R

[rita100]

Ów, łowam bandó słóweczka na literka 'R'

[rita100]

raba - żebro czasam wychudzona maciora

Spod z restunku i złuomał sobzie robi.
Jek sia tero nie łustatkujesz, dostaniesz po robach.

[rita100]

rabuś - urwis i podkradacz owoców, warzyw z cudzego ogrodu. (Grandzior po polsku)
Niejene szurki to só rabusie; jek jidó ze szkołi, to kradnó jepka i kruszki.

[rita100]

rabuśnik - rozbójnik, łubieżca, grabieżca
We wojna noziancy bojelim sia rabuśników

[rita100]

rachować - myśleć, sądzić, przypuszczać, spodziewać się
Łóni rachujó, ze proces wigrajó.

[rita100]

rachuba - zdanie, sąd, ocena
Na moja rachuba wszistko sia dobrze skóńci.

[rita100]

raczyć - zachęcać do czegoś, częstować kogo

Roczułam go do jedzenio, ale łón nic nie chcioł, bo mu sia mocno śpieszuło.

[rita100]

raczy się - częstować się, zachęcać się
Łón sia nie doł raczić ale som wszistko robziuł, co buło potrzeba.
Raczuł sia plincami, chtóra akurat mniałam na stole.

[rita100]

rad - chętny, zadowolony, uradowany
Wszisći só redzi, ze eśta przijechali.

[rita100]

raderguma - gumka do wycierania

[rita100]

radłować - radlić
Bez całi dziań nic nie robziuł, tlo rodłowoł kartofle

[rita100]

rafla - rafa, grzebień do czyszczenia lnu

[rita100]

raflować - oczyszczać len

[rita100]

ragacz - niezmordowany, zawsze chętny do pracy robotnik
Takygo rogocza jek łón to żadko sia spotyko

[rita100]

ragować - harować, ciężko pracować
Łu niych trzeba rogować łod rana do późnego zieczora.

[rita100]

rajbaska - tarka
W kożdi kuchni potrzebna je rajbaska

[rita100]

rajbować - trzeć na tarce
Rajbuja kartofle, bo na łobziod chca łupsiec plince.

[rita100]

rajby - swaty, swatanie
Wijechali z córkó do Noglot w rajbi.

[rita100]

rajek - swat

[rita100]

rakarnia - rzeźnia
zakład uśmiercania i oprawiania zwierząt

[rita100]

rakier - rakarz, oprawca zwierząt

Jek kóń złamoł noga, to łotdawali go rakrozi.
Raker to tyż taki człoziek, co zabzija psi i koti.

[rita100]

rakrować - harować, ciężko pracować
Bez całi dziań rakrowalim przi rónkli i bruksi.

[rita100]

ramasz - odmiana gry w skata polegająca na zebraniu jak najwięcej punktów (oczek)

[rita100]

ramaszować - grać ramasza, zapowiadać ramasza

[rita100]

rancik - skrawek, brzeżek, marginesik
W kieszónce rzakyta mnioł jedwabno chusteczka z zielónam rancikam

[rita100]

rane - ranna msza niedzielna
Poszłam do kościoła na rane, a na duże niech jidó dziywczoki.

[rita100]

rant - brzeg, skraj; rondo kapelusza
Prziszed barzo nieśniałi, łusiad na rańcie krzeszła o sedzoił jek na goździach.

[rita100]

rany - ranny , poranny
Rani deszcz - stari babi toniec

[rita100]

rataj - czł. czieżko pracujący, uwijający się w robocie
Z niego to prawdziwi ratoj, łokuje bez łustonku łod rana do zieczora.

[rita100]

rataką - z całym nakładem sił, pośpiesznie, gromadnie
Jeżli jeszcze jutro bandzie pogoda, to juz łod zranka zabierzewa sia ratakó do
woźenia siana.
Pośli ratakó na pole i do łobziadu ssiekli całi kawoł żita.

[rita100]

razu - pewnego razu
Razu nie - wcale nie, nawet nie
Buła-am razu w karcznie i som am zidzioł, jek stozioł jena kolejka za drugó.
Łon zidzioł, że jo tyz tam buł-am, ale razu na mnie nie spojrzoł.

