.....H O L N Y ....

[Gość: Ciupazka]

Idzie zmiana pogody, końcy sie babie lato w Tatrach, piykno jesień pódzie
precki, kie zaduje nas wiaterek holny... Ryktuje sie juz i ostrzegomy
turystów, coby przy holnym w Tatry sie nie pchali, kie im zycie miyle,
ba haj!

" Ballada o halnym wietrze" - St.Nędza-Kubiniec

Halny wietrze jesienny, ftory w usak mi dzwonis
melodiom ostrzonom na głazie,
takom nute mi śpiywoj, ze zabocyć jom trudno -
o jaworze w Pieninach, ftory bukom tatrzańskim sie kłanio,
o juhasie wiedącym kiyrdel owiec w perć żmudnom,
o pasterce w zielonym upłazie.

Dujze, wietrze ogromny, z południowej tatrzańskiyj przełęcy,
Kłęb sie burom kurniawom, ze świstym w doline spadoj,
jaze sie piorgi posujom pchnięte w dół stromym źlebey,
stary sałas na holi w przycisak sie ozjęcy,
cuby smreków targane ozesujom igliwie,
zniknom tropy zajęce i znaki po sarnik śladak.

Duj wietrze jazgotliwy, jaz sie starzec zafucy
I z piersi zadysanyj głos mosięzny dobyndzie,
długom powiyść opowie, ftorom niegdyś zasłysoł,
historie kamiynnom i zaklyntom w legendzie.

Młodym piersi rozdymoj i jak bębny bojowe napinoj,
niek im serca jak dzwony uderzom mocnym spiżem,
skrzydła kute z granitu do ramion im przypinoj,
coby droge se naśli znacnie do słonka blizyj.

--------------------------------------------------------------------

Holny wietrze ty dziki o gorącym oddychu,
ftory stawy wypijos, lasy napełnios trwogom,
ide tobie naprzeciw ściyzkom o stromym brzegu,
gnieciony lat cięzorem , samotnom, skalistom drogom.
Idem, idem dalyko, jaze do samego końca...
Ino wiater mi o pierś uderzo.
Ciymność. Nika nie widzem słońca.
Groby zmarłyk pokolyń trowa pokrywo świyzo...

[Gość: Ciupazka]

Kie telo duje, to ino cytać o tym pierońskim wietrze... Sukojcie wiersycków
o nim i to syćka, ka ftory... Jo nasłak jesce jedyn :

...."HALNY" - autor: Z. Barglik

Kie od Tater halny duje,
Kozdy ceper sie dziwuje,
Bo od dolin, jaz po regle,
Sytko śpasy cyni dieble.

Wiater gwizdo na sermater,
Limba fajke zuje w zymbak,
Morskie Oko w góre skoko,
A wantule sadzom grule.


Owca strasy gęś z korkowca,
Baron smyckiem rżnie makaron,
Kohut marsia gro na rogu.
A kozicka cumel cycka.

Ino misiu stary, bury,
Łazi zmierzły i ponury,
Fucy nosem - "Do skoranio,
Ftoz to wyrwoł mnie ze spanio"?

A myślicie , ze u nos nie duje, to sie grubo mylicie, duje tyz, jak jasny
pieron... Fto płony, to moze wygarnąć, uwozojcie sercowi, bo holny nobarzyj
takik rod widzi, lykarstwa zawcasu trza połykać, ba haj!
Telo.Pozdr.

[Gość: wiater]

...to jo, wiaterek holny... Podułek se, prędkość mom niezłom - 108 km/godz.
Dobro, he?
Powymiatom syćkie śmieci po turystak i gościach w Tatrach i po Zokopanym.
Posprzątom Krupówki ino piyknie pytom pomózcie mi, bo som rady nie dom, ba
haj!
Pozdrowiom i obiecuje, ze wartko wom nie poduje, hehe....Telo!

Skad sie bierze halny...

[Gość: Rumcajs]

Krótka definicja mówi, że halny jest silnym porywistym wiatrem spadowym
typu fenowego, charakterystycznym dla regionu górskiego, któremu towarzyszą
duże i gwałtowne skoki ciśnienia. Na terenie Polski występuje w Tatrach w
roznych porach roku, najczesciej wiosna i na jesieni. Jest to wiatr miejscowy i
w zasadzie nie siega poza linie Witow-Ciche-Bukowina Tatrz., ale jego wplyw
daje sie odczuc az w Krakowie. Wieje rowniez w Sudetach.
A w jaki sposób się rodzi?
Warunkiem jest utworzenie się, po obu stronach Karpat Zachodnich, równocześnie -
głębokiego układu niżowego na ich zachodnim krańcu oraz odpowiadającego mu
wielkością, układu wysokiego ciśnienia po wschodniej stronie. Przemieszczające
się wówczas z południa Europy ciepłe i bardzo wilgotne powietrze, utworzonym
przez oba układy „korytarzem”, uderza w pasmo Tatr, unosząc się ku górze.
Wznoszące się powietrze ulega rozprężeniu, a zatem ochłodzeniu - w stosunku pół
stopnia na każde 100 m różnicy wysokości - powodując skraplanie się zawartej w
nim pary wodnej (w konsekwencji deszcz, śnieg, grad), a tym samym tworzenie
podłużnego pasma, ciężkich chmur, zawieszonego na linii Czerwone Wierchy -
Giewont. Pod wpływem napierających kolejnych mas, osuszone powietrze pokonuje
grzbiety Tatr, gwałtownie opadając po ich północnej stronie. Tu następuje
zjawisko odwrotne - czyli sprężanie - powodujące ogrzewanie się powietrza - w
stosunku 1 stopień na każde 100 m różnicy wysokości.
Nabierając prędkości na tatrzańskich zboczach, wiatr uderza z dużą siłą w dolne
partie Tatr i samo Zakopane, powodując w zależności od swojej siły, duże
zniszczenia. Powyrywane drzewa, pozrywane dachy domów i linie energetyczne nie
należą do rzadkości. Rekord zanotowany został 6 maja 1968r., kiedy to halny
wiał z niewyobrażalną w naszym klimacie prędkością 310 km/godz. Zniszczonych
zostało ok. 150 tys. m3 tatrzańskich lasów.
Należy pamiętać, że halny ma również niekorzystny wpływ na samopoczucie ludzi
przebywających w jego zasięgu. Szczególnie silnie oddziaływuje na system
nerwowy osób ze schorzeniami układu krążenia, powodując uczucie zmęczenia i
rozdrażnienia, a także depresję psychiczną. Interesujące są też obserwacje,
które wykazują, iż najwięcej prób samobójczych w Tatrach odbywa się właśnie
podczas aktywności halnego.
Halny budzi także wiele kontrowersji wśród turystów. Wiosną w ciągu kilku dni
potrafi zdmuchnąć kilkucentymetrową warstwę śniegu, powodując wysyp „łazików”
na górskich szlakach. Jesienią zaś, narciarzy zwyczajnie „zalewa krew”. Nerwowo
zerkają na prognozę pogody, czekając na hasło - „Piguła poszła w górę!”.
(wg Ceperskiego Przewodnika po Tatrach i ET)

