Powieść z życia Mazurów

[rita100]

"Bo w narodzie duch zatruty
To dopiero bólów - ból"
Z. Krasiński

Na podstawie ksiązki "Głos krwi i ziemi" Jana Wszebor
Pojezierze Olsztyn 1974
schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=94&pos=98

[rita100]

W Świdrach panowało niezwykłe ożywienie. Gwarno było przed chatami i na
drogach. Nadchodziła bowiem noc świętojańska pełna dziwów i czarów. A zwyczaj
nakazywał rozpalać ogniska, tańczyć i śpiewać. Starzy ludzie, których nogi już
tak nie nosiły zajmowali miejsca na ławeczkach przed chatami i patrzyli na te
zabaway, opowiadali i wspominali.
W zagrodzie Ładów było cicho i spokojnie. W gospodarstwie Franciszka Łady
uwijała się matka , stara Jedlińska, Groska jak ją w domu i na wsi nazywali.
Właśnie urodził się upragniony wnuk i dla Groski to było oczko w głowie.
Kochała go od pierwszego wejrzenia.

- To nic, ze cłoziek tak sie uznoił. Niech jeno ten robacek zdrowo sie chowa -
myślała.

[rita100]

U Ładów cieszyli się wszyscy z narodzin chłopaka. Dla Groski wnuk - to teraz
cały świat. Strzegła go jak oka w glowie. Będąc przesądna, wierzyła święcie, że
diabeł aż do chwili chrztu ma moc nad dzieckiem.
- Moze rodzicom porwać małego a ostazić odmianka, co to rodzicom przysporzy
kłopotu i zmartwienia.
Lecz zły duch boi się stali, więc w pieluchach dziecka umieściła jakiś stary
kluczyk. Pragnęła by ochrzczono dziecko jak najszybciej. Gdy nadszedł dzień
chrztu, rodzice i Groska przed wyruszeniem do kościoła błogosławili chłopca
znakiem krzyża, a w kościele, według zwyczaju, chrzestna obniosła niemowlę
naokoło ołtarza. Dano mu na imię Jan.

[rita100]

Zaproszono najbliższych gospodarzy z rodzinami. Bawiono sie przy dzwiękach
skocznej muzyki, zapijając obficie smaczne jadło sznapsem i piwem. Tylko
chrzestnej, Katarzynie Łukowej z Burdąga, siostrze Franciszka Łady, w tym dniu
nie wolno buło psić gorzałeczki ani ziele mózić. Groska miała z Katarzyną
Łukową matką chrzestną ogromny klopot, bo Łukowa była nie tlo gadatliwa ale tyż
gwołt psiła. Wciąż zerkała pożądliwym okiem na gorzałeczkę - ale na próżno.
Taki był los każdej mazurskiej kumy.

(Matka chrzestna była bezdzietna i Janeczka bardzo polubiła.)
cdn

[rita100]

Przy kądzieli
Groska uczyła Janka różnych polskich piosneczek i wierszyków w lecie siedząc
przed chatą, a w zimie w izbie przed wielkim kominem. Często w chacie Ładów w
zimowe wieczory zbierały się wiejskie dziewczęta przy kądzieli. Groska bardzo
lubiała prząść. Jakie dziwy i czary były w bajkach i opowiadaniach. Zdarzały
się opowiadania, że śmiano się głośno, aż trzęsły sie ściany izby, na
przykład "Jak diabeł poszedł z babą kraść świniaka" i inne.

A tego nie znamy

[rita100]

Groska uczy Janka
Zanim Janka posłano do szkoły Groska chciała Janka nauczyć pisać i czytać po
polsku, a że był leniwy Groska straciła cierpliwośc. I na to przyjdzie
odpowiedni czas, mówiła.
Gdy skończył siódmy rok, ojciec zapisał chłopca do szkoły. Co prawda obawiano
się szkoly niemieckiej, ale cóż robić, gdy w Świdrach nie było polskiej.

[rita100]

W niemieckiej szkole
Pierwszy dzień szkoły był bardzo uroczysty. Groska wstała wcześnie, zawinęła w
chustkę mendel jaj dla nauczyciela i wyruszyła z Jankiem do szkoły.
- Tylko zeby mi go nie zniemcyli - wzdychała.
Wstąpiła do mieszkania nauczyciela Bestka, gdzie w kuchni jego żonie wręczyła
jajka. Potem weszła do szkoły mieszczącej sie w tym samym budynku.
- Bądźcie waśćpan wyrozumiały dla mojego wnuka - prosiła nauczyciela.
- No, gut, gut, gut - odpowiedział.
W szkole nie wolno było mowić po polsku. Za polskie rozmowy wkładano chlopcom
czapki na głowy lub wieszano tablice hańbiące. Ileż to razy Janka spotykała
taka kara. Dlatego zaczynał odczuwać niechęć do mowy ojczystej.

[rita100]

Kłótnia z ojcem
Dochodziło do ostrych starć między nim a ojcem Franciszkiem Łada.
- Juześ, mózis po niemiecku ! - wołał do syna.
- Tak, chcielibyście, żeby mi Schandtafel zawiesili ?
- To w skole ! Ale tu mas mózić po nasemu !
- Po nasemu ? Juz mam dosyć ! Nie chce.
- Głupsi. Nie mów mi tu za siła, bo cie za dzwierze wywale ! - krzyczał
rozgniewany Łada.

Franciszek Łada nauczył sie trochę po niemiecku przebywając w Westfali, gdzie
pracował w kopalni węgla. Był to typowy Mazur , jak to mówią do wypitki i do
wybitki. Ale gospodarstwo gburskie dobrze prowadził, z gorliwością.

[tralala33]

Nie znamy a szkoda - za to mamy piosenkę przy kądzieli:
(spisana przez Franza Tetznera)

Gdy śnieżek pobieli te zielone pola,
tedy się zejdziemy z kądzeló,
gdy kołka zawarco, niech się śpiewy wznoso.
Nić tniejsa nad iedwabb, to nasza rozkosa.

[rita100]

Wiesz co , w tej ksiązce brakuje własnie tego tych przykładów opowiadac ,
śpiewania czy innych. Opowiadanie jest takie suche, bez tych ubarwień o którym
tak wspominają , ale poczekaj na ciekawostke , której nie wspominaliśmy .