[rita100]

raźny - ładny, piękny, uroczy, przystojny
Ale mosz raźno dziywczynka, tako łuśnychnianto aż ji sia łoczi skszó.

[rita100]

rebeka - tęga, opasła kobieta
To tako rebeka, sama z krzesła sia podnieść ni może.

[rita100]

rebela - krzykacz, awanturnik
Z tam rebeló to chiba tilo żandor do sobzie rada.

[rita100]

rebelować - głośno krzycze, awanturzyć się
Jek sobzie dobrze podpsijó, to wszisći razam rebelujó

[rita100]

rechcanwalt - adwokat

[rita100]

reda - rada; sposób na co lub na koga

Jo jygo redi nie brukuja, som ziam, co mom robzić.
Jek sia do niygo zabroł, to myśloł-am, ze go powali, ale łón doł sobzie z niam
reda (zmógł go).

[rita100]

redny - radny, człnek rady

[rita100]

redykał - radykał, wywrotowiec

Noziancy niepokoju robziu redikałi

[rita100]

redzić - radzić; mieć siłę
Słuchoj go, bo łón ci dobrze redzi.
Mo dwanaście lot, a jeszcze tygo mnieszka nie redzi.
Jonek Antósia nie redzi.

[rita100]

regerować - rządzić, komenderować

Downi regerowoł król, a tero króla ni mo.
Ti nie bandziesz tu regerować, mi samni ziywa, co mowa robzić.

[rita100]

regerynek - urząd, gmach władzy okręgowej
To ti jidź robzić swoje sprawunki i spotkawa sia dopsieru gdziś ło dwunosti kele
regerunku.

[rita100]

regiment - pułk

[rita100]

register - rejestr

[rita100]

registrować - rejestrować

[rita100]

reja - rząd, szereg
Łustazili sia wszisći w jeni reji

[rita100]

rejbach - rejwach, wrzask, zgiełk, harmider
Nie rópta takygo rejbachu

[rita100]

rejber - opryszek, rozbójnik; łobuz
Dzieci to kepsko wichowali; jych szurki to take rejbri, dzie tlo mogó co
zbrojić, to zbrojó.

[rita100]

rejchować - wędzić
Szpak i szinki to mi zawdi rejchujewa

[rita100]

rejchować - starczyć, wystarczyć
Łón mo dobro pangzijó, jamu na wszistko rejchuje

[rita100]

rejchowny - wystarczająco długi lub szeroki, dostatni, obszerny
Ta łobleka na niego pasuje, łóna nie jest wcole za rejchowno.

[rita100]

rejmunda - tęga, postawna kobieta
Tile sztofu stało bi i no rejmóndi

[rita100]

rejnlender - nazwa tańca pochodzącego z Nadrenii

[rita100]

rejnota - wysoka silna kobieta
Wirosłi dziywcziny jek rejnoti

[rita100]

rejt - jazda konna
Tan kóń je dobri do rejtu

[rita100]

rejterada - odwrót, ucieczka po nieudanym przedsięwzieciu
Straszna tam buła rejteroda, konie galopowałi na łeb na szija.

[rita100]

rejterować - cofać się, uciekać, uchodzić
Czi zidziołeś, jek cigani rejterowali, kedi szandora łoboczili ?

[rita100]

rejtować - jeździć konno
Na gospodarstszie to juz szurki łod dwunastu lot rejtować potrasió.

[rita100]

rejtpejcz - bicz, bizun
Jek żołnierze dresowali psi,to bźili juch rejtpejczami.

[rita100]

rejtuzy - rajtuzy, spodnie robocze z grubego materiału
Weź lepsze portki, toć nie bandziesz chodziuł w rejtuzach.

[rita100]

rek - rak

[rita100]

remont - młody kóń uzupełniajacy stan koni w wojsku
W niechtórych majóntkach chowajó konie na remónti

[rita100]

reperunek - naprawa
Nasz dóm tyż juz wimogo reperunku.

[rita100]

reskerować - ryzykować
reskyrować

[rita100]

restunek - rusztowanie

[rita100]

retki - narzędzie tkackie w kształcie drabeczki, wyrównujące w krosnach włókna

[rita100]

retować - ratować

[rita100]

retunek - ratunek

[rita100]

rewerenda - sutanna

[rita100]

reza - podróż
Na tako długo ryza jo juz sia nie nadaja.

