jeszcze roz o Biouych Chorwatach

[szwager_z_laband]

Białym Chorwatem był ... św. Wojciech, bo cały jego książęcy ród
Sławnikowiców
miał chorwackie korzenie. Ich siedzibą był warowny gród Mulin koło Kutnej
Hory
(na zachód od Pragi). Sławnikowice zaczęli w X w. jednoczyć chorwackie
plemiona
budując zaczątki państwa ze stolicą w Libicy. Kiedy w 995 r. książę Sobiesław
Sławnikowic toczył walki obronne przed sąsiednimi plemionami pogańskimi,
został
zaatakowany przez czeskiego księcia Przemysła, który zburzył Libice i wyciął
większość populacji Chorwatów. Echa tej tragedii znajdujemy w "Żywocie św.
Wojciecha".

[szwager_z_laband]

Muzeum w St. Petersburgu ma dwa fragmenty kamiennych tablic z greckimi
inskrypcjami, które zostały wydobyte z dna Morza Czarnego na Krymie. Wśród
innych słów, napisanych w II w. Znajduje się tam wyraźnie po grecku wyryte
słowo "HORVATOS". Archeolodzy są skłonni uznać to za pierwsze źródło pisane o
narodzie, który tak bardzo zaznaczył się w dziejach Europy.

Nazwa Chorwat ma pochodzenie irańskie. Jeden z dopływów Donu w regionie Morza
Azowskiego nazywa się Horvatos.

Prawdopodobnie plemiona chorwackie, jako jedne z pierwszych plemion
słowiańskich, wyruszyły w swą wielką wędrówkę na zachód w wieku V lub VI i
osiadły po obu stronach Karpat na terytorium od dzisiejszego Kijowa, aż po
Wisłę na zachodzie i północy, oraz po dzisiejszą Karyntię w Austrii na południu.

W połowie VI wieku część plemion � prawdopodobnie z rejonu między Wisłoką a
dzisiejszym Lwowem - ruszyła w dalszą wędrówkę na południe, aż na pogranicze
dwóch imperiów: rzymskiego i bizantyjskiego.

Pozostałe plemiona chorwackie były substratem powstających nowych bytów
państwowych w środkowej i wschodniej Europie. W tym również stanowiły główny
składnik ludnościowy Małopolski, przyłączonej do Wielkopolski przez Bolesława
Chrobrego .

[szwager_z_laband]

"Nazwa ???Biali Chorwaci” ma bardzo dawną tradycję. Już w połowie X w.
Konstanty Porfirogeneta pisał o tym, że praojczyzna dalmatynskich
Chorwatów to położona na północy ???Wielka Chorwacja”, zwana też ???Biała”,
która pozostaje nieochrzczona. Autor De administrando imperio wspomina takze o
nieochrzczonych ???Białochorwatach czyli Białych Chorwatach” i ???Białych
Serbach”, którzy pozostawali w swej północnej praojczyznie. O ???Białych
Chorwatach” wspomina takze ???Powiesc doroczna”: ???A oto jeszcze ciz
Słowianie: Biali Chorwaci i Serbowie, i Chorutanie”. ???Powiesc doroczna”
wymienia takze Chorwatów wsród plemion ruskich. Tworzacy pod koniec XII w. Pop
Duklanin pisał m.in. o tym, ze legendarny król Budzimir podzielił swoje panstwo
na dwie czesci: Serbie i nadadriatyckie ???Pomorze” (Maritima). Te druga kraine
podzielił z kolei na pół. Czesc północna, od Vinodola do Dalmy, nazwał ???Biała
Chorwacja” (Croatia Alba), która zwie sie takze Dolna Dalmacja (inferior
Dalmatia) i stanowi arcybiskupstwo Salony, a południowa do Dracza nazwał ???
Czerwona Chorwacja” (Croatia Rubea), która zwie sie takze Górna Dalmacja
(superior Dalmatia) i odpowiednio stanowi arcybiskupstwo Dukli. O ???Białej” i
Czerwonej” Chorwacji Pop Duklanin wzmiankuje jeszcze incydentalnie, piszac o
nastepcach Budzimira. Uzył takze jeszcze jednej ???kolorowej” nazwy, chociaz
nie w stosunku do Chorwacji, gdyz wspomniał o ???Czarnych Latynach” (Nigri
Latini), pod która to nazwa ukrywaja sie tzw. Morovlachi.
Obszerne studium północnej Chorwacji poswiecił H. Łowmianski. Doszedł on do
wniosku, ze północni, ???Biali” Chorwaci dzielili sie na odłamy: polski, ruski
(który mieszkał nad górnym Dniestrem i z pewnoscia równiez za Karpatami) i byc
moze czeski. H. Paszkiewicz twierdzi wprost, ze do Chorwatów nalezał Halicz.
Takze poczatków nazwy ???Czerwona Rus” upatruje sie w tym, ze Chorwaci dzielili
sie na ???Białych i Czerwonych” juz w swojej praojczyznie, przy czym
terytorium ???Czerwonych Chorwatów” wiaze sie z Grodami Czerwienskimi. Jednakze
pojawia sie tu pewien szkopuł: nazwy ???Biała i Czerwona Chorwacja” u Popa
Duklanina dotycza Chorwacji dalmatynskiej i pojawiaja sie ex nihilo, gdyz nie
wystepuja w samodzielnych chorwackich dokumentach. Trudno tez wskazac zródło, z
którego Pop Duklanin mógł zaczerpnac te nazwy. Na pewno nie z De administrando
imperio, bo o północnych ???Białych Chorwatach” nie wspomina. Przybycie Słowian
na Bałkany opisuje jako inwazje Gotów. Takze pózniejszy miejscowy historyk,
Tomasz ze Spalato (1200–1268) utozsamia Słowian z Gotami i pisze, ze przybyli
oni z Polski albo z Czech. Nie wspomina przy tym ani o ???Białej”, ani o ???
Czerwonej Chorwacji”. Pozostaje wiec tradycja ustna, co przyjmuje sie tacito
consensu."
"Pierwsze wzmianki o ???Białej Rusi” i ???Białych Rusinach”
kamunikat.net.iig.pl/pdf/bzh/21/01.pdf
(noty bibliograficzne w tekście)