[rita100]

Groski przepowiednie i przestrogi
Groska była kobietą najbardziej szanowaną w domu i na wsi, pochodząca z
majętnej starej gburowskiej rodziny (ale jak to bywa, mężowie jej przepijali
wszystko)
Bez niej nic nie mogło odbywać się w rodzinie ale i we wsi. Każdemy służyła
radą. Była wielce przesądna. Na każdy prawie dzień miała przestrogi,
przepowiednie i przysłowia, ktore z dawien dawna przechowały się wśród
tutejszego ludu.
Pilnie przestrzegała, aby w sobotę wieczorę po obiedzie nie orano ani nie
pracowano w polu, bo grad zniszczy zboże.
W czwartek po kolacji nie pozwalała nosić wodę ani zmywać naczyń kuchennych, a
także prząść oraz paść koni, gdyż w przeciwnym razie bydło sie nie uda, mara
zadusi konie, splatając ich glowy i ogony w kołtuny.

[rita100]

Uwaga na kurę piejącą !
Kurę piejącą uważała za przepowiednię nieszczęścia. Toteż gdy kura zapiała na
ich podwórzu, łapała ją, mierzyła nią całą izbę, od ściany naprzeciwko drzwi
stojącej aż do samych drzwi. Jeżeli przy ostatnim obróceniu ogon kury wychodził
za próg, ścinała ogon, a gdy łeb - zabijała kurę i gotowała rosół, ktorym
raczyła się cała rodzina.
Wierzyła w istnienie czarownic i zażegnywanie chorób.

Tralala - przyznasz , że tego zwyczaju nie znałysmy, żeby mierzyć kurą izbę.
Chyba , że mam skleroze już. Jesli ogon wyjdzie za próg to ciach ogon, a jak
głowę to ciach głowę ))
Idę ten zwyczaj zanieść do odpowieniego wątku zwycznie tradycyjnego.

[tralala33]

To nie fair - jeśli zawsze mierzyła tę samą odległość to wiedziała - jak
zacznie od głowy to wyjdzie ogon, a jak od ogona to głowa, albo od głowy głowa,
od ogona ogon. Powinna mierzyć od tego miejsca, gdzie złapała kurę.

[rita100]

O jenu, jó ło tam nie pomyślałam i co tera ? To niech nacznie łod łogona.
Dalyj ni psisze. To pewno zalezy czy bandzie dziań mniansny cy nie. W psióntek
pewnie wyjdzie łod łogona , a w niydziele wyjdzie na rosół ))

[tralala33]

Jekby to buł żółw to by głowa w skorupa schował coby gospodyni nigdy zupy
żółwiowej nie uwarzyła

[rita100]

Miejmy nadzieje , że takich kur piejących nie ma i po kłopocie, wszystkie tylko
gdaczą

[tralala33]

Groska była kobietą najbardziej szanowaną w domu i na wsi, pochodząca z
> majętnej starej gburowskiej rodziny (ale jak to bywa, mężowie jej przepijali
> wszystko)- jak w tej piosence:

Za górami ślepy Maciek
Kozę na poletku pasie;
Zarżnie kozę, przepije rogi,
Zatoczy się na domu progi;
Bije kobietę, że jęczy i płacze,
A on się cieszy i wesoło skacze.

[rita100]

Był rok 1914
Trzeci dzień upalnego sierpnia. Ludzie w Świdrach wylegli z chat. Wokoło
rozlegał się płacz kobiet, krzyki i lamenty. Starzy załamywali ręce i wzywali
głośno boskiego zlitowania i ratunku. Słupy dymu wznosiły sie nad wsią.
Płomienie zbliżały sie do zagrody Ładów. Przestrach i groza zapanowała w
rodzinie . Tylko Franciszek Łada nie tracił głowy ratując dobytek.
Płonęła już cała wioska. Gaszących pożar rozpędzali Kozacy. Ludnośc gromadziła
się na wzgórzach
Janek z rodziną ukrył się w ogrodzie. Mijały godziny pełne trwogi. Pod wieczór
kłęby dymu poczęły opadać. Dogasały domostwa.

[rita100]

Po przemarszy kilku pułków kawalerii rosyjskiej było coraz ciszej. Franciszek
Łada chciał przeprowadzić swoich na noc do ocalałej od pożaru piwnicy. Był na
podwórzu kiedy padł strzał.
I tak Janek stracił ojca. Nigdy nie zapomni tego pogrzebu bez ksiedza i
naprędce skleconej trumny.
W Świdrach nastały ciężkie dni. W okolicy toczyły sie walki miedzy Niemcami a
Rosjanami.
Ludzie uciekali i chronili się w lesie.

[rita100]

Ukazanie się żołnierzy niemieckich w nowych mundurach i pikielhaubach jakby
ożywiło zgnębionego nieszczęściem chłopca. Widząc zwycięzców zapomniał o
strasznym ciosie rodzinnym. Gdy nagle nowe tragiczne przeżycia doszły do
Janka. Zaniemogła matka. Lekarz wojskowy nie był w stanie pomóc, określił jako
beznadziejny przypadek szorsko mówiąc:
- Co znaczy życie jednej kobiety, gdy giną tysiące ?

I tak Janek stracił i matkę

[rita100]

Zaledwie matce usypano mogiłę, gdy nadeszła wieść o wycofaniu się wojsk
niemieckich. Ludność ogarnęła nieopisana panika. Każdy zabierał ze sobą co mógł
i uciekał. Groskę i jego siostrę Martę z pakunkami przyjął na wóz ich krewny ,
a Janek podążał za wozem. Uciekali.
I tak od Świdrów przejechali przez Białą i dotarli do Pisza. Następnego dnia
Niemcy mieli wysadzać most na Pisie. Wszyscy sie śpieszyli. Wszędzie panował
straszny tłok. Janek w tym tłoku się zgubił.

[rita100]

Na szczęście w Rucianem spotkał stryjecznego brata ojca Pawła Ładę.
- A skielaś to przyrygował ? - pyta Paweł
- Ze Świdrów. Wsystko spalone, ludzie uciekajo.
- A cemuześ sam ?
- Sam, bo rodzice już nie zyjo.
- A Groska i siostra ?
- Pogubiliśmy sie w drodze.
- Wej ! To niedobrze.
Wszyscy płakali
- No, ale nie lamentuj sobie - pocieszał chłopaka Paweł. - Wola Boska. Nic nie
poradzis.
Następnego dnia Janek z Pawłem wyruszyli w dalszą podróż.

