Zientara-Malewska

[sloggi]

Warmianka czy Mazurka, bo nijak dotrzeć do żadnej informacji nie mogę.

[tralala33]

Warmiaczka, z Brąswałdu koło Olsztyna.

'Marian Juszczyński, dyrektor biura wspierania przedsiębiorczości w olsztyńskim
starostwie: W 2003 roku powiat olsztyński i gmina Dywity zostały właścicielami
dawnego domu Marii Zientary-Malewskiej w Brąswałdzie nieopodal Olsztyna.
Mieliśmy problem, co zrobić z tym domem, w którym kiedyś była szkoła. Zależało
nam na jego utrzymaniu, ale także na tym, by tętnił życiem. Podczas rozmów
wymyśliliśmy ideę Domu Warmińskiego i zrobiliśmy projekt remontu.'

[tralala33]

Jest i zdjęcie tego domu
www.domwarminski.pl/content/view/251/335/

[rita100]

Maria Zientara – Malewska i na nia przyjdzie czas na rozmowy. Bardzo często są
jej teksty i wiersze zamieszczane w opracowaniach. Zasłużona kobieta dla Warmii.

[gajowy555]

Warto kupić i poczytać "Wiersze sercem pisane"...
www.osiedlowa.osdw.pl/37190501648KS.towar;jsessionid=103E7A57F00F44FEC11F9B2BDF547920

[gietpe]

Nasza Marychna
Nasza Marychna ma ręce złote I do śpiewania szczerą ochotę Śpiewa od rana, jak
polne ptaszę Kurlantki nasze. Hej śpiewa tak:
la... la... la... la... lalalala
Nasza Marychno, miła dziewuszko, Zabrałaś komuś młode serduszko, A on na
skrzypkach miłość wygrywa Marychna śpiewa. Hej śpiewa tak:
la... la... la... la... lalalala.
Nasza Marychna grzybki zbierała, I gajowego w lesie spotkała, A choć bałamut
skradł ci serduszko Śpiewaj dziewuszko. Hej śpiewaj tak:
La... la... la... la... lalalala

Ten wiersz to chyba o Was.

[rita100]

I to je Marii Zientara - Malewskiej ?
Gietpe - a znasz tą ksiązkę co podaje Gajowy, bo jeśli nie to ja jó kupsie.
Ma jó chto ?
'Wiersze sercem pisane "

[rita100]

Autor: gietpe

Rajki
Szumi bór sosnowy Wiatr roznosi echa, Dziewczę nucąc piosnkę Mile się uśmiecha.
Uśmiecha się mile, Pieści sznur korali,
— Do ciebie, dziewczyno, Rajki przyjechali.
Przyjechali rajki Więc podług zwyczaju, Byś im była rada Koniki skakają! —
Skakają koniki Otwórz dziewczę wrota! Dostaniesz za wianek Myceczkę ze złota.
— Ze złota myceczkę Za wianek zielony Z mirtowych gałązek Nadobnie spleciony! —

Maria Ziętara Malewska

Tu sobzie pozwoliłam zamieścić jej wiersz o Rajkach również. Może zbierzemy jej
twórczość kiedyś w całości ?
Choć łóna gwołt jyj mnioła.

[gajowy555]

gietpe napisał:



> Nasza Marychna grzybki zbierała, I gajowego w lesie spotkała, A choć bałamut
> skradł ci serduszko Śpiewaj dziewuszko. Hej śpiewaj tak:
> La... la... la... la... lalalala
>
> Ten wiersz to chyba o Was.

Toć jo nie ziedzioł, że noju Poni Zientara Malewska w lesie łoboczyła z mojó
Marychnó ...
La...la...la...lalalala

[tralala33]

'Polna droga' - czyta Maria Zientara-Malewska
tinyurl.com/eahpa

[gietpe]

Tralala może znajdziesz audycje Jarmołowicza o które pytała Rita

[tralala33]

Już znalazłam - jedna audycja jest w archiwum Radia Olsztyn.

[gajowy555]

tralala , czapki z głów !!!
Jestem pod wrażeniem.... brak mi słów .
dzięki Tobie znowu usłyszałem ten głos...
Psiankny głos Poni Maryji .
Mosz jeszce wiyncy takich niespodzionek ?

[tralala33]

Tylko tyle, ile radio Olsztyn zapisało w dostępnym archiwum. zaraz dodam do
linków. Polecam dział historia - i pierwszą audycję Radia Olsztyn.

[gietpe]

Próbowałem wcześniej coś znależć,ale mi się nie udawało. Tobie tak dobrze
wychodzi to spróbuj prosze poszukać Anglewicz z Gietrzwałd,kiedyś był wywiad
może jest w archiwum.

[tralala33]

Patrzajta co za niespodzianka. Zajrzałam na półkę z książkami, a tam
Wspomnienia nauczycielki spod znaku Rodła, czyli wspomnienia Marii Zientary
Malewskiej. Stała sobie ta książka dwadzieścia lat i teraz ją zaczęłam czytać.
Zaraz podam kilka fragmentów, są nawet krótkie wstawki, bardzo wdzięczne, po
naszamu.

Pradziad Zientara

[tralala33]

Zientarowie należą do staropolskich rodów osiadłych na Warmii i Mazurach od
szeregu pokoleń. Mój pradziad był powstańcem polskim, który przeszedł Narew,
schronił się na Mazurach i w końcu osiadł w Olsztynie. Dziadek, Michał Zientara
z Likuz koło Olsztyna tylko trochę posługiwał się gwarą warmińską, bo łatwiej
mu było mówić po polsku tak, jak mówił jego ojciec. Przedwczesna śmierć
pradziadka doprowadziła do zubeózenia rodziny. Moja babka Elżbieta Zientarowa
mawiała: ‘kieby mój łojczulek żuł, toby i mnie ziency skapło z ojcowizny. Ale
jek łojczulek łumer, to matka łożeniuła sia z Pompeckim. Mnielim gospodarstwo,
co potem mnieli łobaj bracia przyrodni.’ Michał i Elżbieta mieli pięcioro
dzieci. Najmłodszy August – mój ojciec – osiadł w Brąswałdzie.

Pradziad Malewski

[tralala33]

Druga babka, Elżbieta Kraskowa urodziła się w 1842 roku Wołownie, gdzie
pradziadek Jan Malewski był kowalem. Szczycił się swoim szlacheckim
pochodzeniem, a jeszcze bardziej był dumny z trzech dorodnych córek. Kupował im
stroje ludowe, a do ślubu kupił każdej z córek odświętny czepek ludowy,
zwany ‘twardą micką’. Micka szyta złotem to w tamtych czasach pokaźny majątek,
bo kosztowała dziesięć talarów, a za jednego talara można było kupić krowę.
Babka Elżbieta Kraskowa opowiadała, że ojciec lubił też ‘jednego wypić’.
Wracając z karczmy krzyczał ‘Huch, Malewski jidzie!’.

Rodzice Francziszka i August

[tralala33]

Dziadek Józef Kraska kupił w Brąswałdzie chatę, chlewik i łąkę. Odziedziczyła
to po ojcu moja matka Franciszka, która 7 listopada 1893 roku wyszła za mąż za
Augusta Zientarę z Likuz. W tej starej, drewnianej, warmińskiej, krytej
strzechą chacie przyszłam na świat w dniu 4 września 1894r. Matka moja miała
wtedy lat dwadzieścia, a ojciec ukończył dwudziesty trzeci rok. W rodzinie
Franciszki i Augusta Zientarów w 1896 r. urodziła się druga córka, Franciszka,
a w lutym 1898 r. – trzecia, której dano na imię Monika.

Narodziny

[tralala33]

Z opowiadań mojej matki oraz babki Elżbiety Kraskowej wynika, że moje urodziny
były nie tylko dla rodziny, ale także dla kumoszek w Brąswałdzie wielkim
wydarzeniem. Kumoszki orzekły, że dziewczynka nie doczeka pewnie następnego
dnia i dlatego radziły ‘roboczka’ szybko ochrzcić. Byłam podobno ‘słabiutka i
mała jek dobra rękazica.’ Kumoszki zjadły z apetytem jajecznicę, wypiły gorące
mleko, udzieliły swoich rad i poszły się krzątać do swoich domów. Babka
Elżbieta Kraskowa, przyglądając się jaskółkom, powiedziała: ‘Łurodziła się ło
godzinie jedenastej, to będzie niejeca, bo to głodna godzina, a że jaskółki
łodlatują, to i łona będzie daleko latała po świecie’. ‘Byleby nama żuła’ –
odpowiedziała matka. Po chwili babka odpowiedziała ‘Żidzisz? Łurodziła sie w
klejdziku. Ale kiedy ji ten klejdzik zdejmowała Gerkowa, to go poderła. Będzie
miała przez całe życie i dużo szczęścia i dużo nieszczęścia.’ Potem babka
nalepiła klejdzik na papier i schowała do skrzyni, a wyjęła z niej poświęcony
różaniec i położyła dziecku na szyjce ‘coby łodegnać zło’, na progu zapaliła
pek poświęconych ziół ‘coby zło nie miało przystępu do izby, bo wiadomo dziecko
nie łochrzczone.’

[rita100]

Świetna ta babka była Marii Zientary - na wszystko zwróciła uwagę i to tak
dokładnie, a kumoszki jeszcze lepsze - pojadły , popiły i poszły do chat.
Takie to wtenczas bylo zycie na wsi.

[rita100]

"Micka szyta złotem to w tamtych czasach pokaźny majątek,
bo kosztowała dziesięć talarów, a za jednego talara można było kupić krowę."

Teraz rozumię dlaczego tak chętnie te micki skupowali Żydzi.

[tralala33]

Skupowali? Naprawdę? I co z nimi robili - sprzedawali dalej? Gdzieś kiedyś
czytałam, że czasem jakaś bogobojna Warmiaczka poświęcała swoją mickę, żeby
złotymi nićmi wyszyć na przykład chorągiew do kościoła albo ornat.

Chrzciny Marychny

[tralala33]

Jeszcze kilka fragemntów ze wspomnień Marii Zientary-Malewskiej, tych
najwcześniejszych, najciekawszych bo mocno związanych z tradycją warmińską.

Narodziny dziecka to ważne wydarzenie, ale nie mogło ono zasadniczo zakłócić
rytmu życia i pracy rodziny. Gdy rano posłano po ojca, który wraz z innymi
murarzami pracował przy budowie brąswałdzkiego kościoła, szybko pobiegł po
akuszerkę wiejską, starą Gerkową i wrócił na budowę. W południe wraz z innymi
murarzami wrócił do domu na obiad. Na palcach podszedł do łóżka, popatrzył na
dziecko i siadając przy stole powiedział: ‘Mawa mała dziewczynka’. Murarze też
poszli zobaczyć ta mała i jeden się odezwał: ‘A toć trzeba by dziecko polać,
coby duże łurosło’. ‘Łoblejewa we wtorek i to zieczorem’ – oświadczył ojciec.
Murarze szybko skończyli jeść, zażyli tabaki i wrócili do roboty. Ojciec, zanim
wyszedł, poprosił babkę Kraskową w kumotry. Babka zarumieniona ze szczęścia
powiedziała: 'Taki rzeczy sia nie łodmazia. Rada wama dziecko zaniosa do
kościoła'.

