"Na tropach Smętka"

[rita100]

Melchior Wańkowicz
(cytaty)
Z przedmowy do przedwojennego wydania:

" Pojechaliśmy sondować dusze ludzkie, poczuć zapach ziemi, dziejów i spraw
dnia codziennego "

Z przedmowy do powojennego wydania:

"Członkowie Związku Polaków w Niemczech z innych terenów wyrazili życzenie,
aby książka "Na tropach Smętka" znalazła naśladowców w stosunku do innych
terenów polskich, jak Pogranicze, Górny Sląsk itp.
Nie ulega wątpliwości, iż w czasie wojny osoby i organizacje na wszystkich
terenach w Niemczech ucierpiały w równej mierze takie samo prześladowanie jak
Prusy Wschodnie."

" Nie wątpię, że mamy ciężkie zawinienia w stosunku do tamtejszej ludności.
Może jednaka książka moja przyczyniła się do zbytnich uogolnień: 'Oto jakie
skarby polskości mieliśmy sygnalizowane i cośmy z nimi uczynili ?'
Melchior Wańkowicz 1956 rok

[rita100]

Mamie, do której zawsze się wraca - Załoga 'Kuwaki'

"Naród powinien być wciąż czujny i uważny, pamiętając, że na takiej równinie
przejściowej, pozbawionej granic strategicznych, granice etnograficzne wykreśla
jedynie energia i kulturalna praca narodu; wzmagając się, wzbierając niejako i
promieniując, posuwa ona te granice dalej przed siebie; słabnąc, opadając
pozwala na cofanie się ich."
Wacław Nałkowski 'Terytorium Polski historycznej jako indywidualność
geograficzna.

[tralala33]

'A widzisz ty, Melchiorze,
oną gwiazdę zbawienia?
Zostaw służbę we dworze,
pojedziesz bez wątpienia.'

W moim wydaniu 'Na tropach Smętka' te słowa są na stronie 13.

[rita100]

Tak zaczyna się planowanie wyprawy w Prusy Wschodnie - co za książka !
Bandziem Tralala szli rozdział po rozdziale, bo każdy rozdział jest ważny i
niesamowicie przekonywujący , ciekawy i historyczny.
Fejn co mnielim takiego Wańkowicza.

[rita100]

Ruszamy
"Daleka jest droga do Prus Wschodnich. Daleka przez paszporty. Daleka przez
inną walutę, przez inny język, przez brak konwencji turystycznej, przez
niezachęcające miny gospodarzy tego terenu. Daleka przez brak dróg. Tam, na
zachodzie, po wojnie zostało przeciętych 12 linij kolejowych, 32 szosy, 122
drogi. Tu, na wschodzie, bo jedziemy przez Grajewo, nigdy nie było dogodnych
połączeń. W rezultacie do kraju 3000 jezior."

[rita100]

Rozmowa Wańkowicza z córką w pociągu:
- Nie martw się, że nie douczyłaś się niemieckiego, bo wszędzie tam rozmówisz
się po polsku.
- Dlaczego ?
- Bo to, w istocie, polski kraj. Bo tam mieszka 400 000 ludności mówiącej po
polsku.
- To czemu nie wrócili po wojnie do Polski ?
- Mogli przyjść, ale nie wrocić, bo w niej nigdy nie byli. Mieszkają na tej
ziemi od siedmiuset lat. W ciągu tego czasu tylko przez dwieście lat byli w
luźnym związku z Polską jako państwo lenne, w którym i wtedy rządzili Niemcy.
Wyznają wiarę ewangielicką. O Polsce wiedzieć nie chcą, a raczej po prostu nie
wiedzą nic. A w czasie plebiscytu w 1920 r, ktory miał rozstrzygnąć, za kim
zdeklarują się Mazurzy, murem wypowiedzieli się przeciw przyłączeniu do Polski.
- A mowią po polsku ?
- Mówią po polsku.
- To sa Polacy...
- Ja tak sądzę. Ale oni nawet o tym nie wiedzą. Oni niezupełnie zdają sobie
sprawę, że ich mowa jest polska.
- Nie rozumię.
- Nie ty jedna. Ja sam jeszcze nie wszystko rozumię.
Jadę, żeby zrozumieć, i ty mi pomozesz. Dlatego należy, żebyś się nauczyła
spraw tej ziemi."
--
Tak się kończy I rozdział

[rita100]

Tak , teraz będziemy wędrować tą krainą poszukując nie , nie polskości ale
ducha tej ziemi, będziemy z Wańkowiczem i jego córką wąchać ziemię, a co będzie
piszczało w trawie sami ocenicie. Nie opieramy się o podręczniki, o przekazaną
nam suchą wiedzę historyczną, o polityczne sfary, zawiść, zazdrośc czy nienawić.
Będziemy wędrować wśród ludu, ludu tam zamieszkałego i zobaczymy.... sami
zobaczycie, sami ocenicie. Będziemy wsłuchiwać się w głos ziemi, bo to ona
zacznie mówić.
Nad nami niebo
a prawo moralne w nas

[tralala33]

A tak w tej mazurskiej godce łopowziadali sobzie Mazury ło Kłobuku, słudze
Smętka:
Kłobuk ? O ja dobrze nie wjem (...) C'i to prawda ?
Tak stare ludzie gadali, to on tam pszenicy przyniesie. Kołbuk to ma być taki
ptak do wron'i (podobny), esce więksy, czarny. On mały, a potem od razu taki
duży sie zrobi kołbuk. To ma być bodaj prawda. Tego kołbuka to musi karmić
jajkami, najlepiej on lubi jajka smażone i kotlety. Jek sie dobrze jego
nakarmi, to on pszenice nosi. On tak bez drzwi nie wychodzi, ino bez komin. Jek
sze idzie za nim, to on w jeziora wprowadzi.
To u nas tak mówili, co jeden gospodarz mniał tego kołbuka, to ta jego żona go
futrowała (karmiła). A ta żona niała służące, ona nała; ona sie tylko zajmowała
z tym, to ona raz wyjechała i kazała tej służącej, że nała jajka usmażyć temu
kołbukowi. Zaraz na góre pokazała, w jakie mniejsce. Naznaczone mniejsce b'iło,
gdzie on zawsze jad. Ona zabron'iła, nie wolno b'iło jej powiedziać, tej
służacej, nikomu. Ale tam w tym samym gospodarstwie to słuz'ił taki chłopak. I
ona szie trzymała z nim, i ona powiedziała temu chłopokoju, ze ta pani kazała
jajka usmażyć i-na góre zanieść, a ten chłopak mówi: "Jakaś ty głupia, lepiej
te jajka usmaż nam". Zjedli te jajka razem z to dziewc'ino i poszli do cjlewa i
kupe włożyli na ten talerz. I postawili ten talerz na góre temu kołbukow'i na
sniadanie.
Ale on nie zjad to. Na drugi dzień ta pani przyjechała i jak do gori wlazła na
górę, to on jej powiedział, i dlacego ona tak kazała. To on jej tak dał, ze
chora b'iła. Tam mówili na kolonji w Malszewie, ne ?

Opowiadała H.Materna, wieś Jedwabno, pow.Nidzica, 1949 (Mazury)

[rita100]

I ło Kłobuku tyż tamój na wsi łopoziadajó chłopi, no ale łóni to sia bali
Kłobuka. Tyż bandzie ło Klobukach i Jedwabno. Tlo musiwam siengnóń wstecz, aż
pod Grunwald.

[tralala33]

To bandziewam wspominać dawne dzieje. A tero zaśpsiewojmy na mazurskó nute

Zalecałem się Podolancce,
Przepiułem woły na gorzałecce,
Przepiułem woły, przepiułem konia,
Podolancka nie bédzie moja.

Zalecałem się trzy ćwierci roku,
Zganilic mi ją sąsiedzi z boku;
Drugie dziewcyny majo pierzyny,
A ty se swojo na grochowiny!

Dalic mi zonę i posag nie mały,
Starego kozucha ctery kawały
I przywiedlic mi też kobylisko,
Wprowadziłem je na zapłocysko.

A wzilk już tamój siedział za płotem,
Lec ja raz wcale nie wziedział o tem;
Jesce to dobrze, że pan Bóg racył,
Ze on mię tamój raz nie zobacył.

Przyjdę do kobyły, kobyła niezywa,
Na wujowym ogon, na stryjowym grzywa.

Dalic mi żonę, ona gadać nie chce,
Dalic mi i krowę, krowa wstawać nie chce;
Ja krowę podnosę, ona mię się wali,
Bodajze cię razem diabli z posagiem porwali.
(Burkarty, pow. niborski)

[rita100]

"Drugie dziewcyny majo pierzyny,
A ty se swojo na grochowiny!"

To chyba sobie wyśpiewuje córka Wańkowicza , ale tylko dwa wersety, a tu mowam
całość.

Nowet sobzie podkresliłam co znoczy - na grochowiny ?

[rita100]

rita100 napisała:

> "Drugie dziewcyny majo pierzyny,
> A ty se swojo na grochowiny!"
>
> To chyba sobie wyśpiewuje córka Wańkowicza , ale tylko dwa wersety, a tu
mowam
> całość.
>
> Nowet sobzie podkresliłam co znoczy - na grochowiny ?
grochoziny - resztki rośliny po wymłóceniu grochu
już mom ze slowniczka

[tralala33]

Jak ktoś był bogaty to miał pierzynę z gęsiego puchu. A jak ktoś był biedny to
spał na grochowinach

[rita100]

na dzisiejsze czasy mozna to porównać na spaniu na styropianie )))
Tak , trzeba znać takie powiedzenia. Ach, przypomnialam sobzie co mom nowe
poziedzenie i przyslowie z I rozdziału. Łuz lece wsadzać do kóntów.

[rita100]

Pościan (cień)- rozdział II

Perkunie dievaiti
Ne muszk Pruszaiti
Bet muskie Gudan,
Keip szuni rudan !

(Perkunie bozku,
Nie bij Prusaka,
Bij za to Niemca
Jak rudego psa)*

* Tę pieśń podaję za berlińskim "Cechem". Co prawda spotkałem ten tekst jako
litewski, przy czym słowo Gudan podane jako 'poganin'.
Pościan - wyrażenie mazurskie, określające cień, jaki rzuca na ścianę
pojawiający się upiór.

[rita100]

"Nawet Niemcy, jak Berthol, Bender, Obermuller, a zwłaszcza wielki odkrywca
Mazurów, niemiecki Kętrzyński, dr Toeppen - zgadzają się, że ziemia ta, przed
nadejściem Prusów była zamieszkiwana przez Słowian.
Pan Max Worgitzky, z zawodu syrowar, zrządzeniem losu dyktator plebiscytowej
akcji niemieckiej i organizator terroru, przechodzi nad tymi wywodami do
porządku z ironicznym uśmiechem: "Pojęcia historyczne obumierają, stosunki
polityczne i granice mogą się zmieniać, ale prawo zawsze pozostaje po stronie
życia".

Zgadzamy się z p. Worgitzkym. I dlatego sięgamy w przeszłość tylko tak daleko,
jak to się wydaje nam potrzebne, aby zrozumieć duszę tej ziemi."

[tralala33]

Pościan - wyrażenie mazurskie, określające cień, jaki rzuca na ścianę
pojawiający się upiór.
Dobrze co do punocy eszcze daleko!

[rita100]

Już nie daleko.
Zwie się ona - Prusy. To tu, między deltą Wisły i Niemna a Pojezierzem Pruskim
i ścianą lasów, w ciągu długich wieków przedhistorycznych wyrobiła się rasa
ludzka, bardzo odrębna i odporna, która przetrwała do naszych czasów.(...)
Lud ten - z różnych szczepów złożony - zasiadł się mocno w lasach i bagnach.
(...)
Nie pomogło na nich dobre słowo św. Wojciecha ani św. Ottona, okrutnie
zabitych. Nie pomogły ani Chrobrego, ani Krzywoustego wyprawy. Kraj był tylko
srogą zimą dostępny. Skubał tam ich opat Gotfryd z Santyru znad Wisły, ze swymi
cystersami zbrojne wyprawy czyniąc. Ale wiecej z tego było jazgotu niż chwały
Pańskiej."

[rita100]

Bieg dalszych wypadków jest każdemu Polakowi dobrze wiadomy. Jak Zakon Rycerski
Marii.... jak w 1228 roku zjeżdza pierwszy krzyżacki hufiec, w dwa lata potem
osiada pierwszy landmistrz, Herman von Balke, równocześnie w zanadrzu wioząc
sfałszowany dokument kruszwicki, z którego na całe stulecia legenda poszła, że
Konrad Mazowiecki wzywał Krzyżaków, nie mogąc się obronić pruskim napadom. W
trzy lata potem już staje obronny Grudziądz, a pobożny chrzestny ojciec
pruskich książątek, cysters Chrystian, ktory ze zgrozą donosił do Rzymu, że
Krzyżacy nie chcą stawiać kościołów i zabijają neofitów, już siedzi w
krzyżackim więzieniu, a jego biskupstwo zostaje złupione doszczętnie.
Kończy sie program polski. Program pokojowej penetracji."

[rita100]

W dalszej części tego rozdziału Wańkowicz mówi: że szli polscy ludzie, jak św.
Wojciech, jak św. Bruno i z niezbrojnymi rękami niosący Slow Boże i ginący za
nie... nie na próżno. Bo przecie miedzy sam gąszcz pono nieposkromnionych
Prusaków, którch nawrócić się nie udało, szły sobie pielgrzymki z Polski na
miejsce pochowania św. Wojciecha, oprowadzane przez Prusaków. Język polski był
dość dobrze znany w Prusach, bo przecież jak stwierdza Bruckner "nazwy
narzędzi, kruszców, roślin, gospodarskie od 'polonizmów w słownictwie pruskim
się roją. Bo przecież Prusacy, studiujący na uniwersytecie w Krolewcu, jeszcze
w XIV wieku zapisywali sie do nacjo polskiej, nie zaś niemieckiej.

[rita100]

"Na jakiś czas ząbkująca, niepewna własnego stylu polska państwowośc zatraciła
w rozgrywce wschodniej z Niemcami prymat. Smętek, piękny i zły duch tej krainy,
który śmierci oddał św. Wojciecha, święcił triumf. Ale nie na zawsze. Odtąd już
trop jego znajdziemy wszędzie. Tropić go będziemy w dziejach.
Czy i teraz odprawuje w tej ciemnej ziemi swe praktyki ?
Jedziemy go tropić na wodzie i na lądzie, kajakiem, autem, koleją, parowcem,
końmi, na rowerze i pieszo, od wsi do wsi, w lesie i w polu, w chałupie i w
stodole, na wsi i w mieście - wszędzie i na każdym miejscu."

[rita100]

Do Prus Wschodnich wjeżdzamy starą bramą wpadową i wypadową; od Polski jedno
jest takie wejście do tego kraju tu, na jego wschodzie, na dawnej ziemi
Jadźwingów i jeden jak najdalej ku Wiśle, ku Drwęcy, na Działdów - Olsztyn -
szlak, ktorym dążył Jagiełło pod Grunwald. W środku, miedzy tymi dwiema
bramami, obszerne bagna i rozległe puszcze przecinają dopływy Pissy, Szkawy,
Rozogi, Omulewa, Orzyca.
Tamtędy szedł Jagiełło.

[rita100]

Człowiek mieszkaniec tych ziem nauczył się zamieniać prymitywny, chrapliwy
okrzyk bojowy w sterty kunsztownie wydanych druków; a przecież nie wynalazł
nikt innego prawa niż prawo silnijszego. a przecież prawo to pełni się w
dzungli wschodniopruskiej tak, jak pełniło się od wieków, od lat.
W tym zmaganiu od lat byliśmy żywiołem w defensywie. Historia tej ziemi to
jakbyś na morze patrzył, wzburzone wiatrem zachodnim; w jakiejkolwiek epoki
przekrój spojrzymy, wszędzie znajdziemy profil fal pędzonych wiatrem dziejowym,
na Polskę zwróconym. Przecież ląd polski trwał. I kiedy już napór dochodził do
apogeum, zawsze powstawał dziejowy wir, na którym załamywała się niemczyzna.
A ląd trwał.