[szwager_z_laband]

Chorwaci

Za pierwsze źródło informacji o Chorwatach niektórzy uważają dwa fragmenty
kamiennych tablic z greckimi inskrypcjami z II wieku, które zostały wydobyte z
dna Morza Czarnego na Krymie i znajdują się obecnie w muzeum w St. Petersburgu,
a na których odnaleziono ich etnonim (zob. np. tutaj). Inne źródła również
wspominają nazwę Chorwaci (Χοροατος,
Χορουατος, Χορόαθος) przed rokiem 500
n.e., np. inskrypcje w mieście Tanais nad Donem, por. wyżej. Jeden z dopływów
Donu w regionie Morza Azowskiego do dziś nazywa się Horvatos, co także świadczy
o dawnej obecności Chorwatów w tamtym rejonie.

Podobnie jak w Serbach i Antach, często widzi się w Chorwatach plemię alańskie
(sarmackie), które sprawowało rodzaj opieki nad Słowianami, aż w końcu doszło
do asymilacji obu etnosów. Nazwa Chorwatów powtarza się w kilku miejscach
obszaru słowiańskiego. Są to:

1. dzisiejsi Chorwaci mieszkający w swoim własnym państwie, w przeszłości w
jednej z republik jugosłowiańskich,
2. domniemani Chorwaci w Attyce i Argolidzie (por. greckie nazwy miejscowe w
rodzaju Χαρβάτι),
3. Biali Chorwaci w okolicach Przemyśla i w zachodniej Ukrainie, gdzie
lokuje ich Nestor,
4. Chorwaci na północ od Moraw, po obu stronach Sudetów, gdzie lokują ich
Orozjusz, Kronika Dalimila i inne źródła,
5. Chruvati, jedno z plemion serbołużyckich,
6. Chorwaci na Kaszubach, czego ma dowodzić nazwa miejscowa Charwatynia.

Konstantyn Porfirogeneta (905 – 959) wspomina o Białych Chorwatach nad górną
Wisłą i w północnych Czechach (zob. np. tutaj) i opisuje ich państwo ze stolicą
w Krakowie. Podobno cesarz bizantyjski Herakliusz (610 – 641) poprosił ich o
pomoc w obronie swego imperium przed najazdami Awarów. Część plemion
chorwackich wyruszyło wówczas na południe i osiedliło się na obszarze
dzisiejszej Chorwacji, przyjmując chrzest jako pierwsi wśród Słowian. Nie
wiadomo, co w tej opowieści jest zmyśleniem, a co oddaje rzeczywiste fakty
historyczne. Być może Konstantyn pomieszał znane mu relacje o kilku różnych
plemionach używających tej samej nazwy, i dorobił do tego wiarygodną historię
mającą tłumaczyć ich rozmieszczenie w różnych częściach Słowiańszczyzny.