[tralala33]

Po załatwieniu formalności u księdza ojciec poszedł do Likuz poprosić Michała
Zientarę w kumotry. Tak więc ‘patką’ została babka Elżebita Kraskowa,
a ‘patkiem’ dziadek Michał Zientara. Patkowie włożyli dziecku pod główkę każde
srebrnego talara ‘coby zawdy miało pieniądze’, kawałek chleba ‘coby jej nigdy
chleba nie zabrakło’, gałązkę mirtu ‘coby była cnotliwa’, święcony
obrazek ‘coby była pobożna’ i stalówkę ‘coby dobrze pisać mogła'.

(Biedny 'robaczek' - tyle mu pod główkę nakładli, musiało być jej niewygodnie)

[tralala33]

Przed odejściem do kościoła pokropiono dziecko wodą święconą i zapalono pod
progiem święcone zielę, żeby odpędzić zło. Odchodząc oboje chrzestni
powiedzieli: ‘Bierzewa poganina a przyniesiewa chrześcijanina’. Ksiądz
Barczewski ochrzcił dziewczynkę nadając jej imiona Maria Rozalia.

(zajrzyjcie do kalendarza - mała córeczka Franciszki i Michała
Zientarów 'przyniosła' sobie imona Marii i Rozalii).

[tralala33]

‘Wzielim poganina, a przynieślm chrześcijanina’ – powiedzieli chrzestni po
powrocie z kościoła. Chrzest odbył się we wtorek i po śniadaniu każdy spieszył
się do swoich zajęć. Do niedzieli trwały przygotowania do ‘bankietu, na który
sproszono wszystkich krewnych. Goście wchodząc mówili: ‘Boże daj wama szczęście
na ta mała córka, coby buła zdrowa, długo żuła, a za rok druga buła'.

[tralala33]

Jadła i napoju nie żałowano nikomu, napominano by goście dużo jedli ‘to
Marychna duża łurośnie i będzie jeca’. Przed odejściem każdy dostał ‘penconek’,
to jest węzełek z plackiem drożdżowym, kruchym ciastem i kaszanką ‘na tych co
łostali w domu’. I babka i dziadek z Likuz szli boso ‘bo to letko i zdrowo i
szporownie’. Rodziców odprowadził ojciec daleko za wieś.

[rita100]

Tralala, wspaniałą pozycję odnalazłaś. Bardzo ciekawie opisuje swój życiorys M.
Zientara- Malewska.
Tlo cytom z łotworzonó gambó.

[rita100]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=26972910&a=28344186
Znalazłam , kiedy będziemy szczegółowo omawiać chrzciny.

Warmińska chata Zientarów

[tralala33]

Do wspomnień Marii z dorosłego życia, pisania wierszy i spotkań z Feliksem
Nowowiejskim jeszcze daleka droga. Dziś wspominki z dzieciństwa w warmińskiej
chacie.

[tralala33]

Najprzyjemniejsze były w naszej skromnej chacie godziny o ‘ściemnianku’, czyli
o zmierzchu – najmilsze i wprost cudowne, gdy jeszcze gotowano na kominku.
Ogień trzaskał na kominku, pachniały lasem drewka, płomyki ognia ślizgały się
po ścianach i odbijały w szkle obrazów. A my, dzieci, siedząc na zydelkach
wokół matki, ojca i babki, niecierpliwie czekaliśmy na pieśni i bajki.

Zwykle najpierw śpiewaliśmy ‘Anioł Pański’, potem – i to codziennie –
pieśń ‘Meszek w lesie się zieleni’. Potem śpiewaliśmy różne kurlantki
warmińskie tak długo, aż babka przypominała, żeby zapalić lampę i zabrać się do
roboty. Przy świetle lampy babka zabierała się do przędzenia, a my szyłyśmy,
łatały i cerowały; ja najczęściej robiłam na drutach pończochy. Zdarzało się
też, że czytałam głośno gazety, powiastki z kalendarza albo z jakiejś książki.

[tralala33]

W niedzielę, zimą, gdy było bardzo zimno, śpiewaliśmy w domu nieszpory, a po
ich odśpiewaniu zwykle czytałam po polsku, Wszyscy słuchali z zaciekawieniem –
najchętniej powiastek z kalendarza, który przywożono do nas od Karola Miarki.
Któregoś też roku matka zaabonowała w księgarni Joanny Pieniężnej zeszyty
powieściowe, których zebrało się około stu.

Śpiewy pieśni ludowych, opowiadania o złych duchach, czarach i strachach –
gdzie to dawniej nie straszyło! – towarzyszyły prządkom, które przychodziły do
naszej dużej izby z ogromnym piecem, stawiały kołowrotki w dwóch rzędach wzdłuż
izby, siadały, przędły i opowiadały i śpiewały.

[tralala33]

Jeszcze w czasach mego wczesnego dzieciństwa matka kupiła od jakiegoś człowieka
z Poznańskiego dwa obrazy z polskimi napisami. Jeden przedstawiał Chrystusa w
cierniowej koronie, a drugi – Matkę Boską. Te dwa polskie obrazy były
publicznym przyznawaniem się do religii katolickiej i do polskości. Toteż
każdy, kto umiał po polsku, wchodząc do izby pozdrawiał tradycyjnym warmińskim
zwyczajem ‘Niechaj będzie pochwalony Jezus Chrystus’.

(a ja dodam tylko, że wiele, wiele lat później te obrazy uratują rodzinę
Zientarów od wywiezienia z Brąswałdu jako Niemców; wstyd jednak, że taka
rodzina musiała udowadniać swoją polskość, wamińskość, i swoje prawo do
mieszkania w rodzinnym domu).

[tralala33]

Przynajmniej raz do roku na Sylwestra musiała być na wieczerzę ‘breja’, czyli
prażucha z żytniego śrutu. Gęstą breję wykładano na dużą miskę, zrobiono w
środku okrągły dołek, w który wlewano patelnię gorącego tłuszczu ze skwarkami i
plasterkami przysmażonej kiełbasy. Jedząc łyżkami każdy kąsek maczało się w
tłuszczu, bacząc, by nie przekopać dołka, bo było to ‘nieobyczajnie’. Jedzenie
z jednej miski miało symbolizować jedność i zgodę całej rodziny. Matka
pielęgnowała ten zwyczaj przez całe życie – na Sylwestra musiała być co roku
breja.

[rita100]

Tralala, za czym przeczytam wszystko, to zwróć uwagę na opis Pierwszej Komuni,
bo Cyfus opisał ją dokładnie , a i maj idzie to zacznie sie okres Komunii.

[rita100]

To jedzenie wspólne z jednej miski 'breji' to piękna tradycja. Dzis pewnie już
jej nie ma, a kazdy musi mies swoją łyżkę , widelec, garnuszek prawie oznaczony.

[rita100]

To bardzo ciekawe. W Wymoju poszła rodzina warmińska w głab Rosji. Ciekawe jak
jak rodzina Zientarów się uchroniła. Pięknie piesze to Maria. Ta stalówka pod
główką po narodzeniu zadziałała pozytywnie.

Marychna jidzie do szkoły

[tralala33]

W kwietniu 1901 r., bo w tym miesiącu zaczynał się w państwie pruskim rok
szkolny, po raz pierwszy przekroczyłam progi szkoły. Mama ubrała mnie
odświętnie w czerwoną niedzielną sukienkę i biały fartuszek. Sama wdziała na
ten uroczysty moment zaprowadzenia córki do szkoły świąteczny strój warmiński.

[tralala33]

W klasie było już dużo dzieci, panował gwar i hałas. Nauczyciel, Rudolf Strach,
był Niemcem, ale w Brąswałdzie nauczył się mówić i śpiewać po polsku. Spisał
dzieci według alfabetu i posadził w ławkach. W klasie trzema wielkimi oknami
stały w dwóch rzędach stare długie ławki, naprzeciwko na podium – pulpit
zwany ‘katedr’, obok duża czarna tablica na sztalugach, szafa, a w rogu duży
brązowy piec. Na ścianie wisiał krzyż, a po jego obu stronach portrety. W domu
dowiedziałam się od mamy, że nie są to obrazy świętych, jak mniemałam, lecz
podobizny cesarzy niemieckich.

[tralala33]

W czasie pierwszej lekcji starsze dzieci pisały coś i odpowiadały. Ja
siedziałam pełna lęku, bo nic nie rozumiałam. Kiedy nauczyciel
powiedział ‘Pause’, wszystkie dzieci wysypały się na drogę. Starsze dziewczynki
wciągnęły nas ‘pierwszaków’ do zabawy. Przypominam sobie, że na drugiej lekcji
usłyszałam słowo ‘jetzt’ (teraz). Sądziłam, że to znaczy ‘jeść’ i wyciągnęłam
resztę chleba z papierka i zaczęłam jeść, co widząc Strach pouczył mnie po
polsku, że jeść w czasie lekcji nie wolno.

[tralala33]

Na przerwach panował jezyk polski, a nauczyciel mówił: ‘Ja, jetzt könnt ihr
reden, aber inder Klasse könnt ihr kaum den Mund öffen’ (tak, teraz to umiecie
gadać, ale w klasie ust otworzyć nie umiecie). Czasem zmęczony, tupał nogami i
krzyczał : ‘Lieber Steine klopfen als Kinder unterrichten’ (Lepiej kamienie
tłuc niż dzieci uczyć). Wtedy dzieci szeptały: ‘Strach jest dziś zły’. Trudność
polegała na tym, że dzieci przychodząc do szkoły nie mówiły po niemiecku i
pisanie liter, pisanie niezrozumiałych słów było trudne, nie mówiąc o
rachunkach i opowiadaniu.

[rita100]

Tralala, a są tam jakieś zdjęcia ?
Tak te zdjęcia skserowac i do albumu.

[tralala33]

Mało i w dodatku kiepskiej jakości, bo to ksiażka z biedaczasów (1985 rok). Za
to dalej są wspomnienia z nauki w seminarium nauczycielskim w Krakowie i
pierwszej pracy w Gietrzwałdzie!

[rita100]

Masz ciekawą pozycję i nawet nie wiedziałaś. Czasami tak jest, że wśród tylu
ksiązek nie zauważy się takiej wspanialej i leży , lezy aż .....

