Śląskie kolędy

[madohora]

[madohora]

Pod parasolem

Szlak mnie trafia
Już siódme występują roty
Sala ciągnie mnie
Na plażę choć nie mam ochoty
Pod parasolem siedzi moja Sala
Czy pada deszcz czy słońce blaski śle
A jak australijka ciągle się opala
A potem w wodzie moczy nogi swe
Że każdy się przygląda z dala
Chciałby zobaczyć choć pół ćwierci cala
A sala z boku na bok się przewala
I swoim kultem wodzić ciągle chce
II
Kiedy słońce już
Gdzieś daje nurka za kominy
Sala ciągnie mnie
I robi ciągle ze mnie kpiny
Mówi, że kąpiel dziś jest w domu w modzie
Graty przestawiać każde tu i tam mnie
Ja zmęczony pot kapie po brodzie
Ona nazywa ciągle gbur i cham
Sala pluska się w wodzie
Jak Robinson siedzi na komodzie
Człowiek jest mądry ale już po szkodzie
Chciałem mięć żonę, więc ją teraz mam.

[madohora]

Kolęda bezdomnego

Hej w dzień narodzenia syna jedynego
Zaśpiewam kolędę człeka bezdomnego
Co w barakach żyje, wodę jak piwo piję. Hej kolęda

Baraki warszawskie to dławiąca zmora
Tam ludzie kipują nawet bez doktora
Na łeb ci woda ciecze mój kochany człecze. Hej kolęda, kolęda

Jak się przy sobocie cwaniaki pobiją
Wtrąć się jeno do nich to ci mordę zbiją
Bo jak wleziesz między wrony to kracza jąk i ony. Hej kolęda, kolęda

Choćbyś zechciał rano sobie pospać jeszcze
Wet się wrzask rozlega aż cię biorą dreszcze
To dzieci armia cała o żarcie się dopominała. Hej kolęda, kolęda

Ale co to będzie, kiedy przyjdą mrozy
Lepiej żebyś bracie poszedł spać do kozy
Bo w kozie chociaż walą ale ci napalą. Hej kolęda, kolęda

Magistrat warszawski kpi sobie z tej sprawy
Choć na ścianach grzyby, sufit zielonkawy
Zginiem tak jak wszędzie na zielono będzie. Hej kolęda, kolęda

[madohora]

Kolęda dziada

Był sobie raz dziadek
Taka ci niecnota
Jak mu nic nie dali
To mówił :chołota:
Modlił się żarliwie
Wódke pił uczciwie
Hej kolęda, kolęda
A teraz on ciągle
Forsę już szykuje
Bo się chce zabawić
W święta jak burżuje
Kupił sobie fraka
Z placu Kercelaka
Hej kolęda, kolęda
A ż chciał wyglądać
Jak sam Maksio Linder
Zaraz na Wołówce
Kupił se cylinder
Wyglądał jak hrabia
Który psób obrabia
Hej kolęda, kolęda
Że święta nadchodzą
Więc się dziadek cieszy
Zarobek pospieszny
I już w święta z rana
Wódka jest pijana
Hej kolęda, kolęda

[madohora]

Kolęda policjanta

Wśród nocnej ciszy głos się rozchodzi
Słuchajcie starzy, słuchajcie młodzi
I wesoło zaśpiewajcie kolędę o policjancie
Wciąż się na mieście gimnastykuje
Swoją pałeczką ruch reguluje
I uważa we wszystkie strony
Czy nie idzie kto wstawiony
Ciężką ma służbę, każdy to przyzna
Wdzięczna mu za to będzie ojczyzna
Nie traćmy tedy nadziei on nas obroni od złodziei
We dnie i w nocy
Lecz nieraz sobie człecze narzekasz
Zrobisz coś złego zaraz uciekasz
Jak cię złapie ma gadane aż ci włosy dęba staną od protokołu
Więc strzeż się bracie kiedyś wstawiony
Żebyś nie popadł w te jego szpony
Bowiem zamiast w swojej chacie prześpisz się w komisariacie
Na twardej pryczy
Lecz trudno trza się z losem pogodzić
Gdyż jest pijany to trzeźwo chodzić
Nie wyskakwiać z tramawaju
Bo zapłacisz (o raju!) zaraz złotówkę

[madohora]

Kolęda kucharki

Przybieżeli do kucharki
Strażaki
I legiony z Czerniakowskie
Fetniaki
Każdy o coś prosi
Pięknej panny Zosi
I prosi....i prosi....
A kucharka nie wie
Co się z nią dzieje
Tutaj strażak, tutaj fetniak
Się śmieje
Warząchwi złapała
A nich kążdy drała
Ucieka...ucieka...
Lecz we święta przecież
Sama nie będzie
I legionów z pół kompani
Zasiędzie
I będą śpiewali
Kotlety wybijali
Kolęda, kolęda
A jak się już wszyscy
Ubawią
To kucharkę na koszyku
Zostawią
Bo nasze chłopaki
To klawe wstawiaki
Niech żyją! Niech żyją!