[Gość: Rumcajs]

FRANCISZEK NOWICKI - Z "Piesni czasu"

...Szum... huk... ryk... drzy w posadach tatrzanski grod skalny!
Moze Mnich, piekiel dusza, mrokiem burz okryty
rozhulal sie po turniach i straca gor szczyty?
Nie, to burza nad burze - krol wichrow - wiatr halny!

Gdzies z lozysk podniosl mglawisk ocean nawalny
I Tatry w nim zanurzyl - stepil skal dziryty,
Wody w szklany mur spietrzyl, w staw sypnal granity,
Lud swierkow sciana zwalil jak wodz tryumfalny!

Wyrwal hali wlos kwiecia, grzbiet nagi zostawil,
Wodospady zatrzymal, potok wstecz wyprawil,
Scisnal gardlo pioruna, dzien zgasil, noc sprawil.

Gdzie tchnal - smierc tam zostawil,
gdzie przeszedl - zwaliska...
Burza, co na piers mloda glaz zawodu ciska...

[Gość: Ciupazka]

Zaduło w dolinie -
Zasuściło w lesie -
Zaburzyło w malinioku
I kajsi sie niesie...

Hipnon holny dołu
Od wierchow i grani,
Tulo sie po źlebak
I piere skolami!

Jęcom smreki, bucki -
Na siłe sie bierom -
Holny je mocniejsy -
Wnet ik sponiewiero!

Mocny je wereda!
A w tyj mocarności
Choćby jako było -
To mu nic nie sprości!

Jaze sie wysapie
Som w tyj dujawicy,
Ściśnie i prec pódzie
Z dyscem w siąpawicy!

autor: Marian Maurizio-Abramowicz w: "Ku Tatrom sie wróce" Kraków.1989.Oficyna
Podhalańska

Wiycie, ze to ciekawe, prawie zawse przy Syćkik Świyntyk ( casami przed, a
casami po nik) duje holny wiaterek nei, teroz tyz nieźle duło, a po holnym
dyscysko, a moze wysyj przykurzy śniegiym . Ino patrzyć, kie zima przydzie,
choć meteorolodzy wcale jyj nie przepowiadajom. Uwidzimy jako bedzie. Hale
w tym roku było cieplućko i piyknie bez te refleksyjne święta listopadowe.
Telo.Pozdr.

[ciupazka]

A tak było w te świynta listopadowe:

dzis.dziennik.krakow.pl/?2003/11.03/Podhale/01/01.html

[ciupazka]

W " Atmie" przed rokami.

Holny wiater rusył.
Na strunicak smigłyk smreków
- na jedliskak
- na turnickak
wiecnom nute tnie.

Po dziedzinak trzescom płotwie,
na chałupak skrzypiom krokwie,
w otulinak
jasionkami gnie.

W izbie - w "Atmie" -
siedzi pon Karol. Cierpięcy,
chorościom stropiony
Słucho nie chcecy, jako wiater za oknami
świscy
- jęcy.

Ocy zaległa siwo mgła,
we wnuku war gorze,
mąci sie w głowie, cerniato gma
tłocy w bolesne półśnisko.

autor: Adam Pach. Wiersz napisany w 1972 roku z okazji przekazania
willi "Atma" na muzeum im. Karola Szymanowskiego.

Szymanowski z Harnasiami biere Bartka poza światy
W kraj nieznany, kany rosnom same kwiaty,
I z tamtela patrzom zzo chmur,
Cy nie słychno gęśli od gór.

[roomtsays]

Ale Cie nosi, Ciupazko. Juz myslalem, ze slodko spisz. Mowie dobranoc, bo
ciezkie dni za mna i jeszcze ciezsze przede mna. Odezwe sie kolo czwartku,
chyba, ze jutro macherzy zrobia mi niespodzianke i kompik wroci do domu.
Trzymaj sie! ;o)))

[ciupazka]

Nosi mie? Nie dziwota, bo u nos tyz duje! Hej!

[ciupazka]

" Holny"

Wiater holny sie zrusoł
wylecioł ze zochyliny
spod jak oreł na ziemie
oblecioł syćkie dziedziny.

Obłapiył jesiynne drzewa
zatońcył krzesanego
jaz liście zleciały chmarom
by złoto ścielić dlo niego.

Ośmioło sie Podhale;
juz Tatry scyrzom zembice
a Gorce zwyrtajom w tońcu
z bukowyk liści spodnice.

Siwe chmury furgajom
po niebie jak wielgie ptoki.
Syćko wiruje, a swiat jest
przepiyknie jesiynny taki.

Jednom mo ino chybe
tyn cas październikowy:
boli serce i myśli
smutne przychodzom do głowy.