Chcę być nauczycielką

[tralala33]

Pewnego dnia nauczyciel Strach tłumaczył dzieciom, że język niemiecki to język
panów i ludzi wykształconych. Jeśli ktoś chce się dalej uczyć, to powinien
najpiękniej mówić po niemiecku – także w domu.
Słowa ‘dalej się uczyć’ zapadły mi głęboko w serce. Może uda się uprosić
rodziców, by posłali mnie do seminarium nauczycielskiego do Braniewa
(Braunserga)? Gotowa byłam głodować, byleby dalej się uczyć. Kiedy wróciłam do
domu, opowiedziałam mateczce o tym, co Strach mówił na lekcji.

[tralala33]

- Mateczko kochana, może byśmy tak w domu odtąd gadali po niemiecku? Nauczyciel
dziś naju tak zachęcał. Mawa prosić rodziców, coby z nama po niemiecku gadali.
Bo jak będa mogła dobrze gadać po niemiecku, to może mnie wyśleta do seminarium
w Braunsbergu – po raz pierwszy wyjawiłam swoje najskrytsze pragnienie.

[tralala33]

Matka zaczęła mi tłumaczyć:
- Zidzisz, Marychno. Po niemiecku gadać w domu nie będziewa, bo my sowa
Polakami. Mowa polska jest naszą moa łojczystą. Nasza mowa jest psiękna, a
każdy człowiek pozinien kochać mowa lojczysta. W domu będziewa tylko gadali po
polsku i basta. A co do drugi sprawy, to pogadawa z łojczulkiem, ale pewnie nic
z tego nie będzie. Jesteś najstarsza, to musisz pomagać w domu. A łoprócz tego,
skąd weźniewa tyle pieniędzy, coby wszystko łopłacić, bo to i szkoła kosztuje,
mnieszkanie i utrzymanie, a i łobleka musiałbyś mieć jak należy. No, pogadawa
jeszcze ło tem z łojczulkiem.

Niestety, łojczulek Marii nie zgodził się na wyjazd zórki do Braniewa. Wiele
lat później Maria swego dopięła i skończyła seminarium nauczcielskie, jednak
nie w Braniewie i nie po niemiecku - ale o tem potem.

[rita100]

No tak , jak nie dziś to jutro
Moja córa też musi nauczyć się niemieckiego, bo inaczej nie obsłuży turystów,
którzy w większosci skladają się z Niemców na Pomorzu. Będzie nauczycielka a w
wakacje ma juz sezonową pracę.

[gietpe]

PRZĄDKI WARMIŃSKIE

Płoną drzazgi na kominie,
Sypsią złotych jiskrów moc,
Przandą dziewki z zazijanki,
A przez łokno patrzy noc.
Finka siedzi przy łogańku
I dokłada smolnych drzazg,
Dudnią kloce na podwórzu,
Ze stodoły słuchać trzask.
Hej! Furkocą raźno kółka
Łustazione w jedan rząd,
Aż sia zietrz po jizbzie kranci
I wymniata każdy kąt.
— Szpulka pełna! dajta jano
Motozidło! trzeba zzić!
Nie łuprzandziesz putoraka,
Wstydź sia, zgniła dziewko! wstydź!
— Powiedz bajka nam, Marianno,
Możesz tyle, isiuła chcesz,
Choć gadają we wsi ludzie,
Co ty gwałt nazmyślasz! łżesz!
Przandą dziewki, bajka przandzie
Jęk z 'anielskich włosów mnić,
Ło tych strachach, ło tych czarach,
Bandziesz potam w nocy śnić.
POEZJE WARMII I MAZUB
— Na, Katrynko! zacznij spsiewać,
Bo nalepszy głos masz ty,
Ło zianuszku lawendowam,
Wszyscy pomożewa ci!
I wtąpsiuła psieśń do chaty,
Głośna psieśń, aż łokna drżą,
Aż Aneczka zapłakała
Nad sierotki dolą złą.
Coraz jansze psieśni nucą,
Coraz dłuższa cianka mnić,
Aż sia zeger zadziwował,
Kiedy zaczął ponoć bzić.
Łogań łusnął na komnmie,
Gwarna chata poszła spać,
A do łokań nocka patrzy,
Aż kur z rana krzyknie — „wstać!"

[tralala33]

Dzięki Gietpe - tego właśnie brakowało w wątku o Marii Zientarze, choć kilku
jej wierszy.

Maria jedzie do Krakowa

[tralala33]

Dziś fragment wspomnień, w których niebagatelną rolę odgrywa gnieźnianiń, Józef
Gieburowski

Pewnego dnia ksiądz Barczewski zaprosił mnie na plebanie. Gdy przyszłam, w
saloniku oprócz gospodarza było trzech panów. Dwóch z nich znałam byli to
lekarz olsztyński Dekowski i Władysław Pieniężny, dawniejszy komisarz
plebiscytowy. Trzeci z panów zaczął ze mną tak mile rozmawiać, że szybko
pozbyłam się leku i jak umiałam, opowiedziałam dlaczego piszę wiersze. Tym
miłym rozmówcą okazał się Józef Gieburowski, kierownik Polskiej Ajencji
Konsularnej w Olsztynie, bratanek księdza Gieburowskiego, wielkiego muzyka i
pedagoga z Poznania.

[tralala33]

W czasie rozmowy Józef Gieburowski zapytał mnie, czy chciałabym pojechać do
kraju:
-Nie – powiedziałam.
- Nie chciałaby Pani zobaczyć naszych gór, Krakowa, Warszawy, Tatr?
- Ach tak. Chciałabym, chętnie zobaczyłabym nasze góry i sławne miasta, ale nie
mam pieniędzy.
- Jeśli to jest przyczyną, pojedzie pani!

[tralala33]

W końcu maja 1921 roku dostałam wiadomość, że wszystko jest przygotowane do
mojego wyjazdu. Byłam w tym czasie jedną z pierwszych Warmianek, którym dane
było podziwiać piękno Krakowa i jego zabytków, stanąć przed sarkofagami królów
polskich i Mickiewicza, zachwycać się dziełem Wita Stwosza.. urzeczona tym, co
widziałam, napisałam do gazety Olsztyńskiej kilka reportaży i wiersz Kraków.
Po trzech miesiącach wróciłam na Warmię. Zgłosiłam się u Józefa Gieburowskiego,
który wystarał się dla mnie o to stypendium. Uradowany zwołał wszystkich
urzędników, którym musiałam opowiadać o Polsce.

[tralala33]

Dzięki Gietpe możemy poznać ten wiersz poświęcony Krakowowi

KRAKÓW *

O piękny Krakowie, kto ciebie nie widział,
Ten jest jak wędrowiec, co na progu siedział
Własnego domu, a nie wszedł do niego
Witać kolebkę dzieciństwa swojego.
O zamku królewski nad Wisły wodami,
O ty nasz cudowny Wawelu kochany,
Ze łzą dziś patrzę na ciebie i z drżeniem,
Przed tobą zamki krzyżackie są cieniem.
Kościele Mariacki z hejnałem na wieży,
Co dnie, i noce, i godziny mierzy,
Ołtarzu Stwosza! Anioły Matejki!
Jakże nasz naród jest zdolny i wielki!
Jak śliczny jest Kraków! O bracia Warmiacy,
Toć ludność Krakowa to nasi rodacy
I Warmia była z Krakowem związana,
Kiedy do Polski jeszcze należała.

Olsztyn, 1923
Wspomnienie z roku 1921 z Krakowa podczas pierwszego pobytu tamże.
Maria Zientara Malewska

[rita100]

I co jo mam poziedzieć - dziankuje Mario Zientara -Malewska. Żoden Krakus nie
napisałby tak psianknego ziersza.
Dziankuje Gietpe za znalezienie takiej poezji. Tak Kraków jest do podziwiania i
szanowania. Łolstyn jest do mniłowania.

O ty nasz cudowny Wawelu kochany,
> Ze łzą dziś patrzę na ciebie i z drżeniem,
> Przed tobą zamki krzyżackie są cieniem.

Ale podziwiała ten Kraków, jo bym poziedziała co zwiedzała z łotwartó gambó

[rita100]

Psianke zirsze psisała Zientara -Malewska, mozna je nawet spsiewać, takie
spsiewajónce.

Zostałam nauczycielką

[tralala33]

Tak tytułuje Maria Zientarówna kolejny rozdział swoich wspomnień. Rzecz dzieje
się w Krakowie:
"W roku 1924 wyjechałam ponownie do Krakowa i wstąpiłam do Seminarium
Nauczycielskiego. Na podstawie egzaminu wstępnego przyjęto mnie zaraz na
czwarty kurs. Musiałam jednak w ciągu roku zdawać dodatkowe egzaminy z
historii, matematyki, przyrody i muzyki. Nieraz myślałam, że nie podołam, ale
postanowiłam wytrwać w zamiarze zostania nauczycielką dla dzieci polskich w
Niemczech. Piąty rok był już trochę łatwiejszy, ale trzeba było się
przygotowywać do egzaminów końcowych. Z wdzięcznością wspominam pomoc takich
nauczycieli jak Maria Estreicherówna (język polski), Stefania Chmielakówna
(matematyka), Wyrobek (przyroda), Pogorzelska (matematyka), Stanisław
Kannenberg (historia) oraz ks. Władysław Wrana (religia)."

Chyba się nie mylę, mysląć, że Estreicherowie to znana w Krakowie rodzina?

[tralala33]

"W czerwcu 1926 roku przystąpiłam do matury. Prace pisemne z języka polskiego i
pedagogiki oceniono na bardzo dobre. Zwolniono mnie z ustnego egzaminu z
pedagogiki i innych przedmiotów. Zdawałam tylko egzamin ustny z religii, języka
polskiego i historii.
Panna Estreichówna podała mi karteczkę z pytaniem: ‘Jaka różnica i zbieżność
zachodzi w ‘Boskiej komedii’ Dantego a ‘Nieboskiej komedii’ Krasińskiego. Były
jeszcze pytania z gramatyki. Ocenę otrzymałam bardzo dobrą. Ponieważ na
podstawie alfabetu byłam ostatnia ze zdających egzamin, niedługo musiałam
czekać na werdykt Komisji. Gdy weszłyśmy na salę nastąpił moment, którego nigdy
w życiu nie zapomnę. Członkowie Komisji wstali, a dyrektor Dropiowski
oświadczył, że wszystkie zdałyśmy egzamin dojrzałości. Składano nam życzenia,
ucałowały mnie serdecznie panie Estreicherówna i Cmielakówna. Byłam ogromnie
szczęśliwa. Przed szkołą czekały na nas koleżanki z kwiatami i życzeniami. Ja
otrzymałam pęk kwiatów wiosennych. Następnego dnia wysłałam telegram do
Brąswałdu, zawiadamiając, że zdałam maturę i wkrótce wracam do domu."