[madohora]

Kolęda eksmitowanego lokatora - jak sto lat temu tak i dzisiaj

Sąsiedzi mili, coście widzieli
Widzieliśmy bezdomnego
Z mieszkania wyrzuconego
Z żoną dziećmi i rzeczami na bruk podwórza
A co zrobił on, że utracił dom
Był bez pracy, więc nie płacił
I mieszkanie przez to stracił
Dzisiaj w bramie śpi i o pracy śni
Na czem z dziećmi spał?
Jakie graty miał?
Łóżki, szafka, stół bez nogi
Do przykrycia koc nie drogi - to meble jego
Czy kto z was słyszał jak długo mieszkał
Mieszkał w bramie rok bez mała
Aż opieka w to wejrzała nasza społeczna

Aż się wierzyć nie chce że to jest kolęda z 1910 roku

[madohora]

Kolęda urzędnika

Jestem goły
Lecz wesoły
Państwowy Funkcjonariusz
Mam rodzinę
Odrobinę
Jak na mnie zbyt liczną już
Czworo dzieci, żonę, matkę
I teściową na dokładkę
Razem ze mną - osiem dusz
Lecz - o rety
Jest niestety
Oprócz duszy ciało też
A to ciało
Jeść by chciało
Jak zwyczajny głodny zwierz
Trza napełnić osiem brzuchów
A tu z forsą bardzo krucho
No i rób człeku co chcesz
Dziś jeno ale
Jednak wcale
Losem nie martw się, nie
Bo odkryłem, wymyśliłem
Sposób na kłopoty swe
Gdy redukcje będą nowe
To usmażę swą teściowę
I pożywim wszyscy się

[madohora]

Wszyscy słuchajcie
I pozór dajcie
Na to co wam będziem śpiewać
I dobrego wam winszować
Na ten przyszły czas
Wszystkim wespół wraz.
Żyjcie szczęśliwie
I też zgodliwie.
Niechaj wam się wszystko rodzi,
Zawsze dobrze się powodzi
Każdego wieku
I tego roku.
Lecz śpiewać darmo,
Bo boli gardło.
Gospodarzu bądź tak dobry,
Dajże nam też grosz choć szczodry
Nie opuszczaj nas,
W ten dzisiejszy czas.
Prze toż w tej dobie
Radzimy tobie:
Pokaż twoją szczodrobliwość.
Kolędnikom dobrotliwość,
Daj nam kolędę,
Niźli odejdziem.
Bo jeźli nie dasz.
Nami pogardzasz,
Nie będziesz miał powodzenia,
Ani w niebie przebywania
Dla twej skąpości
Nieżyczliwości.
Wy gospodynie
Bądźcie tak szczere,
Na korakiel księdzu dajcie
I na preceptora dbajcie,
Bóg to nagrodzi,
Szczęściem wygodzi.
Ślubujemy wam,
Że to dobry pan;
Za to co dacie do dzwonka
Da Klarusi Bóg małżonka
Jeszcze tej zimy,
Lub przede żniwy.
Dziewki, pachołcy
Mali i wielcy
I wy kolędę gotujcie,
Szczodre mi się pokazujcie
Nam tu szkolnikom
I niewolnikom.
Bo my to co dzieil
Przez rok każdy dzień
Za was śpiewamy w kościele
Bo was tam nie chodzi wiele.
By chwalić tego
Boga naszego.
Bo choć przyjdziecie,
To się ciśniecie.
Ze swawolą przychodzicie,
Drzemotami się bawicie,
Chociaż w kościele
Takich jest wiele.
A który stary,
Wspomnij na mary,
Tobie nieba winszujemy,
Bo się dalej iść strojemy
Innym zaśpiewać
I kolędę brać.

[madohora]

DabTegO'ś się poradzila,
iżeś nam co dała.
_V! szakże byś się tego roku
nie by.ta wydała.
Jeśli j':;:Iszcze więcej nam dasz.
TO' się dowiesz i też doznasz,
kogo dostać masz.

[madohora]

Mło.dzieniaszku miły,
Przy dzisiejszej chwili
Zyczymy ci szwarnej żonki,
Nadewszystko miłej.
2. Szwarną i bagatą
A dla cieb?:;: grzeczną;
Jeżeli nam co darujesz,
Będzie użyteczną.
3. Mięsopust nadchodzi,
Zenić ci się godzi;
Jeżeli nam co darujesz,
To. ci się na,d?rodzi.