Ucisem serce ręcami
coby tak nie strasyło,
przecie niejednom jesień
w zyciu juz sie przezyło.

To i teroz tak bedzie.
Polecem ku tobie myślom.
Ucichnon wiater. Niek w nocy
sny sie nomilse przyśniom.

autor: Wanda Szado-Kudasikowa w: " Kieloś piykny świecie". 1999.Kraków.
Wydawnictwo Miniatura.

[ciupazka]

I zaś go zapowiadają w Tatrach! Turystom to powinno dać do myślenio ,
siedzieć na dole, bo niepeć gotowo! No to po nim przykurzy i na świeta
bedzie bioło. Ni ma co myśleć , jedziemy w Tatry i na Podtatrze!

[ciupazka]

... cytać i uwazować:

dzis.dziennik.krakow.pl/?2003/12.22/Podhale/02b/02b.html
A cy sypnie śniegiem po holnym? Cy go do cna wymiecie, to uwidzimy, hej!

[ciupazka]

Ciepło, holny w Tatrach - prędkość wiatru ponad 100km/godz.
Ku przestrodze turystów !!!
Telo.Pozdr.

[roomtsays]

No, to psychopaty dadzom nom popalić, jeeeeee! A moze sami wartko sie
łobwiesom?... ;o)))

[Gość: ola-f]

Nie spotkałam żadnego...:-)

[ciupazka]

Hale Ciebie przywiało ś nim, hehe, witoj! Jo myślalak juz , ześ ton Ty
zesła z Kasprowego w Cichom Doline... i Cie naśli? JAk widzis, nie tak
łatwo sie stracić...Trza bee jakom witacke oli-f robić... Rumcajs myśli
o tyk nowyk obiesiak na F.Z. Nie spotkałaś ik ka? A moze to TY ik do nos
przywlekłaś, he?

[Gość: ola-f]

Po powrocie widzę zmiany...
Ale plag nijakich to ja nie przywlekałam... poza sobą ;-)

[ciupazka]

Nei, o tyk "zmianak" wspominoł Rumcajs... Nawiedzonyk nie brakuje, a holny
im pomogo, jak widać...

[Gość: Ciupazka]

Za skutki holnego zapłacom i nasi uratowani turyści przez słowckich
ratowników. Dobrze o tym wiedzieć.

dzis.dziennik.krakow.pl/?2003/12.30/Podhale/a01/a01.html

[ciupazka]

Fto woźniyjsy, he???
Niedobrze... bo fest duje, za trzy dni otwarcie Pucharu Świata i co?
Nei postrasy organizatorów , zawodników, juz nie godajęcy o tyk trzydziestu
poru tysiącak gości, ftorzy zacynajom juz przyjyzdzać pod Tatry. Jakoz to
bee? No, przecie psiokrewecno psiokrew nie domy mu sie, he?

[roomtsays]

Na holny nie poradzis. Wiater tyz ma swoje upodobania... Jak go wezmom pod
narty to w Warsiawie wylądujom! ;o)))

[ciupazka]

Barzyj by sie tym we Warszawie przydoł...

[roomtsays]

Cysto prowda!!!

[Gość: Ciupazka]

...i co? Nei treningi i kwalifikacje - odwołane, bo duje... Jesce jak goście
odwołajom swój przyjazd do Zokopanego, to moze i na polanki pod Krokwiom
wpuscom tyk, ftorzy biletów ni majom, a fcom blizyj być. Kajsik cytała, ze
sie juz wadzom o to.... Przecie ni ma o co. A moze jesce i bilety bedom,
ftoz wie.. Dopiyro co słuchałak pogody, nie bedzie tak źle, śniyg kurzy,
wiater pomału ucichnie i beemy sie zaś nerwować i skokać razym ze skockami,
haj.
Telo.Pozdr.

[Gość: ola-f]

Dla lepszej symulacji możemy włożyć na nogi narty i...klapnąć przed TV.

[ciupazka]

luty... 10 stopni ciepła , holny duje 110 km/h fajnie sie udały ferie
zimowe? Nie bars, tego sie nifto nie mierkowoł, ze tak bee. Zadziwio gązwa
holnego, juz sie pore razy doł we znaki tyj zimy, haj. Jako to bedom
skokać, kie telo duje dzisiok, he?

[ciupazka]

... 7 luty, 10 stopni ciepła, holny duje z prędkością 110 km/h. A tu trza bee
skokaći to dalykooooo. A wiater nie zawse pomogo, haj.

[ciupazka]

GAZDA HALNY
Szedł wieczorem Jędrzej Pazdur w góry, jak często bywało; bo on rad swoje
gazdowstwo nocami obchodził.

Miał on gospodarstwo dość spore we wsi, w Cichem Poronińskiem, pod czternaście
korcy pola, półtora morga lasu, chował krowy i konia, ale nie to go cieszyło;
hej, jego cieszyło inkse gazdowstwo, hań w górak.

A nie był to ten kierdelek owiec, co się mu pasł w Małołące, nie, ino to były
te góry, ten smrekowy las, ta woda, a kosodrzewina po upłazach.

Dziwowali się temu ludzie i mieli go za przygłupiego, bo on mało co kiedy o
roli albo o bydle radził, tylko cięgiem: co się ta we Wierchcichej, a co sie ta
w Jaworowej Dolinie dzieje?...

Idzie Jędrzej, patrzy do światu, noc była jasna, miesiąc wyszedł zza Kosistej?
w pełni był. Zajaśnił się na lesie pod Żółtą Turnię i pyta się Jędrzeja: Ze po
coześ haw prziseł tak nieskoro, Jędrek?

A on mu odpowiedział:

- Bo ja jest halny gazda...

Idzie w górę do Zawratu, ku Pięciustawom, a myśli sobie: Hej miły mocny Boze!
Jako sie im tes ta bez zime gazdowało przeze mnie? Kosodrzewiny popod Wołosyn
cy tes przybyło kielo telo?... To to jego gazdowstwo najmilsze. Wonieje to, a
do słonka się iskrzy jak złote.

