mason44
28.12.04, 17:52
Nefryt w Chinach do dziś jest cenniejszy od złota. Noworodkowi najbliżsi
wieszają na szyi nefrytowy wisiorek. Ma on ochraniać przed chorobami i
przynosić dobry los. Estyma, jaką cieszy się ten kamień, wywodzi się z
odległej starożytności. W Państwie Środka od zamierzchłych czasów
przypisywano mu specjalne znaczenie. Był kamieniem niebiańskim, oznaczał
doskonałość, symbolizował ludzkie cnoty - szlachetność, czystość, skromność,
łagodność, połączone z siłą i wytrzymałością. Słowo yuti - nefrytowe ciało,
odnosiło się do członków rodziny cesarskiej lub do arystokracji, jak również
do pięknej kobiety. Kamień ten jest bardzo trudny w obróbce, co w oczach
Chińczyków podnosi jego wartość. Już w neolicie nefryt zdobył szczególną
pozycję. Wykonywano z niego ozdoby i przedmioty związane z kultem, jak dyski
bi - symbol ziemi, i tuby cong - symbol nieba, oraz często umieszczano w
grobach. Najbardziej niezwykłe zastosowanie w historii Chin znalazł nefryt w
czasach dynastii Han, kiedy to zwłoki władców ubierano w specjalne szaty
pośmiertne wykonane właśnie z tego kamienia.
Lampa Chang Xin (Wieczna Wierność) ze złoconego brązu odnaleziona w grobowcu
Dou Wan w prowincji Mancheng
Nowe szaty księcia
Najsławniejsze i najlepiej zachowane egzemplarze nefrytowych szat odkryto w
1968 roku w powiecie Mancheng w prowincji Hebei. Gdy okazało się, że chodzi o
nietknięty grób władców z epoki Han (co jest wielką rzadkością, istnieje
nawet powiedzenie: "na 10 grobów hanowskich 9 jest pustych"), sam Zhou Enlai
wykazał zainteresowanie, wysyłając ekipę z Pekinu. W ciągu miesiąca odkopano
dwa groby: księcia Liu Sheng zmarłego w 113 roku p.n.e. i jego małżonki Dou
Wan, zmarłej kilka lat później. Niezwykle bogate wyposażenie obu grobowców
sprawiło, że zostały uznane za jedno z dziesięciu największych odkryć
chińskiej archeologii XX wieku (obok m.in. terakotowej armii czy człowieka
pekińskiego). Książę Liu Sheng był jednym z synów cesarza Jing zachodniej
dynastii Han, panującego w latach 156-141 p.n.e., pierwszym władcą państewka
Zhongshan, nadanego mu w lenno. Tron objął w 154 roku p.n.e. Ówczesnym
zwyczajem rok później rozpoczął budowę grobu dla siebie i pierwszej żony,
przeznaczając na ten cel 1/3 dochodu państwa (później przeznaczano do 50
proc.). Groby, wydrążone w połowie zbocza wzniesienia, składają się z kilku
pomieszczeń o łącznej długości ponad 50 m; wąski korytarz, dwie galerie (w
jednej umieszczono wozy z końmi, w drugiej naczynia z jedzeniem i piciem),
przedpokój z darami grobowymi, komora główna z drewnianą makietą pałacu i
namiotami i na końcu sala z trumną. Na wyposażenie obu grobów składa się
ponad 10 tys. przedmiotów ze złota, srebra, nefrytu, laki, jedwabiu i
ceramiki. W grobie Dou Wan znaleziono, znaną dziś na całym świecie i często
umieszczaną na okładkach albumów o sztuce chińskiej, pozłacaną lampkę olejną
w kształcie klęczącej dziewczyny. Po otworzeniu trumien oczom archeologów
ukazało się coś, o czym do tej pory tylko czytali w starożytnych zapiskach -
nefrytowe szaty. Po raz pierwszy odkryto kompletną i doskonale zachowaną
szatę grzebalną najwyższych sfer arystokracji hanowskiej.
Wykonanie szaty złożonej z 2498 kawałków nefrytu, "zszytej" za pomocą 1100 g
złotego drutu wymagało ok. 10 lat pracy. Szata niższej małżonki składa się z
2156 płytek nefrytu połączonych 700 g złotego drutu. Ubiór przypomina nieco
zbroję, składa się z dwunastu części okrywających całe ciało: klapy na twarz,
hełmu, części przedniej i tylnej korpusu, rękawów, rękawic, nogawek i butów.
Wypolerowane płytki nefrytu, o różnych kształtach i wielkości w zależności od
części szaty, mają przewiercone otwory w rogach, przez które przewleczono
drut i skręcono na zewnętrznej stronie. O precyzji roboty mogą dać
wyobrażenie grubość płytek od 2 do 3,5 mm i średnica drutu od 0,5 do 0,35 mm.
Płytki podklejono czerwoną tkaniną, co oprócz usztywnienia i wzmocnienia,
podnosiło walory estetyczne, tkanina bowiem prześwitywała pomiędzy
łączeniami. Obszyto nią również brzegi każdej części, połączone specjalnymi
zawiaskami. Prawdopodobnie zwłoki ubierano etapami i wszystkie części
zszywano dopiero na końcu. Ubiór robiono na miarę, na klapie twarzy użyto
nefrytów o kształtach nosa, ust, oczu, uszu. Strój Liu Shenga ma wystający
brzuszek, nie zapomniano również o specjalnych ochraniaczach na genitalia.
Pod głową umieszczono ozdobiony nefrytem drewniany wałek, w dłoniach zaś
nefrytowe figurki w kształcie świni. Dodatkowo trumnę Dou Wan od wewnętrznej
strony wyłożono ponad 100 nefrytowymi dyskami. Nefryt dobrano starannie pod
względem kolorystycznym - przeważnie jasnozielony lub biały, prawdopodobnie
pochodzący z terenów dzisiejszego wschodniego Turkiestanu. Płytki znajdujące
się na dole ubrania nie są wypolerowane tak starannie jak te u góry, również
ukryte łączenia drutu są wykonane bardziej niedbale.