[madohora]

Skoro przy wieczerzy wilijnej rozpoczęto śpie-
wać kolędy, to śpiewano je przez cały czas godni,
jak to już powyżej powiedziano.
Lecz chłopcom szkolnym za mało było śpiewać
tylko w domu i w kościele. Dawniej chłopcy nie za-
dawalniali się tern, bo czuli w sobie jeszcze chęć i
potrzebę śpiewania kolęd po wszystkich chatkach i
całej wiosce, albowiem śpiewając kult:dy w domu,
dowiedzieli się z nich, jak to dawniej przy Narodze-
niu Zbawiciela pasterze uwijali się pomiędzy sobą
i spieszyli jedna gromada do drugiej z wesołą no-
winą, że się narodził Zbawca świata. Z niektórych
kolęd dowiedzieli się o tern. jaka to wesołość pano-
wała wówczas wśród pastuszków, chcieli więc i
oni w wesołem uniesieniu zwiastować wszystkim
mieszkailcom o wesołej chwili narodzenia się Dzie-
ciątka.
To też już kilka dni przed świętami robili sobIe
z grubszej papy lub z deszczułek skrzynkę, która
miała im służyć jako szopka betleemska. \V niej
ustawili żłóbek z dzieciątkiem, przy którym klęcza--
Poza żłóbkiem stał wół i osieł, przed żłóbkiem klę-
czało kilku pasterzy, choć aby z papieru wyrznię-
tych.
Oblókłszy na wierzchnie swe ubrania białą ko-
szulę i wziąwszy laskę w rękę, wybiegali już w dru-
gie święto Bożego Narodzenia na wieś i od domu
do domu chodząc, śpiewali w każdem mieszkaniu
kolędy o Bożem Narodzeniu. W ten sposób głosili
oni przyjście Zbawiciela na świat, tak jak to wów-
czas byli czynili pasterze Betleemscy.
Niezmierną uciechę sprawiło tymże chłopcom,
gdy za swe zabiegi czyli za śpiewanie otrzymali ja-
ką nagrodę n, p. w drobnych pieniądzach, a zazna-
czyć należy, że dawniej chętniej dawano nagrody
pastuszkom, gdyż osoby starsze tern lepiej przedsta-
wiały sobie pierwszych pasterzy spieszących do
szopki. Patrząc zaś na wesołe śpiewanie malców
przY1pomniały się starym osobom ich własne lata
dziecinne, w których i oni chodzili jako pastuszko-
wie śpiewać kolędy.
Zdarzyło się często, że i starsze osoby przebie-
rały się i chodziły jako pastuszkowie. ",)
Ubierały się osoby takie zwykle w kożuchy
poprzewracane kudłami na zewnątrz, opasywali się
powrosłem, kładli na głowę przewróconą czapkę
baranią i nosząc ze sobą szopkę około lV2 metra
długą, chodzili od chaty do chaty, śpiewając kolę-
dy i przedstawiając przygody pasterzy Betleem-
skich.
Wszedłszy do jakiej chaty do izby, pokładli się
wszyscy na ziemię udawając śpiący..:h pasterzy.
Następnie jeden z nich, który miał p'l"zedstawiać czu-
wającego, zerwawszy się nagle ze snu, budził dru-
gich wołając:
"Wstawajcie szybko i spieszcie się, gdyż dzieje
się coś niezwykłego i jakaś nadzwyczajna jasność
ukazała się nad szopką w Betleem. Aniołowie Uhi-
zują się i zwołują wszystkich, wskazując na szopkę.
Inni aniołowie śpiewają: "Chwała Bogu na wysoko-
?ci, a na ziemi pokój ludziom dobrej woli", Znowu
inni urządzają jakąś anielską niebiańską muzykę!
Wstawajcie więc mili bracia czemprędzej, gdyż mu-
simy się spieszyć do Betleem, aby zobaczyć, co się
tam nowego stało!".
Teraz mniemani śpiący pasterze wstawali po-
woli z ziemi, 'Pytając się ciekawie, co się to też dzi-
wnego dzieje, że ich gwałtem zrywa się ze snu.
Potem wszyscy zwrócili się ku szopce, którą
byli z sobą przynieśli i uklęka wszy przed nią, śpie-
wali różne kolędy.
I Heroda często przedstawiały osoby starsze.
Jednego razu nawet zmarły ks. Szafranek, proboszcz
Bytomski, zawezwał kilku mężczyzn do siebie i po-
lecił im wyuczyć się jakiegoś małego przedstawie-
nia kolędowego, aby mogli przedstawić pasterzy
Betleemskich, co ci mężczyźni też chętnie uczynili.
W Nowy Rok zaprowadził ich ks. Szafranek do
Piekar do ks. Kanonika Picka, aby mu
w ten sposób
złożyć życzenie noworoczne i sprawił mu niespo-
dziankę przez to, że mógł się tenże naocznie przy-
patrzeć przedstawieniu i tern lepiej sobie przedstawić
pasterzy Betleemskich, o których to ewanglja i pie-
śni kościelne tak wiele wspominają.