[rita100]

rezać - rżeć
Konie łuziójziane do płuota niespokojnie ryzałi i rozglódałi sia na wszystkie
stróni, czi kuczer juz nie jidzie.

[rita100]

rezać się - głośno się śmiać, chichotać
Co te dziywuchi tak sia ryzajó ?

[rita100]

rezować - podrózować
Nasz łojczulek, jek buł młodi dużo ryzowoł po śwecie.

[rita100]

rezowny - podróżujący, podróżny

Jekiś ryzowni pitoł, jeko je nobliższo droga do Grónit

[rita100]

rętowina - wołowina
Kupsiułam pora funtów rantoziny łod młodi krowi.

[rita100]

rętowny - wołowy
rantowne mniajso

[rita100]

robaczy - robaczywy
Te śwaczki só robacze.

[rita100]

robastwo - robactwo; drób
Nie ziam, że ci sia chce chować tile tygo robastwa.

[rita100]

robociądz - robotnik

W żniwa to barzo ciajżko dostać robocióndza.

[rita100]

rochać - chrzakać
tylko o świni

[rita100]

rodło - godło Warmii

[rita100]

rogacz - bydle rogate
Łuspokój sia, rogoczu, bo dostaniesz kijam.

[rita100]

rogal - regał, półka do zwieszenia
W kuchni zisioł rogol, na niam łustaziune bułi w porzóndku talyrze, mniski,
garnuszki, taski i pora zbanków.

[rita100]

rogale - obrzędowe obchody osób chodzących w okresie święta Trzech Króli po
domach i zbierajacych datki

[rita100]

rogowy - narożny, na rogu czego
A już ziam, dzie to jest; to jest tan rogowi dóm przi Hauptgasie.

[rita100]

rolwaga - platforma, wóz do przewożenia ciężkich towarów

[rita100]

rosada - rozsada

[rita100]

rosochacz - drzewo rosochate, rosochaty pniak
Jygo las je lichi, tam roztó same rosochacze.

[rita100]

rosty, rosta - ruszt
Rosti w psiecu sia przepaliuła.

[rita100]

rość - rosnąć
Jest tak chłodno, że żito nie roście i nie roście.

[rita100]

rozbeblać - rozmieszać, zamącić, rozbęłdać
Tilo rozbebloł zupa i ji nie zjod do kónca.

[rita100]

rozbrzniewać - rozbrzmiewać

[rita100]

rozbumbać - rozhuśtać, rozruszać
Jek sia wojna zaczinała, rozbumbali zwóni w kosciel, ze słuchać jich buło w całi
parasiji.
Rozbómbano maszina riczała jek lokomotiwa.

[rita100]

rozchorzeć - rozchorować
rozchorzeć się - rozchorować się

[rita100]

rozciesać - rozczesać

[rita100]

rozczwartować - roćwiartować
rozczwortować

[rita100]

rozdrzaźniać - rozdraźniać

[rita100]

rozdziczać - rozbestwiać, rozjuszać; płoszyć
Nie rozdziczoj psa, bo nich nie bandzie móg do niygo dojść.
Nagle wiskoczuł z lasu jelań i rozdziczuł konie

[rita100]

Nagle wiskoczuł z lasu jelań i rozdziczuł konie

[rita100]

rozdziczać się - rozjuszyć się, spłoszyć się
Bik sia rozdziczuł i pokalyczuł chłopoka.
Konie sia tak rozdziczułi, że foter ledwo jych w lejczikach móg łutrzimać.

[rita100]

rozgart - wybieg dla koni, ogrodzone pastwisko dla koni
Wipszangoj konie i zaprowoć jych do rozgordu.

[rita100]

rozgąć, rozgnąć - rozgiąć

[rita100]

rozgnać - rozegnać, pogonić

[rita100]

rozgnietać - rozgniatać

[rita100]

rozgrabnąć - także szybko wykupić, szybko zabrać, tak że nic nie pozostanie

[rita100]

rozjadowić - rozgniewać, rozzłościć, rozsierdzić, rozdrażnić
Szurki rozjadozili nołcziciela i dostali łod niego smari
Rozjadozili psa, że tero nicht do niygo dojść nie może.