Oby wszyscy tegoroczni maturzyści rownie szczęśliwi wychodzili z kolejnych
egzaminów.

[rita100]

Estreicherowie to słynne nazwisko w Krakowie i związani sa chyba z inteligencją
krakowską i literatura , ale tak szczegółowo nie jestem zaznajomiona.
No to matura za Marią Zientarską, bardzo miłe wspomnienia ma.
W nagrodę znalazłam coś w albumie Gajowego
schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=131&pos=0
schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=131&pos=1
schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=131&pos=2
schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=131&pos=3
Tu jakby widać troszeczkę zaniedbany domek. Ciekawe co w nim teraz jest ?

Gajowy, ale zdjęcia, ale my jestesmy wszyscy świetni

[rita100]

schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=131&pos=16
Izba pamięci
schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=131&pos=17

[gajowy555]

schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=131&pos=19
To jest izba pamięci im. Marii Zientary Malewskiej.
Mieści się w dawnej szkole polskiej

schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=131&pos=18
Na tej tablicy są nazwiska nauczycieli, którzy walczyli o polską
szkołę i język w Brąswałdzie

[gajowy555]

schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=131&pos=6
Kościół pw. św. Katarzyny w Brąswałdzie

schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=131&pos=12
Wnętrze kościoła

schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=131&pos=14
Ksiądz Walenty Barczewski - budowniczy i wieloletni proboszcz kościoła w
Brąswałdzie, (tego samego, do którego należała Maria Zientara Malewska).

www.domwarminski.pl/content/view/145/185/
więcej o kościele w Brąswałdzie

Smutny rok 1928

[tralala33]

Zimą 1928 roku Maria Zientarówna zachorowała ciężko na zapalenie opon
brzusznych i opłucnej. Zdrowie i życie Marii ratowała lekarka, pani dr
Dobczyńska, która nawet i trzy razy dziennie przychodziła podawać lekarstwa i
pomagać przy okładach. Na koniec postanowiła dawać naświetlenia lampą kwarcową,
co wtedy było nowością. Poradziła też wyjazd do sanatorium.

We Wspomnieniach Maria pisze:
‘Kasa Chorych skierowała mnie do sanatorium w Lichtenrode, znajdującym się w
pięknie położonej nad jeziorem, blisko lasu północnej dzielnicy Berlina.
Pojechałam tam w maju. W sanatorium dowiedziałam się, że zmarł mój największy
dobroczyńca – ksiądz Walenty Barczewski. Koleżanki z Olsztyna przesyłały mi
paczki z owocami i słodyczami. Po czterech tygodniach wróciłam do Olsztyna,
skąd wysłano mnie do Gietrzwałdu do pracy w tamtejszym przedszkolu.
Przeniesienie do Gietrzwałdu było dla mnie krzywdzące, ale i to przebolałam.'

Nie martw się, Gietpe, potem Marii bardzo spodobało się w Gietrzwałdzie.
Jeszcze o tym napiszę.

[rita100]

I wyleczyła się Maria z tych opon brzusznych i opłucnej ?
Ciekawe co o Gietrzwałdzie wspomina .

[tralala33]

A jakże wyzdrowiała, a wyleczyła ją ta pani doktor Dobczyńska. Co więcej
Miejska Komisja Zdrowia nie chciała zwrócić kosztów leczenia (wysokich!), więc
dr Dobczyńska sma zapłaciła za naświetlania lampą kwarcową.

W Gietrzwałdzie

[tralala33]

Chociaż początkowo Maria Zientarówna była rozgoryczona ‘zesłaniem’ do
Gietrzwałdu, to wkrótce praca w tamtejszym polskim przedszkolu wciągnęła ją
całkowicie i pochłaniała całe dni, bo:
‘Zajęcia w przedszkolu odbywały się w godzinach przedpołudniowych. Po południu
przychodziły dzieci szkolne na lekcje języka polskiego, a wieczorem
przychodziła młodzież dorosła.’

‘Jesienią 1928 roku zaproponowałam tej młodzieży wystawienie sztuki ‘Złote
pantofelki’ z muzyką Feliksa Nowowiejskiego. Materiały na kostiumy zakupiłam w
Olsztynie. Postanowiliśmy wystąpić w strojach ludowych. Wieczorami przychodziły
dziewczęta i razem szyłyśmy kwieciste kostiumy i gorsety, które wyszyłyśmy
błyszczącymi cekinami, oraz fartuchy. Kostiumy ludowe dla chłopców uszyła
bezpłatnie pani Martena.’

‘Pierwszy występ odbył się zimą w Gietrzwałdzie, w sali karczmy pana
Października. Na to przedstawienie przyszło wiele osób z Gietrzwałdu i Woryt.
Ponieważ przedstawienie bardzo się podobało, zaproszono nas do Olsztyna, żeby
tę sztukę zagrać na scenie Domu Polskiego (na obecnej ulicy Partyzantów).

[tralala33]

‘Zima 1928/29 była bardzo ostra. Mróz dochodził do 40 stopni, a śniegu nawiało
tyle, że niektórych drzew widać było tylko czubki. Powłoka śniegu dochodziła do
4 metrów. Jednak dzielna młodzież gietrzwałdzka przychodziła na próby teatru z
łopatami i w kożuchach.’

W końcu zespół pod kierunkiem Marii Zientarówny był gotów do wyjazdu do
Olsztyna.
‘Do dworca w Biesalu przywieziono ich saniami i w pierzynach. Pociągiem
pojechali do Olsztyna. Ja wyjechałam dnia poprzedniego, i czekałam na nich z
gorącą kawą i grzanym winem (!). Wszyscy po posiłku poszliśmy do kościoła św.
Jakuba na polskie nabożeństwo, w czasie którego śpiewaliśmy polskie kolędy. Po
obiedzie odbyło się przedstawienie, które udało się znakomicie, a po
podwieczorku udali się wszyscy na pociąg do Biesala, gdzie na nich czekały
sanie i ciepłe pierzyny.'

[tralala33]

W Gietrzwałdzie trwały starania o otwarcie polskiej szkoły. Zebrano podpisy
rodziców, ale był kłopot ze znalezieniem lokalu. W końcu ‘wielki i ofiarny
patriota, Antoni Fiutak zlikwidował swój sklep, w którym urządzono
prowizoryczną klasę szkolną. Pierwszym polskim nauczycielem był Władysław
Jankowski z Bydgoszczy.’ Po pewnym czasie szkołę przeniesiono do bardziej
odpowiedniego budynku – ‘wynajęto dużą izbę w domu Sikorskiego naprzeciw
kościoła, obok domu Andrzeja Samulowskiego.’ Kolejnym nauczycielem w
Gietrzwałdzie był Bronisław Chabowski ‘dzięki niemu dzieci nauczyły się dużo
piosenek polskich. Chabowski założył chór kościelny. Wyćwiczył z chórem tym
polskie kolędy, które wykonał chór na Boże Narodzenie tak wspaniale, że
proboszcz Nahlenz (Nałęcz) krytykował chór niemiecki, że nie śpiewa tak pięknie
jak polskie dzieci. Nauczyciel Chabowski znalazł się na czarnej liście gestapo.
Został w czasie wojny aresztowany i zginął w obozie koncentracyjnym.’

[tralala33]

Maria poznała w Gietrzwałdzie wileu wspaniałych ludzi. Wspomina o rodzinach
samulowskich, Sikroskich, Rikowskich, Fiutaków, Henigów, Lorkowskich,
Hermanowskich, Lskowskich, Bemów, Bosackich, Glińskich, Folksdorfów, Klimków,
Maternów, Malewskich i Kopaczewskich. Poza tym ‘Wszyscy mieszkańcy Gietrzwałdu
mieli oparcie w księdzu Augustynie Weichsel, a później w księdzu Janie
Hanowskim. Zasłużony w Gietrzwałdzie był też organista Józef Klatt, a po nim
także Popin, uczeń Feliksa Nowowiejskiego, który jeszcze po wojnie pracował
jako organista w gietrzwałdzkim sanktuarium’

Gietpe - czy któraś z tych rodzin jeszcze mieszka w Gietrzwałdzie? Czy wiesz,
gdzie była karczma pana Października? A dom pana Sikorskiego, w którym była
polska szkoła? Ktoś pamięta o nauczycielu Chabowskim? Maria Zientara pisze, że
jego syn po wojnie mieszkał w Olsztynie i też prowadził chóry, między innym
zespół 'Tęcza'.

[gajowy555]

Co prowda jo nie jestem Gietpe, ale pora słów wtrące na temat.
Znałem Zbyszka Chabowskiego, doskonałego muzyka, wspaniałego człowieka i
przyjaciela, autora wielu piosenek
i utworów, wykonywanych przez muzyków olsztyńskich.
Jego syn Marian także poszedł w ślady ojca i został muzykiem.
Nie wiem co sie z nim teraz dzieje, bo dawno się nie widzieliśmy.
A w dzielnicy Jaroty jest ulica ks. Jana Hanowskiego, gdzie parę lat mieszkałem...

[tralala33]

To wspaniałe - kolejne pokolenie muzyków. Ale, ale - ten najmłodszy to Marian
czy Maciej, bo jeśli Maciej to w tę sobotę zagra koncert na Kortowiadzie -
bandziewam nasłuchiwać!
Z programu Kortowiady 2006, koncert sobotni:
Enej

Zespół Enej powstał w 2002 roku w Olsztynie, założony przez braci Piotra i
Pawła Sołoducha oraz ich przyjaciela Łukasza Kojrysa. Dosyć szybko do zespołu
dołączył klarnecista Maciej Chabowski.

[gajowy555]

W życiu nie ma przypadków. Reżyser, Ten na górze, wszystko ma rozpisane na głosy.
I tak sobie myślę, że Maciej może być następnym ogniwem w rodzie Chabowskich.
No i ten szlachetny instrument - klarnet. Trzeba mieć talent i smykałkę po
rodzicach, wtedy nie ma trudnych spraw.
Trzymam kciuki ...

[rita100]

Cytom i cytom i niem co poziedzieć, take to wspaniale, ale dorzuce i
potwierdze , że język polski uczono się przez piosenki - jednak to ma bardzo
duży wpływ na utrzymanie języka polskiego.
To Kortowiada zapowiada się interesująco

[gietpe]

Trzy rody z wymienionych mieszkają w Giet ,niektóre mają potomków pod innymi
nazwiskami,częśc wyjećhała w różnych okresach lub zmarła bezpotomnie.Z
wymienionych nie które są prawdopodobnie przekręconeikroskich-
Sikorski;Lskowskich-Laskowskich;Folksdorfów-Tolksdorf.
<Popin, uczeń Feliksa Nowowiejskiego, który jeszcze po wojnie pracował
jako organista w gietrzwałdzkim sanktuarium’-musze sprawdzić ale chyba jest
pochowany w Giet.

