mazala2
15.02.26, 10:31
Pojęcie "komuny" (wspólnoty opartej na wspólnej własności i celach) jest bardzo szerokie i w historii pojawiało się w różnych kontekstach – od starożytności, przez średniowiecze, aż po XIX-wieczny utopijny socjalizm.
Oto główne odpowiedzi w zależności od definicji:
Najwcześniejsze wspólnoty (starożytność): Historycy wskazują, że zalążki życia komunalnego (wspólne dzielenie się zasobami) istniały już w społeczeństwach łowiecko-zbierackich.
Pitagoras: Za jedną z pierwszych udokumentowanych wspólnot celowych (intentional communities) uważa się Homakoeion założony przez Pitagorasa około 525 r. p.n.e. w południowych Włoszech, gdzie członkowie zrezygnowali z prywatnej własności.
Esseńczycy: W II wieku n.e. w okolicach Morza Martwego funkcjonowały wspólnoty esseńczyków, oparte na wspólnej własności.
Monastycyzm: Od IV wieku n.e. powstawały pierwsze chrześcijańskie wspólnoty monastyczne (zakony).
Średniowieczne komuny (gminy miejskie): W XI i XII wieku (głównie we Włoszech, Francji i Niemczech) powstawały gminy miejskie (communes), które były stowarzyszeniami mieszkańców dążących do niezależności od feudałów. Nie były to komuny w sensie komunistycznym (wspólnota majątkowa), ale politycznym (samorządność).
Nowożytne komuny utopijne i religijne (XVIII/XIX w.):
W XIX wieku powstawały liczne utopijne wspólnoty, np. Oneida założona przez J.H. Noya w USA (1848) czy Brook Farm (1841).
Robert Owen: Często uznawany za prekursora socjalizmu utopijnego, stworzył eksperymentalną wspólnotę w New Harmony (USA) w latach 20. XIX wieku.
Komuny w kontekście marksizmu/komunizmu (XIX/XX w.):
Karol Marks i Fryderyk Engels: Stworzyli teoretyczne podstawy komunizmu, promując zniesienie prywatnej własności.
Komuna Paryska (1871): Była pierwszym zrywem rewolucyjnym, który wprowadził rządy robotnicze i wspólne zarządzanie (choć trwała krótko).
Podsumowując: pierwsze komuny oparte na wspólnej własności tworzyli już filozofowie w starożytnej Grecji (Pitagoras) i wczesnochrześcijańskie wspólnoty, natomiast komuny w sensie politycznym/samorządowym to dzieło mieszkańców średniowiecznych miast Europy.