[rita100]

rozjadowić się - rozgniewać się, rozzłościć sie
Na kogo szasijosz tak sia rozjadoziuł ?

[rita100]

rozkartować - przetasować i rozdać karty
Ti psiyrszy rozkartujesz.

[rita100]

rozkokoszyć się - zagnieździć się, rozplenić się
Na Paltijionowam polu rozkokoszuł sia łoset.
Mrówki rozkokoszułi sia w naszi komórce.

[rita100]

rozkoplować - rozplątać, rozwiązać węzeł

[rita100]

rozkować - rozkuć

[rita100]

rozkrzyć się - rozkrzewić się, rozrosnąć się
Jonki i agrest sia mocno rozkrziłi.

[rita100]

rozladować - rozładować

[rita100]

rozmykać, rozemknąć - rozwierać, rozchylać, luźno rozstawiać gęsto ustawione
przedmioty
W naszi karczmie só dwa jizbi przedzielóne szyrokami dźwyrzami.
Jeżli karczmarz rozemknie te dźwiyrze, to z dwuch jizbów zrobzi sia jedan dużi zol.
Łowki bułi za gajsto łustazione, musielim jych trocha rozemknóńć.

[rita100]

rozpacować - rozpaćkać, rozbabrać

Tami ciajszkami wozami dicht rozpacali pólne drogi.

[rita100]

rozpletać - rozplatać

[rita100]

rozpodziać sie - zagubić się, zawieruszyć się, zniknąć
Nie ziam, gźie sia rozpodzieli te nowe norzice.

[rita100]

rozposterty - rozpostarty

[rita100]

rozpuch - rozpuch
Jek łón zaczuł wiproziać swoje fizmatantki, to wszisći śnieli sia do rozpuchu

[rita100]

rozruchać - rozruszać, wprawiać w ruch

[rita100]

rozszrubować - rozśrubować

[rita100]

rozśniać się - roześmiać się
rosśnioć sia

[rita100]

rozśnieszać - rozśmieszać

[rita100]

roztańcować się - roztańczyć się

[rita100]

roztretować - stratować, rozdeptać, zmieżdzyć nogę
Nie zidzioł-am wcole ti żabi i jó roztretowoł-am

[rita100]

rostrztrzygać - rozstrzygać

[rita100]

roztwarzać - otwierać
rostworzić, rostwarzać
Ne rostwarzoj tak szyroko dźwiyrzi, bo zaro zimno leci

[rita100]

roztwarzać się - otwierać się
rostwarzać sia, rostworzić sia

[rita100]

rozwadzić - odhaczyć, odłączyć, rozłączyć, odczepić
Tak mocno prziketowani jest jedan wóz do drugygo, że ni moga jych roswadzić

[rita100]

rozwalać, rozwalić - także rozrzucać w nieładzie, rzucać byle gdzie; rozdziawiać
gębę, szeroko otwierać drzwi.
Rozwolota te łobleki po całi jizbzie, a nie źiyszata jych tam, gźie źisiyć majó.
Rozwaliliśta dźwiyrze jek w stodole.

[rita100]

rozwalać się - leżeć w nieładzie, nie na swoim miejscu; siedzieć w zbyt
swobodnej pozie

Te łachmoni znów sia rozwolajó na ślómbanku, a nicht jych nie sprzóntnie.
Rozwaluł sia na tam krześle, jek taki rzeźnik abo szandor

[rita100]

rozwalisko - zawalisko, sprzęt zajmujący dużo miejsca, kupa gratów

Ta staro szafa to tyś już tilo rozwalisko.
W tam gospodarstsie nie ma żodnygo porzóndku, drefka pororzucane po całam
podwórzu, a przed szopó rozwalisko starych norzandzi rólnych.

[rita100]

rozwarzyć - rozgotować

[rita100]

rozwarzyć się - rozgotować się
Kartofle dicht sia rozwarziłi

[rita100]

rozwerek - kierat,maneż

[rita100]

rozwić - rozwinąć
rozzić
Rozziła sznoptuszek i rachowała siuła jeszcze mo groszów

[rita100]

rozwlekać, rozwlec - rozbierać, zdejmować szaty

Czas juz dzieci rozwlykać i położić spać.
Rozwlók zak i chodziuł tilo w rankowach.