[tralala33]

Za szybko klikam i dlatego czasem przestawiają mi się literki. Jeszcze raz -
powoli i uważnie - podam nazwiska gietrzwałskich rodzin: Samulowscy, Sikorscy,
Rikowscy, Fiutakowie, Henigowie, Lorkowscy, Hermanowscy, Laskowscy, Bemowie,
Bosaccy, Glińscy, Folksdorfowie (jednak), Klimkowie, Maternowie, Malewscy i
Kopaczewscy.

[rita100]

No to i jo o tej czornej liście gestapo bande tyż mózic, bo i fejn artykulik
mom.

[gietpe]

wynajęto dużą izbę w domu Sikorskiego naprzeciw
kościoła, obok domu Andrzeja Samulowskiego.’ -ten dom istnieje

[rita100]

'czekały sanie i ciepłe pierzyny.'
To były czasy i nikt nie odśnieżał dróg. Podróż bardzo interesująca , no i to
grzane wino , napewno z goździkami

Chabrowo

[tralala33]

Maria Zientarówna polubiła swoją pracę w Gietrzwałdzie i nawet miała nadzieję,
że po otwarciu tam polskiej szkoły będzie mogła pozostać w tej warmińskiej wsi –
już jako nauczycielka. Jednak Związek Polaków w Niemczech skierował ją do
pracy gdzie indziej. Pojechała do Chabrowa, gdzie dopiero tworzyła się polska
szkoła. Na miejscu zastała klasę, w której stało tylko kilka ławek. Brakowało
tablicy, a co gorsza początkowo brakowało też dzieci. Na pierwszą lekcję
przyszło ich tylko troje – dwóch synów robotnika leśnego Hermańskiego i syn
Michalskiego. Pozostałe rodziny polskie, choć podpisały petycję o otwarcie
polskiej szkoły z różnych względów obawiały się przysłać dzieci a naukę do
nowej nauczycielki. Tak Maria Zientarówna pisze o trudnych początkach pracy w
Chabrowie:

[tralala33]

- Z biciem serca czekałam na przybycie dzieci. Przyszło ich tylko troje. Gdy
stanęłam pzed nimi powiedziałam; ‘Dzieci wstańcie! Rozpoczynamy pierwszą lekcję
w polskiej szkole polskim pacierzem.’ Ogarnęło nas głębokie wzruszenie.
Początkowo dzieci były nieśmiałe i wstydziły się, że mówią gwarą warmińską.
Ponieważ i ja znałam gwarę ludową Warmii, tłumaczyłam im cierpliwie, jak się
czyta i pisze w języku ogólnopolskim. Zachęcałam je do opowiadania znanych im
baśni i legend. Kupiłam też kilka zeszytów i atrament. Po kilku dniach
dostarczono mi tablicę i kredę oraz kilka podręczników. Odtąd już nauka szła
nam łatwiej.

- Rozpoczęliśmy też zakładanie ogródka szkolnego. Omawialiśmy co posiejemy i
zasadzimy. Dzieci znały niemieckie nazwy kwiatów i warzyw. Celem mojej pracy w
ogródku było zaznajomienie ich z polskimi nazwami kwiatów, ziół i warzyw.

[tralala33]

Do polskiej szkoły chodziło coraz więcej dzieci. Jednak pewnego dnia w maju nie
przyszło troje dzieci Michalskich, których ojciec pracował w lesie państwowym.
Leśniczy zaś był wielkim wrogiem polskiej szkoły. Maria wybrała się do
Michalskich:
- Po południu odwiedziłam rodzinę Michalskich. Na ławie przed chatą drewnianą
zastałam dziadka, który z płaczem mi wyznał, że jego wnuki wróciły do szkoły
niemieckiej. Siedział pochylony, trzymając na kolanach Gazetę Olsztyńską.
Wskazując na nią powiedział ‘A ja tak się radowałem, co moje wnuki będą mi
czytały po polsku, bo ja już kiepsko zidza.’ Obraz tego siwego, spracowanego
Warmiaka pozostał mi na zawsze w pamięci. Z niego też powstał później
wiersz ‘Do stóp uwiesza się wspomnienie.’

Gietpe - może masz ten wiersz w swoim zbiorku?

[tralala33]

Pociechą dla Marii był nowy uczeń Józef Meyk.
- Choć wcześniej hardo powiedział ‘Do baby do szkoły nie pójdę’ to jednak
pewnego dnia zjawił się w szkole, początkowo tylko siedział milczący i
obserwował. Dopiero po kilku dniach wstał i powiedział ‘Fajnie jest w polskiej
szkole, już do niemieckiej nie pójdę’. I pozostał! Chętnie pracował w szkolnym
ogródku, uczył się bardzo dobrze. Dopiero po wielu latach mój byłu uczeń
powiedział dlaczego nie chciał chodzić do polskiej szkoły. Józek miał już 12
lat, po dwóch latch miał skończyć szkołę i chciał się uczyć rzemiosła. Jednak
żaden majster nie mógł przyjąć absolwenta szkoły polskiej. Los Józka potoczyły
się zupełnie inaczej. Zamiast nauki rzemiosła wyjechał do Wielkopolski, gdzie
wyuczył się na nauczyciela. Po wybuchu wojny wzięto go do wojska. Kilka lat po
wojnie Maria Zientara-Malewska ponownie spotkała swojego ucznia. ‘Pewnego dnia
wszedł do mojego gabinetu polski oficer, stanął na baczność, zasalutował i
powiedział: Porucznik wojska polskiego zgłasza się swojej nauczycielce.’
Obydwoje się popłakaliśmy. Czasem przychodzi do mnie z kwiatami w Dniu
Nauczyciela.’

[gietpe]

MARIA ZIENTARA

DO STÓP UWIESZĄ SIĘ WSPOMNIENIE

W tę aksamitną miękką ciszę
Idę samotna i zmęczona
I tylko serca bicie słyszę,
Jakby daleki oddźwięk dzwona,

Do stóp uwieszą się wspomnienie,
Jak ołów ciężkie, jak żelazo,
I tak okala me istnienie
Jak czarne ramy wkół obrazu.

Motylek usiadł mi na ręce,
Taki zmęczony, aż drży cały,
Może uciekłeś do mnie w męce,
Motylku mój, ty biedny, mały.

Może ci krzywdę kto uczynił,
Ze u mnie szukasz dziś obrony,
A tyś nikomu nie zawinił,
Boś też jest słaby i bezbronny.

Usiadł na wielkim maku w życie,
Jakby łzy krwawe pił wraz z rosą...
Powoje pną się tu obficie,
A miedzą chłopczyk idzie boso.

Zbóż pola marszczy wiatru tchnienie,
Mrok jasność dnia pokrywa gazą...
Do stóp uwieszą się wspomnienie,
Jak ołów ciężkie, jak żelazo.

[tralala33]

Prosiłam o ten wiersz, ale nie liczyłam, że tak szybko się doczekam. Wielkie
dzięki! To prawda, bez wspomnień można by było jedynie zrozumieć, że komuś było
smutno. Treaz wiemy dlaczego.

[rita100]

- Rozpoczęliśmy też zakładanie ogródka szkolnego. Omawialiśmy co posiejemy i
zasadzimy. Dzieci znały niemieckie nazwy kwiatów i warzyw. Celem mojej pracy w
ogródku było zaznajomienie ich z polskimi nazwami kwiatów, ziół i warzyw.

W pocztawówce na wsi tez mieliśmy przyszkolny ogródek jako pole uprawne.
Sadzilismy, plewiliśmy, ale przeważnie kwiatki.

[rita100]

Czyli dzięki temu pamiętnikowi możemy bardziej zrozumieć wiersze.
To jest prawda, że nauczyciele pamiętają uczniów , a uczniowie jeszcze
bardziej, bo to była ich mlodośc i wspomnienia takie jak miała Maria.
Ja to wolę czytać niż pisać w tym wątku Dzięki Wam bardziej poznajemy jej
wnętrze.

[tralala33]

Nigdzie nie mogłam znaleźć tego Chabrowa na mapie Warmii. Ale Maria pisze, że
odjeżdżając z tej wsi poszła pożegnać się między innymi z proboszczem w
Butrynach. A koło Butryn leży sobie wieś, co się Chaberkowo nazywa. To pewnie
będzie to miejsce, tylko kiedy 'zdrobniło' nazwę?

Wielkopolska

[tralala33]

Kolejne polska szkoła, do której wyruszyła Maria Zientara znajdowała się w
Wielkim Buczku, w powiecie złotowskim (obecnie województwo wielkopolskie). Jak
sama pisze ‘w ciężkim sercem pożegnałam rodzinną Warmię, rodzinę i znajomych.’
Jednak nowa szkoła okazała się bardzo przyjazna. Miłym zaskoczeniem było też
podejście nauczycieli niemieckich do polskiej szkoły i polskich dzieci.
‘Na boisku szkolnym bawiły się równocześnie dzieci polskie i niemieckie.
Zarówno Hahnke (kierownik szkoły niemieckiej), jak i pozostali nauczyciele
niemieccy: Lucjan Krajewski oraz Dzik zachowywali się wzorowo. Kierownik szkoły
Józef Hahnke przez kilka lat był nauczycielem niemieckiej szkoły w Argentynie.
Okazywał mi zawsze wielki szacunek i zrozumienie. Nauczyciel Lucjan Krajewski
był absolwentem polskiego Seminarium Nauczycielskiego w Rogoźnie. Mówił
poprawnie po polsku i przed naszym przyjazdem uczył dzieci języka polskiego, co
ułatwiło nam początkową pracę. Był to niewątpliwie nauczyciel z powołania. Pan
Dzik (imienia nie pamiętam) był nauczycielem specjalnie dla dzieci wyznania
luterańskiego. Pochodził z Ostródy ale języka polskiego nie znał. Był jednak
koleżeński i dla ludności polskiej raczej przyjazny. W karczmie Bonina
jadaliśmy wspólnie obiady, co przyczyniło się do zacieśnienia wspólnego
porozumienia. Boninowie byli Polakami i posyłali dzieci do polskiej szkoły.’

[tralala33]

Pierwszego dnia do szkoły zgłosiło się ponad sto dzieci, z tego 87 zapisało się
do szkoły polskiej a w szkole niemieckiej pozostało około 20 dzieci. Były to
dzieci celników, żandarma, sołtysa i kilku innych rodzin.