Dalsze losy wschodniej gałęzi Białych Chorwatów nie są znane. Pozostały po nich
prawdopodobnie nazwy topograficzne na zachodzie Ukrainy – Żydaczów, Tłumacz,
Dołpatów, Berłohy (zob. tutaj). Chorwackiego pochodzenia mają być także nazwy
Chocim, Hotin, Chotyn, Chocen, spotykane także na Mazowszu (Chociw, Chociwel,
Chociszew i Chodonów k. Rawy Mazowieckiej, Chociszew k. Łęczycy, Chociszewo k.
Wyszogrodu, Choczeń k. Sierpca, Chodkowo k. Makowa Mazowieckiego, Chotum k.
Ciechanowa, Chotynia k. Garwolina, Kotuń k. Siedlec), a wywodzące się od
sarmackiego słowa o znaczeniu ‘miejsce walki, obwarowanie, szaniec’. Niektórzy
z grupą tą łączą współczesnych Rusinów zamieszkujących ukraińskie i słowackie
Zakarpacie i posługujących się mową, którą jedni uważają za dialekt ukraiński,
inni za osobny język. Wskazuje się także na elementy kultury Hucułów i innych
etnosów zachodniej Ukrainy, jak zamiłowanie do konnej jazdy, palenie tytoniu,
silna pozycja kobiety i pozostałości matriarchatu, mające sięgać do czasów
alańskiej przeszłości.

Zdaniem Czupkiewicza Białą Chorwację zamieszkiwać miała także ludność
pochodzenia celtyckiego podległa Chorwatom. Niektórzy chcieliby widzieć w
Białych Chorwatach protoplastów Małopolan, co w świetle analizy dzieł Nestora i
Orozjusza nie wydaje się prawdopodobne, z drugiej jednak strony okolice Krakowa
wciąż ponoć są określane jako Biała Chrobacja (może to być termin wymyślony
przez twórców starożytności słowiańskich ze śr.-grec. Χρωβατία u Konstantyna).
Pozostały również nazwiska Karwat, Chrobot, Chrobak, oraz nazwy topograficzne:
Karwaty, Harwaty, Chorwatówka, Hrwaty, Klwatka, Klwaty (dawniej Charwaty).
Podobne nazwy, np. Charvatce, występują także w płn. Czechach i płn. Morawach,
gdzie istnienie Chorwatów jest udokumentowane. Wreszcie arabscy podróżnicy z X
w. określają kraj Wiślan terminem aldajr mającym oddawać wyraz odpowiadający
osetyńskiemu ældar < aldair ‘książę’.

Nazwa Chorwatów przysparza szczególnie dużo problemów etymologom. Według
różnych autorów, pochodzi:

* od słow. *xrьbь, *xrьbьtъ ‘grzbiet górski’ (dziś hipotezę tę odrzuca się);
* od słow. *xъrviti sę ‘bronić się’ (w słowackim: charviti se), skąd
Chorwaci = plemię odznaczające się bitnością;
* od słow. *xorvъ, *xъrvъ ‘zbroja, broń’, które z kolei jest pożyczką z
germańskiego *harwa, *hurwa;
* od słow. *xъrv-, *kъrv- ‘róg, rogaty’ (od rodzaju hełmów noszonych jakoby
przez Chorwatów);
* od wyrazu bałtosłowiańskiego, który widoczny jest dziś w litew.
šarvúotas ‘odziany w pancerz’, šárvas ‘zbroja, pancerz’;
* od tego samego *serw-, co nazwa Serbów, jednak zmienionego w ustach
Scytów (scyt. *xarv-) lub Celtów;
* od germań. *hruvat- ‘rogaty’ (por. st.isl. hrútr ‘baran’);
* od germań. Harfada ‘Karpaty’ (bądź wprost od słowiańskiej nazwy Karpat);
* od gockiej nazwy plemiennej Hraeda;
* od irańskiego *(fšu-)haurvatar ‘dozorca bydła’ < pasu-haurva-,
zaświadczonego w Aweście (wg Vasmera);
* od irańskiej nazwy osobowej Xoroatos (x = pol. ch, Vasmer);
* od irań. hu- ‘dobry’, ravah ‘wolność’;
* od irańskiej wersji nazwy Sarmatów, *xar-vant- < *sar-mant- ‘rządzony
przez kobiety’ (por. wyżej o Serbach).

Podobnie jak w poprzednich przypadkach, etymologie słowiańskie czy germańskie
wydają się mało prawdopodobne z uwagi na argumenty przemawiające za pierwotną
przynależnością Chorwatów do ludów irańskich.

[ballest]

Cieszam se, zes to sam juzas tu wraziou !
My juz przed pora latami na tyn tymat pisali!