Przyległ na chwilę, zadrzemało mu się. A tak się mu śnije, że się naokoło niego
wszystko, wszystko staje zielone, jako na wiosnę bywa, kiedy się ziemia poczyna
weselić.

Obudził się, chłodny wiater ku ranu, przejaśniła się noc, tylko w Kościelcu
popod turnie gruby cień.

Wstaje Jędrzej, przetarł oczy śniegiem, rąbie stupaje do przełęczy, stanął na
niej.

Prawie namieniało na świtanie.

Patrzy się: wierchy takie jak ze mgły, gdzieś tam od Lodowego przebicia, rózeje
świat. I wyszedł taki skrawek światła, jakżebyś skrzele od białego kapelusza
wystawił. Patrzy Jędrzej, ono się dźwiga to światło, taki obłoczek różany,
leciuteńki, cihućki. I wyjechało takie słońce, jakoby się porosiło kasi w
dolinak, jakieś mokre, wilgotne, wypłynęło tak do pół spoza turni i pyta się:
Ze po coześ ty haw prziseł, Jędrek, tak rano?

A on mu odpowiedział:

- Bo ja jest halny gazda. Wziął się potem na dół ku Pięciu Stawom. Lepiej mu
się szło niż do Zawratu, bo od południowej strony śniegi już wytajały, mało
gdzie co zawadził, zbiegł wartko ku stawu Pod Kołem. Zamarźniony.

- Nic tu po mnie - myśli Jędrzej. - Niek se ta lód gazduje, kie je taki sparty.
Telo jego.

Spojrzy dalej - hej! Wielki Staw czerni się między skały.

- Stawecku! Stawecku! - woła Jędrzej. - Tuś?l A ono mu tak zaszumiało z tej
wody:

- Hej, gazdo! Witajcie! Nie było was tós dawno!

- Jakoz ci sie ta drzemało pod lode? - woła Jędrzej.

A staw mu gwarzy:

- Dobrze. A tak sie mi śniło, co syćko bedzie zielone.

- Ej tak i mnie! - mówi Jędrzej. - A radeś, ze ci ku niebu widno?

- E! Dy to u mnie tak, jak nawonniejsy kwiat! - mówi Staw.

I tak tam oni radzili do siebie.

Poziera Jędrzej? rozwidniło się. świetleje po niebie: słucha - idzie po
kosodrzewinie szum. pocieplał wiatr.

- Będzie jehał śnieg - myśli se.

A tu ono tak gra od turni, jakosi tak, że się Jędrzejowi gardło ścisnęło i łzy
mu do oczu naszły. Wyciąga ręce ku Woloszynowi i krzyczy:

- Hej! gazdowstwo moje kohane! rodzone! prześlicne!...

Pogląda po Wielkim Stawie, pogląda po Przednim, aż się zadziwował: Kiele som
tes! A Siklawa huczy mu. wali się z grzmotem ku Roztoce, i potoki lecą z
Wołoszyna. a taki z nich szedł śpiew, jak z dzwonków.

- Wody mam dość - mówi.

Weźmie kosodrzewiny kitkę w rękę. pomacał.

- Pieknie zrosła. Nagodzieł Bóg urodzaj, ni ma co pedzieć - mówi. - Wiaterek
duł, oduhował, toz to rosło jak zyto. Ino by trza ten śnieg pouprzątać
dolinami, ale to sie ta wartko zrobi z wiesnom. Turnie sie juz tes
pozwydobywały kielo telo ze śniega, śmiejom sie do słonka jak nowe...

Gdzie spojrzy, wszystko jego: tu wody, tam góry? świecą mu się stawy, zieleni
trawa, oczyma ledwie objąć może to swoje gazdowstwo.

Wszystko wydało mu się po myśli.

- Bogatyk jest - rzekł. - Tu sie mi w Piącistawak, dziękować Bogu. wydarzyło
tego roku dobrze.

A potem się Jędrzej zabrał ku Miedzianemu na Spiglasowe Perci.

Zestraszył kozy. Rad widział Jędrzej kozy, ale go to mierziało, że się go bały.

- Diabłaście wy zjadły kany dziś! - mówi im. – Dy wam nic złego nie robiem,
cegoz sie mi boicie?

Zasmuciło mu się serce, że się go te kozy boją, na jego gazdowstwie. - Tak jako
zające w kapuście! - pociesza się.

A nad Stawami wyszedł dzień i przezłociły się ciemne turnie Murów Liptowskich.

Jasność zalała dolinę, rozwidniło się w okrąg, co jaze cud radość.

- Hej! grajom tes wody do słonka! Ciepło im, ciesom sie - myśli Jędrzej.

Cud! radość!

Obrócił się na perci plecami ku Miedzianemu, ku śniegom, i patrzy: woda gra,
mieni się. telo na niej farby, jako w tęcy. a wiatr leci doliną, rozpiął
skrzydła, topi śniegi, aż się zażółciły popod Krzyżne. Gdzie już pierwej
stajały, trawa rośnie, zieleni się, młodziutka, wiosenna. a potoki się z niej
sączą na dół strugami jak pręgi szklanne. Jakisi Idzie młody deh dolinom, jaze
duk w cłowieku rośnie!

Takie to było prześlicne Jędrzejowe gazdowstwo...

***

Już go nie opuścił.

Tego dnia, kiedy wieczór nastał, wielki księżyc po pełni, wyszedłszy nad
wierchy, zaświecił już, na czerniejących pośród śniegów co stromszych skałach i
potem począł wolno oświetlać zanurzone w mroku straszliwie puste doliny,
zaćmiewając się tu i owdzie na turniach i w żlebach, jakby się światło błąkało
w bezdrożach. Szumiały w ciemności nocnej wody bo już mróz nie ścinał ich
lodem. Pustkowia zaumarłe napełniały się żywym, ciepłym powietrzem. Zdawało
się, że się wzrusza coś w górach. Już nie było zastygłego spokoju zimy - szła
wiosna.