[tralala33]

W Wielkim Buczku pamiętano o imieninach pani nauczycielki.
‘Wiejska kapela sprawiłą mi w dniu moich imienin wielką niespodziankę. Raniutko
o godzinie piatej zebrali się przed moim mieszkaniem i zagrali pieśń ‘Kiedy
ranne wstają zorze’, a gdy wyszłam by im podziękować, przywitali mnie marszem.
Potem jeszcze zagrali kilka kawałków. Zbiegło się kilkanaście osób, które
klaskały muzykantom. Zaprosiłam ich do siebie i przyjęłam śniadaniem z winem.
Następnie udałam się do kościoła, ponieważ ksiądz odprawił specjalnie uroczyste
nabożeństwo na moją intencję, w którym wzięły udział dzieci i ich rodzice. Po
nabożeństwie udałam się natychmiast do szkoły, jakże pięknie ustrojonej przez
dzieci. Otrzymałam naręcze jesiennych kwiatów. Proste życzenia dzieci były dla
mnie najcenniejszym darem imieninowym.’

[rita100]

To miała Marysia Zientara piękne imieniny, dzis już takie się nie zdarzają , by
dzieci tak przygotowały i ta orkiestra. Nie dziwię się , ze miło to wspomina.

W Berlinie

[tralala33]

‘Po dwóch tygodniach pobytu w domu rodzinnym w Brąswałdzie pojechałam do
Bydgoszczy, aby zdać drugi egzamin nauczycielski, a po egzaminie – do Berlina.
Jadąc pociągiem do Berlina spotkałam na dworcu w Pile Baczewskich, którzy
zabrali mnie do swojego mieszkania w Berlinie na Kurfürsternstrasse. Później
przenieśli się na Kantstrasse w dzielnicy Charlottenburg, gdzie nadal u nich
mieszkałam.’ Tym razem Maria nie pracowała w szkole, czego bardzo żałowała,
lecz w biurze Związku Polskich Towarzystw Szkolnych jak kierownik czwartego
wydziału, odpowiedzialnego za wszystkie przedszkola polskie w Niemczech oraz
opiekę religijną nad dziećmi polskimi przygotowującymi się do pierwszej Komunii
Świętej. ‘Na czele Związku Polskich Towarzystw Szkolnych stał Jan Baczewski,
były poseł na Sejm Pruski, wybrany spośród ludności polskiej na Warmii,
Mazurach i Powiślu. Drugim posłem z tego terenu był hr. Sierakowski. Posłem ze
Śląska był w tym czasie ksiądz Klimas.’

[tralala33]

Pracy biurowej Maria Zientarówna nie polubiła. Najważniejsze były dla niej
wizytacje przedszkoli – zaczęła od przedszkoli w Berlinie, a potem wyjeżdżała
na Śląsk, Warmię, Powiśle i Ziemię Złotowską. ‘Najwięcej polskich przedszkoli
istniało wówczas na Warmii i na Powiślu. Jeśli chodzi o Powiśle, to tu
przedszkola istniały od czasu plebiscytu. Założycielką i opiekunką była hr.
Helena Sierakowska. Początkowo płaciła wychowawczyniom nawet pobory,
przydzielała na opał drzewo z własnych lasów, wizytowała przedszkola i
serdecznie opiekowała się przedszkolankami. Czasem zabierała też swoje dzieci,
żeby poznawały przedszkola i bawiły się z dziećmi.’

‘Na Warmii pierwsze przedszkole powstało w roku 1926 w Olsztynie.
Wychowawczynią była Jadwiga Brzeszczyńska (Gransicka). Następne przedszkola
zorganizowaliśmy w Unieszewie, Gietrzwałdzie, Chabrowie i Nowej Kaletce.
Pierwszymi wychowawczyniami były: Jadwiga Brzeszczyńska, Anna Kwit
(Samulowska), Otylia Teschner (Grothowa), Maria Hanowska (Sendrowska). W
późniejszych latach zorganizowano przedszkola polskie w Dużej Purdzie,
Skajbotach, Jarotach, Stancelwie. Przedszkola znajdowały się także na Śląsku. O
ile dobrze pamiętam, istniały przedszkola w Bytomiu, Opolu, Strzelcach,
Raciborzu.’

[tralala33]

W 1932r. Maria Zientarówna odbyła podróż do Irlandii, dokąd Związek Polskich
Towarzystw Szkolnych wysłał ją na Kongres Eucharystyczny. ‘W czasie pielgrzymki
miałam okazję poznać wiele miast i miejsc kultu religijnego, bo jechaliśmy
przez Aachen (Akwizgran), przez Holandię, Belgię, byliśmy w Paryżu, Londynie, a
w drodze powrotnej w Lourdes.’ Kto wie, czy nie większą radość dał Marii
dwutygodniowy urlop, który otrzymała po powrocie do Berlina, ‘ażeby pojechać do
domu i do chorej, zawsze za mną tęskniącej matki. Dwa tygodnie spędzone w
naszej starej drewnianej chacie warmińskiej, pełnej wzajemnej miłości jakże
szybko minęły.’

[tralala33]

W Berlinie Maria poznała niezwykłą młodą wówczas dziewczynę, była to Helena
Lehr. ‘Helena Lehr była zapaloną harcerką i działaczką młodzieży polskiej w
Berlinie. Ojciec jej był Niemcem, ale matka Polką. Bracia w okresie
hitlerowskim należeli do organizacji hitlerowskichi często siostrze wymawiali
polskość. Helenę Lehr zobaczyłam także w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück,
ale nie mogłam z nią mówić. Tylko z daleka patrzyłyśmy na siebie, dodając sobie
otuchy. Na szczęście nie została długo w obozie. Wyszła za mąż i mieszka w
Warszawie. Odwiedziła mnie kilkakrotnie w Olsztynie. Współpracuje z Edmundem
Osmańczykiem.’

O Helenie Lehr udało mi się tylko tyle dowiedzieć:
Helena Lehr-Pelacz 16.02.1913 - 10.05.1998
Ciekawe, jakie były powojenne losy jej rodziny? Co stało się z jej braćmi? Czy
to przypadek, czy taka panowała zasada, że synowie 'przejęli' narodowość po
ojcu a córka po matce?

[rita100]

pl.wikipedia.org/wiki/Edmund_Osma%C5%84czyk
Rozległe kontakty miała Maria Zientara-Malewska i wiele podrózowała, dużo
widziała. I cięzkie zycie musiała mieć Helenie Lehr. Kontakty ze Śląskiem też
ją czegoś nauczyły.

Dobrze mówisz, Talala, jednak synowie najcześciej idą droga ojca, cos w tym
jest. Ojciec stanowi dla synów jakis taki przykład.

Dzieweczka

[tralala33]

'Dzieweczka' to wiersz Marii Zientary-Malewskiej, napisany już po drugiej
wojnie światowej. Wiersz poświęcony jednej ze swoich wychowanek, w późniejszych
czasach znanej olsztyńskiej Warmiaczce, Otylii Grotowej z domu Teszner.

Przybyła do mnie z głodem wiedzy w oczach
Serce w jej piersiach jak ptak trzepotało
Aż drżała wstążka niebieska w warkoczach ...
Potem codziennie, kiedy się ściemniało,
Nad książką polską chyliliśmy głowy,
Wchłaniając piękno macierzystej mowy.

Mijały lata, dzieweczka wyrosła,
W wiejskim przedszkolu uczy kochać Polskę.
I tak do ludu przylgnęła, przyrosła,
Jak miodne lipy, co strażują wiosnę ...
Była im matką, pociechą, sumieniem.
I przewodniczką, zwątpiałych natchnieniem ...

[tralala33]

Słonko miłości zajrzało w jej okno
Tworząc most złoty do szczęścia krainy.
W wianku mirtowym oczy łzami mokną.
Ślub nauczyciela i wychowawczyni.
Lecz szczęście dwojga jest końca początkiem
W owym to roku trzydziestym dziewiątym ...

Noce sierpniowe są jasne na Warmii,
Gwiazdy spadają jak jabłka z jabłoni,
Jasno, że widać nad Łyną szlak sarni,
Świerszczy orkiestra starą piosenkę dzwoni ...
Wtem błysnęły mocne ślepia reflektorów
I ciszę przerwał zły warkot motorów ...

[tralala33]

Sie sind verhaftet! – te słowa jak sztylet
Przecięły życie – stąd droga do piekła!
Obóz! Więzienie! Rokiem krótkie chwile.
Głód, poniewierka, tęsknota, do ciepła ...
Przyszła wiadomość krwią ociekająca
W Oranienburgu zmarł mąż – nie ma słońca! ...

Wróciła w lipcu bosa i obdarta,
Na sukni trójkąt czerwony jak serce,
Ktoś dał jej kromkę, o ścianę oparta
Trzymając chlebek w wychudzonej ręce
Rzekła: ‘O Polsko, co mnie witasz chlebem!”
I łzy pociekły iskrzącym szeregiem!

Dziś znów jak dawniej pracuje w przedszkolu,
Dzień jej jest długi i trudem brzemienny,
Lecz kiedy dzieci wkoło niej swawolą,
Oczy jej błyszczą, jak ranek promienny.
Choć rany bolą – wszędzie radość nieci
Tuląc do piersi główki polskich dzieci.

[rita100]

Co tu powiedzieć , tragedie szczegolnie na Warnii były ogromne. Stąd tyle
wierszy melancholijnych. Mimo, że nauczycielka uczy polskie dzieci, to jednak z
bólem w sercu, która prawie każdą rodzinę dotkneło - wojna.
Kto jak nie Zientara- Malewska potrafi to zrozumieć i oddać tego ducha w poezji.

[gajowy555]

No jó, przejmujący i jakże prawdziwy wiersz. Maria Zientara-Malewska to
mistrzyni budowania nastroju, malowania obrazów słownych, w których przegląda
się nasza Warmia. Niestety, ojczyzna nie zawsze to doceniała...

[rita100]

to chyba nie jest dokończony kóntek ło Marii Zientara -Malewskiej ?

[tralala33]

Jo, niedokończony. Dajta ma trocha ciasu, poczytam i popsisze ziency

[tralala33]

Zanim ja znajdę czas, o Marii Zientarze-Malewskiej opowiada jej siostrzenica
miasta.gazeta.pl/olsztyn/1,35189,3959785.html

[rita100]

Taki wiersz zadeklamował Michał Kajka na IV Zjeździe Młodzieżowym w Olsztynie w
1927 roku. Na zjeździe tym początkująca wówczas, a dziś popularna w całej
Polsce, poetka warnijska, M. Zientara-Malewska, w imieniu młodzieży wręczyła
poecie wiązankę polnych kwiatów.

Witam ci uprzejmie zasię
To przesławne zgromadzenie
W tym wdzięcznym przyjemnym czasie
I ślę miłe pozdrowienie.
(...)
Bierzcie z sobą wasze dziadki,
By przy waszym boku stały
I przy dzwiękach naszej gadki
Na młodzieńców wyrastały.

[rita100]

Powracam do kóntka, bo mom ziersze jij, całó game i bande psisać ku pamnieńci.
Ziersz z ksiójżki z 1953 roku, a jydan taki pieńkniuchny coby sia chciało mnieć
to na wierchu by na pamnieńć sia wyłucyć.