[rita100]

Czy zmacamy stopą ten ląd podwodny, podniemiecki ?
Nigdy chyba, od czasów, kiedy, jak np w napadach 1431 r, 'latrones eruce
signati', jak Długosz nazywał Krzyżaków, kastrowali ludność w podbitych
ziemiach, 'aby wytępić polskie plemię' - nigdy chyba ta polskość tak głeboko,
tak beznadziejnie nie zanurzyła się w niemieckim topielisku jak obecnie, po
strasznej pamięci plebiscycie, kiedy za Polską opowiedziało się zaledwie 0,7%
Mazurów."

[rita100]

Teraz, gdy od sześćdziesięciu lat kilkadziesiąt roczników wychowało się w
zupełnie niemieckiej szkole, lud ten, lud , z ktorego duszy wyrwano wiarę
katolicką, łączącego go z Macierzą - lud z jednej strony o slepą granicę
moskiewską niby o ścianę przyparty, z drugiej i od Powiśla i od morza odcięty
grubym wałem niemieckim - lud nie mający tradycji państwowych Rzplitej,
przefiltrowany przez tygielek pruskiej idei dynastycznej i drylu wojskowego,
wyrosły na materialistycznej nauce pastorów w kulcie dla tego dobrobytu, który
mu Rzesza niosła - ten lud z książek i opowiadań wydawał nam się zmurszałym
pokładem jakichś przedpotopowych lasów, przez które przeszedł kataklizm. Tak
sprawę ocenili i Niemcy, których polityka jako leitmotiv względem Mazurów
wzieła hasło pastora Hensela, posła Mazurów do parlamentu: 'Man soli den
Sterbenden ruhig sterben lassen' czyli należy pozwolić umierającemu skonać w
spokoju.
cdnj

[rita100]

To piszemy dalszy bieg wydarzeń. Rozdział jest tak ciekawy, że pomijając go nie
zrozumielibyśmy dalszego biegu wydarzeń.

"Niemiecki miecz, niemiecki pług, niemiecka praca - zdobywały tę ziemię niczyją
i mają oni do niej równe prawo historyczne jak my. A że za nami stoi wymowa
matki-ziemi i nieubłagana logika geograficzna, że wiem jako Polak, iż jakoś tam
jednak tyleśmy razy ginąć mieli i Bóg był łaskaw - więc to wszystko nie było mi
straszne. Ale przyznam się, ze mróz mi szedł po kościach, ilekroć znajdowałem u
Niemców troskę o zachowanie mazurskiej odrębności, coś jak troskę Jankesów o
rezerwaty indiańskie. Tośmy już tak z kretesem przegrali, że zaczynamy dla
samych Niemców stanowić wartość muzealną ? - pytałem siebie."

[rita100]

" I postanowiłem iść na tą ziemię i ryć w tej martwej lawie, szukać tego
wewnętrznego ognia, którego "sto lat nie wyziębi". Musi gdzieś ten ogien być,
skoro Niemcy, wbrew Henslowym wywodom, od 1912 roku wszystkie ograniczenia
antypolskie i na Mazury rozciągnęli, daleko sięgając poza rejencję Olsztyńską,
het ! - na okręgi Olsecki, Gołdapski, Węgoborski, Rastemburski...
To, com zobaczył, to jest nadzieja. To, com przywiózł to jest wiara.
Zawdzięczam to Niemcom. Widziałem ich obawy. I wiem, że w ten sposób nikt się
nie boi - trupa.
Ale kiedym jechał, nie wiedziałem tego, co wiem. Nikt nie mógł mi dać żadnych
kontaktów. Konferowałem z byłym przedwojennym redaktorem "Mazura", p.
Zielińskim.
Jechałem - na ślepo.

[rita100]

Nie może się obejśc bez liczb i statystyki...
"Urzędowe spisy niemieckie mówiły o straszliwym pogromie mowy polskiej. Oto
tabelka oparta na niemieckich spisach ludności w poszczególnych miastach:
Spis ludności polskiej w Prusach Wschodnich:
1867r - 344 800 mowiących po polsku
1890r - 328 000
1900r - 288 950
1905r - 287 562
1910r - 263 888
1925r - 97 424 ( szok ! )

Samo zestawienie wyników z 1910 i 1925 roku mówi samo za siebie. Teza, że język
mazurski nie jest językiem polskim jest usilnie przez Niemców propagowana. W
książce wydanej w 1935 r dr. Gollub pisze: " Z całą słusznością możemy
przeciwstawiać język mazurski językowi polskiemu jako zjawisko odrębne;
uważajuąc go za polski dialekt jest to zapoznawać istotę Rzeszy.

Ta teza uporczywie powtarzana, przeszła do świadomości samych Mazurów, którzy
nie podejrzewają, że mówią po polsku. "
Tymczasem oba sąsiadujące narody zaczerpnęły wzajemnie od siebie szereg
wyrazów."

[rita100]

Wańkowicz wspomina też o mowie pruskiej:
"A jako najdawniejsza warstwa jezykowa płynie gdzieś tam ciemną smugą ode dna
tej mazurszczyzny spuścizna Prusaków, wymarłego plemienia. Żyje po nich w
mazurskiej mowie jałowiec jako kadyk, jodła jako jeglija, dziewczyna jako
marial. Podejrzewam, że jajło, jak lud mazurski nazywa polowanie, ma też
pochodzenie pruskie.
Ile razy udało mi się zidentyfikować wyraz staropruski, ogarniało mnie
wzruszenie."

[rita100]

"W starych gadkach mazurskich stale powtarza się motyw przeszkód, które
wyczyniają obce potwory w drodze do celu.
W tym naszym dążeniu do zbliżenia z Mazurami pierwszy nam zabiegł drogę Ełk,
dawniej Łek.
Ełk - przez Kazimierza Jagielończyka z ziemią zrównany, za czasów krzewiącej
się pod opieką Rzplitej reformacji dźwignięty (że aż w polowie szesnastego
wieku krakowianin Małecki - Malecius - drukarnię polską tutaj gotyckim szryftem
założył), przez Tataróqw w siedemnastym wieku złupiony, a w osiemnastym
wyludniony przez zarazę, w dziewiętnastym szczerzący ku Rosji zęby wojskowym
garnizonem, w czasie wielkiej wojny przez nich zniszczony, przy czym, gdy walka
trwała na ulicach miasta. "wiele grobów otwartych zostało", jak pisze nam
współczeny dr Orłowicz."

[rita100]

"Nie wiem, co współczenym otwarte groby powiedziały, ale wiem, ze bezpośrednio
po bitwie zjawił się na rynku Kaiser Wilhelm i Ełk krzyczał mu hoch ! Mój
fryzjer, goląc mnie, opowiada, jak wylazł wówczas z lochu i krzyczał hoch. A
potem jako ojciec chcrzestny Ełku, zameldowała się cała Oberschlesien i
odbudowała miasto i powiat. Mazurzy po powiecie spotykani, których domy
ocalały, mieszkają gorzej niż ich sąsiedzi i dotychczas opowiadają jak o
nieszczęściu, ze dom ich nie uległ zniszczeniu. ( dobre )
A kiedy przyszedł plebiscyt - proszę - jesteśmy na rynku: trzy kamienie
niemiecki znaczą zwycięstwo Niemiec - w sercu mazurskiej ziemi. Trzydzieśći
sześć tysięcy głosów za Niemcami, czterysta czternaście glosów za Polską."

[rita100]

No i jesteśmy w Ełku, porządnie zabudowany, pełen towarów echt modern za
szybami szerokich witryn sklepowych. Na skrzyżowaniu stał Niemiec w rajtroku, z
długim pejczem i komenderował.
Niemiec podniósł wzrok na mnie. Poczułem , ze mimo woli unikam głośnego
mówienia po polsku, ze milknę , że wzrok moj biega po szyldach. Znajduję na
nich takie nazwiska: Gonschorrek, Quitschalla, Quiatkowsky i Salowssky - smętne
kikuty obumarłej przeszłości.
W Krolewcu widziałem szyld Schultz za czasów może krzyżackich przywędrował, a
kiedy inne wiatry powiały, zatrzymał von, ale zniemczył pisownię.
Tropiąc tę historyczną sprawę, idziemy w dół ku jezioru, kędy mieszka
najbiedniejsza ludność; w stukocie drewnianych kłumpi, od babulin sunących z
nosidłami po wodę może usłyszymy dźwięk mowy.
Ale babuliny milkną, słysząc naszą polską rozmowę i nieufnie, jak wielkie szare
myszy, wsiąkają po zaułkach słowiańskiej biedoty.

[rita100]

"Nie udała się ta pierwsza wyprawa po jezyk polski. Uciekano na dzwięk tego
języka. Postanawiam sobie, że na przyszłość będę zwracać się tylko po
niemiecku. Po co mama z polskiego słowa robić stracha na wróble.
Tak ruszamy w głab kraju. Przelatujemy wielkie, zielone obszary Puszczy Piskiej
(Jańsborskiej). Będziemy nią spływać, ale obecnie musimy dostać się do
Szczytna, gdzie nas czeka zamówiony w fabryce niemieckiej motorek.
Jesteśmy na stacji Kurwie. Spłyniemy z Pupy."

[rita100]

Dragan nach Westen - rozdział III
"Skoro więc dziś myślimy o nowych obszarach w Europie, musimy myśleć w
pierwszej mierze o Rosji i otaczających ją państwach. Naszym zadaniem będzie
wytrwała praca niemieckiego pługa, dla ktorego obszarów dostarczy miecz."
Adolf Hitler Mein Kamgf, tom II strona 742

W Szczytnie, po niemiecku Ortelsburg zwanym, jako , że w nim rycerz Ortulf w
końcu XIVw zamek krzyżacki wzniósł, stajemy przd Jurandową bramą cieżkiego
zamczyska. Może to z tego okienka na wieży śpiewała Danusia ?
O Danusi ślad zaginąl, ale jej śpiewka, tłucze się po Prusach wschodnich.
Steffen cytuje taką piosenkę z sąsiedniej Warmii:

Tralala wcześniej zaśpiewała piesniczke:

Oj, kieby ja była,
Mało jaskólecko,
Poleciałabym ja
Do Westfalii mnasta.
I łuszadabym se
Na westfalskim moszcze,
Przyglondałabym sze
Ty westaflski szlachcze.

Owa 'westfalska szlachta' - to emigranci z Prus Wschodnich, pracujący w
westfalskich grubach (kopalniach). Nie chodzą oni już w klumpiach, mają rowery,
patefony, piękne dewizki na bruślacu (kamizelce), miejskie kiputy (kapelusze),
a ich fejlinki chodzą w fajnych bklajdach (sukniach).

[rita100]

I mamy , inny poziom życia. To ważne , by pokazać , że Niemcy nie mogli się
przystosować do Prus wschodnich, gdzie bieda piszczała na każdym kroku. Jednak
uciekali do miejsc przemysłowych. I to właśnie ukazane jest w tym rozdziale.
"Mamy niezrównany dokument tego określenia formami życia na zachodzie, nie
wyłączając ' miłości po saksońsku', w pamiętnikach naszego robotnika
Wojciechowskiego.
"Inaczej rzecz sie ma, gdy osadzony na Mazurach, zdawałoby się mocno i od
stuleci Salcburczyk zbiera manatki i szoruje nach Heimat. To już ucieczka, i
ucieczka, ktorej żadne wysiłki niemieckie powstrzymać nie mogą. Niemczyzna w
całej Przybałtyce - znajduje się w odwrocie. Znajduje się, mimo wszystkie
pozory, mimo wszystkie sukcesy - w odwrocie na ziemi mazurskiej.

[rita100]

Ucieczka do Rzeszy z Prus Wschodnich, w/g niemieckich obliczeń z 1929r wynosiła
około 20 000 ludzi rocznie.
Licząc koszty wychowania czlowieka na 3000 mk - Prusy Wschodnie tracą na rzecz
Rzeszy 60 milionów marek rocznie.
I tak zaczyna się ciąg ze wschodu na zachód. Tak zaczyna się wędrówka ludów,
jakiej nie znają dzieje.
Statystyki i liczby oparte na zródłach niemieckich są do wglądau na str 40 -42

[rita100]

Na tle tej całej sytacji demograficznej Prus Wschodnich zauważyć należy, że
największa rozrodczość w Prusach Wschodnich ma ludność polska.

80% przyrostu naturalnego Prus Wschodnich emigruje na zachód

I nic nie pomoże subwencjonowanie wielkich zakładów Schichau w Elblągu czy
Zakładów Przetwórsw Mięsnych w Krolewcu, budowanie kanałów wielkim nakładem
kosztów, śrubowanie przemysłu Prus Wschodnich w tak forsownym tempie. Nic nie
pomoże. Sami Niemcy, jak dr E.Maschke, gwiazda wschodząca
wschodnioprusoznawstwa (1935r) twierdzi, że z tej dzielinicy nie zrobi się
dzielnicy przemyslowej.
W tym wypadku, jak widziecie to worek pieniędzy bez dna.
A przy tych wszystkich wysiłkach - zaiste ironia losu - lud, pomimo kazań
patriotycznych, marzy o 'westfalski szlachcze'.

[rita100]

Soczyć - tropić
To jest ważny rozdział, by zrozumieć i zobaczyć to czego w żadnych
podrecznikach i artykułach historycznych nie znajdziemy, dlatego będzie trochę
dłuższy ten rozdzał. Wiem , wiem , mogę zanudzać tymi tekstami, ale śledząc
słowo po słowie zrozumiemy wreszcie co w trawie piszczy.
Nabierzemy szacunek do własnej ziemi i już nikt nam nie powie - że tam gdzie
się kończy kultura to znajdziesz Mazura.

" Do Pup jedzie się godzinę kolejką ze Szczytna. Wyładowujemy sie na małej
stacyjce Kurwie. Razem z nami wysiada jakieś młode małżeństwo z Nadrenii, które
przyjechało kajakować do tej Finstere Ostelbien. Są pełni dumy ze swego wyczynu
i młoda Niemeczka nieco nieufnie spogląda na te rozjeżdzone w piasku koleiny,
na czarne sylwetki świerków, wybiegające tuż nad drogę, na stare olsze, w
ktorych troi jej się może Erlkonig." (kraina Elfów)
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=708&w=42176251&v=2&s=0
Prosze , spójrzcie na te zdjęcia dzisiejsze krainy Elfów

[rita100]

Dotychczas nie słyszeliśmy mazurskiej mowy, choć już trzeci dzień jesteśmy w
Prusach Wschodnich, Puby - to wielka wieś, licząca 1000 mieszkańców, tutaj więc
wreszczie zetkneliśmy sie z Mazurami.
W Szczytnie w gospodzie Junga karczmarz mowi po niemiecku i nie rozumie po
polsku. Wchodzimy na salę ogolną, aby zapoznać sie z ludnością. Sala tonie w
oparach piwa. Wiejskie osiłki w czapkach, spod których wyglądają zmierzwione
włosy, w porozpinanych kamizelkach, rozwaleni przy stołach, na których szklą
się rozlane trunki, bełkocą pijanymi głosami. Jest dzień powszedni. W jednej ze
starych kronik kościelnych tego kraju jest zanotowany zwyczaj - ze sołtysi
karali wieśniaków grzywną piwną, od czego bardziej jeszcze wzrastało pijaństwo,
bo juźci grzywny nikt za kołmierz nie wylewał.
Tego dowcipnego spsobu miał nauczyć Mazurów Smętek, opiekujący się w tym kraju
niemieckimi sprawami od prawieków."

[rita100]

Tego Smętka to nie Żeromski wymyślił; w jednym z małych miasteczek na Mazurach,
w Pasymie, w sklepie sprzedającym przybory pismiennicze i wodę kwaitową
znalazłem broszurę 'O diable w Pasymie', pióra miejscowego pastora, broszurkę,
ktora tak pochodzenie sztuk diabelskich w Prusach Wschodnich wyjaśnia:
"W diabelskiej stolicy książe piekielny, kierujący wydziałem niemieckim, od
chwili powstania Zakonu Krzyżackiego przyglądał mu się pieczołowitym okiem.
Miał bowiem pewność, że prawdziwe diabelskie jestestwo najpiękniej da się
kultywować w obfitującej w gwałty atmosferze Prus Wschodnich".
Ambasador diabelski, zesłany w tym celu na ziemię, paraduje w płaszczu
krzyżackim, zakłada wyszynk piwa, opodatkowany przez Zakon, i rozpaja ten kraj
po to, aby kolega czcigodnego autora, inny pastor, cytowany już przez nas poseł
do parlamentu, Hensel, mógł stwierdzić, ze "pijaństwo i kłamstwo to narodowe
cechy Mazura".