Kiedy blask księżyca począł spływać po białych upłazach Miedzianego, nagle
olśnił głowę i ramiona Jędrzeja Pazdura, wystające ze zwału śniegów.

Musiała się oberwać lawina ponad nim i przysypała go w pędzie.

Śnieg utknął w głazach, pośród których Jędrzej stał, i nie zniósł go niżej, a
tylko ogarnął po ramiona, tak iż tkwił w nim twarzą obrócony ku przestrzeni.
Mdlejące już, nieprzytomne otwarł Jędrzej oczy na księżyc. Ciepły wiatr gnał
deszczowe obłoki; huczały strumienie wiosenne - usłyszał. Nie czuł bólu, nie
czuł śmierci. Popatrzał jeszcze raz dookoła zaszklewającymi się oczyma. -

Hej! wiesna idzie - szepnął - syćko, syćko bedzie zielone...
(Gawędy Skalnego Podhala")

[ciupazka]

Jesce jedyn wiyrsycek nasłak o holnym wiaterku, napisany przez Franka
Hodorowicza-Sewca( ur.1929) z Bukowiny Tatrzańskiej w tomiku jego wiyrsy
pt.: "Cy kochos tyn świat?". Franek nie ino pisoł, malowoł tyz na śkle,
rzeźbiył świątki i płaskorzeźby, nieobce mu było snycerstwo( ozdoby metalowe
do kierpców i pasów). A kie zaś duje holny wiaterek, to i wiyrsycek pasuje
napisać, ba jako!

Zahucoł holny wiater
Sumiąc dolinami,
Poprzewracoł w turniak skole
Drzewa z korzeniami.

Stargoł liście i gałęzie,
Prasnon w mątnom wode,
Tak potępiył, potarasiył
Tom górskom przyrode.

A po niebie chmury lecom,
Moze bedom dysce...
Pockojze, ty wiaterecku,
Duć ci sie odniefce.

Jak cie zleje, dotryjońci,
Kaz sie skryjez przecie,
A krzoki cie nie przytulom
Ani smreki w lesie.

Tyś połomoł im gałęzie,
Uskodziyłeś bory,
To se teroz powędrujys
Hań pod skolne góry.

Hań se huloj popod regle,
Niyś śpiyw na podole,
ze nojpiykniyjse na świecie
To Skolne PODHOLE.
( Kraków 1994 ISBN)

[roomtsays]

Zamieszczone wyżej opowiadanie "Gazda halny" pochodzi z cyklu "NA SKALNYM
PODHALU" Kazimierza Tetmajera. Za błąd przepraszamy. ;o)))

[ciupazka]

Mo powodzynie wiaterek holny w naskiyj literaturze, następny autor,
ftory o nim piyknie pise to Roman Dzioboń (ur.1932 ) z Nowego Targu lykorz
stomatolog z zawodu, z zamiłowanio poświęco sie poezji z umiyłowanio i
zrozumiynio ludzi , co cujom i myślom po góralsku. Wiersycek "Holny" nasłak w
jego zbiorku wiyrsy pt.: "Gazdówka w mieście", Kraków 1990. Nakład malućki,
fto o nim wie?

"Holny"

Co sie haw porobiyło!
Jaze słuchać nie miyło:

Ozwrzescały sie dzieci
Co dotela były spokojne -
Baba chłopu - gorkiym - -
Wypowiedziała wojne.

Auto durkło w słupa
Choć siofer nic nie wypiył -
A we wsi, hań, pod Holami
Chłop sie, pono, powiysiył!

Teli mąt sie porobiył
Bez nijakiyj przycyny?
Nie!
Syćkiemu winne przecie "Luptoka"
odwiedziny.

Wyziyro hań zza Tater:
Palice ozcapiyrzone
Piernate chmur przepychajom
Na nasom, tutok, strone -

Na końcystyk turnicak
Ozpruło kajsi pierzyne
Duchło ciepłe powietrze
Ozloło sie w doline.

Ducho! Gwizdo! Wywijo!
Dźwigo jedlom spodnice!
Tardze, gonty na dachak!
Zamiato z liści ulice!

Posiedźze, stryku, na rzyci
Kieś przysed na posiady!
Nie duchoj telo!
Nie mąć!
Bo juz ni momy rady!

Wiatrołomy trza przątać! -
Teli las wykrócony!
Gonty w dachak poprawić,
pospinać telefony -...

Jest tyz na kogo złozyć
Ka sie co złego dzieje _
My nicemu nie winni -
bo przecie:
HOLNY wieje!

Luptok - mieszkaniec Luptowa na Słowacji.

Nei jakoz Wom sie zaś tyn wiyrs widzi, he? Kozdy ś nik przecie inksy, a wiater
niek se duje, zapowiadajom 17 stopni ciepła na jutro, śniegu troske
wyjedzie, ba jako. Hej!

[Gość: ola-f]

Był, ale się zmył...
Teraz jest czyste powietrze i ja nadal zachęcam do "przewietrzenia się"

[ciupazka]

I zaś zapowiedzieli: HOLNY!!! Moze zmiecie z hól śnieg i na Podhole
zawito wreście prowdziwo wiesna. Cas na to, a wiaterku holny duj, a
dobrze ino nie narób skody na dziedzinak. A turystów tyz ostrzegomy, z
holnym śpasów ni ma!
Telo.Pozdr.

[ciupazka]

90 km na godz. Halny w Tatrach! Ostrzeżenie dla turystów!!!


Wczoraj wiatr halny unieruchomił kolejkę linową na Kasprowy Wierch. Jego
najmocniejszy podmuch zanotowano o godz. 6 rano i wynosił on 90 km na godz.