[madohora]

Suche dni nam jlua; schodzą;
Mięsopusty nadchodzą;
VVszyscy używają,
A o nas nie dbają
we szkole.
2. Głód nalS, ze. szkoły wygnał,
A dl() was nam iść kazał,
Abyście naltll dali
A nie żałowali
kęs mięsa.
3. Alba też kiełbasisko
Dlugte jak pmvrozi'SKo,
AllIbo grosz na piwo,
Ba to nas'ze żniwo
w tym czasie.
4. Komin nam się obalił,
Gosp.adynię prz,ywaHl;
Któż nam będzie wa.rzył,
Albo k'l"epte smarzyJ
Na tyglu.
5. Dajże nam Boże inną
Tak szwarną i zwinną,
J ruk nieboga była,
Co. nam się zabiła,
oj prawda.

[madohora]

Raczże Boże nadgrodzić wam za to
w stokroć tysięcy.
Rzy, konopi, grochu, lnu i 'prosa.
żyta najwięcej.
Jęczmień. owies i wyka
Dla krów, koni i byka.
Kartofli, kapusty.
By był wieprzek tłusty.
To wam życzymy
I odchodzimy.

[madohora]

Kolęda w towarzystwach.
Na końcu należy jeszcze wspomni-:;:,ć o zwyczajach
obchodzenia kolędy w towa'rzy.stwach.
Gdy w roku 1871 zmarły probos.zcz bytomski k?.
Bonczylk ,dla młodzieńców zatłoży? na RozbaJrku przy
Bytomiu Towarzystwo św. Alojzego, które urządzało
pos.iedzenia swe w szkole Rozbarskiej, to też zaTaz
W pierwszym roku odprawił dla członków w tym ?owa-
rzy.stwb kDlędę, która powtarzała się patem już wk-
rocznie przez całe dziesiątki lat.
Gdy później powstawało coraz ta więcej towa-
rzy.stw, to i w tychże urządzano w cz.a1sie Bożego Naro..
dzenia kolędę dla członków. Ponieważ święto Bo.żego
Narodz.:;:nia szczególną radość sJ)'rawia' dzieciom i te już
rok caly na święta te się cieszą, zaprowadzono z cza-
sem w towarzystwach i ten zwy,cz,aJj, że na kolędę przy-
prowaJdzali członkowie także swoje .dzieci, dla których
towarzystwo uchwalalo ki!likadz?:;:.siąt marek na podarki.
Rozdawano więc d:zieciom mniejszem piern?ki, orzechy
i jabłka, a większ,em Z,aJ wypowiedzenie dekilamacH sto-
sowne książki.
Przy kolędzie w towarzystwach po modlitwie i
prz'emowie. kapłana l11ajżY\Wliejszą ,chwilą było, gdy
małe szkorrne dzieci śpiewały kolędy, ByłJto prawdzi-
wie miły i ;prZyjemny widok, gdyż dzieci były nadzbyt
ucies?one, mogąc choć aby !raz w ;roku razem po pol-
sku wyśpiewać się do woli.
Dz-ieciom kolędy, oraz śpi.:;:,wanie i deklamowanie na
ty.chże tak zaimponowało, że często same nagliły ojca
lub matkę, by należąc do jakd,eglO t;owarzystwa, poszli
z nimi na Qbchód kolędowy, gdzie rnógłyby śpiewać i
dekilamow.ać.
- To zaintereslOwanie dzieci do kolęd budziło się i ro-
sto tak, że częst;a, chociaż jeszcze jako dzieci, ddda-
macje same sobie układały.
Jeden dwunastoletni chłopak, kt6ry n-iestety jako
żołnierz zaginął w wojn3 światowej w 22-gim ;roku ży-
oia !Swego, w szkolnYlill swym wieku sam ułożył kilka
takich piosenek

[madohora]

Hej nam hej! Hej nam hej!
Słysze:liśmry tę nowinę,
Ze dziś maÓ:;:. tu kOolędę.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
Czemprędzej się zebraliśmy
I tu do was przybyliśmy.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
Byśmy wam tu zaśpiewali,
Bylebyście nas słuchali.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
Będziem śpiewać o kolędzie,
Którą to obchodzą wszędzie.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
O Chrystusa narodz.:;:.uiu,
- Wszystkich ludzi wybawieniu.
Hej nam hej! Hej mm hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
O pastuszkach, co śpj.ewali,
Ody Zbawcę s,wega witali.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
Na czem Panu prr'zygrywali
I jakie dary oddali.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej mm h:;:J! Hej nam hej!
J ak długo u Pana byli,
Kiedy dl() trzody wrócili.
Hej nam hej! Hej nam hej!