[tralala33]

Tak mnie zastanowiło nazwisko autora - Jan Wszebor - niespotykane, dziwnie
literackie. czy to nie pseudonim pisarski? I rzeczywiście. I rzeczywiście, na
prawdę był to Jan Kucharski, a powieść napisał w 1938 roku, jeszcze przed rugą
wojną światową.
Kucharski Jan (1927) - ps. Jan Maxwetl, Jan Wszebor; ur. 03.03.1902 r. w
Bełczącu pod Białą Piską. Byt działaczem ruchu młodzieżowego na Mazurach, gdzie
jako współpracownik W. Habandta i G. Leydinga (działacze narodowi na Mazurach)
tworzył organizacje skupiające młodych ludzi. Był seisretarzem Związku
Młodzieży w Prusach Wschodnich na okręg mazurski oraz członkiem rady
wykonawczej związku. W 1924 r. był redaktorem odpowiedzialnym i
faktycznym "Życia Młodzieży", samodzielnego dodatku do "Gazety Olsztyńskiej".
Studiował historię gospodarczą na Uniwersytecie Warszawskim, a jednocześnie na
Wydziale Dyplomatyczno-Konsularnym Szkołę Nauk Politycznych w Warszawie. W 193ó
r. uzyskał doktorat. od 1935 r. byt dyrektorem spółki w Warszawie, a od 1937 r.
naczelnikiem działu personalnego w Polskim Instytucie Rozrachunkowym. Drukował
równocześnie artykuły w prasie warszawskiej dotyczące spraw mazurskich. Pod
pseudonimem "1an Wszebor" wydał powieść z życia Mazurów "Głos krwi i ziemi"
(1938). W czasie wojny wstąpił do wojsłca polskiego we Francji, a następnie
walczył z Niemcanni pod Narvikiem. Po ewakuacji z Norwegii przebywał w Anglii,
gdzie pracował w angielskim Ministerstwie Wojny. W 1950 r. przeniósł się do USA
i został dyrektorem wykonawczym Fundacji im. K. Pułaskiego w Nowym Jorku.
lograjewo.win.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=53

[rita100]

No popatrz się Tralala jaka niespodzianka i jak ksiązka wylądowała w moim domu.
Kupuje w ciemno, a sama siebie zaskakuje, że odnajduje coś tak ciekawego.
Nie koniec niespodzianki, bedzie jeszcze jedna

[rita100]

Janek nigdy nie jechał tak daleko, nie widział dużych miast. W drodze rozmawiał
z Pawłem, stale zaznaczając , że całą duszą czuje się Niemcem.
- Jestem tylko Niemcem - powtarzał uparcie chłopak
- Jo. jo. młodyś jesce i głupsi. Spomnis jesce moje słowa ło tęsknocie za
rodzinnym krajem, za spóścizną praojców, mową ojczystą - to je silniejsze.
Pociąg wlókł sie powoli, bo stale tamowały ruch transporty wojskowe.

[rita100]

W Szczecienie po raz pierwszy rozdano uciekinierom żywność i przydzielono
kwatery.
Janek pozostał sam wśród obcych ludzi. Wraz z garstką uciekunierów znalazł
schronienie w posiadłości hrabiostwa Schweringów. Poznał tam Izę - ich corkę,
ktora mu najwięcej okazywała dobroci. Iza uczyła go czytać ksiązki. Mieszkała w
pałacu. Mijały dni i miesiące. Przeleciała jesień, zima. Nastała wiosna.
Iza i Janek bardzo przywiązali się do siebie.
Nastał upragniony dzień wyjazdu. Janek obdarowany prezentami powracał na
Mazury. Trudno mu było rozstać sie z Izą. Wciąż brzmiały mu w uszach słowa:
- Pamiętaj, Hans, że jestem dla ciebie zwykłą Izą...

[rita100]

Powrót na Mazury
Jankowi trudno było sie przyzwyczaić do nowego trybu życia. Mieszkali w
wynajętej, ciasnej izbie. Polowa miasta leżała w ruinach i zgliszczach. Chłopak
jako jedyny mężczyzna w rodzinie musiał się zabrać do roboty.
Czasy były ciężkie. Brakowało pożywienia, nękały choroby jak tyfus. Na miejscu
spalonej chaty powstał dom murowany, pokryty czerwoną dachówką.
Prawdziwą przyjemność sprawiały mu listy od Izy.

I tak Janek stał się prawdziwym gospodarzem w Świdrach.

[rita100]

Tralala - zagadka - czy wiesz kto jest prawdziwym bohaterem tej powieści ?
To dopiero była dla mnie niespodzianka
Ktoś bardzo , bardzo sławny.
A ta opowieśc zycia Mazura to opowieśc samego autora. Dziwnym trafem kojarzę
sobie nazwiska z książką Małłka. Tych organizacji mazurskich to bylo tyle , co
zamieszanie chyba większe było, a kazdy swoją prawdę glosił, przez co ludzie
byli w klopocie. Ale to inny temat.

[rita100]

Według powszechnego zwyczaju po pracy wieczorem gromadzili się gospodarze i
opowiadali sobie rózne nowiny - nie tylko ze wsi, ale i z szerokiego świata.
Któregoś wieczoru, gdy rozprawiano o wojnie, gospodarz Kordas niespodziewanie
powiedział:
- Ziecie, nie wiadomo, co jesce z nami bedzie.
- A co ma być ? - pyta ktoś z obecnych.
Ogólne zaciekawienie.
- Kto wie, cy tu jesce Polska nie bedzie.
- Gdzie Polska ? - wykrzyknął Grzela
- A ja wam mózie, ze to nie zarty. Tak mi dziś wieście opoziadali. A jak ludzie
mózio, to zawdy coś wygadajo. Mnie Grosek opoziedali, jak tu z nasej wsi
chodzili przez granice do roboty do polskich majontków. My właściwie to Polaki.
Eno te nase rektory i beamty z nas na gwołt robio Niemców. Polaki - to naród
wielki i walcny. Mało mi to Grosek opoziedali o powstaniach ! Podobno sam
Wilhelm jest za Polsko.
Janek słuchał zdziwiony i wreszcie odezwał się:
- Gdzie tu Polaki ? Tu sami Niemcy. A mowa inna.
Gdzie inna - przerwał Kordas - psecie polska.
- Nieprawda. To jezyk mazurski.
- Niech tam i Polska nawet powstanie, ale Mazury nigdy pod nio nie bedo. Co wy
tam ziecie! Na starość głupstwa bredzita. My w skole sie o tym ucyli.

