Cos dla Polakow!

[herbjelita]

A tu se nasze polske goscie mogom naszo godka na polske przetlumaczyc.
Bardzo duzo fajnych slonskich slow.

pl.wiktionary.org/wiki/Indeks:S%C5%82ownik_j%C4%99zyka_%C5%9Bl%C4%85skiego

[heli34]

herbjelita napisał:

> A tu se nasze polske goscie mogom naszo godka na polske przetlumaczyc.
> Bardzo duzo fajnych slonskich slow.
>
> pl.wiktionary.org/wiki/Indeks:S%C5%82ownik_j%C4%99zyka_%C5%9Bl%C4%85skiego

###################################################
No ja! Nauczyć sie idzie ale nie napewno.
Poka sie jynzykoznawce w synsie fachowce od jynzykow za to nie weznom to durch bydzie
to jynzyk na sztyry wsie abo jedna dzielnica takigo Chorzowa abo Zobrzo.

Sam pora oczywistych felerow jedynie ze 2 liter alfabytu świadczonce o tym że autorzi procz
dobre chynci nie znzjom ani nimieckigo ani czeskigo ani dobrze polskigo.
Durch powtorzany feler we wszyskich takich słownikach to abcybilder a już na pewno ni abcybinder. To je przeca l.m.
1.Musi przeca być abcybild -kalkomania ,abziehbild.
2 absztychować - wspominać. Piyrsze słysz w tym znaczyniu. Absztechować to zboczyć z obrane drogi abo wstompić kanś po drodze. Zrobić absztecher do Laband po drodze do Wrocławia.
3. nie ajlauf ale ajnlauf - przeca to wszyjscy na Ślonsku znajom.
4.nie abryt ale abtryt,lepszy abort.
5. nie badenduch ale badytuch,to przeca oczywiste.
6. nie bamontny ale bałamontny od bałamoncić -godać od rzeczy.
7. baumeister- to nie architekt ale budowniczy, majster budowlany.
8. berga to przede wszskim hołda przi grubie abo werku a dzieprp przi te przileżytości wszyske kamynie i hasie tam wysute.
9. bigifeld ??? - bigelbret - deska do biglowanio.
10 bźitwa?? jak już to brzitfa a jeszcze lepszy brzitwa. A to na poczontku może geldować
jako gromadno bżitwa od bździć.

[herbjelita]

No ja, jo nie wiem skond te autory przyszli. Czensto w jednej wsi godali ty a w innyj inaczi.
To przeca pokazuje nom jak bogato jest nasza godka. Nie godom tu o blyndach jeno o wyrazeniach. W jednyj opolskej wsi godali "gansi" a drugej "gensi"
Jeszcze pora prziklodow:
pot - pout
galoty - galouty
wengel - wangel
Wazne je aby my ta godka nie zapomnieli a jak idzie dzieci co do szkoly lazom po slonsku uczyli. Za baitla czytou ech ksionzka "Historia Slonska" wydano we Krakowie. Ksionzka konczoua se tyn zdaniem "Pamietaj abys dzieci swe po polsku uczyl" Widzisz jak mondre bouy te Poloki i koscou.

[heli34]

Definicja odmiany ślonske godki zwane Lašskom.

Autorsta z nejwyższego szczebla. Poety Ślonska Morawskego i kodyfikatora te godki,
Óndry Łysohorskyho.

Cyt.
Lašsky jazyk, w širokych rysach, je młuva ludu w se­werowychodni Morawě, w starym "rakuskym Ślónsku" a w Hučinsku (česky: Hlučínsku).

Od zapadniho jazyka českeho a połedniho jerzyka sło­wénskeho śe rozeznowo hławňe akcéntém na předostatni słabice, od wychodniho jazyka polskeho hławňe ňedo­statkém pasowych samohłosek.

Jazyk lašsky śe skłodo z wicero podřeči, kěre dohró­mady twořo własny jazykowy organizmus. Autor "Spi­wajuce piaśće" užiwo podřečo hornoastrawskeho, jak ho nazwoł filolog Jan Loriš ("Jan Loriš, Rozbor podřečí hornoostravského ve Slezsku, v Praze 1898"), to je młuwy beskydskeho ludu w połedňo-zapadnim dźiłu by­wałeho knižatstwa ćešinskeho.

Wedle cytowane knihy śe užiło, mezy inšim: "A. V. Šembera, Základové dialektologie československé, ve Vidni 1864" a "Fr. Bartoš, Dialektologie moravská, I. a II. díl, v Brně 1886 a 1895".