[rita100]

Ta piękna opinia pana posła mazurskiego jest tylko odblaskiem opini, którą mają
Niemcy o swoich rodakach.
O rodakach pisze Schafarika w 1837r, że to naród mazurski z mieszaniny litewsko-
lechickiej i wprowadził nazwę Mazur od litewskiego 'mazuras' - mały czlowiek.
Krosta , który w 1875 r zdefiniował 'że to ewangieliccy mieszkańcy Prus
Wschodnich z mową mazurską', aż wreszcie przyjęto obecną tezę dr. Golluba,
że 'jako Mazur określamy Niemców, którzy pochodzą od dawnych kolonistów
puszczańskich'.
Ale ta pogarda, którą odczuwają Niemcy względem Mazurów, jest najlepszym
świadectwem, że ta adaptacja im się nie udaje.
"Wo sich aufhort die Kultur, fangt sich zu leben an Mazur."
Gdzie się kończy kultura, tam znajdziesz Mazura.
Oświadczył,jeden z Niemców już w trzecim dniu spływania. I odtąd ten dwuwiersz
pakował mi do uszu każdy spotkany Niemiec.
cdn

[rita100]

"Po brudnych i pełnych robactwa ciałach mazurskich kobiet poznaje się ich
pochodzenie" - pisze znany pisarz Wolzogen. - "Mazurzy nie nadaja się na żadne
stanowiska kierownicze, są jednak dobrymi ordynansami oficerskimi".
(...)
Nie , to nie są rodacy Niemców. Zahukany lud trzymany w żelaznych kleszczach,
odciety od żródeł twórczosci - od pnia narodowego, o duszy romańskiej.
Patrzymy od swego stolika w karczmie na ten zapijający się miszvolk. Piją
wprost z butelek. Stoją gromadkami po sali, każdy trzyma swoją butelkę w ręku i
z ust ich bluzga - wreszcie słyszana mowa polska....
Mowa ta cuchnie niemczyzną i wyświechtana plugastwem.

[rita100]

Ten pierwszy wieczór przed spływem był najcięższy.
" Moze istotnie - podczas gdy na Śląsk do Polski wlały się bramą morawską ludy
alpejskie, rasa dzielna i odporna, która wieki germanizacji przetrwała i dała w
rezultacie plebiscyt śląski, może kiedy z południo-wschodu zasiliły naszą
ojczyznę elementy dynarskie, pełne inicjatywy, gorącokrwiste, kiedy z północo-
wschodu weszły sarmanckie elementy, hartowane jak stal, władcze, organizujące
wschód Europy - to tu może, na północo-wschód, wyciekała prasłowiańska ropa,
szara, nijaka ?
Nie chcę pisać książki "hacerskiej", używając określenia niemieckiego; nie chcę
pisać książki propagandystycznej; chcę być ze swoim czytelnikiem najszczerzej -
nie okłamałem go dotychczas nigdy. A może to jest istotnie miszvolk, z ktorego
nic już sie nie da wykrzesić ?"

[rita100]

"Przypomniałem sobie, jak w piśmie "Cech" skarży sie felietoniście Frytzowi z
Płowców niejaki Libaś (zmarurzone imię Gottlieb). Bo kiedy na pytanie Niemców,
kim są Mazurzy, odparł, ze to taki mysfolk - pytający wyraził mu oburzenie. Na
to Frytz z Płowców replikuje mu tak:
" Wies ty, Libasiu, co bym ja ci miał na to odpoziedzieć ? Ja bym cię musiał
bez kul słomy psełozyć, kłonico okładać i ło słuchać, cy ty esce zyjes ? "
---
No i z tym medykamentem dzisiaj zaśniemy, bo w Mazurze taka dusza , co zagrajó
to sia rusza )

[rita100]

A teraz trochę wyjasnień , jak to się dzieje, ze Wańkowicz z córką tak
swobodnie penetrują teren Prus Wschodnich, tak niedostepny i niebezpieczny dla
Polaków.

"Mam list od komory. Jest to przede wszystkim list naczelnego
redaktora "Angriffu", hitlerowskiego lejborganu, którego redakcja,
dowiedziawszy się od jednego z niemieckich dziennikarzy, ze wybieram się do
Prus Wschodnich, zaproponowała mi napisanie atrykułu pt. Ein Pole erlebt
Ostpreussen.
Nie wydaje mi się, abym jakoś potrafił napisać do "Angriffu" o tym, jak
przeżywałem jako Polak wycieczke do Prus Wschodnich, albo też żeby "Angriff"
drukować zechciał moje wynurzenia. Ale jestem za ten list, "od komory nam
wydany", wdzieczny: zapewniał on nie tyle 'Butter i Futter', ile uchylenie się
od nieprzyjemności, na które jeszcze przed paru laty każdy przyjeżdzający z
Polski był narażony."
No to teraz zaczynamy na całego 'soczyć'- tropić mowę polską.
cdnj

[rita100]

Mein Wirth, geschwind auf Tisch Butter
A dla konia dobry futter.
Mamy listy drukowane
Od komory nam wydane.

śpiewka mazurska

I kiedy tak w karczmie futrujemy sie zupką kminkową na zimno, z pływajacymi w
niej słodkimi ciasteczkami (diabelski wymysł), słyszę nad sobą:
- Diobeł! toć waść mówzio po mazursku ?
Wiem, że słowo 'diabeł' w krainie Smętka jest przekleństwem potocznym jak u
nas 'psiakrew' i śląskie 'pierona' i służy też do wyrażania zdumienie.
Nie obrażam się więc, a przeciwnie, czuję, ze ów waść od razu przerzuca między
nami więź. Więc odpowiadam szybko:
- Nie po mazursku, tylko po polsku.
- Toć nie cygańta - odpowiada młody, dzwięczny głos - dyć jo syćko rozumiem.
Podnoszę głowę. Przede mną stoi młody chłopak lat dwudziestu kilku i życzliwie
się śmieje wspaniałymi zębami.
Rozśmieszył nas i wzruszył:
- Jak nie wierzycie, to mówcie z córką, taki mlody dziewcak nie będzie cygonił.
W miarę jak to trwa, twarz chłopaka przybiera całą gamę uczuć: widać na niej
najpierw błogie zadowolenie, potem skoncentrowaną uwagę, wreszcie silne
wzruszenie.
Chłopak 'zaleszczył się ' ( zapalił się), wali mnie po ramieniu tak, ze mi ręka
cierpnie, i krzyczy na całą karczmę jak w polu:
- Toć jo syćko rozumiem, toć jo syćko rozumiem. Nie cyganieta ? To tak ludzie w
Polsce mówzio ? Dyć to noso gadko. Toć jo moge wsendy Polskom reizować ....

[rita100]

Skłębione uczucia nie mogą sobie znaleź ujścia w słowach. Patrzy rozjaśnionymi
oczami i powtarza: 'toć jo rozumiem', jakby obmacywał jakiś cenny, a nie
ogarniety jeszcze całkowitą świadomością dar.
- Psiwa - woła do gospodarza - psiwa dla nich (to znaczy dla mnie) i dla
frejlinki. To nama to poziedajo, co Poloki lichy naród, a to chlop fest !...
Nowe palnięcie w ramię wali się na mnie jak grzmot.

[rita100]

Noc nad Jeziorem Uplickim roz. V

Ci jednak co patrzą
do dna źródeł - dzieci,
zwierzęta, matki , starcy
i poeci - widzą wciąż jeszcze
oblicze tej tragicznej
smutnej ziemi, zobojętniałej
- jak za kratami -
w głebokiej melancholii.
Ernest Wichert

Musik der Unterwelt -
wenn in der Nacht
die schwarzen Walder -
tausend Walder stohnen,
wenn durch die Waldnacht
dumpf die Walder drohnen,
als ware Rings
die Holle aufgewacht.
Fritz Kudnig

[rita100]

Kraina wschodniopruska , to kraina gdzie jest wielka masa wilgoci. Ten stan
rzeczy sprawia, ze raz po raz Prusy Wschodnie ulegają klęsce deszczowej, jak
np. w pamiętnym 1844r kiedy deszcz trwał bez przerwy cały lipiec i sierpień,
przy czym ludzie umierali jak muchy; klęska była tak wielka, ze aż Fryderyk
Wilhelm IV zwiedził osobiście zadeszczone tereny i dodawał ludności otuchy.
Stąd wieka niepewnośc gospodarki rolnej. Dla przykłady rolnictwo ma tu do
wykorzystanie przecietnie 153 dni w roku, gdy w Rzeszy od 178 do 210 dni.

[rita100]

"Wybitny i utalentowany pisarz wschodniopruski, Ernest Wiechert ( nie mylić z
Ernestem Wichertem, autorem powieści historycznych z dziejów Prus Wschodnich),
tak pisze o wrażeniu, jakie na nim wywiera przyroda 'rodzinnego' kraju:
Są lasy, ktore nas uszczęśliwiają jak jany uśmiech matki ziemi, ale są i lasy,
które niewysłowionym smutkiem obejmują czlowieka jak ofiarę wydaną na ich
pastwę. Wchodzisz do nich niby do obcego miasta i myślisz, ze je opuścisz przez
inną bramę. Widzisz przecież już po pierszym kroku, że tej innej bramy nie ma i
że już nigdy z nich nie wyjdziesz tym samym. Zatruły twoją krew ciemnym
smutkiem trupiarni.
Tak odczuć krajobraz mazurski mógł tylko człowiek obdarzony wprawdzie dużą
wrażliwością, ale obcy duszy tego kraju."

[tralala33]

rita100 napisała:

> - Psiwa - woła do gospodarza - psiwa dla nich (to znaczy dla mnie) i dla
> frejlinki. To nama to poziedajo, co Poloki lichy naród, a to chlop fest !...
> Nowe palnięcie w ramię wali się na mnie jak grzmot.
Psiwa dla frejlinki? Wenowejta, bezalkoholowego
Pełna życia to opowieść Wańkowicza, nie zestarzała się.

[rita100]

To chyba najlepszy przykład dał Wankowicz , taki energiczny i wiemy przecież ,
ze w karczmach tak było. I ten uszczęśliwiony Mazur.
Właściwie to on tak opisuje jakbym sama brała w tym szukaniu polskości udział.
Nie wiesz Tralal, czy Wańkowicz napisał jakąś ksiązkę o powojennych czasach ?
Czytam też literaturę śląską, trochę, i poznałam życiorys folklorysty przed
wojenny i tego samego powojenny, gdzie walczył za Polskę przed wojną, a po
wojnie , nie powiem co by żalował, ale powiem , że coś ukrywa, nieopowiedział,
lub nie mógł dopowiedziec , lub mu nie dano. Zatajono.
Chciałabym poznac powojenne zdanie Wańkowicza.
Pewnie zadaje niewygodne pytania.

[tralala33]

Wańkowicz wrócił do Polski dopiero w 1958 roku. Wiele się już wtedy zmieniło na
Mazurach. Nie sądzę, by wrócił na swe kajakowe szlaki. Rito, powiedz, która
córka towarzyszyła mu w wyprawie - Krystyna czy Marta?

[rita100]

haha, ciajżkie pytanie, bo łón tó córe nazywał rózniście , raz Sancio Pancza,
roz Tiuli, a roz kortofel )) Nie znam zyciorysu Wańkowicza, ale ziem co gwołt
ludzi go nie lejdowało. Bo jek sia ludzie pytajo co cytam i łodpoziadam co
Wańkowicza to mózió co nie lejdujó jygo, a sójsiadka ksiójzki nowet nie
przeczytała, bo jó nudziła ta ksiójzka.
Do tyj ksiójzki trza duszy mazurskiej i poznania cosik nieco.

[rita100]

Dzisioj spotkałam panią, ktora pamięta Wańkowicza i powiedział co to buł jyj
idol. To emerytka, pracowała w gazecie, ale nic nie wie o losach Wańkowicza po
wojnie. Wie , że lata wojny chyba spędził w Ameryce , ale nawet nie wie gdzie
jest pochowany i dlaczego tak cisza jest wokół niego.

[rita100]

Cóż z tej krainy może zrozumieć Niemiec ? Nie rozumie tego Ernst Wiechert, nie
rozumieją tysiączni kajakowcy, uwijający się po 'wunderschonach' Mzurów. Ci
wszyscy pewno muszą doznawać takich uczuć, jak ów młodociany
korespondent 'Grossdeutsche Jugendbund' (maj 1927), ktory pisze o noclegu we
wsi mazurskiej: "Nie jesteś tu w domu, u siebie, to nie twój obyczaj, nie twoje
jestestwo. Obca krew i żadnej więzi, która nas łączy"..
Ernst Wiechert pisze: "Krew duszy tego kraju (...) to to, że jego ciemne rzeki
płyną do Narwi, że nazwiska jego wiosek brzmią tajemniczo, jak Zakręt, jak
Sowiróg, a ja nie wiem, co to znaczy. ŻE oblicze jego mieszkańców zachowało
skryte i bojaźliwe milczenie".
Skryte i bojaźliwe milczenie !
Czy to nie siedemset lat rządów rodaków Wiecherta wszczepiło w duszę tego ludu
nieuleczalną, zdawałoby się, nieufność, ponurość i skrytość.

[rita100]

Milczenie - to istotnie główny kanon, wedle Mazura warunkujący uchronienie się
od niepowodzeń. W wielu miejscowościach kraju, w związku z legendami
otaczającymi; pokrzyżackie zamki, powtarza się ten sam motyw: krolewnę,
więzioną w lochach i zaczarowaną, wyratuje tylko ten, kto ją bedzie mocno
trzymał w ramionach i niósł w MILCZENIU. Przy pierwszym słowie zapada się pod
ziemię.
Siewca, wychodzący siać, przekrada się na swe pola bocznymi drogami, aby nie
spotkać ludzi i nie być zmuszonym do złamania MILCZENIA.
W Wielką Sobotę gospodarz z rzeki lub stawu świtaniem nabiera w MILCZENIU wody,
która staje się wodą oczyszczającą.

Skryte i bojaźliwe milczenie.... Leży ono na tej ziemi wszędy, kędy Smętek
przeszedł. Wiele o nim będzie w tej książce....

[rita100]

Tak sobzie mysle , co Wańkowicz tlo psisze ło ciemnych stronach, ło
cierpieniach a nic nie psisze ło dobrych stronach. Bo przecie dzianki Niemcom
szczycimy się bogactwem przeszłości. Smutna tó ksiójżka, bardzo smutna i tlo ło
cierpieniach. Ciekawam co by Wańkowicz móził ło dzisiejszych ciasach i
powojennych. Daczemu sia nie wypowiadał po wojnie, daczemu znikł w ciszy ?

[rita100]

Pogaduszki w Pieckach Krutyńskich
"Okazało się, ze wieś nazywa się Piecki Krutyńskie, bo ongiś tu założyli piece
starowierzy wygnani z Rosji.
Robimy sobie tu labę. Spotykamy staruszka.
Stary nazywa sie Wilhelm Kopka i szczyci się tym, że służył w armii pod trzema
cesarzami: wzieto go do wojska na parę tygodni przed śmiercią Wilhelma I, po
raz drugi przysięgał Fryderykowi III, ktory panował tylko przez trzy miesiące,
i wreszcie przysięgał Wilhelmowi II.
"Ja sie tym sławię mówił z dumą stary"
Ta wiernośc dla dynastii jest cechą charakterystyczną Mazurów."

[rita100]

"Wszak nikt inny, tylko parokrotnie cytowany przeze mnie Gizewiusz, wielki
obrońca mowy, który gdyby go w 38 roku życia śmierć nie zabrała, sprawiłby może
z Prusami to, czego na Ślasku dokonali Miarka i Lompa, wszak to Gizewiusz wita
Fryderyka Wilhelma IV - objeżdzającego Mazury - kantatą;
"I w naszych sercach miłość pała ku Tobie, Królu, Ojcze Drogi... Witają Cię
polskie Prusaki: niech im 100 lat Krol żyje taki... Wierzaj nam Krolu: Prusy
stare i te tu nasze polskie strony czystą Ci zachowuja wiarę - o! nie masz
wierniejszych niż ony..."