[rita100]

Matka chrzestna Janka Katarzyna Łukowa bardzo lubiała Janka, a że rodzina była
bezdzietna to jeszcze bardziej jego polubili. Mieszkała w Burdągu w chacie
typowo mazurskiej. Do rodziny Łuków często zaglądała piękna dziewczyna
sąsiadeczka.
- Dobry dzień, ciociu - zawołał wesoło Janek , oglądając się za odchodzącą
dziewczyną.
- Dobry dzień - odpowiedziała ciotka. - Ciese sie, ześ do nas przyrygował.
Podoba ci się to urokliwe dziwce, co ?
- Tak. A kto ona ?
- Hanka Barceska.
- A ta stara ?
- To Barbara, gospodyni Barceskich. Ale od dziewcyny tsymaj sie z dala. Dumne
to i na zadnego chłopa nie spojzy, choć krenco sie kole niej jak muchy kole
słodycy
Od tej pory Janek stał się częstym gościem w Burdągu.
--
No , no Tralala, to już sia domyślasz o kogo chodzi ?
Chto je sójsiadem matki chrzestnej Janka ?
Nopewno ziesz.

[rita100]

Ciotka zaczęła prosto z mostu:
- Słuchaj Jasiu, nie zawracaj sobzie głowy to dziewcyno. To nie dla ciebie. To
prozne....
- A dlacego ? - spytał
- Choćby nawet Hanka buła ci rada, to z ojcem ciensko poredzić. Bo to Polak
zabzity, no i katolik.
- To on taki ?
- Ty mózis ześ Niemiec. A jej ojciec za Niemca nie da. Podobno to cłoziek mocno
ucony. Cyta polskie gazety i ludziom je rozdaje. Dobry, ale go nie lubzio, bo
ponoć pan rektor i nim coś tam opoziedał.
- Ale co ?
- Dobrze nie ziem. Ale pono to jakiś polski agent.
- Cy on tutejsy ?
- Nie. Z Warmii.
Ku zdziwieniu Groski Janek od tej pory coraz rzadziej jeździł do Burdąga.
"Jaka ona miła, ładna; ale Polka, a ja Niemiec".

[rita100]

Wiosna 1918 , czas siejby.
Groska była niestrudzona. Podczas siejby pilnowała, aby przy wyjsciu do roboty
w pole nie spotkać sąsiada na drodze, co byłoby złą wróżbą zwiastującą
nieurodzaj.
- Tyle roboty ! Wsyscy uznojo sia porzondnie, a Janek łozija sie nie wiedzieć
gdzie.
Tego roku Janka powołano do wojska. Właśnie ukończył 18 lat. Groska ze łzami w
oczach wnuka żegnała:
" Zeby go, uchowaj Boze, jake niescenście nie spotkało".

[rita100]

wiosna 1918
Janka przydzielono na wyszkolenie do Szczecina. Pojechał na pożegnanie do
Burdąga do Hanki Barceskiej.
- Wyjezdzam na wojnę. Nie ziem, cy wróce. Chciałem wam jednak przedtem coś
wyznać.
- Nic was nie rozumiem.
- Kocham was.
Dziewczyna stała pośród kwiatów zakłopotana.
Milczeli długą chwilę.
- Cy kochać nie wolno ? przerwał Janek
- Wolno, ale ....żal mi was wszystkich chłopców idących na wojnę. Przecie
wiecie, że ja Polka. Wy, Niemcy, Polaków nienawidzicie. Pamiętajcie, że nawet
gdybym kochała, nie wyszłabym za Niemca....- powiedziała.
Janek ujrzał przepaść. Pożegnali sie w milczeniu.

[rita100]

Barceski zawdy godał do cery:
"Jesteś Polką i nie możesz o tym nigdy zapomnieć. Widzisz, jak wynaradawia się
ten lud mazurski. Rozejrzyj sie wśród naszych sąsiadów, czy znajdziesz wielu
prawdziwych Niemców ? Spytaj ich jednak, czy są Polakami, to się wyprą. Niemcy
nie mówiący po niemiecku, o polskich nazwiskach ! Śmieszne to a zarazem
bolesne !"

A tymczsem Janek jako rekrut znalazł się w Szczecinie i co się tam stało
opowiemy w dalszej części

[rita100]

Tymczasem Janek już jako rekrut znalazł się w Szczecinie. Tu dowiedział się, że
najwyższą władzą w całej armii jest kapral. Ścierpiałby wszystkie wymysły, ale
żeby go nazwać "Wasserpolakiem" ! Tego było za dużo ! Czuł się przecież
Niemcem !
Wymyślano wszystkim jego współziomkom. Pewnego razu niejaki pan Skrodzki
obraził się na kaprala za to, że nazwał go Polakiem. Kapral uderzył go w twarz,
co Skrodzki przyjął dość spokojnie.
- O, rzeczywiscie już z was Niemiec - odpowiedział kapral. - Gdybyście byli
Polakiem, oddalibyście na pewno.
Janek był oburzony. Czuł się w wojsku nieswojo.
Kurs rekrucki, trwający zaledwie sześć tygodni, dobiegał końca i niebawem mieli
wyruszyć na front francuski.

[rita100]

Nadszedł dzień wyjazdu na front. Żołnierzy odprowadzano na dworzec uroczyście z
orkiestrą. jechali na front francuski pod Verdun.
Mastały teraz ciężkie dni. Nieprzyjaciel ostrzeliwał nieustannie ich pozycje,
przechodząc często w ogień huraganowy. Wokolo rozlegały się trzaski, huki,
zgiełk, jęki rannych. Jankowi wydawało się, że nawet pieklo nie może być gorsze
od tego miejsca.
Ale mimo wsztsko coiągle nachodziły go mysli o Hance.
Wojska koalicyjne nacierały coraz mocniej. Był to sierpień 1918 roku. Dniem i
nocą grzmiały armaty, karabiny maszynowe, reczne, granaty. Atakowano bez
przerwy na całym froncie.

[rita100]

W pewnym momencie poczuł nagle silny bol w prawej nodze. Był ranny, wpadł w
armatni lej. Chciał się podnieść ale na próźno. Leżał samotny bez pomocy.
Chyba tu zginę - pomyślał
Strach go przejmował. Kroplisty pot spływał z czoła. Chciał krzyknąć, lecz nie
mógł wydobyć glosu. Był bezsilny. Ogarnął go bezwład, zdawało mu sie , że
umiera. Jeszcze otworzył oczy by pożegnać świat.
Na tle niezgłębionych ciemności zamajaczyła jakaś postać.
Wytężył wzrok. Co to ? Postać Zbawiciela promieniująca, uśmiechnięta i pełna
dobroci...
Cichy slodki szept wypływająca z ust
"Jam jest wśród ziemskich wahań, pragnień, trwóg. Wśród rozhukanych życia
fal...."
I znów ciemnośc , zasnął.