Rozhodujucym faktorém šak była a je přyrodzéňe młu­wa na wérchu naznačéneho ludu, kěro samozřejmě mo swoje zakłady w starodownych autochtónnich pómě­rach jazykowych. Próba odwodzowaňo jazykowych pó­měrów lašskych od třech suśednich spisownych jazy­ków słowanskych by była přyrodzéňe mylno. Jazykowe póměry su aji tu wyrazém podstat pléménowych.

Že słowa, kěre śe tykaju moderniho, hławňe administra­tywneho a polityckeho žiwota, ňémaju razu autochtón­neho, śe wyswětluje tym, že noród lašsky ňémjéł posa­wadź, co śe tyko jazykowych póměrów, własneho two­řyweho céntra kulturneho a že ludu lašskému nowinami a radyjém hroźi wykořéňéni a odcudzéni od hrudy aji w ňejzapadlejšich dźedźinach.
##

Nie pisza tego aby dokuczyć Ballestowi,kiery wiy lepszy co to je lašsko godka ale co by pokozać,że Morawscy Ślonzocy som o wiela dali w porzondkowaniu swoje godki.

Tekst czyto sie leko choć wydowo sie pisany miyszankom alfabetow czeskigo i polskigo.
Czego nie idzie pedzieć o tekstach pisanych w czyste czesztinie ani w tym teraźniejszym
lansowanym na siyła pisaniu po ślonsku u nos.

[keniata]

Kurdebalans Heli, dyc my sam robiymy co poradzymy.Niy wiym jako we Czechach bolo , ale nos, a na sicher mie ,prali po pysku za godanie.Czecha sie mozno poradzom z tym obynsc , co miyszkajom u nich Slonsoki.We Polsce je mozno inaczyj.Duzo sie osprawio , a malo czyni.To je polityka narodowosciowo.Obrzidzic , wysmioc i ponizyc tego co literacko niy chciol eli poradziol.To tyz bola metoda ukatrupiynia czyjegos czucio.Wiela my to jeszcze po slonsku poradzymy?A wiela poradziyli nasz starziki.Jakos to piyrwy zodnymu niy szterowalo.O to mom zol dlo tych co ta godka dali probujom ukatrupic i do jarmarczny formy doprowadzic.Kaj poradza to probuja.I co widza? Ze jak piyrwy germanizmy to tera polonizmy w tym sie scielom.Jo aby , mom zoc z tego co poradza.Jo sie moi godaniny niy ganbia.

[heli34]

keniata napisał:

> Kurdebalans Heli, dyc my sam robiymy co poradzymy.Niy wiym jako we Czechach bol
> o , ale nos, a na sicher mie ,prali po pysku za godanie.Czecha sie mozno poradz
> om z tym obynsc , co miyszkajom u nich Slonsoki.We Polsce je mozno inaczyj.Duzo
> sie osprawio , a malo czyni.To je polityka narodowosciowo.Obrzidzic , wysmioc
> i ponizyc tego co literacko niy chciol eli poradziol.To tyz bola metoda ukatrup
> iynia czyjegos czucio.Wiela my to jeszcze po slonsku poradzymy?A wiela poradziy
> li nasz starziki.Jakos to piyrwy zodnymu niy szterowalo.O to mom zol dlo tych c
> o ta godka dali probujom ukatrupic i do jarmarczny formy doprowadzic.Kaj poradz
> a to probuja.I co widza? Ze jak piyrwy germanizmy to tera polonizmy w tym sie s
> cielom.Jo aby , mom zoc z tego co poradza.Jo sie moi godaniny niy ganbia.
======================
Tyś je możno z inkszych czasow i troszka inksze gliny.
Slonski sie stoł nie modny w latach 30-tych na polskim slonsku a od 1938 blank zakozany na nimieckim.
Jo pochodza z tego drugigo i som ech lotoł jako smark kole babow na rynku wołajonc "hir wird deutsch gesprochen" Niby skuli tego ,że godajom po swojymu a nie po mojymu.

Po wojnie,już w Polsce a przijechoł ech nazot z Niymiec we 1947r. też ślonski boł nie modny.
No bo kto tam jeszcze poradzioł coś po ślonsku jak mu bele szpikol to przeciepowoł.
Zachowoł sie nejlepszy na wsiach i we familokach.
No i szkoły były polske. Przeca nie wyobrażalne aby mogły być inksze.
No możno ruske,bo take coś też sie zapowiadało miyndzy 1949-1952.
Słynne powiedzynie Stalina; nie ma socjalizmu nad Sekwaną bo nasze wojska jwszcze nie doszły do Paryża i perspektywa utworzynio nastympnych republik radzieckich.