[rita100]

rozwlekać się - rozbierać się, zdejmować z siebie szaty
Szurki pośli do jyziota. Tam sia rozwlekli i pośli sia kómpać, choc mnieli zakozane.

[rita100]

rozwłóczyć - rozwlekać
rozwłóczyć się - rozwlekać się

[rita100]

rozwórka - rozwora, drążek łączący tylne podwozie z przednim

Na łostram zokrańcie pankła mi rozwórka i wszistko musioł-am przelodować na wóz
porziczuni w Tumoszkozie.

[rita100]

rów - strumyk, przekop melioracyjny, okopy
Jek am bili małe, to fitalim w naszam roźe kati.
Zimó na wojnie źołniyrze leżeli noziancy w rowach.

[rita100]

równak - jednak, mimo to
Móziułam mu, żebi nie chodziuł do karczmi, a łón równak poszed.

[rita100]

równo - równak

[rita100]

rózyna - rodzyna

[rita100]

rózynka - rodzynka

[rita100]

różanny - różany

[rita100]

ruchać - ruszać, poruszać, dotykać

Nie ruchoj maszini, bo cia skalyczi.

[rita100]

ruchać się - ruszać się, zabierać się do roboty

Kóń nie zdech, jeszcze sia rucho.
No ruchoj sia, bo ci wcole ti roboti nie łubiwo.

[rita100]

ruchalka - kiść kwiatu kształtu półkolistego, ruchla

[rita100]

rudel - wiosło
Pojechalibich botam, ale tu rudli nima.

[rita100]

rudlować - wiosłować

[rita100]

rum - miejsce do siedzenia lub stania

Usióńć kele mnie, tu je no ciebzie dośc rumu
Mi mowa w naszam domu gwołt rumu, no wszistkich gości znojdzie sia mniejsce.

[rita100]

rum - zawołanie na konia, nawrócić , zawrócić

[rita100]

rumel - wiejska zabawa połączona z różnymi imprezami
Dziś bandzie we wsi zielgi rómel

[rita100]

rumny - obszerny, luźny, nie obcisły
Łobleka je no niego dość rumno, tak chibko z ni nie wyrośnie.

[rita100]

rumot - łoskot, łomot, trzask

Nie róbta takygo rumotu tam prze pichabiam myblów, toć możeta to ciszi robzić.

[rita100]

rumotać - łomotać, dobijać się do czego
Przepichali sia i rumotali krzesłami, aż nareście wsziści no siebzie naleźli
mniejsce.
Rumotoł do dźwiyrzi sójsiada, ale nicht mu nie roztworzuł.

[rita100]

rumować - oprózniać pomieszczenie, ustępować skąd
Rumujta te przednie łowki no ludzi starszych.
Mila i Marta rumujó dziś duża jizba na wesele.

[rita100]

runkel - burak pastewny
Po kartoflach zabierzewa sia zaro do wibziyranio rónkli

[rita100]

ruski - rosyjski
Po wojnie jeszcze gwołt gospodarzi mnieli do roboti ruskie konie.

[rita100]

ruszyć - sparaliżować
Starygo Pikocza ruszuło i wcole godać ni może

[rita100]

rycek - rydz
Poszła do lasu na ricki, łóne tero juz sia pokazujó.

[rita100]

rychliki - wczesne ziemniaki
Jo nie sadza dużo richlików, tilo tile, co no noju wistarczi.

[rita100]

rycho - prawie, niemal, o mało co
Bot sia przewróciuł i chlopok richo sia łutopsiuł

[rita100]

rycho - szybko, w krótkim czasie

Ale richo wrócoułeś do domu

[rita100]

rychtować - urządzać, prostować, odpowiednio ustawiać

Na tam zokrańcie, gźie ołta sia wiwrocajó, richtujó teroz droga.
Wczoraj richtowoł-am zygarek, a dziś jidzie znów 5 minutów za pózno.
No jyj córki richtujó żielgie wesele.