[rita100]

Nad ranem odnaleźli go koledzy i zabrali do szpitala. Długo przeleżał z silną
gorączką, nie zdając sobie sprawy gdzie się znajduje. Aż nagle...
- Gdzie jestem ? - opadł na poduszkę
- Jest pan w szpitalu wojskowym - odpowiada siostra
- Skąd tu ołtarz.....Chrystus ?
- Szpital mieści się w dawnym kościele.
- To ja jestem w szpitalu ?
- Został pan ranny i tu umieszczony.
Spoglądał na ołtarz.
Co tam bylo na polu ? - skupiał myśli.
Wkrótce komisja lekarska uznała Janka za zdrowego.
Janek wrócił do kompanii, zastał wszystkie prawie nowe twarze. Dawni jego
koledzy polegli lub leżą w szpitalach.
I znow zycie w okopach....

[tralala33]

Wielka Wojna Światowa, po drugiej nieco zapomniana lecz dla żołnierzy kto wie,
czy nie była tragiczniejsza.

[tralala33]

Szukałam innego wiersza angielskiego poety Siegfrieda Sassoona 'They' lecz
znalazłam w internecie (w polskim tłumaczeniu) jedynie wiersz jego przyjaciela
Wilfreda Owena:

Wilfred Owen został zwerbowany do wojska 21 października 1915. Dwa lata później
wysłano go do Francji, gdzie brał udział w walkach podczas najcięższej zimy
tamtej wojny. Po zaledwie pięciu tygodniach całkowicie wycieńczonego odesłano
Owena do szpitala wojennego w Craiglockhart niedaleko Edynburga.
W sierpniu 1918 Wilfred Owen powrócił na pole walki. Zmarł podczas ataku
karabinów maszynowych zaledwie na siedem dni przed zakończeniem wojny. O fakcie
jego śmierci rodziców Wilfreda poinformowano w dniu podpisaniu rozejmu.
Poniższy utwór jego autorstwa zatytułowany jest "Futility".

"Gently its touch, awoke him once.
At home, whispering of fields unsown.
Always it woke him, even in France.
Until this morning. And this snow."

[Delikatny dotyk zbudził go raz.
W domu, szepczący wśród niezasianych pól.
Zawsze go budził, nawet tu we Francji.
Aż do tego poranka. I tego śniegu.]

[rita100]

Spotkałam sie nawet, że zołnierze w II wojnie światowej porównywali ją z ta
Wielką Wojną. Zresztą ci mówić , wojna , każda wojna do zło, gdziekowliek jest.

[rita100]

Nastały dni klęski
Janek powoli wciagał się znowu w życie w okopach. W huk armat i bezustanny
ogień karabinów maszynowych. Pod silnym naporem na całym froncie wojska
niemieckie musiały ustępować. Nastały dni klęski. Przy tym jak grom z nieba
wstrząsnęła i przerażała wieść za wieścią: abdykacja cesarza, rewolucja w
kraju, podpisanie układu zawieszenia broni dnia 11 listopada 1918 roku, nakaz
wycofania wojska niemieckiego z Francji i Belgii w ciągu pietnastu dni.
Erzberger, podpisując układ zawieszenia broni w głównej kwaterze Focha,
rozpłakał się jak dziecko.
Kończyła sie wojna. Za podstawę do dyskusji o zawarciu pokoju przyjęto
czternaście punktów Wilsona, gdzie w przedostatnim punkcie żądano wolnej Polski
z dostępem do morza.

[rita100]

Janek czuł sie przybity. Jadąc przez Niemcy na front podziwiał potęgę wielkiego
państwa. Dumny był, że jest Niemcem i należy do tego wielkiego narodu. Wszystko
mu imponowało, co robili Niemcy. Potrafili za ojczyznę nawet umierać z głodu. A
teraz, za trudy, ofiary, poświęcenie - taka klęska. Czy to może przeżyć Prusak ?
Janek otrzymawszy zwolnienie wracał do domu na Mazury.

[rita100]

W Świdrach zastał swoich przy objedzie.
- Guten Tag
- Dobry dzień - Groska zerwała sie ze stołu by przywitać wnuka.
I zaczęły sie rozmowy
Zmęczony, przygnębiony, wysłuchał wszystkiego. Nie mógł znieść, gdy babka mu
wspomniała, że tu na Mazurach nawet agitują, żeby mówić po polsku.
- Co wy tez mózicie, Grosko ! - zawołał.
- Mózie prawde. Podobno mamy pójść pod Polske.
- No, jesce lepsiej !
- Dowies sie sam o wsystkiem.
- Diabli nadali ! Cały świat wywraca się do góry nogami. Zachciewa się Polski !
Dlacego Polski ? Gdzie tu Polaki ? Tu Niemcy !
- No, nie wsyscy. Ale tak sie nie złość.
- Mózi Groska, że tu agitujo. A kto ?
- Mój kochany, nie wies, co tu sie dzieje. Wsystkiemu kieruje Barceski z
Burdąga.

[rita100]

Polacy na Mazurach, Warmii i Powiślu mieli sami rozstrzygnąć, czy chcą należeć
do Polski czy też pozostać przy Prusach. Nikt nie zdawał sobie jeszcze sprawy,
jak to będzie przeprowadzone, ale zarówno po stronie polskiej jak i niemieckiej
zaczęła się agitacja.
Polacy tworzyli komitety w Szczytnie, Olsztynie, Sztumie. Ale nie zawsze
wybierali sobie dobrych współpracowników. Przyjechało wielu Polaków z
Kongresowki, którzy nie znając warunków miejscowych i duszy mazurskiego ludu
nie potrafili ludu tego porwać dla sprawy polskiej.
Niemcy natomiast mieli aparat agitacyjny gotowy. Każdy ksiądz, pastor,
nauczyciel, urzędnik i żandarm stanęli do agitacji, wypowiadając Polakom walkę
na śmierć i życie. Prawie cała akcja plebiscytowa spoczywała w rękach
niemieckich, a kierownikiem jej był Maks Worgitzki, renegat.

[rita100]

A Janek przyglądał się wszystkiemu
Był małomowny, zamknięty w sobie, błakał sie po polach i kompletnie nic nie
robił.
- Nie wstyd ci tak siedzieć i chleb darmo zjadać ?
Marta (siostra) wcionz haruje, a i ja stara chwili nie popróznuje. A ty tylko
wygapias sie przes okna i nie wiadomo po co grzebies w tych niemieckich
ksionskach, albo wałensas sie niepotrzebnie - wspomniała mu babka.
- Dajcie mi Grosko spokój. Mozecie wsyscy na mnie tera popracować. Bo kto za
was krew na wojnie przelewał ? odpowiadał jej na to Janek.
Gderania Groski były bezskuteczne;
"A moze mu jaka dziewcyna w ocko wpadła ? - myślała. - Coś tam Łukowa
wspomniała o Hance. Moze i nieraz zerkał na dziewcyne, bo przecies kazdemu
przyjemnie spojrzeć na ładno gembe. Ale to Polka, a Janek Polaków nie lubzi.
Chyba nie to. Moze to na razie po tej wojnie, a potem sie zmnieni" - pocieszała
sie babka.