[madohora]

Idzie rok nowy po polu po lesie
I jednym szczęście, drugim troski nIesie.
Stary rok przeszedł i pomyśl sobie
Cóż on nowego przyniósł był tobie!
Może śmierć kogoś z twojej rodziny
Albo też może kogoś urodziny.
Może ci przyniósł jaką chorobę
Lub wielki rachunek w niestosowną dobę.
Albo nieszczęście, nieurodzaj może
Lub może to, że grad wybił twe zboże
Albo czy to, że gdzieś były 'Pożary;
\Vszystko, złe, dobre, przyniósł był rok stary,
Lecz oto minął w krainę wieczności!
,Nowy rok nadpłynął. Czy zwiastun radości?
- Może on poprzednikiem jest nieurodzaju,
- Lub inną jaką klęskę przyniesie dla kraju,
Więc wszyscy ręce dziś do Boga wznośmy
I taką prośbę przed tron jego wznośmy:
"O Boże Ojców naszych, Boże miłosierny,
Wysłuchaj prosby nasze błaga lud Twój wierny
Oddal od nas zło wszelkie nam zagrażające.
Podnieś duchy u wielu już upadające.
Oddal od nas choroby, wojny i pożary,
Jak i inne duchowne i cielesne kary.
Podnieś naszą Ojczyznę,
O to Cię bł2-gamy:
Za nią poniesiem blizny,
Krew naszą oddamy.
Ty Polskę znów wznieść możesz;
Wysłuchaj nas o Boże,
Bo jak Ty nie pomożesz,
Któż nam dopomoże? -

[madohora]

Gdy po wieczerzy zamieciono izbę, a śmieci
wymieciono na podwórze, to wracając spojrzano do
okna, Jeżeli spoglądającemu w momencie spojrze-
nia przedstawiła się trumna, oznaczało to, że w
przyszłym roku ktoś z rodziny tej umrze,
Jeżeli ale w tej prędkości spojrzenia w okno
trumny nie spostrzeżono, to nie obawiano się, by z
rodziny kto zmarł w przyszłym roku.
Inne znowu wyszły po wieczerzy za chałupę i
tam zakrzyknęły apotem słuchały, z której strony
najpierw pies zaszczeka, bo z tej też strony miał
przyjść zaletnik. Krowom dawano chleb z miodem, aby nie do-
stały "na oczy", t. zn. aby "pakośnika nie zarwały".
\\- e wilię kładziono sobie pod talerz lub miskę
pieniądz, bo mniemano, że kto we wilię ma pienią-
dze przy sobie, ten będzie ie też posiadał
w całym roku.

[madohora]

Trzej KrólO'wi,e przyjechali,
Nową gwia,zdę, gdy sp.a<trzali.*-
Wnet wielbłądy siadkali,
Da B:;:ltleem s:ię bra1'i.
2. Gdy przyszli ku miastu temu
Betleem bardzo. zacnemu.
Gdzie ona gwiazda stała,
Stajnię im ukazała.
3. Znaleźli tamw DzieciątkO',
Jezus mały, pacholątko,
Tam w' żłóbeczku leżące
Lichą pościel mające.
4. Gdy z wielbłądów PloschodziIi
Dary Panu swe złożyli:
Złoto, kadz:idła, mirę
Dali jakQ O'fiarę.
5. Przetoż my ws:zyscy na ziemi
Chwalmy Boga również z nimi,
Ze prrzez swe narodzen??
Dał grzechów odpuszczen

[madohora]

Narodził się Syn Boży
nam grzesznym na radość,
Dzieciątkiem się okazał
z nieba posłany gość.
Nigdybyś był nie wyszedł,
Nigdybyś był nie przyszedł
między grzesznych ludzi.
2. Twa to miłość sprawiła
dobrotliwy Boże,
Żeś niebo opuścił sam
położył się w żłobie.
1Viileś nas Ty pocieszył,
Z mocy piekła wybawił.
i wziął znów do siebie.
3. O najświętszy Jezusie
do Ciebie wołamy:
Nad grzesznymi zmiłuj się
niech się nie tułamy.
Po tern tu nędznem życiu
I światowem pobyciu
daj nam mieszkać w niebie.
4, Za to Cię też wielbimy
my naród ubogi
I o łaskę prosimy
Zbawicielu drogi,
Byśmy T obie służyli
Po bożemu tu żyli
i Ciebie kochali.

[madohora]

Wiwat! Wiwat! Będziemy śpiewać!
Trzeba nam się w drogę gotować!
Powiedz bracie
Czy po kacie
co z nami będzie,
Bo. już w czora
Od wieczora
Tęskno nam wszędzie.
2. Mili bracia, trzeba nam szukać.
Dalej w nogi, w palce nie dmuchać.
W błąd nie wpadnę,
Gdy ja zgadnę,
Że się narodził,
Jezus mały,
Godzien chwały,
Bo tam Paweł był.
3. Już to wszyscy w Pawła wejrzeli.
Będziemy cię kosturem bili,
Jak nie powiesz
O tern, co wiesz
O tern Dzieciątku,
O Maryi
O Józefie
O Niemowlątku.
4. Paweł, on się uląkł kostura,
Zobaczył więc, kędy jest dziura.
Jak zobaczył,
Oknem skoczyl
Aż na zagrodę.
Bartek łysy,
Aże dyszy,
Chwyt go za brodę.
5. Braciszkowie! Zaiste ja wiem!
Byłem w nocy
- prawdę wam powiem
- Za granicą,
A tam krzyczą,
Przetom tam skoczył.
Stała szopa,
Przed nią wrota,
Wszystkom zobaczył.
6. Słyszałem tam cieniuśko .płakać;
Kuba, Maciek poczęli skakać.
Dobra nasza,
Pójd'Ź do lasa
A nas nie zganiaj.
Spędzaj w kwpę
Za chałupę
Ale nie "weskaj".
i. Ledwiem uciekł od wesołości,
Byłoć ich tam aniołów dości,
Co śpiewali
I gadali
Ludziom wesele.
Ze się zjawił
l objawił
W ludzkiem Bóg ciele.
8. Dalej bracia, chodźmy do szopy.
UWillmy się, pospieszmy w tropy
Do Bet1eem
Do stajenki,
Odzie wół, oślątko;
Do Józefa
I Panienki
Witać Dzieciątko.