"Budujemy rymy z prostych słów
I proste wszysykie moje pieśni,
A duszę kładę w nutę słów
I jak ptaszęta śpiewam leśni....

...Dla ludu mego śpiewać chcę,
Bo lud nasz biedny ukochałam,
Może choć jedną otrę łzę,
A wszystkie otrzeć tak bym chciała...."

Mówta co chceta, ale tym ziersz dużo mózi ło ziegim syrcu Marii
Zientary-Malewskiej no Warnijaków, do ludzi, do ludzi tyj ziami. I poziam woma
daczemu łóna taki ziersz napsisoła. Cołyj nopsisze, bo je psiankny jek druge.

[rita100]

Poetka ziemi warmińskiej
A tak łó nii nopsisoł Władysław Gębik

"Jako kobieta nie ma poprzedniczki, jest więc pierwszą Warmianką, która
poszczycić się może dużym dorobkiem pisarskim, szczególnie poetyckim."
Jak już wiemy Maria Zientara-Malewska wychowała się w szczególnych warunkach,
gdzie sąsiedzi zbierali się na wspólne pogawędki, na śpiewanie pieśni przy
prządzeniu lnu. A było wtenczas czego słuchać, a były to czasy kiedy nauczyciele
niemieccy wyśmiewali wszystko co polskie. Nie w smak było niemieckim pisarzom i
renegatom w rodzaju Maxa Worgitzkiego pojawienie się obrońcy polskiego stanu
posiadania, toteż napadali na Zientarównę wyśmiewając jej sposób pisania i
wykpiwając jej pierwsze próby pisania. Nie osiągnęli tym celu wręcz odwrotnie
Zientarówna oddaje im odprawę w tym pięknym wierszu "Odpowiedź".
Przeczytajcie go uważnie, bo jest to jeden z przepięknych jej wierszy.

[rita100]

"Odpowiedź"
Budujemy rymy z prostych słów
I proste wszystkie moje pieśni,
A duszę kładę w nutę słów
I jak ptaszęta śpiewam leśni.

Mnie tajemniczy nieraz głos
Pobudzi nagle do piosenki
I wtenczas widzę: kwitnie wrzos
I róż na miedzach kwitną pęki

I widzę łanów złoty plon,
I kwietne łąki, wód opale,
Jarzębin rzędy, z których szron
Obrywa zwolna cud - korale.

I coraz dalej pędzi duch
I widzi rzeczy coraz nowe,
Cudne melodie wchłania słuch
I tworzy pieśni mych osnowę.

Ja z pieśni mych jak kwiatów wić
Chcę mojej Warmii wieniec nowy,
Bo dla niej tylko pragnę żyć,
Strzec obyczajów jej i mowy.

I pragnę wieńców tyle spleść,
Że stworzę wielkie, wonne szańce,
A wtenczas ziemi mojej cześć
Na jasne świata dojdzie krańce.

Dla ludu mego śpiewać chcę,
Bo lud nasz biedny ukochałam,
Może choć jedną otrę łzę,
A wszystkie otrzeć tak bym chciała.

Chcą ludzie, ze mam inną być,
Lecz ja być mogę tylko sobą...
Bo życia mego złota nić
Owita gęsto jest żałobą.

Bo moja młodość biegła tak
Jak twarda ściana pośród pola
I jak samotny żyłam ptak,
A towarzyszką mą niedola.

Warmio ! Co czynić, powiedz mi,
Powiedz mi złotych zbóż szelestem,
A ja czy w ciemne, czy jasne dni
Odpowiem zawsze karnie: "JESTEM"....

[rita100]

Taka była odpowiedź Zientarówny na wyśmiewanie się z jej polskich wierszy.
Dobrze, ze nam to Władysław Gębik wytłumaczył. Każdy wiersz Marii
Zientarskiej-Malczewskiej coś nam przekazuje , o czymś mówi i znajomość czasu w
którym ona to pisała jest bardzo ważna, by oddać ducha tej wspaniałej twórczości.

Łutro dalyj pójdziewa jij ścieżką.

[rita100]

Dalej Władysław Gębik pisze tak o Marii Zientarskiej-Malewskiej:
Gdy po przegranym plebiscycie zaistniało poważne niebezpieczeństwo masowego
opuszczania Warmii i Mazur przez działaczy życia polskiego Maria Zientarska
wystąpiła z apelem o pozostanie na tej ziemi i wytrwaniu w wierszu "Wytrwaj do
końca", a sam udała się na najbardziej zagrożony odcinek - walki o duszę dziecka
polskiego. Zakłada więc pierwsze przedszkola na Warmii.
Zapraszam do przeczytania wiersza.

[rita100]

"Wytrwaj do końca"
wiersz z roku 1923
proszący , by nie opuszczać tej ziemi

Dokąd idziesz, bracie drogi ?
Tam gdzie Wisły modre wody,
Tam gdzie wolność - kraj wspanialy,
A nad krajem Orzeł Biały ?

Ja co wierze, orle młody,
Że cię wabi do swobody,
Że cię nęcą tam dostatki,
Że cię cieszy myśl - "Do matki" !

Lecz nie odchodź stąd, Polaku !
Nie, nie odchodź tam, Warmiaku !
Nie opuszczaj krętej Łyny -
Czyż ci nie żal tej doliny ?

A te łąki szmaragdowe ?
A te lasy, te świerkowe ?
Czy ci nie żal pól kwiecistych ?
I tych łanów twych ojczystych ?

Coś uprawiał własną ręką
I ozdobił Bożą męką.
Ty chcesz sprzedać ojczowiznę,
Tę po dziadach twych spuściznę ?

O, nie sprzedaj twojej roli !
Prawda, ze cię serce boli,
Gdy cię Niemcy wyzywają
I ci polskość wyrzucają.

Niech cię myśl ta nie zamąca;
Odejść - wytrwaj aż do końca,
A nagroda cię nie minie,
Bo tu Polska nie zaginie.

Tam w ojczyźnie - prawda - miło.
Bo gdzież lepiej by nam było,
Lecz i w Polsce nie ma nieba,
A Polaków tu nam trzeba !

[rita100]

Maki Matki Boskiej

(legenda warnijska)

Zadrżały wszystkie zioła w krąg
o cichy szept się rwie przez pola,
A do przeczystych Maryi rąk
Chylą się chabry i kąkole.

Najświętsza Pani idzie wzdłuż
Zoranych skib pachnącej roli
I pośród rżysk pożętych zbóż
Nie dba, że święta nóżka boli.

I nagle na źdźbłach krople krwi
Wykwitły wielkie, rubinowe,
Lśniące, jak krzywdy krwawe łzy,
Spadłe na dziecka włosy płowe.

I tam gdzie w piasku nóżek ślad,
Gdzie krwi najdroższej świeże znaki,
Jak długi i szeroki szlak,
Nagle zakwitły wielkie maki.

Odtąd corocznie pośród pół
Żywym płomieniem maki płoną
I Jezus pomnąc Matki ból
Błogosławi je Boską dłonią.

Wiersz ten napisany został w Wielkim Buczku, pow. złotowski, gdzie autorka była
nauczycielką szkoły polskiej.

[rita100]

Kołysanka Warnijska

Śpsij, sineczku mój maluśki,
Skarbie mój jedyny !
Łuż posnyły niezabutki
Nad brzegami Łyny!
Spsió łuż ptoszki w ciepłich gnozdkach
I kotek na murku!
Lśni modre jyzioro w gziozdkach !
Cisza na podwórku !

Gra cichuśko bur sosnowy,
Sad łopoziada baśnie!
Skrzipsi stori krziż zioskowy....
Zaśnij sinku ! zaśnij !
Śpsij, jedyny skarbzie matyli,
Sen niych noc ci skróci!....
Nicht nie buka do dźrzwiów chatki,
Tatuś twój nie wróci!

Olsztyn 1948

[rita100]

*** 1894- W Brąswałdzie koło Olsztyna urodziła się Maria Zientara-Malewska,
nauczycielka szkół polskich na Warmii, poetka i pisarka, autorka zbiorów
wierszy, legend i baśni regionalnych. ***

Kołysanka Warnijska

Śpsij, sineczku mój maluśki,
Skarbie mój jedyny !
Łuż posneły niezabutki
Nad brzegami Łyny!
Spsió łuż ptoszki w ciepłich gnozdkach
I kotek na murku!
Lśni modre jyzioro w gziozdkach !
Cisza na podwórku !

Gra cichuśko bur sosnowy,
Sad łopoziada baśnie!
Skrzipsi stori krziż zioskowy....
Zaśnij sinku ! zaśnij !
Śpsij, jedyny skarbzie matyli,
Sen niych noc ci skróci!....
Niech nie buka do dźwyrzów chatki,
Tatuś twój nie wróci!

[rita100]

No nie ziam, jekoś nie moge tygo nigdzie noleź, a ni faktów skojarzyć.

[rita100]

"O Warmio Moja"

O Warnijo moja! Ziamnio brzóz i sosen,
Kraino świerków szumiastych, srebrzystych,
Płomnienych wrzosów i smukłych jałowców,
Odzwierciedlona w jyziorach przeczystych.

Jekaś ty psiankna, kedy zbudzó sia ziosnó
Łuśpsione lasy - jebłonki zaksitnó....
Kedy w purpurach letniego zranka
Poi sia jeleń krynicó błankitnó.

Jekaś ty psiankna, gdy latam twe tancze
Zieszosz nad pola złocone pszanicó,
Srebrzone żytam i lnami błankitne
I ponad lasy pachnące żywicó.

A kedy jysianió poblednó twe lica,
To w jarzambzinie stroisz sia rumieńcam,
Tak purpurowe, śweże i tak śliczne,
Jek słodki łuśniech na ustach dziywczoka.

W babziego lata welony spowita
Znów zbóż szmaragdem stroisz sia łod nowa,
Zianc i ptok kożdy, co stónd łodlatuje,
Woła z tajsknotó: "Warnijo bóndź zdrowa!"

Ło Warnijo moja ! Ło ziamnio kochana !
Pracó i łzami, i krzió pośwancona,
Ziamnio rodzinna: "Bóndź błogosłaziona!"

[rita100]

"Pieśń Warmianki"

Kocham cię, o Warmio, bom warmińskie dziecię,
Piękność twa przewyższa wszystkie obce kraje,
Bo ja ciebie kocham, nade wszystko w świecie,
Twe modre jeziora, łąki, bory, gaje,
Twoje żyzne pola, co tak pachną chlebem,
I tę dal zamgloną, co się styka z niebem.

Tu mi wszystko miłe, co mnie w krąg łotacza,
I ten strumyk leśny, co cichutko gwarzy,
I skowronek-śpiewak, co cieszy oracza,
I pobrzęki kosy wesołych kosiarzy,
I klepanie kosy, co mnie budzi z rana,
I ten zapach gleby, kiedy jest zorana.