(przytaczam dialogi , ponieważ nawiązują do gwary mazurskiej)

[rita100]

Któregoś wieczoru zjawił sie w domu stary Marcin (ostoja i mądrośc tutejszej
wsi)
- Takiś duzy, Janku. Jak to rocek za rockiem leci, nie wiedzieć kiedy - mówił.
- Tak, Grosku, tak. Ale widze, zeście sie nie zmienili, choć lat przybyło. A
zdaje się, że nawet jesteście weselsy niz dawniej.
- A widzis, bo sie strasnie ciese. Pódziemy przecie pod Polske, bo powstała. Co
ja na to wspomne, to łzami sie obleje. Bóg dał tego dozyć staremu !
Janek spojrzał na Marcina chmurnie.
- Wy wsyscy co do tej Polski powariowaliscie.
- Co ty mózis, chłopce ? Tak sie nie godzi ! Tyś przecie Polak, nosis polskie
nazwisko. Ja ciese sie ogromnie, ze chocias tera swobodnie mozna mózić po
polsku.
- Głupstwa gadacie, przestańcie. Nie chce słyseć wiencej o tem wsystkiem.
Jestem Niemiec. Nienawidze was wsystkich Polaków i przeklinam. Nienawidze !
Słysycie ?
Stary patrzył na niego ze zdziwieniem i z żalem.
- Nienawidzis ? Hm, a sameś Polak. Wypieras sie ojców, dziadów i pradziadów.
Przeklinas swój ród. Pamnientaj, ze te przekleństwa spadno na twojo głowe.
- Odejdźcie prec mi z ocu z takiem gadaniem !
- Jo, jo, pójde sobzie. Krzyku twojego sie nie zlenkne, tylko mi słuchać
ciensko. Robzis głupstwa, bo rodzice wceśnie pomarli. A przecie byli Polaki.
Groska tez za Polsko. A ty ?
- Jo myśle po prusku.

[rita100]

Jesień 1919
Upłynęło lato, jesień 1919 roku. Ruch agitacyjny wzrsatał. Janek zaczął
przyglądać się blizej akcji plebiscytowej. Drażnił go upór Polaków, dźwięki
polskiej mowy. Nauczyciel wioskowy, stojący na czele "Heimatdienstu", namawiał
go by zapisał sie do tej organizacji. No i Janek zapisał sie do tej organizacji.
Po świętach Bożego Narodzenia Groska nalegała, ab odwiedził Łuków. Ciotka
przyjęła go radośnie. Zaczęli rozmawiać:
- W domu wszystko po staremu - mówił Janek. A we wsi, wie ciocia, ze ja nic
teraz nie rozumię.
- A niby cego ?
- A to tego, ze tu tak wsytko rozpanosyło. Mózio głośno, swobodnie po polsku.
So nawet tacy, co sie ceso, ze bedo pod Polsko.
- A djze im spokój - rzekła pojednawczo. - Wej, coś taki zawzięty. Miarkuj sie,
bo jesce nie ziadomo, co Pan Bóg ześle.
- Co ma zesłać ? Tu so i bedo Niemcy.
- Zies - ciągnęła ciotka - Barceski zabrał sie raźno do pracy. Wysyła swoich
ludzi na agitacje i jakieś tam robi zebrania.
- A ponoć ślicnie mózi - dorzucił wuj Michał
- O, wielki to , jak mózio agent - ciągnęła dalej ciotka: - Krenci sie od rana
do nocy, a drygie wychodzo. Dopomaga mu dzielnie córka. Jaki to urodliwy
dziewcak, z każdym dniem ślicniejsy.

[rita100]

Któregoś dnia zjawił sie u ciotki jej znajomy Polak z pobliskiej wioski, który
cichaczem zawiadomił o zebraniu urządzanym przez Barczeskiego w Danowie. Janek
to usłyszał, zamyślił się głeboko.
"Jeśli Barceski urządza w Danowie zebranie, to pewnie przyjdzie z córko" Może
tak iść , popatrzeć kusiła myśl.
No mozna stanonć gdzie w ciemnym koncie i nikt nie zobacy ?
Przyjechało wielu Polaków z Kongresówki. Lud mazurski jest nieufny. Wielu
przede wszystkim kalkulowało sobie, gdzie im będzie lepiej materialnie. Mówcy
przyjezdni nie potrafili ludu zapalić i przekonać.
Natomiast agitacja niemiecka szerzyła sie w całej pełni a sprzyjał jej brak
miejscowej polskiej inteligencji.
Tak więc Janek zdecydował się pójśc na to zebranie.
Przed chatą stała grupka ludzi rozmawiających po polsku. Wszedł do wnętrza.
Stał w miejscu najbardziej ciemnym.
Izba zapełniała się. Wreszcie przybył Barczewski z Hanką (córką). Janek nie
spuszczał z dziewczyny oczu.

[rita100]

Tymczasem w izbie rozległy sie rozmowy w jezyku polskim, dialogi,
przekonywania. Wtem rozległy sie za oknami wrzaski, krzyki, a od drzwi
rozwścieczone niemieckie głosy.
- Polen heraus ! - zabrzmiało złowrogo.
Do izby wdarło sie kilku męższczyzn z podniesonymi pałkami. Była to nasłana
bojówka, składajaca sie przeważnie z Polaków - Mazurów zaprzedanych Niemcom.
Powstał wielki zgiełk. Płacz i krzyki kobiet przeplatały odgłosy uderzeń pałek.
Nagle spostrzeg jakiegoś draba zmierzającego się pałką w Hankę. Poznał go. Był
to Gałda, zagorzały Niemiec z Burdąga. "A więc to bojówkarze"!
Ruszył naprzód by bronić ukochanej dziewczyny. Ale gdy Gałda uderzył Hankę i
dziewczyna zachwiała sie od ciosu, Janek jak rozwczieczone zwierzę rzucił sie
ku jej obronie.
- Ty zbóju ! - wrzasnął - Precz !
I zawziecie zaczął okładać Gałdę.
- Nie wiedziałem, ześ taka świnia i do nas przychodzisz, i swoich Polaków
bronis - zawołał Gałda poznawszy Janka. - Pocekaj, jesce sie porachujem !-
groził.
Wkrótce wyparto bojówkę z izby. Z podwórza dochodziły jeszcze wyzwiska i
przekleństwa. Izba wyglądała jak pobojowisko.
- Ale gdzie Hanka ?