[madohora]

Hej! Co się stalo nie na?dalej!
Pożeń Kuba, pożeń ,dalej!
W Beteleem się świeci, pobie,żmy tam,
Zabierzmy, multanki i dudki tam!
Hej! hej!
2. Hej! Pój.dźcie rychlo, pójdźcie wszyscy,
Na.doszedl już czas najmi1ej.szy.
Tifzeba nam ofiary z sobą zabrać,
By Panu naszemu poklon oddać.
Hej! hej!
3. Hej! Zagraj Kuba, zagraj z chęci
Dzieciąteczku tak jak święci,
W niebie mu śpiev,rają Aniołowie,
A nam przykład dają pastuszkowie
Hej! hej!
4. Hej! Śpi,ewaj Grzesiu, miło będz,ie
Dzieciąteczku przy kalędzie.
Józef zakoleba legusinko,
Ja zagram na skrzypkach cichusinko,
Hej! hej!
5. Hej! Nadmij Pawle twe muHany,
A ty Janie twoje gaj.d
Stach będzie przygrywał na puzonie,
To dziecię uśpimy na tern sianie.
tlej! hej!
6. tlej! Wej'fZyj mile z żłóbka na nas
Dzieciąteczko w ten godny czas.
Raczże wszystkich razem błogosławić,
I po śmierci w niebie nas osadzić.
Hej! hej!

[madohora]

Pójdźcie chłopcy k' nam,
kollędę wam dam,
PO' jabłuszku, pO' orzeszku,
obleczcie się .db kożuszków,
będziemy śpiewać
i kolędować.
2. Już jest zimny mróz:
słychać dziwny głos.
Ptacy w północy śpiewają.
a pasterze w dudki grają;
co tO' rnawego,
niesłY'ChanegO'.
3. W obłokach krasny
Anioł się cieszy,
Ślic:onym głosem wYśpiewuje,
Zbawiemj.e ludziom zwiastuje:
Bóg się narodził,
by ludzi zbawit
LtżY we żłobku,
w stajni' na! sianku,
niema ani zoglóweczka,
ani piękna :p?e[iuoSzeczka;
\\ biedzie złożany
i opuszczony.
5. Nuż pocholęta
I wY książęta
wiemkie, maJe się zbiegajcie,
Dzieciąteczku daTY dajcie,
zobaczcie w chacie,
co który macic:.
6. Jundzio z Pietraszkiem,
Iwan z Honda.szkiem.
piękną k-olebeczkę ziróbcie.
Dziedą'teczku 1Joaia:rujcie;
Hanka pieTzYltlki,
Dora pieluoSz:ld'.
7. Wc.rouko pospiesz
A do laska, bież;
Przynieś ,drzewka nam suchego,
Ogrzać Jezusa malego,
By ni>:;:. czul zimna
I z nim Matuchna.
8. Wmonka bieży,
Już jest w odzieży,
Niesi'e drzewa wiązaneczkę
I maselka ost:leczkę;
Z chęcią to daje
Matce w ofierze.
9. Grz,:;:,górz z dudami,
Ba.rtek z gajd:aIi11i,
Woś pod pachą ma skrzypeczkę,
Jędrek mały fujareczkę;
razem będą g'rać
i pięknie śpiewać.
I tak grali mu,
Dzieciu malemu:
brzęk, brzęk, brzęk, brzęk, tadra, ta dra.
fili, fili, fili, dajda,
hosa., hosa, sa,
Śpiewali bosa.
11. Józef koleba,
Wól, osid dycha;
za'gr:oewają niemowlą?ko,
kras!}:;:., małe ta DzieciątkD,
by nie pł.a,kało.,
z zimy; nie drżała.
12. Ach ty. Kla,reczko,
piękna dzieweczko,
a coś ty tak zaniedbała,
żeś żadll1ych dla.rów nie dała,
p,rędko się pospiesz
i do chatki bież.
13. Masz trzy kureczki,
czterry gąseczki,
ba,ranka. diwa g.ołąbiąltka,
pÓjdą z wami pacholątka:
Tomasz z Kuhic.zkiem.
Szymon z Janicz-kiem.
14. Gdy to słyszała
RozY1fika mala,
Już spk?lszy witać Jezusa,
bo w niej by?a miła. dusza,
spieszy się k' ,niemu,
Panu dobremu.
15. Jewutka złaśna,
tyŚ lekkamyślna,
żeś .sp.ać długo. dziś została,
a P0iSł'Ulchać nas nie chciała,
nie masz miłości,
daznasz więc złości.
Bądź TQbie chwała,
shwa wspaniała,
Chryste nawonarodzony
d la nas ludzi tu złożony.
l "ądfź wiecznie sławiołl,
uy świat był zbawion.