[rita100]

"Hospodi pomiłuj" w Dorf Eckersdorf
"Tu w Wojnowie znajduje się sekta rosyjska Filiponi.
Rząd niemiecki borykając się z Drang nach Westen ludności Prus Wschodnich,
wiecznie poszukujący osiedleńców zgodził się przyjąć Filiponów o oto między
1828 przywędrowało 38 rodzin sektanckich, w liczbie 213 osób. Wyspecjalizowali
się oni w handlu owocami po całych Prusach wschodnich, pobudowali się
moskiewską modłą, a nad brzegami Krutyny wyskoczył szereg domków - łaźni
rosyjskich, które każda filiponcka rodzina budowała dla siebie.'

[rita100]

Armie mózgów w sporze z niebiosami
"Jakiż rząd może mieć dostateczną ilość pieniędzy, aby od niebios porządek
świata odkupić"

(Memoriał o kolonizacji Prus Wschodnich złożony w 1822 r przez Teodora von
Schona, Nadprezydenta Prus Wschodnich.)

Jest to rozdział poświęcony gospodarce i inwestycji Niemców w Prusy Wschodnie z
dokładnymi liczbami, nazwiskami. I z kolonizacją, z urzędnikami i z wielką
pracą nad tym terenem.
Ułamek tej pracy przedstawia się też w powstawaniu nowych , coraz nowych
urzędów, instytucji itd.
Pieniądze są połykane z dnia na dzień str.79.
"Ładny grosz kosztuje nas ta cała zabawa. Wieczna Osthife (pomoc dla Wschodu)
Miliony wyrzucone za okno. Tam dopiero sie widzi, jak pięknie jesteśmy
rządzeni. Wszystko to, rzecz prosta, nie ma najmniejszego sensu. W ciągu
najbliższych pięciu lat wszystko to dostanie się w polskie rączki. Tam już i
bez tego wszyscy są na pół Polacy. Mamy też co się tak rozbijać o ten obcięty
kikut; nie bedziemy przez niego bogatsi."
I dalsze tabelki i przykłady str do 88

[rita100]

Łupiący się fort i rześkie wieki

"I tak zatrzymujemy sie w miejscowości Iznoty nad Czarną Rzeką. Ma praę chalup
odrzuconych od siebie, nieufnych.
Bór jest czarny, woda w rzece czarna, czarne olchy zwisające nad wodą. Zdrugiej
strony wzgorza, na którym stoją domy, szkli się nieruchomo jezioro. Tchnie
puszczą.
Trafiliśmy do przybyszów z zachodu, do Niemców. O trybie życia kolonistów
niemieckich pisze autor niemiecki, dr Engel, ze "ścisły związek z przeszłoscią
został zatarty tam, gdzie tylko osiedlili sie Niemcy. Istotnie wnętrze
apatramentow naśladuje mieszczański tryb życia. Pluszowe taboreciki. patarafki,
wyszywane reczniki, fotografie, laurki i aforyzmy, morze aforyzmów.
- Czyż wam rząd niemiecki nie pomógł ?
Pomogł. Naturalnie, ze pomógł. Darowano im cały dług.
U Polaków było przeciwnie: za wytrwanie na wschodzie należały sie cięgi.

"W oberży w Mikolowie w karcie restauracyjnej był "befsztyk a la Kościuszko",
ale to było jeszcze przed plebiscytem, teraz ten sam befsztyk jest " a la
Hindenburg"

[rita100]

.... subwencje państwowe. Sam poseł Sejmu Pruskiego Baczewski powiedział "
Skoro sobie uprzytomnimy, te cyfry, skoro się widzi jak wyrzuca się miliony na
patriotyzm wschodniopruski, to trzeba sobie powiedzieć , że ten patriotyzm
pachnie źle, skoro każe się opłacać milionami marek. Jest to nic więcej, jak
kupno dusz za judaszowe srebrniki. Z chwilą gdy milionów zabraknie, uschnie
roślina cieplarniana. "
No, ale właśnie w dobie Rzeszy hitlerowskiej, w dobie nakręcania koniunktury,
pieniądze płyną do tego kraju tak jak nigdy.
To nie jest akcja gospodarcza i kolonizacja. Kalkulacji w tym nie szukać.
- To - fort.

[rita100]

Plyniemy dalej 'Kuwaką'
"Za tą wyspą odsłonił się oczom naszym przylądek werżniety głeboko w wody
jeziora, przylądek, ktory nazywa się Skonał. Jezioro Nidzkie leży w centrum
Puszczy Piskiej (Jańsborskiej) i kto wie, jakie historyczne sprawy dały chrzest
temu przylądkowi.
Na przylądku stało jakieś gospodarstwo. Cumujemy.
Właścicielem gospodarstwa jest mister Grenda. Wychodzi przed nas
- A toć chodźta - powiada - możeta u nas przenocować.
Gwarzymy sobie. Opowiadam mu dość popularną w Prusach wschodnich anegdotkę:

Der liebe Gott zabawił się w Harun al Raszyda i udał się w pielgrzymkę po
ludzkim łez padole.
Niebawem ujrzał czlowieka siedzącego nad drogą i płaczącego rzewnie.
- Czego płaczesz dobry czlowieku ? - zapytał Pan Bóg.
- Straciłem żonę - brzmiała odpowiedź.
I Bóg wskrzesił mu żonę.
Następny płaczący rozpaczał po stracie dziecka. I bóg przywrócił mu dziecko. I
tak szedł po ziemi i czynił dobrze i ocierał łzy ludzkie.
Aż pewnien kolejny beksa, zagadnięty przez Boga, pokręcił głową.
Nie , Panie Boże, na moje nieszczęście nawet Ty nie poradzisz - jestem
rolnikiem w Prusach Wschodnich.
I dobry niemiecki Bóg usiadł razem z biedakiem w rowie przydrożnym, i płakali
obaj gorzko i bezradnie.

[rita100]

"Pytam starego Grende, od kiedy tu siedzi na tej ziemi. Śmieje się, bo śmieje
sie chętnie i wiele, ale nie odpowiada, bo i cóż mógłby odpowiedzieć: to tak,
jakby kto jeglinę w boru pytoł, odkąd tam rośnie.
Grenda kraje chleb i uśmiecha sie przyjaźnie.
Grenda nic od nas za nocleg nie wziął. Grenda nie trzyma pachołkow. Po obejściu
Grendy biegają spasione kiźlaki.
Grenda glosował w czasie plebiscytu za Niemcami i mówi o tym jak o czymś
naturalnym.
Grenda mówi z dziećmi po niemiecku.
Grenda rozpromienia się na dzwięk mowy polskiej.
Polska o Grendzie nic nie wie, Grenda o Polsce nic nie wie.
Grenda - to wieki.
Grenda udaje się na spoczynek obładowany kupą książek polskich drukowanych
szwabachą.
Ksiązki które są u Grendy (strona 100)

[rita100]

Pchamy sie wiosłami, bo motor w tym zielsku nie mógłby pracować. W pewnym
miescu jakiś chłopaczek woła, że dalej przejazd jest gesperrt.
Chłopak mówi, że możemy przenocować w stodole, a rano za pieć marek przewiezie
nas do Wiartla.
Rozmawiamy z gospodarzem i sołtysem Martinem Pupilarskim, Mazurem.
A więc , przede wszytkim o wojnie. Żyje ona w pamięci ludzi w tych stronach.
Puszcza Piska pełna była jęku rannych i świstu kul i nie masz takiej na niej
polany , gdzie by nie byli zakopani zmarli.
Stary Pupilarski wrócił wtedy z sianożęcia, a tu nie ma już żony. Pupilarska ma
obecnie osiemdziesiąt pięć lat, miała więc wówczas sześćdziesiąt pięć. Mimo to
popędzono ją wraz z innymi jeńcami cywilnymi do Rosji, gdzie przesiedziała nad
Wołgą cztery lata.
- Po co tym wojakom była tako - dziwuje się Pupilarski pokazując na żonę. -
Staro to , koślawo....
Potem stary przechodzi na politykę...

[rita100]

Do sołtysa przychodzi brać zaświadczenie na krowę jeden z sąsiadow; bez
zaświadczenia nie sprzedałby jej na jutrzejszym jarmarku w Piszu.
Pytam , czy zaświadczenie jest obowiązujące.
- Jawohl. Vielleicht in Polen ist nicht notig, aber bei uns....
- "Kłos się korzy, że niesie dar Bozy, ktory prosto stoi, to z pustoty swoi" -
mruczy stary Pupilarski.
Budzi nas sołtys o trzeciej w nocy, dobrą wróżbę niesie, ze oprosiła się świnia.
Słysząc jak sołtys przemiawia do maciory najczulszą polszczyzną, wyciągam z
mantelzaków butelkę Moselwein, podryptałem do chlewa i powiadam:
- Skoro ze świniokiem mózita nasom gadkom, to i ze mno waść moze.

[rita100]

Ruszamy dalej
"Teraz przecinamy puszczę drogą wysadzoną klonami, które nad nami sklepiają
zielony dach. Za nimi jodły. Kto słyszał wysadzać drogę w lesie. A jeśli - to
czemu nie owocowymi drzewami ? Bo idzie o to, by drogę skryć w tunelu listowia.
By polscy lotnicy nie widzieli, kiedy tą puszczą przed wiekami, ruszy kolejna
Ostreise."

Der Walder unendliche Heere,
Die wachsam nach Polen sechen !...

[rita100]

Soltys Pupilarski jest dzieckiem tej puszczy. Pytam go, co on myśli o
korridorze. Myśli, że należy go Niemcom oddać. Pytam go, czy chciałby być
świadkiem ponownej wojny. Nie, nie chciałby. Wojna 'nie śmie' być. Hitler to
zrobi bez wojny, Hitler jest wielki. Hitler jest Fuhrer, Hitler wie dobrze, co
robi.
Gdzieś w Berlinie peroruje Hitler nowo objawionymi prawdami 'przebudzony'
Niemiec, a w puszczy Piskiej soltys Pupilarski zachłystuje się z zachwytu nad
rzezią 30 czerwca, wierzy bez wahania, ze Pomorze przyjdzie do Niemiec z
powrotem, bo tak chce Fuhrer, że przyjdzie bez wojny, bo tej nie chce Hitler,
bo stanowczo jej nie chce Pupilarski, ktory był w niewoli angielskiej, bo tego
nie chcą miliony Pupilarskich.
Pragnę bliżej sie dowiedziec jak to sie stanie, ze bez woli Polski, a jednak
bez wojny - Pomorze ma wrócić do Niemiec. Pupilarski nie umie tego określić,
ale wie , ze to sie zrobi.
Więc złosc mnie bierze i grzebię w plecaku i wyciagam i odczytuję
Pupoilarskiemu bajkę, ktorą znalazłem w którymś z roczników "Ziemi Wschodnio-
Pruskiej" - pisma wydawanego przez związek emigrantów z Prus Wschodnich (po
plebiscycie musiało opuścić granice tego kraju dziewięć
tysięcy 'skompromitowanych' osób)
A bajka brzmiała tak :
Buł sobzie......
będzie jutro i to w gwarze warnijskiej.

[rita100]

Buł sobzie na jednam gospodarstzie dorosły syn przy rodzicach. Tanże namozioł
zawdy łojca, żeby sąsiadozi łukraść wołu tłustego i go zarżnąć, a bandą miali
gwołt miajsa i bandą mogli psiańć razy w tygodniu miajso jeść. Łojciec go
łodmozioł, że to niedobrze, że to grzech, ale syn go jeno zawdy z tym
namozianiem manczuł i nareszcie ojciec przystoł na to łukradzenie.
Jek woła łobciągneli i miajso aszykowali, to sia łojciec do syna tak
łodezwoł: "Synie, teroz sia zwosz na woga i jek woła zjewa, to sia przekonowa
siułam zostali cianższe." I jek łojciec chcioł, to i tak źrobzili i sia zwożyli.
Jek wołu zjedli, to sia znów zwożyli i dziwno, że łojciec był 20 funtów
ciajszy, a syn psiantnoście funtów lżejszy. Syn sia dziwował temu, jek to może
być, ale łojciec mu to wytłomaczył.
"To wej buło tak, mój synie, jo poszedłem do sąsiada i wołu w nocy kupsiłem i w
nocy potem go wyprowadziłem i zarżnelim, jo wej jod ze spokojnem sumnieniam
jakby swoje miajso i mi polubziło, a ty wej jodłeś jek łukradzione ze strachem
i bojołeś sia przytem zawdy, coby sia nie wydało złodziejstwo. Łod tygo
strachu, łod niespokojnego sumniania toś wej schudnoł i mosz teraz nauczkę, że
cudze kradzione nie ukorni." Syn przychwolił łojcu prowda i przyłobziecoł, ze
już nidgy go chęć do kradzieży nie weźmie."

To jest warmijska bajeczka panie Pupilarski, ale Warmiaki też w waszej
prowincji mieszkają. Ja myslę, ze mają recht i że to, że kradzione nie korni
(nie tuczy).

[rita100]

Zostawiamy sołtysa Pupilarskiego i udajemy się do miasta. Pisz jest trojga
imion, tak jak ogromna ilość miast w tym kraju. W istniejącym - od
czasów,,ktorych nikt nie określi - Piszu, u ujścia Pissy zbudowali Krzyżacy w
1345r zamek drewniany, w szesnaście lat potem zresztą przez Kiejstuta spalony,
i nazwali go Johannisburg, skąd poszło Jańsborg i Puszcza Jańsborska.

Tu w Piszu zostawiamy składak, bo teraz bedziemy trzy tygodnie objeźdzać Prusy
Wschodnie autem. Zacznie się nowa partia podróży i nowe przygody.

[rita100]

Zostawiamy kajak i idziemy na jarmark piski. Niczym sie nie rózni od jarmarku w
Polsce. Tyle , ze stragan jest udekorowany od gory flagami hitlerowskimi ze
swastyką.
Spiekota jest niesłychana, zachodzimy więc do piwiarni ludowej przyjrzeć się,
jak chłopkowie zapijają transakcje. Tak jak wszędzie na rynku, mówią ze sobą po
polsku. I na te tematy, na ktore zawsze mówią Polacy, gdy sa w knajpie i w
kupie.
Podchodzę do ich stolika (ledwo ujrzeli zbliżającego sie inteligenta, zaczęli
ze sobą rozmawiać po niemiecku) i zapytuję:
- Przepraszam, w jakim to panowie języku rozmawiali ?
- Po mazursku - mowią
- Po mazursku ? Przepraszam bardzo, ja jestem cudzoziemiec, dzienikarz
belgijski, nie orientuję się w tutejszych stosunkach, co to za jezyk, nie
słyszałem o nim.
- To tu tak mowią w Prusach Wschodnich. Ale my tu jesteśmy Kernpreussen, w
sercach jesteśmy prawdziwi Prusacy.
- Przepraszam - nalega uparty 'Belg' - ale jadąc tutaj zatrzymałem się trzy dni
w Warszawie, mowa panów wydała mi sie podobna.
- Aber wo ? - z ogromnym tupetem replikuje krępy Mazur z wąsami (okazał się
następnie Wilamem Stasikiem z Kociołka - jak mi zapisał w notatniku: Wilam
Staschik aus Kessel, Kreis Johannisburg) - to wcale nie jest nic podobnego do
polskiej mowy.
Inni potakaj:
- Tak, tak - nas by Poloki nie zrozumieli.

[rita100]

Zaczyna sie pogaduszka. Nowi przyjaciele, obyczajem mazurskim, zaraz stawiają
mi piwo.
- Oho, Poloki to jest gierige Nation. Oni chcieli Prusy Wschodnie dostać. Przez
tę chciwość to w swoim czasie swoje państwo zgubili.
Ogromnie ciekaw jestem tej historiozofii i już mam kazać podać koniaku, kiedy
ukazuje się sołtys z Piecków Krutyńskich. Tedy szybko płacę rachunek i
proponuję Mazurom, aby wyszli przed piwiarnię, to ich sfotografuję. I tak
znaleźli sie w tej ksiażce.