Jedna wtedy była rzecz,kiero wydowała sie zbawiynno po tułaczkach.
Powszechny dostymp do pracy i do nauki.
Do Szkoł do kierych przedtym Ślonzocy ni mieli dostympu z powodu przeszkod finansowych i społecznych.
Na tym tzw polskim Ślonsku godka była przeszkodom we wielu zawodach.
Przeca bileter na kolei abo w kinie niy mog godać. O nauczycielach,dochtorach nie spominajonc. Musieli znać i godka i jynzyk.
To sano było w niekierych rejonach nimieckigo Ślonska. Moj ujek,dochtor we Glywicach w 37 roku dostoł propozycja przeniesiynio praktyki do Pyskowic za podwójnom gażom.
Powod tego bonusu - polnisch kenntnisse, czyli znajomość godki.
Wojna go wtgnała z Pyskowic. Cołko wojna przesłużoł jako Stabsarzt.
Po wojnie zaś prziszoł nazot do Pyskowic i zaczon chodzić na kurs dlo analfabetow.

A w samych Glywicach już godka była verpönt jeszcze w latach 20-tych u.w.
Idzie o tym poczytać we wierszu Feliksa Steuera o doktorze Raku.
A ogólnie i pod Niymcym jak i pod Polokym na używanie samej godki mog se pozwolić prosty robotnik abo gospodorz na swoim gospodarstwie.
Kto sie wyuczoł tyn sie wyrodzoł ze Ślonskośći.

[1fatvm]

Dwie strony medalu. Ciekawe, że tylko Heli o tym pisze.

[herbjelita]

heli34 napisała:
Zachowoł sie nejlepszy na wsiach i we familokach.

Jak Oma moja se żynioła a musiało to być wele 1900 roku pojechali do stanu cywilnego we Zobrzu i pedzieli "dobrydzień". Jak tyn Beamter na nich wrzysknou - raus, pedziou.
Wleźli drugi roz i pedzieli "Guten Tag" uon se zmieniou i biu bardzo miouy.
47 lot późni kolyjka przed masorzym godo po niemiecku, ale po cichu. We 1957 dali godała po niemiecku. Nie boua to przekora albo stopień umiejętności posługiwania się danym językiem. Jest to dola ludu przygranicznego i wszystkie zakazy językowe bych wypiepszou.
Czamu ludzie nie mogom wto chce godać po niemiecku, polsku abo po ślonsku. Przecaś to nikomu nie powinno przeszodzać.

[keniata]

Mom przed sobom ksionzka."Die Leute von Karf...und Gott weint" Hans Schellbach.Akcja sie dzieje po 1933 roku.Choc po niymiecku , wiele dialogow jest po polsku , albo polskopodobnie.Niy pamiyntom tych czasow boch modszy.Powojynny.Wiym za to z tego co starzy osprawiali ze roztomaicie ludzie godali.I nikomu to niy sztyrowalo.Wszystke sie jakos dogodali.Skuli tego jo je zdanio co niy bolo taki germanizacji jak by to niykere poske uczone chcieli udowodnic.Bo jakby bola i to tako brutalno jak to niykere historyki twierdzom , to 100 lot po Bismarcku , zodyn by slowa juz pedziec niy poradziol.Ani po polsku , slonsku eli wasserpolnisch.To bola powojynno celowo prowadzono polityka.Twardo i bezlitosno dlo malego czowieka , kerymu sie nawet godac jak chciol zabronialo.I o to mom zol do moi nauczycielki krakowianki kero przedwojynno matura majonc poradziola po niymiecku , a swoj kuszt wykorzystywala ino do tego by drugego upodlic.Humanistka kero o humanizmie pojyncio niy miala.A taki bolo wtedy duzo.Dopiyro po latach , jak sie dziecinny czas analizuje i wspomino , otwiyrajom sie oczy na ludzko podlosc.

[berncik]

Mosz recht Keniata,jo to genau tak przezou, szmary my dostali za to jako my godali i se miyndzy sobom wouali, jak szmary nie pomoguy to szukali pretekstu zeby wysuac do poprawczakow albo innych patriotycznych instytucji ,kaj Ci mieli mieuosc do prawdziwego jynzyka wyrobic.

[heli34]

berncik napisał:

> Mosz recht Keniata,jo to genau tak przezou, szmary my dostali za to jako my god
> ali i se miyndzy sobom wouali, jak szmary nie pomoguy to szukali pretekstu zeby
> wysuac do poprawczakow albo innych patriotycznych instytucji ,kaj Ci mieli mie
> uosc do prawdziwego jynzyka wyrobic
#####################
Jo mom zaś blank inaksze wspomniynia.
We szkole w liceum godało sie oczywiście po polsku i żodnymu ani nie prziszło do głowy aby głośno godać po inakszymu.We internacie ale była grupa prawdziwych elwrow od Rybnika
i Wodzisławia kierzi miyndzy sobom nie godali inakszy jak po ślonsku.
Co nejciekiekawsze jedyn śnich pochodzioł z Buczacza kole Tarnopola a po ślonsku godoł dużo lepszy odymie.
Jo je z nimieckigo Raciborza i jak ech już pisoł,bez wojna sie już ani nie godało po "polsku".
Tyn synek zaś z tego Tarnopola przijechoł do Wodzisławia kaj i bez wojna synki z HJ godali we dinstcie po ślonsku bo inakszy by ich żodyn nie rozumioł.
Pisze też o tym żartobliwie Paciok w swoich wspomniyniach.
W czasie wojny zbiyrało sie wszyske surowce wtórne,jak sie teraż godo na stare szmaty i żielazo.
Tosz take HJoty,kierzi mieli zbiyrać te szmaty prziszli do somsiadow i zaczli tako godka:

My sam prziszli z HJ eli byście nom nie dali szmot?
A jak nom nie docie to powiymy w HJ-ocie,
że doma po polsku godocie i do cinkajmra srocie.

A moi nauczyciele. Byli roztomańte narodowości.
Dwie polonistki,obie ślonzoczki nie dopuszczały żodnych odchyleń od polskigo.
Uważom że słusznie.Przeca po ślonsku byś matury nie zdoł.
Za to chemik pochodzoncy od Cieszyna niby godoł czysto po polsku ale mu sie zdażało idym,
widzym,robiym i aspońd zamiast chociaż.
I co ciekawe nejbardi sie z tego śmioli i podziżniali go niekierzi Ślonzocy.

Profesorka od angieldkigo nazywała sie Siara i była Niymkom. Nie umiała prawidłowo
ani słowa w czystej polszczyźnie.Godali,że jeji chłop boł w SS ale żodyn ji nie prześladowoł
ani narodowości nie wytykoł. Cieszyła sie powszechnym uznaniym. Ale na lekcji angielskigo nie padło z jeji strony ani jedne słowo po nimiecku. Za to tolerowała jak sie jom poprawiało po nimiecku za niezbyt zgrabne tłumaczynie z angielskigo na polski.
Tego angiejskigo nauczyła znakomicie bo cołko lekcja była po angielsku.
Matematyk,ślonzok mówił czystom polszczyznom ale nikiej pozwoloł se na mały żart po ślonsku. Np kiesik mi padoł, ty to mosz oko z knefla.
Kieby nie nachalno propaganda komunistyczno rozsiywano przeważnie przez zagłymbiokow
ale i tej nacji co to jeszcze dzisiej rozsiywo to byłby to dlo mie okres bardzo szczyńsliwy.

[heli34]

herbjelita napisał:

Nie boua to przekora albo stopień umiejętności posługiw
> ania się danym językiem. Jest to dola ludu przygranicznego i wszystkie zakazy j
> ęzykowe bych wypiepszou.
> Czamu ludzie nie mogom wto chce godać po niemiecku, polsku abo po ślonsku. Prze
> caś to nikomu nie powinno przeszodzać.
######################################
U nas w doma na geburtstagu moich rodzicow godało sie jak kto umioł.
We co nejmyni 4 ślonskich godkach bo byli goście ze Krolhuty,Opolo z pod Raciborza ale zza Ciny,godajoncy po tym laśsku,po nimiecku i po polsku, bo boł też jedyn pyra we familii.
Wszyjscy sie rozumieli. ale tak idzie jedynie pogodać i to na jakeś uroczystości kaj sie pije
"szprechwasser".
Gorszy już je z napisaniym i rozumiyniym pisanego.

To sam nie je wic,
Chrubo przed wojnom jedna frela miała kawalyra ze swoje wsi kaj wszyjscy godali po ślonsku ale wyjyżdżajoncego na roboty do świata,-znaczy do Berlina.
Tyn karlus ale jak przijyżdzoł do dom to umioł już jeno godać a i pisać po nimiecku.
Ci inksi nie umieli przeważnie pisać po żodnymu a godali po naszymu.
No ale jak to galan z lipstom ustalyli data ślubu a nie doszły młodypon zaś pojechol zarobić pijondze na ta uroczystość.
Nadeszła ta podniosło chwila a tu galana ni ma.
Za to prziszoł telegram z Berlina a w nim:
Ich kann nicht lommen weil mir hinternisse im wege stehen.
Czytajom,czytajom i nie rozumiom o co sie rozchozi.
Toż ale jedyn ze familie wiedzioł,ze je taki istny we druge wsi, kiery pisane po nimiecku przeczyto i zrozumi.
Zaprzongli konia i jazda z telegramym do Wojnowić.
Tyn istny co niby po nimiecku czytol i rozumioł tak to przetuplikowoł:
Jo ni moga przińść bo mi zadnie orzechy na drodze stojom.
Prawidłowo, no niy?