[madohora]

KATOWICE. ULICAMI MIASTA PRZESZŁY TRADYCYJNE GRUPY KOLĘDNIKÓW - Radio Em - 04.01.2020

[madohora]

[madohora]

Kolęda sztubaków

Święta, oj święta - semestr nadchodzi
Dwój na cenzurze belfer sześć spłodził
Opuszczonych godzin kupę
Matka da mi chyba w d...głowę
Z wielkiej rozpaczy
Oj na wagary sobie chodziłem
I pensjonarki słodkie tuliłem
Jedna dwója się upiekła
Lecz promocja mi się wściekła
O rany Julek!
Miałem na lekcje forsę od mamy
A wydałem na młode damy
Na cukierki, na ciasteczka
A raz była i wódeczka
I usteczka też
Lecz raz na słodkiej randce mnie złapał
Jak belfer srogi i potężny papa
Zaprosił mnie na rozmowę
No i dobrze zmył mi głowę
Za me romanse
A przecież sztubak kochać się musi
W jakiejś Kamili, Renie czy Niusi
Musi chodzić z nią na radnku
No i mieć dla fatygantki
Choć trochę forsy.

[madohora]

KOLĘDNICY - Radio Katowice- 02.01.2020

[madohora]

Kolęda oprychów

Dzisiaj w melinie
Dzisiaj w melinie granda się piła
Bo Mańka Klapsztos
Bo Mańska Klapsztos frajera zrobiła
Antoś Felkowi
Słóweczko powi
Od tego słówka zakrwawi główka
Ten tego lu w buzie, a tamten se nózie
Niby frajer wyciąga
Agata Pryszczyk
Agata Pryszczyk Piękna jak brzoskwinia
A Frania Wsuńgo
A Frania Wsuńgo pijana jak świnia
Antoś Felkowi itd...
Alfons trzynasty
Alfons trzynasty pieści se niewiasty
A jedna taka
Aż jedna taka dała mu kopniaka
Granda się bawi
Choć z nosów krwawi
A pod parkanem władza z naganem
Czeka by móc wreszcie
Zamknąć już w areszcie
Całą grandę w sztos pijaną

[madohora]

Kolęda bezdomnego II

Gdym raz w bramie spał wśród nocy
Miałem bardzo sen uroczy
Bo jakby na jawie tak mi się śniło
Że z naszą niedolą już się skończyło

Czym prędzej się poderwałem do magistratu leciałem
Bo mieli bezdomnym dawać mieszkania
Że więcej ie będzie
Po kątach spania

W dalszym ciągu mi się śniło
Że nam wszystkim dobrze było
Że wszyscy pracują, że nie ma już nędzy
Każdy z nas jest syty, nie brak pieniędzy

Że się z głodu nikt nie słania
Własne mamy już mieszkania
Lecz wszystko ma koniec to dobrze znacie
Zbudziłem się rano - w komisariacie/ w komisariacie

[madohora]

Kolęda teściowej

Wśród nocnej ciszy głos się rozchodzi
Teściowa wściekła z drapakiem chodzi
Wszystkich w koło tak klinuje
A na zięcia oczekuje
By go przywitać
Jakże się nie ma złościć i wściekać
Kiedy z wieczerzą musi nań czekać
W dobrej wierze forsy dała
Po sprawunek go wysłała a jego nie ma
Choiny nie ma stół pusty stoi
Teść w kącie siedzi, baby się boi
Żegnając się ode złego
Co chwila łyknie jednego trochę większegp
Wreszcie północ w mieście wybiła
Teściowa zmęczona mocno zasnęła
Teść z tej wielkiej ucieszności
Dobrał się do wódeczności, zdrowo popijał
Oj co się później w mieszkaniu działo
Staremu wałkiem też się dostało
Ale jaka chryja była
Kiedy zięcia policyja pod dom przywiozła
Pokój wyglądał jak śmietnisko
Bo w nim teściowa miała lotnisko
Tam fruwały miski, garnki
Stołki, szklanki, wałki, tarki co tylko było
Dzisiaj teściowa spojrzeć się wstydzi
Oczy podbite, prawie nie widzi
Ale także zięć kochany
Ma też łeb porozbijany z tego lotniska.