[rita100]

Na tej ziemi pokój oznaczał kontynuację wojny. z Niemca - marzyciela stworzono
Niemca-żołnierza - w tej ziemi uśmiech jest czymś wygnanym. Sami Niemcy jak np.
Bugumił Goltz, piszą, że " na świecie niewiele żyje ludów, ktore by były równie
szorskie i bezwzględne schroffer, scharfer und rucksichtsloser jak Wschodnio-
Prusacy".

[rita100]

Chciałem poznać na Mazurach tę ludność, która jest w walce, ktora uległa
prześladowaniom. Dotychczas wiązała mnie konieczność trzymania się szlaków
wodnych. Obecnie mam swobodne ręce. Postanowiłem nie uciekać się o pomoc ani
nawet informatorów do Związku Polaków. Dałoby mi to od razu pewne nastawienia,
a tak sam poszukuję.
Głosno było w kraju o Jedwabnie, więc pojechałem."
Traf zdarzył, ze w tej wycieczce pojechałem do Pasymia i wizytowałem
miejscowego proboszcza, na chibił trafił, nie wiedząc, jak sie nazywa i czy
jest Niemcem ?
Z Pasymia poszedłem do odległego o 14 km Jedwabna.
Obejrzawszy gospodę Welskoppa, miejsce pamiętnej masakry, postanowiłem i w
Jedwabnie zajrzeć do miejscowego, świeżo wzniesionego koscioła katolickiego.
Mały kościółek na froncie miał wyimaginowaną ogromną figurkę świętą.
Ks Brzeszczyński, zastrachany, jak wszyscy tu księza, pochodził z ludności
polskiej nie chciał sie dać sfotografować.

[rita100]

Niepozorny księzaszek z Jedwabna, siedzący nawet nie na parafii, a na filii
mającej dwieście kilkadziesiąt dusz, nie uniknął swego losu. Opowiedział mi
swoje biedne nad wyraz życie, zycie pariasa w sutannie.
Polska ? - Bywał w nadgranicznych parafiach...
Dalej .... nie, nigdy nie zdarzyło mu sie pojechać dalej.
"Wie pan, ja nigdy w życiu nie miałem pieniędzy. Raz tylko.."
Czuję , że nastąpi coś ważnego
- Raz tylko - mówi stary ksiądż - jeden nasz ksiądz był chory, to go trzeba
było odwieźć do Poznania i on mi zapłacił za drogę.
- Podobało sie ksiedzy ?
- Byłem wówczas w Gnieźnie, w katedrze dawnych królów polskich - pochyla sie do
mnie staruszek.
Teraz zaczęły sie lać szczegółowe opisy skarbów katedry gnieźniejskiej: a to
ile w niej drzwi ważą, a to kto w poddziemiach leży, a to jakie skarby mieściły
się w skarbcu. Opowiadanie to musi być nieraz powtarzane przez ksiedza; musi to
być jego popisowy kawałek.
Więc kiedyśmy się tak oto o tych drzwiach gnieźnieńskiej katedry rozgwarzyli,
zapytałem ksiezaszka, jak tu sie dzieje w tym Jedwabnie i jak to było przed
paru laty z tą zbrodnią u Welskoppa.
Ale księzaszek natychmiast wciąga sie w swoją skorupę.

Tralala - dobry ten opis gnieźnieńskiej katedry

[rita100]

Stary ksiądz mówi o parafianach. Skoro ma ;dwadzieścia dusz', to nie więcej niż
trzydzieści rodzin. Czy tylko z Jedwabna ? Ach nie, np jutro przychodzi do
pierwszej komuni córka Kiwickiego z Dłużca. Okazuje się , że Kiwicki ma
karczmę, ale mu bieda doskwiera, bo Niemcy nie chcą dać koncesji, bo Kiwicki
pracował przy plebiscycie.
Jadę więc do Dłużyc
Zachodzę do oberży Kiwickiego. Jak zwykle, w pierwszej sali znajduje się
szynkwas i sklep. Za szynkwasem napis Bier wird im Laden nicht getrunken - a
więc istotnie odmawiają mu koncesji.
cdnj

[tralala33]

"- Byłem wówczas w Gnieźnie, w katedrze dawnych królów polskich - pochyla sie
do mnie staruszek.
Teraz zaczęły sie lać szczegółowe opisy skarbów katedry gnieźniejskiej: a to
ile w niej drzwi ważą, a to kto w poddziemiach leży, a to jakie skarby mieściły
się w skarbcu. Opowiadanie to musi być nieraz powtarzane przez ksiedza; musi to
być jego popisowy kawałek."
A ja muszę przyznać, że kiedy byłam mała, chyba nawet bardzo mała, to myślałam,
że w każdym mieście jest taki zamek jak w Olsztynie i w każdym mieście jest
taka katedra jak w Gnieźnie Dopiero później zrozumiałam, że nie każde miasto
ma tyle szczęścia do zabytków. Zobaczcie teraz katedrę oczami dzieci
www.polonijka.com/galeria_artystyczna1.htm

[rita100]

Bardzo fajna ta stronka dla dzieci - i co mi się podoba , że rysuneczki sa
podpisane i mowią co to jest, bo ja w tym wypadku napewno jestem mniej
uswiadomiona niż te gnieźnińskie dzieciaczki, które w ten sposób ucza się
miasta.

[rita100]

Niestety jest to długi rodział to spróbuję opisac go krótko w czym rzecz. A
więc wchodzi Wańkowicz to tej Kiwickiego karczmy, czlowieka prześladowanego po
plebiscycie i zamawia objad. Najprzód wita się po niemiecku. Chłopak bezradnie
wyciąga ręce i mowi , ze objadu nie będzie. Wańkowicz się denerwuje i
odpowiada, po polsku - kury chyba się nie przestały nieśc na wsi i po chwili
idzie Kiwicki zadowolony i niesie jajecznicę z kiełbasą i kawę. Przysiada się.
- Pan z Warszawy ?
- Tak jest !
I zaczyna sie rozmowa. Pekają tamy, a Kiwicki zaczyna opowiadać. To jest
tragedia rodzinna - sąsias Stenzel, Niemiec zastrzelił brata Kiwickiego.
Stenzel został skazany na dwa lata więzienia , ale po roku wyszedł i dalej
mieszkają obok siebie w wielkiej niezgodzie.
"Przed domem Kiwickiego wznosi się dąb, zasadzony na pamiątkę niemieckiego
zwycięstwa plebiscytowego. Pod dębem kamień pamiątkowy. Dom Stenzla jest tuż i
łączy sie z obejściem Kiwickiego. Z jednej strony puszcza, z drugiej woda. I to
miłe życie miezy zabojcą brata a wójtem Nowocieniem, w nowym cieniu
plebiscytowego dębu przed oknami.
Stary Kiwicki nie prenumeruje już ani "Mazura" , ani "Gazety Olsztyńskiej".
Prenumeruje hitlerowską "Tenneberg Warte", którą zaprenumerować poradził
żandarm. A przed swoją chałupą siedział morderca Stenzel i obserwował gości
sąsiada.

[rita100]

Wracałem z tego pierwszego 'lądowego' objazdu Mazurów pod ciężkim wrażeniem.
Syn Kiwickiego, uważający się za Niemca, działacz plebiscytowy,
czytający "Tannenberg Warte", zbrodnia omal bezkarna, ruch religijny
wynaturzony, ksiądz zastraszony, zagnany jak zwierzę. - Dosyć chyba jak na dwa
dni objazdu.
Wracamy do Olsztyna, gdzie czeka go coreczka z pioseneczką:
"Jo w piecku zapale, izdebkie zamiote,
Włosecki rozcese i kliecek obłoke."

- No , to prędzej oblekaj ten klejcyk (sukienkę) i pójdziemy Olsztyn oglądać.
-----
A jó mózie: ściójgajta te klejcki i buksy i do łoża, bo jutro dopsiero bandzie
dalyj.

[tralala33]

Ta historia Kiwickiego, Stanzela i zastraszonego księdza coś mi bardzo
przypomina tę powieść Kirsta 'Wilki'. Widać nie była to fikcja czystej wody.

[rita100]

Poważnie - Tralala, to jo jó przepisze szczegółowo do kóntka Krista - łoj,
Tralala, am pod łogromnym wrażeniem.

[rita100]

Wracamy do histori rodziny Kiwickich, do wsi Dłużec , gdzie znajduje się oberża
Kiwickich.

"I kiedy tak siedzę z synem i starym Kiwickim, nagle syn , patrząc na ojca
powiedział:
- Zbrodniarz idzie....
Za oknem przesuwała sie sylwetka z lekka pochylonego czlowieka w filcowym
kapeluszu. Ta pochylona chuda postać wydaje mi się, jakby miała w sobie coś
sępiego.
- Co to za czlowiek ?
I nagle pękają tamy. Stary Kiwicki zaczyna mówić.
Ten czlowiek to sąsiad, Stentzel. Niemiec. W czasie plebiscytu odgrażał się na
Kiwickiego i jego brata. Ale od plebicytu minął rok i nic nie zaszło. Bracia
mieli się na ostrożnosci.
Latem 1921 siedzieli w domu ze starą matką. Była godzina dziewiąta i mieli
kłaść sie spać. Gdy nagle pod oknem rozległ się ochrypły krzyk : "Verflchte
Pollacken!.."
To krzyczał Stentzel i obrzucał rodzinę Kiwickich wymysłami.
Kiwiccy siedzieli cicho, nie dając się wywabić.
Wówczas Stentzel zaszedł za załom jeziora i stamtąd począł strzelać w dach
Kiwickich. Strzelał kilami. Dachówki pękały i odłamki spadały na dół.
Wtedy młodszy brat Kieickiego pobiegł do wojta prosić o pomoc. Pomocy nie
dostał. Stentzel spostrzegł, że udało mu sie wybawić kogoś z domu, przybiegł
zza jeziora i czekał ze strzelbą w reku.
Przywarci do okiennic Kiwiccy usłyszeli w pewnej chwili jego głos: "Jungs, geht
an die Seite, jetzt knalle ich den Pollacke nieder !" (Usuńcie się, chlopcy, ja
teraz zabiję tego Polaka).
Młodszemu Kiwickiemu towarzyszyło dwóch wiejskich chłopaków.
Po czym bezpośrednio buchnął strzał. Stara Kiwicka wyskoczyła przed dom. Na
ulicy leżał jej syn. Gdy starszy brat dobiegł do niego, już konał. Był trafiony
kulą spiłowaną (dum-dum) z odległości trzech kroków. Kula mu "wyniosła drugą
stroną dwa funty mięsa".
Po zmarłym pozostała wdowa i troje dzieci.
Stentzel został skazany na dwa i pół roku więzienia. Po upływie półtora roku
darowano mu resztę kary. Wrócił i na drugi zaraz dzień począł chodzić ze
strzelbą koło obejscia Kiwickich, groząc, ze ich powystrzela.
cdn

[rita100]

Trzeba było uciekać. Pośpiesznie wydzierżawiono oberżę Niemcowi i wyniesiono
się na Warmię.
Niemiec był partyjnym hitlerowcem i nie chciał płacić tenuty "zdrajcy". W
obejściu Kiwickiego rozgospodarowały się jakieś Arbeitsfronty czy inne
organizacje niemieckie. Przebudowano, przestawiano bez gospodarza.
(czy to nie nawiązanie do artykułu z Angory ?)
Przecież gospodarz sie zjawił. Po układzie polsko-niemieckim powiał inny wiatr.
Był w stanie wygrać sprawę przeciw nieuczciwemu dzierżawcy i wyeksmitować go.
Myslał, że spokojnie poprowadzi oberżę.
Wówczas pozbawiono go koncesji.
O tą koncesję toczy sie teraz z mazurskim uporem walkę.

[rita100]

Idziemy sobie tym grodem Olsztynem, ktorego ongiś jeszcze burmistrzujący tu z
ranienia Kapituły Warmijskiej kanonik Kopernik przed oblegającymi wojskami
W.Mistrza bronił. Na ratuszu bareliefy, obrazujące najście Rosjan na Olsztyn w
czasie wielkiej wojny.
"Wie pan - mowił miejscowy fryzjer - byli tylko przez jedną noc, ale przez tę
noc musiało im miasto 15 000kg chleba upiec".
W muzeum miejscowym zwiedzamy etnograficzny dział warnijski. Turyści z Rzeszy
słuchają nabożnie przewodnika, a przewodnik im demonstruje - Erste Fase, zweite
Fase. Przy warsztatach tkackich znowu: - Erste Fase... zweite...przewodnik jest
dokładny, zna swój fach, nauczył się nawet nitki skręcać, motki zakładać.
Przy żarnach ręcznych znowu rozkład na fazy, znowu Niemiec zna tę technikę
mielenia ganz genau.

Pisze rzetelną prawdę. I wraz ze mną czytelnik widzi. że te wszystkie fazy, że
te wszystkie formy życia, że te wszystkie perspektywy, którymi idzie postęp na
zacofaną wieś polską - są niemieckie.

[rita100]

Jeszcze taki ciekawy urywek wyjaśniający czasy plebiscytu w Prusach Wschodnich

"Akcja plebiscytowa została przez Niemców ujęta w żelazne ręce organizacji i
terroru. Próbującym agitować za Polską przetrącano kości doraźnie i tłumaczono
dobitnie, jaki czeka ich los gospodarczy, gdy utrwali się ostatecznie panowanie
niemieckie.
W rece mi wpadły teraz jeszcze, po piętnastu latach, przechowane starannie
odezwy i broszury niemieckie. Oto najczęściej powtarzane argumenty:

W Polsce służba wojskowa trwa sześć lat, gdy w Niemczech przymus wojskowy jest
zniesiony.
Polska ma 56% analfabetów, wsie są po 100 kilometrów odległe od kolei.
Podatki w Polsce są piętnastokrotnie większe, bo musi płacić część alinckich
kosztów wojny.
Polska nie ma materiałów budowlanych, zarobki są w niej znacznie niższe, dzień
pracy dłuższy, a ziemia trzykrotnie tańsza.
Polska jest silniej zageszczona, cenę produktów rolnych ma wiel niższą, a
przemysłowych wyższą.
Niemcy całe niebawem zostaną zelektryfikowane, a 'wy' w Plsce przy nafcie
bedziecie czytać polskie gazety".

[rita100]

"Cóz na to odpowiadała agitacja polska ? Była nad wyraz nieumiejętna, kłamliwa,
słaba i nieszczera. Zapewne, zawsze można tak mówić, ze ludzie byli
nieodpowiedni, że można było dobrać lepszych. Ale istotnym winowajcą były
długie, kilkusetletnie dzieje, w czasie których zawsze ilekroć jakieś żywe siły
tego kraju zwracały się do Polski o pomoc, były haniebnie przez Polskę
zdradzane i pozostawione same sobie.
Przesadzam ?...
Pamiętacie, ze jedziemy do sadyby Linkowej, ze jesteśmy po zgliszczach tego
ostatniego wybuchu polskości, że prawować się tu będą nie o utorturowane ciało
Kalksteina, nie o Rotha za Polskę zgnojonego w więzieniu, nie o ściętego
sojusznika Polski, Mikołaja z Ryńska, nie o zakutych za sympatie polskie
Potzkaua i Hechta, nie o opuszczony Związek Jaszczurczy, nie o pozostawiony
sobie bohaterski Kneiphof, przedmieście Królewca, ani Pasym, ani Elbląg, nie o
konszachty naszych dynastów - Marii Ludwiki, Sasów, a nawet Zygmunta Starego,
nie o egoizm panów polskich z sejmy pruskiego, ktorzy pomocy dla tej ziemi nie
chcieli dać, gdy o nią błagał Gizewisz. Na to moglibyście łatwo i niekosztownie
ze mną się solidaryzować.
Ja będę mówił o żonie poległego na posterunku nauczyciela Lanca, o męczonym
poecie mazurskim Kajce, o wdowie po ukamieniowanym Lince.
Aby ta Polska, ktora żyje obecnie, aby my i nasze pokolenie współczesne
widziało się współuczestnikiem dziejowej zdrady polskiej wobec tej ziemi, na
ktorej raz po raz odrastające pędy zwracają się... na południe.

