Gość: .
IP: *.echostar.pl
02.08.03, 00:35
4 grudnia 1926 roku powstał Obóz Wielkiej Polski, ruch, którego ideologia,
program i działalność miały przełomowe znaczenie dla wykrystalizowania się
doktryny narodowo - radykalnej. Choć zręby polskiego nacjonalizmu powstały
jeszcze w XIX wieku, to jednak jego oblicze ukształtowało się dopiero pod
koniec lat trzydziestych, w dużej mierze dzięki działalności OWP. Powstanie
Obozu Wielkiej Polski było konsekwencją stopniowego odchodzenia od
demoliberalnych iluzji, obecnych wśród starszych działaczy ruchu narodowego i
przyczyniło się do ewolucji polskiej myśli nacjonalistycznej. Zarówno
Dmowski, jak i inni twórcy OWP zdawali sobie sprawę, że czas parlamentarnych
działań powoli odchodzi w przeszłość i staje się reliktem minionej epoki.
Zwycięstwo faszyzmu we Włoszech było impulsem dla powstawania ruchów
narodowo - radykalnych w całej niemal Europie, nic zatem dziwnego, że podobne
tendencje pojawiły się również w Polsce. Jednakże próby utworzenia ruchów,
wzorujących się na doświadczeniach partii faszystowskiej we Włoszech przed
rokiem 1926 spaliły na panewce, czego przykładem były polityczne efemerydy w
rodzaju : Pogotowia Patriotów Polskich, Polskiej Organizacji Faszystowskiej,
czy Zakonu Rycerzy Prawa. Dopiero Obóz Wielkiej Polski stał się organizacją
typu masowego, mogącą poważnie myśleć o przejęciu władzy i gruntownym
przeobrażeniu życia politycznego i gospodarczego w naszym kraju. Powstanie
OWP uwarunkowane było specyficzną sytuacja Polski. Zamach majowy Józefa
Piłsudskiego nie wyeliminował wszechogarniającej anarchii, partyjniactwa,
chaosu i niesprawiedliwości społecznej. Siły popierające przewrót rekrutowały
się z kręgów szeroko rozumianej lewicy. Zamach majowy poparła masoneria i
mniejszości narodowe, którym liberalna polityka narodowościowa Piłsudskiego
bardzo odpowiadała. Jasne więc było, że o żadnym autentycznym przełomie, ani
uzdrowieniu sytuacji politycznej mowy być nie mogło. Do zrealizowania wizji
państwa narodowego, rządzonego przez Polaków i w ich interesie niezbędne
stało się stworzenie masowego ruchu, opartego na bezwzględnej dyscyplinie,
karności i posłuszeństwie oraz hierarchicznych strukturach. Stare,
parlamentarne metody zawiodły - młode pokolenie nacjonalistów polskich nie
miało co do tego żadnych wątpliwości.
Zjazd inauguracyjny Obozu Wielkiej Polski miał miejsce 4 grudnia 1926 roku
w Poznaniu. Uczestniczyli w nim przede wszystkim członkowie Związku Ludowo -
Narodowego, ale również przedstawiciele innych stronnictw nacjonalistycznych.
OWP miał być bowiem strukturą ponadpartyjną, nie angażującą się w bieżące
spory polityczne, lecz formującą przyszłą elitę polskiego nacjonalizmu i
przygotowującą się do przejęcia przez nią władzy w państwie.
Na czele OWP, jako Wielki Oboźny, stanął Roman Dmowski. Naczelnym organem
Obozu była Wielka Rada, będąca organem doradczym. Bieżącą politykę realizował
Wydział Wykonawczy na którego czele stał Aleksander Dębski. Powołany został
również Ruch Młodych OWP, rekrutujący młodsze pokolenie nacjonalistów, który
z czasem uzyskał kluczowe znaczenie w obrębie Obozu i wyznaczał jego
politykę. Przewodniczącym Ruchu Młodych został Zdzisław Stehl, a czołowymi
działaczami byli znani potem z działalności w Obozie Narodowo - Radykalnym
czy Związku Młodych Narodowców : Jan Jodzewicz, Jan Rembieliński, Jan
Zdzitowiecki, Ryszard Piestrzyński, Jan Mosdorf. Odznaką Ruchu Młodych stał
się Miecz Chrobrego (Szczerbiec), zaś pieśnią organizacyjną - Hymn Młodych.