- Wiatr rzeczywiście ma charakter wiatru halnego, chociaż teraz zmienia swój
kierunek z południowego na zachodni - powiedział nam wczoraj około godz. 14
dyżurny obserwator ze stacji meteorologicznej na Kasprowym Wierchu.

Nie licząc silnego wiatru, szczególnie na graniach, w górach panowały wczoraj
niezłe warunki turystyczne. W najbliższych dniach ma jednak nadejść ochłodzenie
i będzie padać deszcz, a wysoko w górach może spaść śnieg. (PP)

[protozor]

Nie tylko Polacy cieszą się swoim własnym wiatrem.

Oto nazwy wiatrów o podobnym do Halnego charakterze


* Zonda w Argentynie
* Puelche również w Andach
* Koembang na Javie
* Santa Ana w Kalifornii
* Chinook w Górach Skalistych
* Sirocco w Afryce Północnej, Grecji i Hiszpanii
* Harmattan w Zachodniej Afryce
* Bora w byłej Jugosławii
* Samum w Arabii
* Kamsin w Syrii
* Samiel w Turcji

[protozor]

library.thinkquest.org/C001472/neen/development/types.list.html?tqskip1=1
A tu znajduje się spis chyba wszystkich wiatrów regionalnych na świecie, wraz z
mapką gdzie występuje.

[ciupazka]

protozor napisał:

> library.thinkquest.org/C001472/neen/development/types.list.html?tqskip1=1
> A tu znajduje się spis chyba wszystkich wiatrów regionalnych na świecie, wraz
z
> mapką gdzie występuje.


Fajna stronka! Dzięki!

[ciupazka]

Jan Kasprowicz - Wiatr halny

Huczy nade mną halny wiatr... Daleki
Wprzód mnie dochodzi szum i świst, a potem
Z jakimś pogwarem, trzaskiem i łomotem
Ciężar się kładzie na wysmukłe smreki.

Od razu kłody o grubości snopów
Gną się w mych oczach jak źdźbła lichej słomy:
Tak igra nimi głuchy, niewidomy,
Gość, co od skalnych wlecze się przekopów.

Idę, wciąż idę, po jęczącym borze...
I choć spotykam pnie, wyrwane z ziemi,
Ten szał, w błękitnym zbudzony przestworze,

By giąć i walić, strachu mi nie wlewa
Do głębi wnętrza: Rad bym siły swemi
Zmierzyć się z wichrem jak te wielkie drzewa.

II
Miałem ci w sobie ongi moc czuwania,
A dzisiaj senność ogarnia mi ducha:
Gdzie życie wrzało, tam dziś pustka głucha,
Gdzie słońce było, chmura blask przysłania.

Jakowaś boleść, jakaś zawierucha,
Co słabym bytom pewną śmierć wydzwania,
Niech, jak halnego wiatru straszne grania,
Wstrząśnie istotą moją: Jest-li krucha,

To po niej żalu nie będzie... A jeśli
Nieprzełamana wyjdzie z tych zapasów,
To razem z wichrem taki szlak zakreśli,

Że zetnie na nim smreki swym oddechem,
Sił pozbawione dla idących czasów,
A to, co mocne, odpowie jej echem.

III
O wichrze halny! Cóż, że przelękniona
Chowa się koza przed twojej potęgi
Wiewem niszczącym? Sam orzeł, co kręgi
Toczy podniebne, tuli się do łona

Szczelin turniowych, bo królewskich skrzydeł
Jędrna rozpiętość nie wytrzyma próby...
Strącaj kozice, ty posłańcze zguby,
I orły chwytaj w oka swoich sideł,

I miażdż o skały, i jak łan, pokosem
Bór położywszy, hucz szaleńczym głosem -
Razem z mą duszą hucz i świszcz radośnie:

Cóż, że z ginących strumień krwi popłynął?
Wszak nie ma szczęścia tam, gdzie życie rośnie!
iech świat przepada, na to on, by zginął!...

IV
Huczy nade mną halny wiatr... Na drogi
Jego przemocy, po których Zagłada
I Ból pospiesza, duch się mój wykrada,
Świeżo uskrzydlon, żądny łez i trwogi.

A od hal bujnych płynie jęk złowrogi -
Rozpacz łkająca, że wichr pobił stada
I porozrzucał koleby... I blada,
Z włosem rozwianym i z drżącymi nogi,

Postać juhasa przed oczy mi stanie...
I niby orzeł z podciętymi pióry,
Krwią skraplający swe rodzinne granie,

Duch mój do smreków tuli się bezwładnie...
I naprzód czuje strach i żal ponury,
A potem znowu - senność go opadnie...

[hanys_hans]

Skąd się bierze halny

Krótka definicja mówi, że halny jest silnym wiatrem spadowym typu fenowego,
charakterystycznym dla regionu górskiego, któremu towarzyszą duże i gwałtowne
skoki ciśnienia. Na terenie Polski występuje w Tatrach i Sudetach.
A w jaki sposób............

www.ceper.com.pl/halny/halny.html

[ciupazka]

I zaś duchnie holny, nas śpiący rycerz, cas dlo niego? Pote sniyg? Moze?

"Jest hań grota niezmierna
ciemna, ino sie kaganki świecom
po ścianak. Ci rycerze śpiom,
a co jakisi cas nostarsy
pomiendzy niemi podźwiguje głowe
i pyto sie janioła, co ik pilnuje:
- Cy juz cas?"
fragment wiyrsa K. Przerwy-Tetmajera" Śpiący rycerze"

[Gość: Ciupazka]

Zaduje w Godnie Święta, cy nie? Cy ino strasom?

[ciupazka]

I co Wy na to kie zaduło, resztki śniegu pódom śpać a Wy Goście?