[rita100]

Przyszli ludzie z Polski i po omacku poczęli łazić po piersi tej ziemi,
nieznanej, obcej, wśród tego półmilionowego ludu polskiego - obcego,
nieznanego, nieufnego.
Co tu gadać....
Niemcy plebiscyt wygrali, bo byli tej ziemi gospodarzami, bo nią władali, bo ją
zagospodarowali, bo ich wolą kierowniczą dźwigała się na coraz wyższy poziom
życia.

[rita100]

"Wówczas przed plebiscytem nastąpiła jedna z tych wzruszających delegacji do
Paryża z ziem dookolnych Polski.
Delegacja wschodniopruska prosić miała, aby nie dawano praw głosowania
przybyszom z Niemiec, którzy o tej ziemi zapomnieli, którzy do niej nie wrócą.
Wściekłość Niemców nie miała granic. Nasłano Lice prowokatorów, bandy
Grenzschutzu, więziono i dopiero na interwencję wypuszczano. Wówczas
postanowiono radykalnie się z nim rozprawić."
Dalsza część o Lince znajdziecie w tym watku

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=38446&w=45903796

[rita100]

Niemcy upewniają, że przestępczość na Mazurach jest o wiele większa, przy czym
specyficzne przestępstwa Mazurów to krzywoprzysięstwo, podpalanie i trucie
starych ludzi. Arszenik nawet nazywa się w potocznej gwarze
mazurskiej "proszkiem starych ludzi".
Krzywoprzysięgając, Mazur brał za pazuchę żywą żabę, wierząc, że to na nią
spadnie grzech.
Idąc ulicami miasteczek, ciagle natrafiałem na plakaty, obwieszczające nagrody
za ujęcie podpalaczy. Po chałupach skarżyli się starzy ludzie, że dzieci tak
egoistycznie urządziły pożar celem pobrania premii asekuracyjnej, że ich nie
uprzedziły i zgorzał im cały sprzęt, który nie był asekurowany.

[rita100]

Jest też wśród tego ciemnego ludu w najwyższym stopniu rozwinięte pieniactwo.
Jak nie było chcałupy, w ktorej nie opowiadano by o Kłobuku, tak nie było
chałupy, w której gospodarze nie byli by uwikłani w niesłychane nużące,
przewlekłe procesy sąsiedzkie o rzeczy błahe nie do wiary: o 'beleidunki'
(brazy), o jakiś rów, rozgraniczający gospodarstwa, o stary łańcuch od studni,
o niedostateczny procent tłuszczu w mleku wydzielanym dożywociarzom. Wymieniam
procesy, na które sam się natknąłem; wszystkie one trwały od lat, z całym
aparatem apelacji, kasacji, świadków dowodowych, badaniami...
Zrozpaczeni pieniactwem Niemcy wymyślili mądry urząd. Każda sprawa tego typu
musiała być najpierw rozpatrywana u sędziego rozjemczego, kóry był w każdej
wsi. Człowiek ten wybrany zarabiał na tym pieniactwie.
Warto jednak popatrzeć tylko na mimikę, na gest, na ogień, jaki bije z oczu
Olecha, kiedy opowiada o jakimś własnym procesie, ktory toczy od lat, żeby
zrozumieć całą siłę działania tego pieniaczego nałogu, równie zgubnego jak
morfina.

[rita100]

Przegląda akta i oto jakie sprawy w nich znajduję:
- Lipkowie skarżyli Gusków, że ci 'czarzyli', a to przez to, że w sianie
znaleźli podrzucone ludzkie ekskrementy. I zaraz im się bydło nie wiedło.
- Sadowski w karczmie mówił, że Brzózka obcinał w karczmie koniom ogony 'po sam
krempeć' i przedawał jednemu 'żydoziu' w Rozogach.
- Michała Berkała skarżył Gustaw Berkał, ze powiedział: "Ty piekielny parobku,
jak cię tym kneblem (kijem) zgrzebnę, to nie wstaniesz."
Michał Barkał broni się, ze Gustaw zaaplikował taki akt strzelisty: "Wczoraj
grzmiało, a gdyby jutro grzmiało, to niech cię piorun trafi w twój chciwy
bebech."

[rita100]

Jechałem kiedyś z urzędnikiem jednego ze starostw mazurskich. Opowiadał mi, ze
u Mazurów istnieje zwyczaj wyprawiania stypy, połączonej z tańcami, zanim cialo
wyniesiono. Wiedziałem , że mowi prawdę, bo czytałem o tym obyczaju.
Otóż nowo przybyły z głebi Niemiec starosta gorszył się tymi makabrycznymi
tanami.
"Jak mogliście tańczyć, czyż wam to nie przeszkadzało, ze trup był w tej samej
izbie ? - pytał przy swoim objeździe w jednej ze wsi.
"A toć zrazu rychtycnie nie sło - odpowiedzieli dobrodusznie Mazurzy - ale
potem to my postawili na śtorc, to tam wiela nie wadził".

[rita100]

Jeśli wierzyć ich znawcy Mrongowiuszowi to 'największa część tych ludzi posiada
dobrą naturę, która sama przez się łatwo się naprawia, byle tylko nałogowem
krwi puszczaniem lub pijaństwem i wszeteczństwem albo cielesnymi grzechami nie
była nadpsuta.'
Poszukując tej natury, ktora sama przez się łatwo się naprawia pójdziemy
jeszcze w najgłebszy las tych dusz.
Do widzeń Mazurów, do ich proroctw.
Ale w tym momencie zapraszam do książki.

[tralala33]

rita100 napisała:

> Jechałem kiedyś z urzędnikiem jednego ze starostw mazurskich. Opowiadał mi,
ze
> u Mazurów istnieje zwyczaj wyprawiania stypy, połączonej z tańcami, zanim
cialo
>
> wyniesiono. Wiedziałem , że mowi prawdę, bo czytałem o tym obyczaju.
> Otóż nowo przybyły z głebi Niemiec starosta gorszył się tymi makabrycznymi
> tanami.
> "Jak mogliście tańczyć, czyż wam to nie przeszkadzało, ze trup był w tej
samej
> izbie ? - pytał przy swoim objeździe w jednej ze wsi.
> "A toć zrazu rychtycnie nie sło - odpowiedzieli dobrodusznie Mazurzy - ale
> potem to my postawili na śtorc, to tam wiela nie wadził".
Taka sama scena jest w książce Kirsta 'Wilki'! Czy to możliwe, że Kirst czytał
Wańkowicza, czy też ten zwyczaj faktycznie był tak rozpowszechniony?

[rita100]

To dowód , że tak Kirst jak i Wankowicz mówili prawdę. Jestem ciekaw czy teraz
Niemcy tez tak zwiedzają krainę jak Wańkowicz ?

[tralala33]

rita100 napisała:

> Przegląda akta i oto jakie sprawy w nich znajduję:
> - Lipkowie skarżyli Gusków, że ci 'czarzyli', a to przez to, że w sianie
> znaleźli podrzucone ludzkie ekskrementy. I zaraz im się bydło nie wiedło.
> - Sadowski w karczmie mówił, że Brzózka obcinał w karczmie koniom ogony 'po
sam
>
> krempeć' i przedawał jednemu 'żydoziu' w Rozogach.
> - Michała Berkała skarżył Gustaw Berkał, ze powiedział: "Ty piekielny
parobku,
> jak cię tym kneblem (kijem) zgrzebnę, to nie wstaniesz."
> Michał Barkał broni się, ze Gustaw zaaplikował taki akt strzelisty: "Wczoraj
> grzmiało, a gdyby jutro grzmiało, to niech cię piorun trafi w twój chciwy
> bebech."

To sia w sondzie ze bełki ze śniechu trzymali ))

[rita100]

Teraz dojeżdzamy do krytego słomą domku Zientary w Leleskach.
Stary Zientara, do którego chałupy wchodzimy był współtowarzyszem zamordowanego
Linki. Linka był ewangielikiem, Zientara jest katolikiem, ale wspólnie
pracowali dla sprawy polskiej i wspólny ich los spotkał.
W Szczytnie, kiedy w hotelu "Germania" Linkę wyciągnięto z wiecu i zatłuczono
pałkami, w krwawe ręce tłumu niemieckiego dostał się również Zientara.
Rozjuszony tłum rwał żerdzie z płotu. Jeden mu wbił łatę z gwoździem w kark,
drugi wyrżnął kołem w twarz, trzeci szuflą rozciął głowę. Bezwładnego dobrzy
ludzie przyciągnęli na ławeczkę stojącą podle ulicy. Siedział na niej, krew z
niego płynęła. Dwa miesiące następnie w domu leżał.
Lata, ktore przyszły były długim szeregiem szykan.
A mimo to, kiedy w 1933r poszedła Zientara do wyborów, do wyborów przegranych i
beznadziejnych, i tak donkiszockich.

[rita100]

Zientara szedł tą rozmytą koleiną gliniastej drogi, którąsmy tu dobrneli - do
lokalu wyborczego.
A w lokalu wyborczym przygotowali dwie kupki kopert. A okazało się, ze koperty,
które podsuwano Zientarom, były bez stempla - żeby je potem można unieważnić.
Willi, syn vorsitzendera, kazał Francowi, synowi Zientary, kopertę trzymać -
aby nie zobaczył oszustwa. Córka Zientary wzięła kopertę ale do głosowania nie
doszło, więc opuściła lokal. Członkowie komisji ze strachem za nią wybiegli, bo
koperta była dowodem. Kiedy zobaczyli , że dziewczyna kopertę wyrzuciła
odetchneli z ulgą. Na czas liczenia kopert paru Niemców wzieło Franca na piwo.
Stary Zientara, uparty i zjadliwy Mazur z gatunku pieniaczy i nieustępliwców,
doniósł Związkowi Polaków.
Związek zwłóczył. Dopiero po czterech tygodniach napisał protokół i zaskarżył
wybory. Sąd umorzył skargę, a natomiast wójtowi Centkowi, ktory był
przewodniczącym komisji wyborczej, kazano zaskarżyć Zientarę o potwarz i
fałszywe oskarżenie."

I tak zacznie się nowa historia życia Zientary.

[rita100]

Centek wystąpił. Ksiądz ich wzywał, namawiał, by się nie prawowali
o "beleidunek".
"Zientara, podajcie Centkowi ręka.."
"Nie..."
Nadszedł dzień sądu.
- Wleźlim na sąd - opowiada Zientara - ja wprzod, Joachim, najmłodszy syn, na
ostatku. A on ma zawdy takom śmiejoncom gębe. To sędzia jak krzyknie: "Rraus
aus der Stube!..." Czuję , ze bedzie źle....
Sąsiad Gromki, com tyle dobrego zrobił, to teraz, widzę, stanął świadczyć
przeciwko mnie.
Nie miałem adwokata. Nie gadałem nic. Jenom się modlił. Świadków nie miałem
zadnych - jeno swoje dzieci; ale one był własnie sądzone.
Sędzie przysięgłe wydały wyrok: mnie dali 14 dni, Francowi sześć tygodni,
Karolinie, Antosiowi, Joachimowi - po cztery tygodnie.
Wróciliśmy do domu. Dopirożś nam doskwarzyli ! Ogłosić kazali wyrok w trzech
cejtungach. Dziewczynę zwolnili ze służby w Olsztynie, syna też. Dzieci
mazurskie biegały za nami i rzucały grudkami.. Sąsiedzi nie wpuszczali nas do
siebie.
Zelżony, pozbawiony opieki i obrony Zientara-Don Kichot poszedł wreszcie
odsiadywać wraz z całą rodziną zbrodnię "beleidunku", którym obraził machinację
Centka.

[rita100]

A co u Wańkowicza słychać ?
Wańkowicz dalej pisze tak:
"Siostra mojego ojca wyszła za Świackiego z Bielicy, a sym ich Karol ośenił się
z panną Donimirską z Łysomic na Pomorzu. A ci Donimirscy mają krewniaków
Donimirskich w ziemi malborskiej. Nie wiem ja dobrze: ani gdzie to, ani jak to,
ale powód i okazja mocna do odwiedzin.
Jedziemy z Olsztyna do Kwidzyna z dwukrotnym przesiadaniem. W konsulacie
polskim dowiadujemy się, gdzie mamy jechać własciwie. Koleją dwadzieścia minut
i od Sztumu końmi, dziesięć kilometrów do Ramz, majątku p.Donimirskiego.
(...)
W szklanych drzwiach, wiodących z obszernego hallu do pokoi gościnnych na
pierwszym piętrze, wymalowany jest herb Donimirskich, w saloniku, w ktorym
zasiadamy z gospodarzami, stoi już omszała butelczyna węgrzyna.
Nalewamy po pierwszym i poczynamy dyskurs.
Tak tedy wiem niebawem , że praprapraprzodek Donimirskich wabi się Niałek i
rezydował pod Chociebużem. Niałki pieczętowali się herbem Jeleń.

[rita100]

Pan Donimirski mowi:
- Niałkowie prali, ich prali, dosyć że w czasie wojen domowych jeden z nich
musiał wyemigrować na Śląsk, gdzie posiadał dobra Brochwicz. Część tych
Brochwiczow zniemczyła się - rozmawiałem o tym z dowódcą O.K. Prus Wschodnich,
gen. von. Brauchitsch - zaś nasz Brochwicz zaciągnął się na służbę do
Krzyżaków, a gdy w perypetiach z Kazimierzem Jagiellończykiem w wieku XV
Krzyżacy zalegli z żołdem, otrzymali Brochwicze pod Kartuzami dobra Donimierz,
liczące 18 000 morgów.
Bóg jakoś błogosławił i niebawem ród Donimirskich rozrósł się na Malboreję,
władając Górkami, Zajezierzem, Buchwałdem, Czerninem, Cygusami, Ramzami.

A więc na obszarze całych Prus Wschodnich jedyna ziemiańska rodzina polska i
szlachecka - to Donimirscy.

[tralala33]

A jedna z panien Donimirskiech, Helena (po mężu Szymerowa) napisała wspomnienia
o swojej rodzinie "Był taki świat..." (Halina Donimirska-Szymerowa Wydawnictwo:
Cyklady, 2003). Po wojnie zamieszkała w Olsztynie, dużo pisze o pierwszych
powojennych latach w naszym mieście - dla mnie był to oczywiście najciekwaszy
rodział jej książki, choć przedwojenne losy jej rodziny też są bardzo
interesujące.

[rita100]

Jekby tu poziedzieć, to nie jidzie wszystkich ksióżek pocytac - zycia brak
Może kiedy. A ło Donimisrskich eszcze bandziem wspomninać u Wańkowicza.

[rita100]

"Pan Kazimierz Donimirski poczuwa się do obowiązków obywatelskich i przez czas
długi był prezesem Związku Polaków Ziemi Malborskiej. Jako taki przetrwał
plebiscyt i ciężkie późniejsze chwile.
Tak sie wówczas złożyło, ze rozkaz pobicia Donimirskiego przez bojówki
hitlerowskie zgubiła sztafeta rowerowa, znalazł jakiś komunista i dostarczył
Polakom."
Wańkowicz bardzo długo i przyjacielsko rozmawiał z p. Donimirskim, a przytoczę
teraz fajny kónsek ło wiejskich obrządkach, bo i ło nich sobie rozprawiali.

[rita100]

Wiejskie obrządki
A oto jak wspaniale opisał Wańkowicz wiejski obrzadek, opierajac sie na
opowiadaniu Donimirskiego. Brak słów, nie wiem czy ktoś lepiej i szczegółowo
opisał by to, uwzględniając , każde rodzaj drzewa i różnorodnośc grup ludzi
wiejskich.