Wprowadzono jednolite umundurowanie oraz powitanie organizacyjne.
Program OWP przedstawiony został w broszurach opracowanych przez : Romana
Dmowskiego ("Zagadnienia Rządu" , "Kościół, Naród i Państwo"), Romana
Rybarskiego ("Polityka i gospodarstwo"), Jerzego Zdziechowskiego ("Polityka
finansowa"), Bohdana Wasiutyńskiego ("Praworządność") oraz Zygmunta
Berezowskiego ("Polityka zagraniczna"). Ruch Młodych wydał własne broszury -
wytyczne w sprawach : żydowskiej, mniejszości słowiańskich i niemieckiej,
zasad polityki gospodarczej. O ile w enuncjacjach programowych starszych
działaczy OWP obecne były jeszcze reminiscencje demo-liberalne, to działacze
Ruchu Młodych stanęli konsekwentnie na gruncie radykalizmu, co było
zapowiedzią stworzenia nowej formacji, jaką stał się później ONR. Ogólnie
rzecz biorąc, program OWP nastawiony był na przeprowadzenie w możliwie
szybkim czasie "rewolucji narodowej" - w postaci siłowego przejęcia władzy i
przeprowadzenia gruntownych reform ustrojowych. Postulowano stworzenie
państwa narodowego, realizującego interesy wyłącznie Narodu Polskiego, nie
zaś wszystkich bez wyjątku obywateli. OWP konsekwentnie walczyło o odżydzenie
życia publicznego - proponowano całkowite wyłączenie Żydów z życia
publicznego. Nowością było stanowisko, w myśl którego przyjęcie chrztu przez
osobę żydowskiego pochodzenia nie zmieniało jej sytuacji prawnej. OWP
zakładało prowadzenie konsekwentnej polityki polonizacyjnej mniejszości
słowiańskich i stopniowe ich włączanie w nurt życia narodowego. Dostrzegano
problem mniejszości niemieckiej i w ogóle kwestię zagrożenia niemieckiego -
formułowano dalekosiężny cel odzyskania rdzennie słowiańskich ziem
zachodnich, obejmujących : Górny i Dolny Śląsk, zachodnią Wielkopolskę i
Pomorze, a także Warmię i Mazury. W sferze gospodarki dostrzec można było
wyraźne stopniowe odchodzenie od liberalizmu. Choć w tej kwestii było widać
rozbieżność stanowisk między poglądami R.Rybarskiego czy J.Zdziechowskiego a
postulatami "młodych", którzy proponowali radykalne reformy społeczne w duchu
korporacyjnym. OWP akcentował konieczność odejścia od demokratyczno -
parlamentarnego modelu rządów, postulując wzmocnienie władzy wykonawczej oraz
wprowadzenie zasad hierarchizmu i elitaryzmu w życiu politycznym.
Obóz Wielkiej Polski był ruchem masowym , liczącym od 250 do 300 tysięcy
członków. Nic więc dziwnego, że stał się realnym zagrożeniem dla reżimu
sanacyjnego. Już w maju 1927 roku aresztowano 15 czołowych działaczy OWP, w
tym Jana Rembielińskiego i Jana Jodzewicza. Wzrost represji wobec członków
OWP nastąpił na początku lat trzydziestych. Od czerwca do października 1932
roku w samej tylko Wielkopolsce odbyło się 150 procesów członków OWP. Władze
stopniowo rozpoczęły rozwiązywać regionalne oddziały Obozu. Ostatecznie, 28
marca 1933 roku, Obóz Wielkiej Polski rozwiązany został w całym kraju z
powodu "działalności kolidującej z kodeksem karnym i nakazami władz
państwowych przez stałe inspirowanie ekscesów i zaburzeń, podsycanie
nienawiści partyjnej i rasowej, urządzanie demonstracji i zgromadzeń z
wyraźnym zamiarem podburzania ludności przeciwko władzom państwowym".