Zahucy se woda pomiędzy wantami
pianom zleci wartko ku dolinom
ubiere sie piyknie jako młodo pani
na bielućko i zamrucy "juhaskom" :
Dobrze Wom zyce:
Dychnijcie trosecke, idźcie na muzyke,
Słuchojcie śpiywanek, ftore fyrcom z turnic.
Zyngry spadły z nieba ,
tońcom pod Reglami.
Wybiercie sie tam i zatońcie se ś nimi!

Telo.Pozdr.

[ciupazka]

Jesce troche musimy na niego pocekać, narazie dujawice, norymnice z
dyscym, grodem chodzajom po Polsce, słychno i bojno! Cieście sie
latem , bo piykne, a od Hanki chłodne wiecory i ranki, hehe, nie tego
lata.... Hale w siyrpniu zawse rado przykurzyć śniyzkiem...

Telo.Pozdr.

[Gość: Ciupazka]

Gazda nas sie podobno zblizo... Coby ino szkód nie porobiył:


www.tygodnikpodhalanski.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=1828

[ciupazka]

"DUJE HOLNY"

Tatry!
Bojneście som dziś!
bliskie
i straśnie wyraźne.
Na niebieściutkim jak len niebie
rysujycie cornom kryskom
ostre zymby
sarpiycie spokojnom siwość
na zestrochane kawołki,
ftore po świecie ozduchuje holny.
Ląze weredo i uśnij
kansi w zochylinie!
Stusem na cie wante
cobyś ucichnon.
Kie skała nie pomoze
przylegnem cie swoim ciałem
i zdusem pazdurami.
Bydź-ze cicho!
Nie duj,
Dej pokój!
Nieg-ze serce bije równo i spokojnie.
Nie wódź mnie na pokusenie
i uśnij-ze roz przecie
na zimowom długom śpiącke!

autor: Wanda Szado-Kudasikowa w: "Kieloś piykny świecie"

Moze co wrózy? Bedzie fest śniygu na święta?!

[ciupazka]

Nei, to syćkim wreście przykurzy, śniegu bee na święta dość , poduło i
przykurzy! Ryktować łańcuchy w bagażniki, ni ma śpasu. Zaprosomy na Godnie
Święta i Nowy Rok a pote na Puchar Świata! I o nic sie nie tropcie, syćko
tu, na miyjscu jest. Zimniyj!
Telo.Pozdr.


pogoda.wp.pl/mi.html?POD=1&mid=1201312&date=&ticaid=1bac

[Gość: Ciupazka]

Dziś nad Tatrami królowała piękna pogoda, słońce ale już wieczorem wiało
idzie halny. Prędkość wiatru może osiągać nawet 100 km na godz.

Dziś rano na Kasprowym Wierchu raj dla narciarzy. Pokrywa śniegu sięgała prawie
180 cm, temperatura spadła do minus 13 st. C. Raj się skończy na czas halnego

Mimo poprawy pogody ratownicy TOPR odradzają wycieczki powyżej schronisk, a
także dojście do schroniska w Dolinie Pięciu Stawów. Obowiązuyje czwarty
stopień zagrożenia lawinowego. Szlaki są zasypane, a lawiny mogą schodzić
praktycznie w każdym miejscu.
Pogoda zacznie się radykalnie zmieniać. Ma wiać silny waitr halny. Zapowiada
go wał chmur nad Tatrami.

[Gość: Ciupazka]

Poduchuj wiaterku
poduchuj zimowy.
Wygarnioj ludziskom
głupie myśli z głowy...

Nie kochoj sie we mnie,
bo to nadaremnie,
jo jak holny wiater,
coz ci bee ze mnie.

Ozenić sie z gdowom,
być za niewolnika?
Obłapiać za sobie
I za nieboscyka?

Hej, ze ino po dolinie,
hej, ze ino po lesie,
nie póde jo ku dziewcynie,
ba mnie holny poniesie.

[ciupazka]

120 km/godz kie poduje, to moze pół zimy by przegnoł, hale coz, kie mo
być zimno, a przy telim wietrze... ratuj sie i odzionko na sie jakie ino
mocie. Hej!

[Gość: Ciupazka]

Karol Kłosowski "Wiatr Halny" - wystawa w Muzeum Tatrzańskim - zapraszamy

"Kompozycji „Wiatr halny” Karola Kłosowskiego - artysty jeszcze niedostatecznie
poznanego szerokim kręgom odbiorców i znawców sztuki. Ten niewielki rysunek (o
wymiarach 47x 62 cm) jest jedną z wielu jego kompozycji wykonanych w technice
węgla na papierze. Pragnę zauważyć, że w zestawieniu z innymi kompozycjami
rysunkowymi tego artysty, to kompozycja Wiatr halny jest bardzo dynamiczna.
Malarz ukazał tutaj niewielką osadę góralską pogrążoną we śnie u zbocza
groźnych gór. Jednakże ów spokój burzy kroczący nad dachami domostw
nienaturalnie wielki kościotrup - śmierć, który jest przepędzany przez
upersonifikowany żywioł - rozszalałego potwora - lwa, którego próbują poskromić
trzy nagie kobiety uczepione jego grzywy. Przypuszczalnie dzieło to powstałe po
1915 roku mogło mieć związek ze śmiercią pierwszej żony Karola Kłosowkiego, jak
również z epidemią hiszpanki, która w tym czasie zebrała spore żniwo wśród
podhalańskiej ludności. Nazwisko Kłosowskich znane jest w Zakopanem, od co
najmniej kilku pokoleń. Członkowie tej rodziny to głównie artyści, malarze i
literaci. Natomiast protoplasta rodu, Karol Kłosowski był artystą i pedagogiem
znanym zwłaszcza ludziom związanym ze światem sztuki i kultury, mieszkającym
bądź przebywającym w „stacji klimatycznej” u podnóża Tatr. Na Podhalu pojawił
się w 1907 roku już jako absolwent krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych i w
wyniku małżeństwa z Katarzyną Gąsienicą - Sobczak osiadł na stałe w
willi „Cicha” przy ulicy Kościeliskiej 42"

www.muzeumtatrzanskie.com.pl/index.php?
strona=srodek&srodek=aktualnosci&temat=Karol%20Kłosowski%20"Wiatr%20Halny"