"Dwa są wiejskie obrządki, których połączenie daje człowiekowi pełny spokój
duchowy: to jest nabożeństwo we własnej parafii i objad. Oba te obrządki należy
umieć celebrować, aby szły ku pożytkowi duszy i ciała. Obrządek kościelny nie
ogranicza się do wysłuchania mszy. Przed nią i po niej idzie skomplikowany
szereg czynności, poczyniając od wysunięcia nogi z powozu, poprzez rozpostarcie
się w kolatorskiej ławce, pogaduszkę w plebanii oddzielnie, a pod każdym
drzewkiem na cmentarzu oddzielnie, przy czym pod dębuszkiem jeszcze sie mówi z
sąsiadami, pod klonem ze stateczniejszymi gospodarzami, na nie ocienionej
spiece z drobiazgiem ludzkim, a już za ogrodzeniem koscielnym, włażąc do
powozu, z miejscowym Żydkiem. Po czym się buja człowiek na resorach po tych
dołkach, od króla Ćwieczka znajomych, i przygotowuje się do spokojnego
trawienia.
Osiąga się to w ten sposób, ze do koscioła, póki się jedzie nie przez swoje
ziemie, patrzy się i wydziwia na "położone' albo podmokłe zboże sąsiadów, a na
kilkaset metrów przed swoimi polami zapada sie w błogą przedobiednią drzemkę."
cdn

[rita100]

"Objadek najlepiej się trawi, jeśli Bóg zdarzył goscia, a gościa najlepiej się
trawi, jeśli go przyprawić sokiem grzeczności. A jakoże grzeczność najlepiej
okazać, jak nie uczciwszy gościa miłego przemową.
Przemowa musi być, choć ty siadłszy płacz. Miałem takiego stryja jąkałę i nie-
Demostenesa. Ów, gdy mu kilkadziesiąt osób gości w dom zjechało, wśród krórych
najgodniejsza matrona pochodziła z majątku nad Ikwą, przy stole począł orację w
ten sposób:
- Ży-y-yła nniewia-a-a-sta nnad brze-brze-brze-gami I-i-i-i-i-
- Ikwy - pomagaliśmy mu z miejsca.
- I-i-i-i...- kark stryjaszka dobrodzieja zrobił się purpurowy
Zrobiliśmy huczek, calowanie z kielszkami rączek; obrządkowi stało się zadość -
oracja została wypowiadziana.
Pan Kazimierz Donimirski jest doskonałym mowcą, wyrobionym działaczem
społecznym, który w zyciu piastował najprzeróżniejsze i najpoważniejsze
mandaty. Ale tradycja panie dobrodzieju, tradycją, czułem więc już, jak tylko
dano homary, ze mówka jest murowana.
Jest jedna dobra strona tych mówek: nie mówi sie ich na glodny brzuch i bez
uprzedniego podlania."

Nie koniec panie dobrodziejku z naszym Kazimierzem Donimirskim. Wańkowicz tak
bardzo go polubił i te tradycyjną mówkę z podlaniem, że odwazajemnił się za
taką wspaniałą gościność, oracją w przysłany liście dziękczynnym, ktory pozwolę
sobie ku uciesze duchowej przekazać.

[rita100]

"Otar wąsy pan Kazimierz Donimirski, powstał i tak oto rzecz zagaił:
- Kiedy przed paru tygodniami bawił w moim domu pan konsul Rogalski, dała znać
służba, ze do komina wleciał rój pszczół. Zapytywany, co by to znaczyć mogło,
odrzekł przedstawiciel Rzxeczypospolitej, że znak to niemylny, iż dom moj
spotka zaszczyt zgoła nieoczekiwany. I istotnie tak się stało. Oto
przyjechał ..."
Ehe - dalej nie dowiecie się, kto przyjechał.
Teraz gdy pisze te słowa, widzę doskonale, raz jeszcze dwór w Ramzach. I Pana,
Panie Kazimierzu, jak wygłasza Pan orację do gościa przybyłego z kraju.
Zapominam o moich czytelnikach i poczynam pisać list do Ciebie, nie, nie list -
wstaję i odpowiadam Ci na Twój toast.
A odpowiadam tak:
cdn

[rita100]

- Czcigodni Państwo ! Niech mi wolno bedzie imieniem moim i córeczki mojej - co
mowię ! - imieniem tych tysięcy moich czytelników, podziekować za goscinę,
którą znaleźliśmy w starym domu ramzeńskim. Przybyliśmy do Was z ziemi dalekiej
i zabranej, poprzez Polskę wolną i około swego dnia krzątliwą, na ziemię, ktora
szumi polskim klosem, ale pobudowane ma niemieckie bastiony ; na ziemię, w
ktorej nas witają 'pochwalonym', ale pomykają trwożliwie wzrokiem.
Przyjechaliśmy, przerąbując się przez wały zmartwiałego ludu, skostniałego w
prusackiej skorupie. Przedrylowaliśmy tę ziemię ze wschodu na zachód, z puszcz
między wasze zielone wzgorza, znad jezior, aż tu, pod wieczną granicę Wisły.
Nie wiemy jeszcze, kiedy wrócimy do siebie. Wiemy, ze jeszcze najcięższe sprawy
tej tu ziemi są przed nami. Więc żeście nas przyjęli i ogrzali, zescie dali
odpocząć, nim dalej pójdziemy, niech mi wolno bedzie podziękować i za siebie, i
za tych, dla ktorych zbieramy polskie ziarna po tej popękanej ziemi
krzyżackiego Czarnego Krzyża."

Podlejmy tą piękną oracje Wańkowicza.
Zrobimy huczek, całowanie z kieliszkami rączek - obrządkowi stało sie zadość -
oracja w naszym imieniu została wypowiedziana

[rita100]

A tak Samulowski psisał :

Marsz, marsz, wiarusy !
Z Bogiem w sercu i duszy.
Glosujmy na swojego:
Na Donimirskiego !
1893r

Chodzi tu o Henryka Donimirskiego (1844-1918) z Zajezierza, który w 1893 r
został posłem do Parlamentu Rzeszy.

[rita100]

"Krwawiąca granica"
Jako motto tego rozdziału Wańkowicz podaje ten czterowiersz:

Westpreussen sitzt, eine trauernde Magd
Auf Ufer der Weichsel und weint.
Mein Graudenz, mein Dirschau, mein Danzigm o sag !
Wenn werden wir wieder wereint ?

Prusy Wschodnie, żałosna dziewica, siedzi nad brzegiem Wisły i łka: "O mój
Grudziądzu, mój Tczewie, moj Gdańsku - kiedyż złączymy się znów ?"

U ludności zaś polskiej na Warmii jest piosenka:

Tam za Zisło, w łokolicy
Psiankno dolina,
Tam siedziała i płakała
Polsko grafina.

W cianiu drzewa zielonego
Łodpoczywała,
Psiośnka smutno i żałobno
Sobzie spsiewała:

Łojciec wzianty jest na Sybir
Cara ruskiego,
Bracia w wojnie zaginęli
Za wolność drogo.

A ja bziedna sama jedna
W mam lichem stanie,
Gdzież to znajde dla mnie mniejsce
I me schrónianie ?

Widzimy, że 'psiankno dolina za Zisło', do ktorej tak tęsknili niemieccy
koloniści w Iznotach, jest wielką atrakcją dla obu narodów, co jeszcze więcej
widać w dziejach niż w pieśni.

[tralala33]

Fejniuchna ta psiosenka. Dom jo do kóntka warnijskiego, można?

[rita100]

Dobra Tralala, dzianki


"Wybierając się na objazd tej osławionej "krwawej granicy", zaczynamy
pielgrzymkę od Malborka, którego masyw goreje nad tą równiną wiślaną jak wielki
znak dziejowego memento.
Z daleka już wita nas przestara, wysoka na 25 stóp fugura Matki Boskiej,
polichromowana stiukowa rzeźba, wykładana kawałkami szkła i napuszczona róznymi
kolorowymi pastami - niesamowita. Ten idol już w 1410 r płoszył wojowników
Jagiełły. Według Niemców jest to keine weibliche Madonna, według Polaków, że
zacytuję Srokowskiego, " po prostu potwór, rodzaj szyldu bojowego, wystawiony
ponad mury zamczyska".
---
Przykro mi , nic o tym nie słyszałam , jakie sa dalsze dzieje tego pomnika ? W
cyklu zamków krzyżackich chyba nic o tym nie mówili, albom bardzo nieuważnie
słuchałam opowieści zamkowych.

[tralala33]

No to ja przyznam się bez bicia, że jeszcze nigdy, przenigdy nie byłam w
Malborku. Przejeżdżałam obok dziesiątki jak nie setki razy, zawsze patrzę sobie
z okna pociągu na zamek ale jeszcze nigdy nie wysiadłam, żeby go zwiedzić.
Kożden rychtyczny poznańczyk poziedziałby 'ale poruta'
No banda szukać co to buła za figura Madonny.

[rita100]

To tak jok jó, psiyrszy roz słysze ło takiej figurce.

[fedar]

"Wydzieloną częścią, pozostającą jednak elementem składowym zamku konwentualnego, był kościół. Stanowił wspaniały przykład połączenia ideologii religijnej ze śmiałymi rozwiązaniami architektonicznymi. Był to reprezentacyjny kościół państwa zakonnego w Prusach. Od XIV wieku do dnia dzisiejszego można go wyraźnie wyróżnić w zabudowie wschodniej ściany zamku. Efekt podkreślała 8 metrowa rzeźba Madonny z dzieciątkiem, patronki Zakonu (zniszczona w trakcie działań wojennych w 1945 roku i do dziś nie odbudowana)."

Z historii zamku (okres 1330-1334)
www.zamek.malbork.com.pl/index.php?m=01&p=01

[rita100]

dzianki, dzianki Fedar, łuz prazie końcymy, wszcze pare tematów i bandzie
ksójżka przerobziona

"W tym to Malborku król Batory odprawuje nad Gdańszczany sądy w 1575r.
Tutaj gości w 1593 roku Zygmunt III z małzonką.
Jan III, zwiedzajac tereny powodziowe, tutaj mieszka w 1673r.
Tu w 1698r przebywa August II, tu przez cztery miesiące mieszka w 1708 r. krol
Leszczyński, tu wreszcie w 1807r wkraczają polskie wiarusy wraz z Napoleonem.
Ale obecny Malbork jest wypucowany doszczętnie zw wszystkich wspominków
historycznych.

"Kto wieczorem na pograniczu układa się spać, nigdy nie wie, czy nie rozbudzi
się w pętach albo z ostrzem miecza na gardzieli."
Henryk Sienkiewicz 'Krzyżacy'

"Dwie są potęgi na świecie, oczom ludzkości nie objawione tak dobrze jak nam
Polakom. To Rosja i Niemcy. Rosja, bo daleko leży. Niemcy - bo ich drapieżność
głównie nasila się na naszej granicy"
Melchior Wańkowicz 'Na tropach Smętka'

[rita100]

Siedzi jesiotr w ganku
W lelujowym wianku,
A mu jego jesiotrzęta
Musim skakać, niebożęta,
Obkoło niego....

(Mazurska piosenka ludowa)

"Jest pod Szczytnem miejscowość Jabłonka - siedziba niemieckiego uniwersytetu
ludowego. Pojechałem tam niewiele myśląc. Był to krok nieroztropny i
beznadziejny. Jablonkowski uniwersytet jest kuźnią germanizacji. Cóż może być
za rozmowa z polskim dziennikarzem ? Ale jeśli "Angriff" mógł mi proponować
artykuł na temat Ein Pole erlebt Ostpreussen, to ja mogę dyrektorowi tego
zakładu zaproponować wywiad. Jak przyjaźń to przyjaźń. Niepradwa ? "

No i tak Wańkowicz podjechał pod szkołę, opis szkoły i wnętrza zostawię
ciekawym czytelnikom w książce, a jest co czytać i powiem szybciutko co
dyrektor zakładu udawał bardzo zapracowanego i nie miał czasu na wywiad. Żona
dyrektora odprowadza Wańkowicza grzecznie do auta.
Wańkowicz idzie sobie calkiem spokojnie również na objad w Szczytnie , a po
drodze spotyka zmotoryzowanych Cyganów. Ogląda ich , przypatruje się im i nagle
do niego podchodzi jakaś utleniona Gretchen, z kaczym noskiem, ale ubrana
nadzwyczaj starannie i zaczyna prowokować do wspólnej rozmowy.
A dialog ten tak Wańkowicz przedstawia:
"Niemiecka dama niesłychanie i niezdarnie interesuje się moją skromną osobą. A
co robię , a gdzie jadę, a u kogo w Olsztynie mieszkam, a z kim w Szczytnie
przestaję, a na jakiej ulicy w Warszawie mieszkam.
Mówię, że na Szczebrzeszyńskiej, i mam rzetelną uciechę, widząc, jak Niemeczka
mocuje się z tym piekielnym słowem, jak stara się zapamiętać, jak pyta, co to
znaczy po polsku.
- No, cóż znaczy ? Miasto tak się nazywa - Szczebrzeszyn..
Na Niemeczkę poty biją. Widać ma instrukcję, aby wybadać mnie niepostrzeżenie.
- A może to leży koło jakiegoś innego miasta - pyta mdlejącym głosem.
- Naturalnie - oświadczam z miłą gotowością - w Polsce miasta są gęsto
rozsiane. Szczebrzeszyn lezy między Brzmichrząszczem, Trzypstreprzepiem i
Pietrzewieprzepieprzem.
Jestem stary koń. A takiej uciechy nie miałem nawet wtedy, kiedyśmy łacinnikowi
posypali tabake i stary straszliwie krzyczał i raz po raz kichał.
Niemeczka widać zrezygnowała z subtelności wszelkich i na papierowej serwetce
zapisuje: Schtschepscheschynnstrasse 3.
I znowu sytuacja jest jasna. I znowu wszak wzrok się krzyżuje.
- Muszę iść, mamusia niepokoić się bedzie.
Ach, ty wydro ! Widziałem dziś tę twoją mamusię z wąsami, z brzuszkiem i w
cwikierze na tarasie uniwersytetu jabłonkowskiego.

[rita100]

"Człowiek tu musi bez ustanku podnosić rękę, w hitlerowskim powitaniu, mówić
Heil, mowić Mahlzeit.
- Ba - odpowiedział jeden z Polaków - teraz to wy podnosicie jedną, ale wkrótce
bedziecie podnosić obie rece.
- Kiedy ?
- Jak polskie wojska przyjdą.
Nie dodał wprawdzie Zahlen, ale i tak otrzymał trzy miesiące paki.

inny przykład:

Pewna Mazurka przyszła do urzędu, rozdającego bezpłatnie węgiel najbiedniejszej
ludniści, i prosi o dwadzieścia kilo.
" A co jest z niemieckim pozdrowieniem ?" - pyta po niemiecku urzędnik
zgorszony, ze go starowinka przywitała jakąś 'pochwalonką'.
"A to proszę tego też dać dwadzieścia kilo" - odpowiada skwapliwie babina.

[rita100]

Urodził się pod Węgoborkiem, tam gdzie nikt po polsku nie mówił. Nie mowił też
po polsku ani ojciec ani matka, wywodząca sie z rodziny litewskiej. Aż po lata
uniwersyteckie nie mówił po polsku. W Berlinie jest redaktorem
czasopisma "Cech", pismo w języku niemieckim. Coraz częsciej zaczynają się w
nim pojawiać felietony w gwarze mazurskiej i drukowane szwabachą. Niemcom coraz
bardziej pismo się nie podoba. Z ten wiersz zamieszczony w 'Cechu' Obitzowi się
oberwało.

Im Osten erwacht ja die Sonne
Aus schimmernden Morgenrot
..Vielleicht rewecki Dich Masuren
Auch einst des Schopiers Gebot.

czyli Na wschodzie budzi się słońce z świetlistej jutrzenki...może i ciebie
Mazowsze, kiedyś zbudzi rozkaz Stwórcy.

Kurt Obitz pseudonim Wasz Przyjaciel, Pogorzelski (urodził się 16 stycznia 1907
r. w Brzozowie – zmarł 8 sierpnia 1945 r. w Szwecji.), lekarz weterynarii,
dziennikarz, pracownik naukowy, jeden z najwybitniejszych działaczy mazurskich
dwudziestolecia międzywojennego, redaktor „Cechu”, organu Związku Mazurów
(Masurenbund). Było to pismo w języku niemieckim. Ukazywało się w latach 1928-
1932. Wzywało Mazurów, by pamiętali o swoim polskim pochodzeniu, czcili
tradycje ojczyste oraz zachowywali odrębność kulturalną.

