Bezdomne regionalizmy

[stefan4]

Uprzejmie proszę o wyjaśnienie mi terminu ,,regionalizm''. Oczywiście rozumiem,
co to jest regionalizm wielkopolski, albo warszawski, albo jakiś inny. Ale nie
potrafię wyczaić, co znaczy, że jakiś wyrażans jest regionalizmem i potem
kropka. Bez podania regionu.

Czy to oznacza wyrażans, którego autor słownika nie lubi, ale który się za
bardzo wgryzł w język polski, żeby go zignorować?

- Stefan

[ja22ek]

A było to tak. Obywały sie kiedyś badania na miejscu. Pojechał ktoś do
Małopolski, załóżmy, i usłyszał "zaglądnąć". "Oho, u nasz tak nie mówią" myśli
sobie i w notesiku zapisuje "zaglądnąć - regionalizm małopolski". Przyjeżdża do
Warszawy, a tam praca wre, nowy słownik języka polskiego się przygotowuje.
Niestety, brakuje papieru, więc zostaje tylko "zaglądnąć - reg.". W kolejnych
wydaniach powiela się te adnotacje, a nowe zespoły słownikarzy z powodu
oszczędności nie przeprowadzają badań na miejscu. Nierzadko mija kilkadziesiąt
lat rozpełzania się dawnego regionalizmu po Polsce wraz z Małopolanami i ich
potomkami, zanim słownik się spostrzeże i naprawi swój błąd.

Hipoteza o etykietowaniu nielubianych wyrazów i wyrażeń mianem regionalizmów
jest w pełni uzasadniona. Jednak dotyczy tylko sytuacji, gdy w kolegium
redakcyjnym znaduje się odnośny regionalista, a nielubiącym jest szef
(np. "słać" a ścielić"). Jeśli wyrażans nie ma oparcia w zespole, jest
opatrywany kwalifikatorem "nie!". Wtedy jest jeszcze gorzej, bo już wszystka
bez mała Polska może mówić "tak!", a państwo redaktorstwo ciągle swoje (tu
przykład "mleć" a "mielić", dopiero niedawno przemielony, ale nadal bez
przekonania).

Czyli hierarchia jest taka: norma, 'potocyzm', regionalizm, błąd.

[stefan4]

ja22ek:
> A było to tak. Obywały sie kiedyś badania na miejscu. Pojechał ktoś do
> Małopolski, załóżmy, i usłyszał "zaglądnąć". "Oho, u nasz tak nie mówią" myśli
> sobie i w notesiku zapisuje "zaglądnąć - regionalizm małopolski".
[...]

Ale Ty jesteś złośliwy Ja22ku. Byłbym oburzony, gdyby nie to, że moje własne
hipotezy były jeszcze złośliwsze.

Ja myślę, że w swoim własnym mieście profesor polonistyki nie spotyka się w
ogóle z żywym językiem. Bo uczniowie nie ośmielają się mówić do niego w sposób
,,niepoprawny'', zakupy robi mu żona a po mieście porusza się sam (-ochodem).
Natomiast w obcym mieście nie boją się go (bo go nie znają), mieszka w hotelu a
z dworca musi dojechać taksówką. I nagle nadziewa się na normalny język jak
kotek na płotek.

Dlatego taki profesor skłonny jest uznać wszelkie zjawiska językowe za
regionalizmy i przypisać je temu regionowi, w którym akurat ostatnio słuchał
taksówkarza lub wrzeszczących dzieci w parku. W takiej sytuacji między
profesorami panuje zgoda, że ,,zaglądnąć'' jest regionalizmem i jednocześnie
trwa spór, z jakiego regionu

[teresa.kruszona]

„Regionalizmy to elementy językowe - cechy wymowy, wyrazy, formy wyrazowe,
konstrukcje składniowe - używane powszechnie przez ogół mieszkańców (a więc
także przez warstwy wykształcone) pewnego regionu Polski, różniące się od form
uznanych za ogólnopolskie, nienacechowane” - tyle definicja słownikowa.
Najczęściej (choć rzeczywiście nie zawsze) przy kwalifikatorze „reg.” autor
słownika podaje, jaki to regionalizm. Wyróżnia się ich pięć: białostocki,
krakowski, poznański, warszawski, śląski. Regionalizmy wchodzą jako warianty w
skład ogólnej polszczyzny mówionej; wyrazy lub formy wyrazowe spotyka się także
w odmianach pisanych.

[ja22ek]

I tu mamy problem, bo te 5 regionalizmów nie bierze pod uwagę ziem pozyskanych.
Z punktu widzenia dialektologa ciągle (?) obowiązuje enigmatyczne
określenie "nowe dialekty mieszane", ale można się założyć, że zawędrowało tam
wiele regionalizmów z innych obszarów Polski. Nastąpiło więc w znaczniej mierze
odmiejscowienie regionalizmów, i podawanie etykietek "białostocki",
czy "śląski" ma znaczenie raczej historyczne, określając miejsce powstania, a
nie terytotium faktycznego stosowania. Nieprawdaż?

[zbigniew_]

A jakim regionie umiescic moj ulubiony "regionalnie"
Tczew? Poznanskim? Z uwagi na powinowactwo jezykowe z
niemczyzna?