[Gość: Ciupazka]

Tym razym zaduje, uwaga turyści!

www.tygodnikpodhalanski.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=3510

[Gość: Ciupazka]

Halny nad Tatrami w obiektywie Renaty Piżanowskiej... widok na Tatry z Nowego
Targu:
www.watra.pl/rozne/nowytarg/halny/IMG_0098.JPG
www.watra.pl/rozne/nowytarg/halny/IMG_0101.JPG
www.watra.pl/rozne/nowytarg/halny/IMG_0126.JPG
www.watra.pl/rozne/nowytarg/halny/IMG_0103.JPG
www.watra.pl/rozne/nowytarg/halny/IMG_0129.JPG
www.watra.pl/rozne/nowytarg/halny/IMG_0131.JPG
www.watra.pl/rozne/nowytarg/halny/IMG_0128.JPG
A po holnym śnieg?!

[ciupazka]

III nagrodę w KONKURSIE FOTOGRAFICZNYM "TATRZAŃSKA JESIEŃ 2006", organizowanym
przez Zarząd Powiatu Tatrzańskiego w Zakopanem, na ktoet napłynęło 377 prac od
70 fotografów z całego kraju otrzymał Bartek Solik z Zakopanego za
zdjęcie "Halny". ( inne zdjęcia w powyższym poście).

www.watra.pl/rozne/nowytarg/halny/IMG_0098.JPG

W oceniającym je jury konkursowym zasiadali: Stanisław Momot (przewodniczący),
Michał Gąsienica Szostak, Maciej Krupa, Zbigniew Ładygin i Krzysztof Król
Łęgowski (sekretarz).
Ponadto jury postanowiło HONOROWYM WYRÓŻNIENIEM nagrodzić pracę Bartka Solika,
zatytułowaną "Wszystkich Świętych", za niezwykle przekonujące, reporterskie
ujęcie tematu.

[Gość: Ciupazka]

Nad Tatrami utworzył się wał z chmur. Wieje halny. Wysoko w górach z prędkością
ok. 70 km na godz. W Zakopanem wiatr jest odczuwalny tylko w górnej części
miasta.

Szlaki w górach są bardzo śliskie i niebepzieczne. Trzeba pamiętać o zimowym
stroju i kijkach. Obowiązuje 1 stopień zagrożenia lawinowego. A na dole
jesień, temp. ok.10 stopni C., choć na Wierchu Kasprowego prawie pół metra
śniegu i tam zimniej koło zera!

[Gość: Ciupazka]

Takiego holnego trza sie boć! Ostatni wekend doł sie syćkim we znaki.I nadoł
roboty syćkim, bajako.

"Blisko 50 wezwań w piątkowe popołudnie i 12 poważnych interwencji w sobotę -
to w wielkim skrócie bilans pracowitych dni, jakie zakopiańskim strażakom
urządził porywisty halny.

Wiejący przez weekend halny osiągał w kulminacyjnych porywach prędkość 144 km
na godz. W wielu miejscach miasta wyrywał drzewa z korzeniami, łamał potężne
pnie niczym zapałki.

- Przeważały wyjazdy do złamanych drzew, obcinaliśmy zwisające niebezpiecznie
nad jezdnią naderwane konary, w jednym przypadku interwencja dotyczyła
zawalonej ściany na budowie - mówi mł. asp. Zbigniew Prokop, dyżurny operacyjny
Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Zakopanem. W piątek fajermani
wyjeżdżali do powalonych drzew 48 razy, w sobotę interweniowali 12-krotnie. -
Jeździmy przez całą noc, wozy z drabinami pracują cały czas - zaznaczyli
strażacy, niosący pomoc w sobotę przy ul. Grunwaldzkiej. Tam halny wywrócił
kilka drzew, naderwał też potężne konary, które zwisały, grożąc upadkiem na
chodnik.

Praktycznie przez całą sobotę w miejscu wypadków pracowały piły łańcuchowe. Na
Krupówkach halny wywrócił m.in. budkę telefoniczną i zniszczył choinkę przy
oczku wodnym. W niedzielne przedpołudnie strażacy interweniowali na ul.
Strążyskiej: ta akcja dotyczyła wypadku samochodowego - kierujący samochodem
wjechał w ogrodzenie posesji. (RAV)"

[Gość: Ciupazka]

Zmiecie śnieg!Juz duje, meteorolodzy zapowiadajom w Tatrach i w Zakopanem
wiaterek holny. Mo być barz bardzo ciepło. Predkość holnego w Tatrach mo
przekrocać 100 km na godz.

Poza tym, w ciągu dnia nad Podhalem majom przyńść noremne burze, siyła
wiatru jesce bee więkso , nei sie napewno ochłodzi.

Przy holnym lepiej nie wybiyrać się w Tatry. Nei i podcos burzy nie chować
sie pod drzewami, haj! Pierony piyrse w tego pod drzewem trefiajom.

[Gość: ciupazka]

Pierwszy jesienny tego roku, duje, a co przyniesie? Zimę, czy
piękną jesień pod Tatrami?

www.tygodnikpodhalanski.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=5020

[Gość: ciupazka]

Juz drugi tyj zimy holny duje, dość pedziec, ze na Kasprowym duje z
prędkościom prawie 140 km na godz. Hehe, coby ino na PŚ nom
nie zrobił psikusa, cieplućko, a co przyniesie pewnie zime, bo
przecie zima, nie inacyj.
U nos to tak godajom:

wiater i mróz do kupy wegno ludzi w chałupe

wiater i ciepło oznojmio, ze bee mokro

Abo jesce inkse porzykadła:

wiater przyniós, wiater porwie.

kie wiaterek zaduje to burze oznajmuje...

holny duje śniezek psuje