[rita100]

Na zakończenie ksiązki Melchiora Wańkowicza "Na tropach Smętka" wybrałam taki
cytat z rodziału 'Wetterwinkel" czyli 'Kąt burz':

"Historia Prus Wschodnich - to walka. Walka stworzyła Wschodnio-Prusaków,
ukształtowała ich duchowość, która jest rdzeniem istotnej pruskowości."

Nadprezydent prowincji Prus Wschodnich

[tralala33]

To już koniec książkie? Szkoda - teraz trzeba będzie sięgnąć po papierowe
wydanie i powolutku sobie jeszcze raz poczytać.
A jak się bazywał ten nadprezydent Prus? Czy to nie ten sam, który potem resztę
życia spędził w barczewskim więzieniu?

[rita100]

Nie ziem , jek sia nazywał ?

Eszcze pozostał tymat św. Wojciecha i Tanannbergu, ale to łosobne tematy bandó.

[rita100]

Tralala, a może nie robzić łosobnych tematów tlo ciągnąć dalej , wątek nie jest
taki długi , a wszystko bedzie razem, choc Tanannberg to długi temat.

[tralala33]

Czyli jeszcze nie koniec ))

[rita100]

Eszcze ni, bo łostały dwa tymaty ło św. Wojciechu, no możem to zamnieśćić tu,
ale ło Tanannbergu to trza chyba jinny temat. A może dalej ciagnąć - taka
jestem niepewna co zrobzić ? Potrzebuje twardej decyzji.

[tralala33]

Zaro zrobzia nowy kóntek - tak może tamoj dasz Rito to Melchiorowe godanie ło
Tannenbergu?

[rita100]

dobra - a ło ś. Wojciechu dokończym tutaj. Tak bandzie psianknie. To krórkie ,
a tak świantecznie łukończym Smętka.

[rita100]

Warmia

Pulsuje w słońcu jezior mika,
gościniec drżący żywym srebrem,
las się z objęcia trzcin wymyka,
co pędzlem wodzą po tle niebnym.

Woda, las, słońce - trzy żywioły,
które na imię mają Warmija.
A wczoraj tu krwawiła armija,
nie owad brzęczał, ale ołów.

A jeszcze wczoraj w cieniu swatyk
brunatny Smętek ostrzył pazur
i trwał uparty w walce Mazur
mocno wczepiwszy się w te chwasty.

Dziś woda, słońce, las - trzy struny
jednym rozbrzmiały się weselem
i drżą w jeziorach srebne runy
gościńca, co się w jutro ściele.

Kazimierz Andrzej Jaworski
Lublin 1946

[rita100]

"Przejeżdzamy przez wąską mierzeję na brzeg, ku pełnemu morzu podany. Wysiadamy
z auta i idziemy drogą piaszczystą w sosnowy las. Na wyniesionej lasu tego
polanie stoi wielki prosty krzyż, kuty z żelaza. W tym miejscu, w Tenkitach,
padł pod ciosami pogan, w czasie odprawiania mszy pod dębem, pierwszy męczennik
słowiański, z czeskiej krwi krolewskiej, z polskiej matki Strzeżysławy,
Chrobrego druh serdeczny i planów wielkich powiernik, świety Wojciech,
Adalbertys."

Tak pisze Wańkowicz w książce "Na tropach Smętka"

[rita100]

" O świętym Wojciechu niewiele wiedziałem. I dlatego, kiedy patrzyłem na krzyż
jego pamięci dźwignięty, myślałem o powtarzającym się polskim micie Habdanków,
micie Ossolińskich, o micie złota, ktore niedbale zostaje upuszczone na bruki
rzymskie, do skrzyni niemieckiego cesarza, o micie biednej wdowy, której
pieniądz zaważył, bo symbolizował miłość."

"Aż kiedy na południu, w Polsce , pęklo przepełnione uczuciami serce narodu w
powstaniu 1831 r , emigrantka, margrabina Wielopolska, dźwignęła krzyż.
Krzyż podmyło morze. Był wysoki, z drzewa, jak polskie krzyże, jak
litewskie 'smutkialisy'.
Aż przyszedł rok 1897, dziewięćsetna rocznica męczeństwa. Ponieważ więc tak
wypadało z historycznego rozkładu jazdy, z kolejki "Jubileumsów", przyszły
pastory i ufundował Zbór ewangielicki jeszcze jeden Denkmal z lanego żelaza,
uczciwie u jedo nasady pisząc, ze krzyż odlała Giesserei zu Konigsberg in
Preussen, a pierwotnie go ufundowała Wielopolska.

[tralala33]

Krzyż żeliwny upamiętnił miejsce śmierci św. Wojciecha, gdy tymczasem wykonane
z bronzu Drzwi Gnieźnieńskie prezentują sceny z całego życia Adalberta. Na
prawym skrzydle zobaczymy też scenę śmierci. Tak to Prusowie trafili do
Gniezna, przynajmniej ikonograficznie:

galeriaotwarta.nets.pl/drzwi.htm#Motywy
Lewe skrzydło drzwi pokrywają wyłącznie zdarzenia poprzedzające działalność
misyjną św. Wojciecha (narodziny syna Sławnika, jego dzieciństwo, młodość,
działalność biskupią, pobyt w klasztorze św. Aleksego na Awentynie). Na
skrzydle prawym występują jedynie tematy związane z pobytem św. Wojciecha w
Polsce (działalność misyjna wśród Bałtów pruskich, śmierć męczeńska, wykupienie
zwłok i przeniesienie ich do kraju oraz złożenia ciała w Gnieźnie). W wyborze i
podziale scen, czyli ich tematycznym uporządkowaniu, dostrzegamy wielką troskę
o wprowadzenie jasnego podziału. Opowiadanie zaczyna się na lewym skrzydle od
dołu i rozwija do góry przechodząc na prawe skrzydło od góry na dół.

[gajowy555]

A ja znalazłem inne miejsce śmierci Św. Wojciecha. Poczytajcie, bo warto...

elblag.2lo.elblag.pl/okolice/swgaj/swgaj.html

[rita100]

Jo dołoże łostatni łurywek o św. Wojciechu z Wańkowicza.
A pewno eszcze bandziem rozmawiać , bo stronki ciekawe.

"Heilige Adalbertus więc jest uczczony lanym krzyżem z żelaza, zakatalogowany i
mianowany patronem Prus Wschodnich. Daje to złudne gwarancje, ze się ukoi żar
jedo niespokojnego ducha, ktory przepala dzieje tej krainy, żar tek miłości
ludzi, stworzenia wszelkiego i Boga, ktory obejmuje wszystko. Że te wspominki
da się temperować, że tą miłoscią, ślepą, niezrozumianą, szaloną - da się
popędzić turbiny w młynach, w ktorych się miele Smętkowe ziarno."

Ciekawe , czy jeszcze ten żelazny krzyż św Wojciecha tam stoi ?

[tralala33]

Jęsli to ten krzyż, o którym piszą na stronie podanej przez Gajowego - to nie,
już go nie zobaczymy
"Poprzedni krzyż, postawiony w 1834 r. wynikiem starań hrabiny Elżbiety
Wielopolskiej, miał napis w języku niemieckim: "Biskup św. Wojciech zmarł tu
śmiercią męczeńską, niosąc światło chrześcijaństwa". W 1945 r. został
kompletnie zniszczony przez Rosjan."

[rita100]

Ło jenu, łoni niszczyli wszystko co było napisane w języku niemieckim, nie
patrząc na historie.

[rita100]

Ponieważ oddaje już książkę "Na tropach Smętka" Wańkowicza, warto spojrzeć do
jego zródeł, skąd czerpał taką wiedzę:
Barke Hugon - Skąd pochodzą Mazury ?
Bielski Włodzimierz - Oto Prusy
Giertych J - Za północnym kordonem
Glass Jakub - Mazurzy pruscy w Niemczech powojennych
Fisahn J - Ostpreussen und Polen
Gaerte - Vorgeschichte Ostprreussens
Gryficz Bol - Plebiscyt Wschodniopruski i jego skutki
Hauser Ernst - Wetter im Osten
Hein Max Dr - Ostpreussen 700 Jahre deutsches Land 1930
Jarochowski Karol - Sprawa Kalksteina. Warszawa 1978
Kage - sprawa nowych fortyfikacji niemieckich na granicy polskiej (Strażnica
Zachodnia 1927 nr 3
Kajka Michał - Pieśni Mazurskie
Kętrzyński W. - O powołaniu Krzyzaków przez Konrada Maz.
Kostrzewski Józef - Zabytki przedhistoryczne Prus Wschodnich.
Kurnatowski J - Zagadnienie Prus Wschodniach 1925
Laskowski Otton Mjr - Grunwald
Limanowski Bolesław - Mazowsze Pruskie 1925
Łowmiański H. - Prusy Pogańskie Toruń 1935
Łubieńska Anna - Moje wspomnienia plebiscytowe.
Małłek Karol - Jutrznia na Gody
cdn

[rita100]

Miegel Agnes - Engelkes Busse
Noskowicz Mieczysław - Pamiątka z Gietrzwałdu, Poznań 1918
Pohorecki W. - Mazury w Prusach Wschodnich Sprawy Narodowościowe
Pol Wincenty - Północny Wschód Europy. Lwów 1876
Polkowska-Markowska W. - Dzieje Zakonu Dobrzyńskiego
Proroctwa pustelnika Michała Pieńkowskiego
Prutenus - Problem Prus Wschodnich w świetle sił przyrody. 1928
Rajski Ogródeczek, Jan Arndt
Rogowski Jan - Mazurzy Pruscy 1926
Romer E. Prof - Polacy na kresach pomorskich i pojeziernych 1919
Sembrzycki J. - O gwarze Mazurów Pruskich.
cdn

[rita100]

Skowronneck - Das Masurenbuch - Das Schleichende Gift
Sławik S. - Dostęp Polski do morza a interesy Prus Wschodnich 1925
Srokowski Stanisław
- Z krainy Czarnego Krzyża 1925
- Jeziora i moczary Prus Wschodnich 1930
- Prusy Wschodnie - kraj i ludzie 1929
- Pamiatki polskie w Prusach Wschodnich 1932
- Rozwój i znaczenie sieci drogowej Prus Wschodnich, Bellona 1930
- Enklawa Wschodniopruska "Strażnica Zach." 1925
- Granica Prus Wschodnich Bellona 1933
- Indywidualność geograficzna Prus Wsch
- Lasy Wschodnio-Pruskie, Bellona
Steffen A. - Zbióe polskich pieśni ludowych w Warmii. Poznań 1931 i Nasi poeci
1935
Sukertowa Emilia - Mazurzy w Prusach Wschodnich 1927
- Legendy Mazurskie 1923
- Polskość Mazowsza Pruskiego 1921
- Na szlaku Jagiełłowym
- Zarys piśmiennictwa polskiego na Mazurach Pruskich
- Przywódcy duchowi Mazurów
- "Diabeł na Mazurach" Działdowo 1936
Szymański Adolf Dr - Mazurzy Prus Wschodnich przed zagładą. Poznań 1922
cdn

[rita100]

Turkowski T. - Żywioł polski w Prusach Wschodnich i Zachodnich Warszawa 1915
Weichsel Augustyn Ks. - Objawienia Matki Boskiej w Gietrzwaldzie, Brunsberga
1883
Wiechert Ernst - Heinrich von Plauen 2 tomy
Zajączkowski Stan Dr - Zarys Dziejów Zakonu Krzyżackiego Toruń 1934

I ogromna ilość niemieckich pisarzy w niemieckim języku.

[rita100]

I tak łozitałam sia z ksiójżkó, pożyczyłam, trza było łoddać , ale łogromie sia
lejduje co mowam jó na Forum Warnija - prawie całó. Mym jek Biblioteka.

[fedar]

Łodzitalim sia z ksiojżkom papierowom, a przyzitalim z kompjuterowom
Łobaczta, co nalazłem:
Na tropach Smetka

[rita100]

Dziankuje Fedar, to mowam łuz kolekcje tyj ksiójżki. Chto chce może pocytać
całość.
To mowamy ksióżke przerobionó rychtycznie dokładnie, łod deski do deski, abo
łod 'A' do 'Z'

[gajowy555]

No jó, to dzisioj, jeky żuł, tak Melchior Wańkowicz mniołby geburstag.
115 lot tymu łurodziuł sia 10 janwara 1892 roku. Ło Wańkowiczu gwołt w tam
kóntku napsisane, tak podam tlo linka do Wikipedii, jek by chto chcioł chibko
poczytoć:

pl.wikipedia.org/wiki/Melchior_Wa%C5%84kowicz

Nagrobek Melchiora Wańkowicza na Cmentarzu Powązkowskim, Warszawa, 30 lipca 2006
upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Melchior_Wankowicz_monument.JPG

[rita100]

Dzianki Gajowy co nie zaboczyłeś ło niym. To buł człoziek niesłychanie
wspaniały, a jego ksiójżki to takie jinne, takie prawdziwe, takie ciekawe, takie
wciągające.
Dziś własnie pożyczyłam następną "Ziele na Kraterze"

I z okazji jego rocznicy urodzin taki wierszyk z tej książki nolazłam :

"A jeśli kiedyś błądząc po świecie
Napotkasz okręt wichrem strzaskany....
Poświęć mu, poświęć, łezkę choć jedną,
On tobie Polskę przypomni biedną. "

Psiankny, psiankny zierszyk, to chyba ło jygo życiu.
Dziankuje Gajowy , eszcze roz. Bardzo lejduja Wańkowicza i bardzo go cenie.
Warnije tyż Wańkowicz lejdował, może nawet ziancej.

[rita100]

Eszcze cosik z Wańkowicza

"Na podwórku belwedełskim
Stoi wiałus polskiej wiały
Na łajtoku oficerskim
Krzyż Viłtuti Militałi"

[gajowy555]

No jó,ło takim człozieku zaboczyć nie łoddo...

www.wsd.com.pl/gazeta/moduly/zakladki/index.php?idart=2
www.wsd.com.pl/gazeta/pliki/zakladki/2/max/melw.jpg
www.wsd.com.pl/gazeta/pliki/zakladki/2/max/wankowicz2.jpg

[gajowy555]

A czy zieta co Melchior Wańkowicz (1892-1974), publicysta i pisarz,
buł autorem takiygo hasła reklamowygo:
*** Cukier krzepi ! ***
Ciasam podaje sia także jygo dalszy ciąg (niekiedy również przypsisywany
Wańkowiczowi): "Wódka lepiej."

No jó, mnioł recht?!

[rita100]

"Cukier krzepi" do dziś to powiedzenie funkcjonuje i nie wiedziałam , że to
Wańkowicza. I popatrzcie , nie życzył sobie państwowego pogrzebu.
Indywidualna osobistośc. Jeszcze bedzie mowa o nim przy 'zielu na kraterze'.
Powrócimy do niego.

[rita100]

Wańkowicza kolęda góralska
taką śpiewał z rodziną:

"Pon Jezus maluśki, Pon Jezus nieduzy,
Usiadł se na piecku, fajulkę se kuzy
Matka Boska śpiwo,
Pietryk z Pawłem tańcuje
A Duch Świenty ziwo: "ua".

[rita100]

schlesien.nwgw.de/board/viewtopic.php?t=360
Z tego zródła korzystał Wańkowicz

[rita100]

A taką wzmiankę napisał Karol Małłek w "Interudium Mazurskim"

"Za naszym przykładem na Mazury Pruskie podążyli i inni ludzie, by zapoznać się
bliżej z tamtejszymi stosunkami. Miedzy innymi wybrał się tam także znany
publicysta Melchior Wańkowicz. Rezultatem tej wyprawy była głosna jego ksiązka
"Na tropach Smętka", ktora zresztą przysporzyła wiele kłopotów ludziom o których
pisał."

Tak , chyba do dziś nikt nie opisał dalszych losów bohaterów tej ksiązki.
Zarzucano Wańkowiczowi, ze przez tą własnie książkę ludzie Ci nie mieli łatwego
życia w Prusach Wschodnich.

[gajowy555]

Jako że srodek zimy, tak cias pomyśleć ło urlopie. Trza zaplanować szlak
podróży, coby tropami Smętka i Wańkowicza połazić.
To na poczóntek tako propozycja...

www.masurenurlaub.net/index_pl.html