[rita100]

Hanka zemdlała, zanieśli ją do domu, miała silną gorączkę i majaczyła. Obaj, bo
tak ojciec jak i Janek bardzo sierpieli, obaj bardzo ją kochali.
Wywiązało się zapalenie opon mózgowych.
Hanka wypowiadając slowa
- Ojcze, a gdybym umarła , Janek ci mie ... zastąpi.
Umarła w kilka godzin póżniej.
Janek przeklinał Gałdę i poprzysiągł zemścić się okrutnie.
Odbył się pogrzeb. Barczewski przez łzy popatrzył na mogiłę. Pochował tu dwie
najukochańsze istoty - żonę i córkę.
A Janek inaczej patrzył już na świat. Zrozumiał,że nigdy tak nie będzie
prawdziwym Niemcem, że zawsze będzie tym 'Wasserpolakiem'. Zaczął rozmawiać z
Baraceskim.
- Wiesz, że i ja straciłem wcześnie rodziców - opowiadał Barczewski, -
opiekował się mną stryj, który oddał mnie do gimnazjum w Królewcu. Dbał by mi
było dobrze materialnie, a poza tym wcale się mną nie interesował. Wszedłwszy w
niemieckie otoczenie zapomniałem o swoim pochodzeniu, o mowie ojczystej.
- Tak ? - zdziwił się Janek
- Tak, a swój powrót do polskości zawdzieczam żonie.
I tak zawiązała się współpraca miedzy Barczewskim i Jankiem

[rita100]

Janek dziwił się, że dawniej nie dostrzegał piękna rodzinnego kraju. Teraz
jeżdząc po mazurskiej ziemi zachwycał się jej piekną i bogatą przyrodą,
malowniczymi jeziorami, ktore niby jasne długie wstęgi, przecinając lasy i
pola, płynęly u stóp miasta lub tuliły się zacisznie do wiosek albo tworzyły
jakby małe morza. A jezior tych jest mnóstwo, bo Mazury to kraina jezior o
jasnej, przejrzystej tafli wód, gdzie w pogodne dni igrają swawolne złocite
promienie słońca, błękitne niebo zaś przegląda się w spokojnej toni niby
dziewczę w zwierciadle. W szumie fal zaklęta jakaś tajemnicza melodia.
Jasna toń wód pięknie kontrastuje z zielenią bujnych, zadumanych głęboko lub
zasłuchanych w poszum fal lasu. A przyroda tu tajemnicza, jak dusza mazurskiego
ludu; często smutna, jakby czymś przygnębiona.
W pogodne dni niebo spogląda niezmąconym błękitem, a słońce zda się przemieniać
wszystko w złoto.
Gdy nadejdą dni pochmurne i mgła zwiśnie cięzko nad jeziorami i lasami -
tajemniczość, smutek i przynębienie rozlewają sie wokoło szeroko. Może własnie
w tym należy szukać przyczyny kontrastu w duszy tutejszego ludu - radości i
smutku."
Jan Wszebor

[rita100]

Nastały żniwa
Cała wieś wyległa na pole. Nie brakowalo wesołości i smiechu. Zresztą nic
dziwnego bo przeważnie pracowali mlodzi.
No, ale gdy stara Gąsiorowska przyszła pomagać Ładom, było jeszcze weselej.
Gąsiorowska była to już niemłoda ale zdrowa, silna kobieta, zawsze wesoła,
gadatliwa. Z jej konceptów i róznych opowiadań śmieli się wszyscy. Nie było
chaty, gdzie by nie pracowała, toteż wszędzie czuła się jakby w rodzinie.
Przyjmowano babę nie szczędząc pochlebstw, by jej się nie narazić, bo długi
miała jezyk i nic nie uchodziło jej spojrzeniu.
- Wystacy, by łypneła ślepiami, a juz w lot wselkie tajemnice pojmie - mówiła o
niej Groska.
Posądzano ją, ze ma się za pan brat z diabłami i pono nocami urządza z nimi
uczty. Widziano u niej czarną księgę. Krążyły wieści, ze jest bogata 'boc
diabły wsytkiego jej naznoso', a do pracy chodzi tylko dla pozoru na
prześpiegi. Ukrywano przed nią niemowlęta, nad którymi do czasu chrztu diabeł
ma wielką władzę.

[rita100]

Bano się jej wejśc w drogę, by nie rzuciła przez złość uroku. Nikt nie widział
jej nigdy smutnej. Nie wiedziano, ile ma lat. Gdy pytano:
- Gąsiorowa, ile wej macie lat ? - odpowiadała:
- A juści sósty krzyzyk następuje. - Podobno powtarzała to od dawna.
Każdemu z młodych mówiła 'ty', tylko starym gospodarzom 'wy', a nawet 'waść' -
tym zamożniejszym.
Gdy wieczorem wracali wszyscy z pola, śpiewała na cały głos, a młodzież
wtórowała jej wesoło. Po kolacji lubiła opowiadać i wtedy nikt jej nie potrafił
przegadać. A jak jej dano gorzałki, to brała się do tańca.
Gorzałką nigdy nie wzgardziła, ba , nawet dużo potrafiła jej wypić. Groskę
bardzo poważała, boć ta była kiedyś wielką gospodynią i jadła, wódki nigdy nie
żałowała.
- Wiadomo, to juz pańska rodzina - mówiła do innych - i cłozieka posanuje.

[rita100]

Plon niesiem plon
Jeszcze słońce było wysoko na niebie, kiedy na polu Ładów skoszono i postawiono
żyto w dziesiątki.
Gąsiorowa zanuciła, a wszyscy za nią zaczęli śpiewać:
"Plon niesiem plon'
Również i sąsiad Kordas dwustomorgowy gospodarz, graniczący o miedzę, ukończył
żniwo. Szli więc wszyscy razem z kosami i grabiami przybranymi zielenią i
kwatami, z wieńcami z kłosów, a pieśń ich rozlegała się szeroko i daleko.
Groska wyszła przed dom. Śmiały się jej oczy, gdy słuchała słów kochanej
piosenki.
Po skończonym śpiewaniu młodzi według zwyczaju oblewali się wodą. Było niemało
uciechy, śmiechu , krzyków i pisków broniących się dziewcząt.
- Daj nam Boze docekać przyszłego rocku - rzekła Gąsiorowa.
- Daj Boze - odpowiedziała Groska.
Poczęstunek Ładów był dobry i syty. Groska przyrządziła według własnego
przepisu piwo z jęczmienia. Znalazły sie również gorzałka i mięso. A gdy dobrze
sobie podjedzono i podpito, zabrano się do tańca, bo zeszło się trochę
młodzieży ze wsi. Stało się gwarno i wesoło. Wytańcowywano ogniste polki i
walczyki przy dzwiękach harmonii i skrzypiec.