[rita100]

rychtować się - przygotowywać się do czego, nastawiać się na co; orientować się
w/g czego

Korczików sin richtuje sia do wijozdu do Ameriki.
Jych pastósz nimo zygarka, a kedi przignać do domu bidło richtuje sia według
słonka abo przejyrzrzajóncych cugów.

[rita100]

rychtyczny - prawdziwy, własciwy, poprawny

Na palcu mniała psiszczónek z richtycznego złota.
Ni moga nalyść tygo richtycznygo klucza do jizbetki.
Mi nie znowa ti richticzni mowi

[rita100]

rychtyk - poprawnie, dokładnie, rzeczywiście, doprawdy

Łón to richtik zrobziuł, zidać ze sia zno na rzeczi.
Ci łóna richtik wijechała do Westwolów ?

[rita100]

ryczan - ruchoma nasada z mocno osadzonymi kłonicami na przednim półwoziu

[rita100]

ryczeć - głośno płakać, szlochać

Tan dzieciuk riczi bez łustonku, chiba je chori.
Ryczeć do byka - przejawiać pokęd płciowy (o krowie)

[rita100]

ryczek - płaksa, beksa
Takygo riczka matula nie kocha

[rita100]

ryczka - podnóżek
Łusiadła na stołku, a pod nogi łustaziuła jeszcze riczka

[rita100]

rydelek - sztywny daszek u czapki

[rita100]

ryfa - obręcz koła wozu
Kowol zakłodo na koła ryfi

[rita100]

ryfka - mała obręcz, okucie piasty

[rita100]

ryk - lament, głośny płacz
Czotka z rikam łodjyźdzała znowuj do Westfolów

[rita100]

ryna - rynna
W rinie je pełno wodi

[rita100]

rynka - krąg płyty pieca kuchennego; mała obręcz; pierscień w nozdrzach stadnika
Prowadzili bika na rince

[rita100]

rypa - żebro
Spod z wozu i złamoł sobzie rypi.

[rita100]

rypać, rypnąć - skrobać, rysować
Co tam ripsiesz goździam po stole ?

[rita100]

rypać, rypnąć - silnie uderzyć

Jek cia w pisk ripna, łobaczysz wszistkie gźiazdi.

[rita100]

ryżka - falbanka
Mniała na głozie kapuca z bziałó ryszkó

[rita100]

ryżować - krochmalić, usztywniać krochmalem.
Bziołe koszule muszó bić ryżowane.
ryżyć = ryżować

[rita100]

ryżowy - różowy
Ryżowi klejdzik no małi dziywczinki tyż je ładni.

[rita100]

ryżydło - krochmal, środek do usztywniana bielizny

[rita100]

rzadkasy , nieco rzadki, rzadkawy
Zupa buła zotkaso.

[rita100]

rząpś, rząpśi - rząb, dół wypełniony wodą
W zómpsi łutopsiuł sia prosiok.

[rita100]

rzemnieśniczy - rzemieślnicy
rzamnieśniczi

[rita100]

rzemnieśnik - rzemieślnik
rzamnieśnik

[rita100]

rzerzącha - rzerzucha

[rita100]

rzępać - nieudolnie krajać nożem
Jek ti tam rzampoś tam nożam ?

[rita100]

rzępać - rzepolić
Rzampo na tych skrzipkach, że aż łuszi boló.

[rita100]

rzisko - rżysko

[rita100]

rznączka - ból brzucha dokuczliwy
Brzucho mnie boli i mom łokropno rznónczka.

[rita100]

rznąć - gwałtownie uderzyć, rzucić
Rznół go w pisk, że sia przewróciuł.
W złosci rznół talyrze na podłoga i tłik, co wpadło mu pod rance.

[rita100]

rzniuchy - cięgi, baty, lanie
Nosz nołcziciyl buł dzisioj złi, chto tilo sia poruszuł, dostowoł zaroz rzniuchy.

[rita100]

rżanka - słoma żytnia
Słumi mowa dość na całi rok, a rżonki możewa jeszcze pora fór przedać

[rita100]

rżanny - rżany, żytni, z żytniej mąki
Chlyb pszanni je dobri na niydziela, ale na codziań lepsi jest chlyb z mónki rżanni.

[rita100]

Co tak slypsiata, to je kóniec słówcek na literka 'R'