komańcza – 180
5. Jasiel – 48
6. Czeremcha – 20
7. Jaśliska – 90
8. Barwinek – 40
9. Baligród – 280 – (nieczytelne nazwisko dowódcy) – WP
10. Zagórz – 47 – kom. (nieczytelne nazwisko dowódcy) – WP
11. Bukowsko – 30 – WP
12. Mokre – 28 – WP
13. Postołów – 30 – WP
14. Sanok – ok. 2300 – WP
15. Rymanów – 150 – WP
16. Dukla – 75 – WP
Razem 3392
+ Sanok – 1120 – 23 pułk
Razem 4512
Inni
1. Komańcza – 12 – SOK
2. Łupków – 6 – SOK
3. Zagórz – 28 – oddział konny
4. Sanok – 40 – UBP
5. Zagórz – 45 – SOK
MO 218
WOP i WP 4512
Inni 131
Wszystkich razem 4861
P. 24.II.1946 r.
/-/ podpis nieczytelny»