[tralala33]

"Po skończonym śpiewaniu młodzi według zwyczaju oblewali się wodą. Było niemało
uciechy, śmiechu , krzyków i pisków broniących się dziewcząt."
A na Zielganoc kadykiem sia bzili?

[rita100]

I tak to chyba buło, wodó sia oblewali w ciasie plonu, a kadykiem sia bili na
Zielkanóc. A jutro bandziam na weselu Groska zaprasza.

[rita100]

Wesele siostry Janka z Guciem, z chłopakiem z innej wsi.
Wedle tradycji wesele zaczyna sie w piątek po południu, a kończy się w
niedzielę u pana młodego. Zarzucono częściowo dawne piekne zwyczaje. Gości na
wesele zapraszał dawniej starszy drużba czyli tak zwany proszek; czynił to
konno, przybrany wstęgami, wygłaszając odpowiednią orację, przeproszkę, a w
dniu ślubu dwaj konni drużbowie jechali przed państwem młodym; młodzi, reszta
drużby i swat, zwany rajkiem, jechali na przybranych zielenią i kwaiatami
bryczkach.
Groska dołożyła wszelkich starań, by wyprawić Marcie huczne, piękne weselisko.
"Niech dziewcyna nie odcuje, ze sierota, niech wesele ma jak sie patrzy" -
myślała.
Wielka to była uroczystość u Ładów. Jedzono, pito i tańczono bez wytchnienia.

I tak się życie toczyło na wsi.

[rita100]

Janek pracując z Barczewskim pokonywał wiele dróg. Na drodze spotykał wiele
osób wracających z targu. Wiejskie kobiety w długich, szerokich spódnicach, w
chustach związanych pod brodą, przeważnie bose, dźwigające koszyki z zakupami z
miasta, chłopi w długich ciemnych sukmanach, z butami w rękach lub
przewieszonymi przez plecy, młodzież ubraną przeważnie po miejsku. Tylko
kobiety dźwigały koszyki i tobołki, mężczyźni zaś szli wolno, swobodnie. Taki
na Mazurach zwyczaj. Gdy idzie małżeńska para, a jeśli czynią jakieś zakupy,
niesie je prawie zawsze żona.
---
hehe, chyba nie chciałabym być żoną Mazura. No napewno nie szłabym z nim na
targ )) Dziwny i nieelegancki ten zwyczaj.

[rita100]

Ale Janek ciągle był niespokojny. Coraz częściej myślał o wyjeździe do Polski.
Pojawił się u Barczewskiego i mowi:
- Chcę jechać do Polski.
- Ale chyba nie zaraz.
- No nie, ale chciałbym jak najprędzej.
- Ale jak z paszportem ?
- Własnie o to chodzi. Chciałbym sie poradzić, co robić.
- O, paszportu ci teraz nie wydadzą.
- No to przejde przez granicę. Zawse stont lepsiej, bo jakby mnie złapali, to
do ciotki przyprowadzą.
- Właściwie po co ty tam chcesz jechać ? - pytał Barczewski
- Chce wstompić do polskiego wojska.
- No, ale należy niedługo spodziwewać się końca tej wojny.
- To nic. I tak pojadę.

[rita100]

Po kilku dniach Janek znów spotyka się z Barczewskim.
- Jedź, jeśli chcesz. Ale pamiętaj, powinieneś tam przede wszystkim się uczyć,
aby zyskawszy największe i najwszechstroniejsze wiadomości, tutaj wrócić i
pracować dla swoich - powoada Barczewski.
- O, pragnę tego z całej duszy.
- Otóż pojedziesz do Polski do mojego kolegi szkolnego, Wojciecha Załęskiego.
Ten człowiek , to zlote serce. Najlepiej ci poradzi, co masz robić. Niech cię
Bóg zachowa od wszelkiej złej przygody. Pojedziesz rowerem do Nidzicy. Rower
zostawisz u Budnego, a dalej musisz iść pieszo, najlepiej przez Janów. Załęski
mieszka aż pod Ciechanowem w swym majątku Olszówce.

I tak Janek znalazł się po trudach przekroczenia granicy w Olszówce gdzie
pobierał pierwszą naukę, a następnie skończył studia w Warszawie. Nauczył się
wiele, przeszedł wiele i wrócił w swoje ojczyste strony.
W Burdągu czekał na Janka samochód od Barczewskiego. Mogli już razem jeździć po
okolicach na spotkania.
W Świdrach cała rodzina była uradowana z powrotu Janka. Groska wprawdzie bardzo
się podstarzała ale jak to babuleńce na widok Janeczka oczy świyciły jek
laternie.

[rita100]

Powieść kończy się dobrze. Janek i córka Załęskiego , Krysia biorą slub w
Olszówce, na którym był sam Barczewski.
Barczewski podczas zaręczyn ofiarował im cały swój majątek:
- Przyjaciele, dzieci kochane, ten mój skromny dar. Pragnę, by Janek mógł
wprowadzić żonę na swe gospodarstwo. Kocham go jak syna, ale i Krysia bedzie mi
odtąd najukochańszą córką. Nie odmawiajcie staremu. Jeśli chcecie mi się
wywdzieczyć, pracujcie razem wspólnymi siłami nad polską sprawą na Mazurach.
Rozwijajcie pomyślnie to, w co ja wkładałem całą duszę. Wasze zaślubiny niechaj
będą symbolem połączenia Mazur z Polską.

[rita100]

Samochód brnął po szosie wioząc Krysię i Janka do Burdąga........

Książka kończy się
Szczytno - Berlin
październik 1937

----
A teraz jak myślisz Tralala, kto był tym Jankiem ?
Sam autor ?
I o jakiego Brczewskiego chodzi ?
Tylu ich było i to o różnych poglądach.

[rita100]

Kucharski Jan (1927) - ps. Jan Maxwetl, Jan Wszebor; ur. 03.03.1902
lograjewo.win.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=53
Czyli może być , co to właśnie On zakochał się w córce Barczewskiego, a po
smierci córki Barczewski kochałó go jak syna i wyszkolił. To może być hisroria
Kucharskiego Jana czyli Jana Wszebora.

[tralala33]

Imię ma takie samo jak autor, może coś ze swoich przeżyć wplótł w powieść. A
dlaczego wybrał nazwisko Barczewski dla jednego z bohaterów? Może chciał, żeby
było znane, żeby kojarzyło się z Polakami w Prusach Wschodnich?