Druhny-wiśnie jak 'przydanki' wiosną,
I pochodnie głogów, nieba podpalacze,
I te dzikie róże, co na miedzach rosną,
I samotna wierzba, co nad Łyną płacze,
I ten krzyż przydrożny rzeźbiony przez dziadka,
Gdzie przyklęknie czasem dziecięca gromadka.

Nade wszystko kocham poszum nieustanny
Naszych pięknych lasów bez granic i końca,
Kędy wśród jałowców wysokie dziewanny
Jak złociste świece płoną na cześć słońca,
A w mchach aksamitnych jagódek rubiny,
Śmieją się jak słodkie usteczka dziewczyny.

O, ty Warnijo moja! Najdroższa Ojczyzno!
Tyś mi kołysanki jak matka śpiewała,
Uczyła czcić głowy okryte siwizną!
Świętą wiarę ojców ! - mowę zachowała !
Warnijo! ja cię kocham nade wszystko na świecie!
Bom twoją jest córką! Bom warnijskie dziecię!

Brąswałd 1924

[rita100]

Słońce zachodzi

Słonce zachodzi nad jeziorem,
Płaszcz wód okala tren szkarłatu,
Jesienna cisza idzie borem
Pełna zadumy, majestatu.

Przybrzeżnych olszyn wielkie kępy
Coś tajemniczo szepczą, radzą,
A znad jałowców i poręby
Snuje się mgła cienutką gazą.

Powoli gasną blaski dzienne
I mrok liliowó dal przysłania,
Cichuśko szumnio wody senne,
A zwon zaklanto psieśń wydzwonia.

Legenda płynie w strugach jaśni,
By zapomniane wskrzesić znicze,
Praojców psieśni, matulek baśnie
I wlać w nie nowe, trwalsze żucie !

[rita100]

Zmarnowany czas nie wraca

Nie żałuj rózy, co więdnie w jesieni,
Nie żałuj liścia, gdy ziatr niam pomniata -
Na ziosna świeża róża sia zarumnieni,
Ziylony listek w łoknie twe kołata.

Nie żałuj kłosa, co ścięty usycha
W wianku z ostróżek, powoju, kąkolu,
Bo kiedy minie zima smutkiem cicha,
Nowy kłos zboża wyrośnie na polu.

Nie żałuj ptaszka, co strzechę porzuci
Gotując skrzydła do lotu rozwiane,
Bo z nową wiosną i ptaszek znów wróci
I śpsiewać bandzie, póki tchu mu stanie.

Nie żałuj pracy, ni trudu, ni potu,
Łodpoczniesz w grobzie, a noc bandzie długa.
Niych twe łuczinki z modlitwó sia splotó,
Bo w tam no ciebzia podwójna zasługa.

Lecz żałuj godzin bezczynnie spandzonych,
Nie wypełnionych modlitwą lub pracą,
Tych chwil na zawsze dla ciebie straconych,
Bo one nigdy, łuż nigdy nie wrócą.

Łolstin 1924

[gajowy555]

Dzisioj 23 rocznica śmierci Pani Marii...

*** 1984- W wieku 90 lat zmarła w Olsztynie Maria Zientara-Malewska, działaczka
warmińska, nauczycielka szkół polskich na Warmii, poetka i pisarka, autorka
zbiorów wierszy, legend i baśni regionalnych. Wydała dwa tomy baśni i legend
oraz sześć tomików wierszy. ***


...Dla ludu mego śpiewać chcę,
Bo lud nasz biedny ukochałam,
Może choć jedną otrę łzę,
A wszystkie otrzeć tak bym chciała....

Warmio ! Co czynić, powiedz mi,
Powiedz mi złotych zbóż szelestem,
A ja czy w ciemne, czy jasne dni
Odpowiem zawsze karnie: "JESTEM"....

Maria Zientara Malewska

[rita100]

Maria Zientara-Malewska - "Wieś nad łąkami"
Psiankna ksiójżeczka ło Brąswałdzie i tradycjach. Psiankne je też motto tyj
ksiójżeczki:
"Czytaj sercem, co zostało napisane z miłości do Ziemi Ojczystej, Warmii."

Ksiójżka wydana w 1988 roku bez Wydawnictwo Pojezierze, to znaczy po śniarci
Marii Zientary-Malewskiej (1894-1984)

[gajowy555]

Jó, am dzisioj buł na smyntorzu i pokłoniuł am sia Póni Marii Zientarze
Malewskiej i Królowi Mazur Karolowi Małłkowi. Pozdroziuł am Jich łod Warniji...

[rita100]

A Gajowy, pewno łuż sia nie zaboczy ło łodwiedzinach takich grabziów.
Ni do sia łobojantnie przechodzić - prowda ? To łostaje w nas.
Fejn , jek tak ziymy kaj só jich kości.

[rita100]

"znałem Pania Zientara-Malewska Maria, ba więcej, kiedys , to
musiało być w latach 1970-1974, zorganizowałem sotkanie autorskie, w
tartacznej świetlicy, kiedys pisała o tych ludziach trocinowych. Na
koniec przed Maria postawilismy duży tort, cała wieś sie składała na
niego i cała wieś była, był napis O Warmio moja miła. Pamietam, że
maria płakała , długo płakała, gdyż nigdy w życiu taakiego dużego
tortu od nikogo nie otrzymała. Piekne, wzruszające, ale ile ciepła
było w niej, pokochała nas.
Nie zagłębiałem sie jeszcze w chóry. To ciekawy, kolejny wątek.
Długoletnia członkini chóru im. F. Nowowiejskiego w Olsztynie. "
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=56895055&a=75067446

[gajowy555]

...wspomina siostrzenica wielkiej poetki, warto obejrzeć





www.oti.olsztyn.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=77%3Amaria-zientara-malewska&catid=10%3Asylwetki&Itemid=5

[rita100]

Oglądałam. Pisankna audycja i am barzo reda co siostrzenica tak psianknie
łopoziada ło Marychnie. Jek ys to naloz Gajowy ?

[rita100]

Tyż boczywa w Dziań Zaduszek ło Nij.

[warnija]

- To dla mnie niezwykle szczęśliwy dzień - mówi bratanica Marii Zientary-Malewskiej. - Ciotka była bardzo radosną osobą, dbała o to, żeby z każdym zamienić kilka słów. Dlatego ludzie ją szanowali.



W piątek odbyło się uroczyste odsłonięcie tablicy upamiętniającej Marię Zientarę-Malewską (1894-1984). Zawieszono ją na budynku na Zatorzu, gdzie znajdowało się mieszkanie warmińskiej poetki i pisarki.

Uhonorowanie autorki hymnu regionu to pomysł Społecznej Grupy Inicjatywnej, która od grudnia 2009 r. do końca sierpnia 2010 r. sprzedawała cegiełki podczas różnych wydarzeń kulturalnych. Pieniądze zostały przeznaczone na wykonanie tablicy, która powstała według projektu Sary Szerszunowicz, absolwentki olsztyńskiego Liceum Sztuk Plastycznych.

Na uroczystości była obecna Maria Surynowicz, bratanica poetki. Mówiła, że to dla niej niezwykle szczęśliwy dzień, na który czekała wiele lat. Kiedy miała sześć lat razem z matką i siostrą zamieszkały u ciotki. Pisarka zaopiekowała się nimi po śmierci ojca. Wspólnie przeżyły 38 lat. - Mieszkałyśmy w tym domu na pierwszym piętrze - opowiada kobieta. - W jednym pokoju mama spała z babcią, drugi był sypialnią cioci. Ja zajmowałam pokój od podwórza, mieliśmy też salon.

Maria Surynowicz wspomina, że poetka była bardzo otwartą osobą. - Szczególnie lubiłam wspólne wieczory, kiedy wszyscy byli już po pracy, dom był wysprzątany, na stole pojawiała się drożdżówka z kruszonką - mówi. - Wtedy ciocia snuła swoje warmińskie opowieści, a potem do późnej nocy śpiewaliśmy. Przelała w nasze serca miłość do ojczyzny. Jestem jej za to ogromnie wdzięczna.

Bratanica opowiada, że warmińska pisarka była niezwykle pokorną osobą. Nigdy nie powiedziała złego słowa na innych, nawet jeśli ktoś próbował jej zaszkodzić. Nie żywiła długo urazy, umiała wybaczać. Była niezwykle radosna, zawsze dbała o to, żeby zamienić z każdym kilka słów. Dlatego ludzie niezwykle ją szanowali. Wielu towarzyszyło jej do ostatnich chwil życia.

Maria Surynowicz nigdy nie zdecydowała się wyprowadzić od ciotki. Nawet kiedy wyszła za mąż, była przy niej. Jak tłumaczy, opuszczenie osoby, która tyle zrobiła dla jej rodziny, byłoby bezduszne. Zawsze też protestuje, kiedy ktoś mówi, iż jej ciotka odeszła na zawsze. Twierdzi, że jej duch cały czas czuwa nad ludźmi bliskimi pisarce, chroni ich przed złem. Jej testamentem jest twórczość, którą poznają kolejne pokolenia. - Pozostawiła po sobie ogromny ładunek: miłość do Boga, do ojczyzny, do człowieka - wyjaśnia. - Czasem poezja nie musi być wielka. Wystarczy, żeby była komunikatywna. Wtedy będzie trafiać do wrażliwych ludzi.


Fot. Przemysław Skrzydło / Agencja Gazeta

Marta Bełza

[warnija]

Cytatkedajś sloggi napsisoł:
Warmianka czy Mazurka, bo nijak dotrzeć do żadnej informacji nie mogę.

Tak eszcze roz godom: warnijoczka i na wiyrch z tam kónteckam

[warnija]

Popiersie warmińskiej patriotki na 15-lecie szkoły


Rzeżba Marii Zientary-Malewskiej w Gimnazjum nr 15 w Olsztynie. (Fot. Patryk Skrzat)

W Gimnazjum nr 15 przy ul. Bałtyckiej w Olsztynie odsłonięto w poniedziałek rzeźbę Marii Zientary-Malewskiej, patronki szkoły. - Ciocia swoją postawą zasłużyła na takie wyróżnienie - cieszy się Maria Surynowicz, bratanica pisarki.

Szkoła w Gutkowie nie jest jedynym gimnazjum, które w tym roku obchodzi 15-lecie istnienia. Większość placówek tego szczebla powstała w Olsztynie w 1999 roku, kiedy weszła w życie reforma edukacji.

żródło :gazeta.pl


........................................................................

Jó, fejn co ludzie baczó i drugim, młodym przybaczajó postać Pani Marii, tlo doczamu takie szpetne popiersie łurychtowoli? Nie buło lepsiejszygo twórcy podedrogó?
A Wy jek myślita?