[madohora]

Kolęda marynarzy

Hej w Dzień Narodzenia Syna Jedynego
Płyną marynarze do portu Gdyńskiego
Weseli to chłopcy
Przed burzą strach im obcy
Hej kolęda, kolęda
Marzą morskie wilki, gdy staną na gruncie
Będą wnet ich witać Marysie i Kundzie
Każdemu się zachciewa
Z miłości drży i śpiewa
Hej kolęda, kolęda
A gdy się nacieszą pod małą choinką
Kiedy się napieszczą z drogą swą dziewczyną
W dal siną i odmęty
Uniosą ich okręty
Hej kolęda, kolęda

[madohora]

Kolęda bezrobotnych z prowincji

Przybieżeli do Warszawy za pracą
Bo słyszeli, że się inni bogacą
Nabrali rozpędu
Walą do urzędu
Frajery, frajery

Woźnym tylko pracy próżnej nadali
Bo ci na łeb ich ze schodów zrzucali
Nic tu nie wskórali
Więc idą dalej
Frajery, frajery

Do stu fabryk kołatali jak w bęben
Tu zyskali że im dali raz w zęby
Policja ich witała
I wodą oblewała
Frajerów, frajerów

W pośrednictwie ktoś im mowę wywalił
By na złotą mannę z nieba czekali
Zdziwił się naczelnik
Że tacy są czelni
Chcą pracy, chcą pracy!

Radził by do domu zaraz wrócili
Bo w Warszawie już za dużo użyli
A gdy spasą wieprze
Niech się wrócą jeszcze
Z szyneczką na święta!

[madohora]

Pan z nieba i z łona Ojca przychodzi,
Oto się z Maryi dziś Jezus rodzi :
Łaski przynosi, kto o nie prosi,
Odpuszcza grzechy, daje pociechy,
O Panie nasz święty,
Cud niepojęty!
2. Przystąpmy do tronu z swemi prośbami,
Którego oczęta spłynęły łzami,
Niech łaska Boże ! Twoja wspomoże,
Zlituj się Panie ! oddal karanie
Od nas grzesznych ludzi
Gdy trąba wzbudzi!
Pamiętaj na dobroć, co się to stało ,
Żeś przyjął z Maryi nikczemne ciało ,
Panna nosiła, panna powiła,
Grzała pieluszki, czcili pastuszki,
Monarchy witali,
Gdy Cię poznali.
4. A siano i żłobek i bydląt dwoje,
Bawiły pieszczone ciałeczko Twoje
Powieczki łzami, jakby perłami
Przy piersiach lsnęły, ? gdy zatonęły.
Sam robaczek w głodzie,
A świat w wygodzie.
5. O Panie ! Tyś z Ojca, Tyś światło z Boga,
Ubogiś i Twoja matka uboga !
Te czynią kroki, ? Boskie wyroki,
Aby stworzony człowiek, ? korony
Dostąpił przez Ciebie
I mieszkał w Niebie.
6. Wejrzyj o nadziejo ! dawco zbawienia
Na nędznych ubogich, któremu pienia
Oddają zorze, ? ziemia i morze ,
Co tylko czuje, ? kołem się snuje,
Jan jeszcze w żywocie
Znał Cię w istocie.
7: Te same czynimy Tobie i Twemu
Ojcu i Duchowi w Bóstwie równemu
Brzmiące okrzyki ? przez swe języki
Głębokie dzięki ? święty na wieki
Troisty , jedyny ?

[madohora]

Lulajże Jezuniu, moja perełko,
Lulaj ulubione me pieścidełko ;
Lulajże Jezuniu, lulajże lulaj,
A Ty Go Matuniu w płaczu utulaj.
2. Zamknijże znużone płaczem powieczki,
Utulie zemdlone łkaniem usteczki;
Lulajże Jezuniu, lula|że lulaj,
A Ty Go Matuniu, w płaczu utulaj.
3. Dam ja Jezusowi słodkich jagódek.
Pójdę z nim w Mateczki serca ogródek ;
Lulajże Jezuniu , lulajże lulaj,
A Ty Go Matuniu w płaczu utulaj
Dam ja Jezusowi z chlebem masełka,
Włożę ja kukiełkę w Jego jasełka;
Lulajże Jezuniu, lulajże lulaj,
A Ty Go Matuniu, w płaczu utulaj.
5 Lulajże piękniuchny mój Aniołeczku,
Lulajże wdzięczniuchny świata kwiateczku ;
Lulajże Jezuniu, lulajże lulaj,
A Ty Go Matuniu, w płaczu utulaj.
6. Lulajże Różyczko najozdobnicjsza,
Lulajże Lilijko najprzyjemniejsza;
Lulajże Jezuniu, lulajże lulaj,
A Ty Go Matuniu, w płaczu utulaj.
7. Dam ja Ci słodkiego Jezu cukierku,
Rodzenków, migdałów, co mam w pudełku;
Lulajże Jezuniu, lulajże lulaj,
A Ty Go Matuniu, w płaczu utulaj.
8. Lulajże przyjemna oczkom Gwiazdeczko,
Lulaj najśliczniejsze świata Słoneczko ;
Lulajże Jezuniu, lulajże lulaj,
A Ty Go Matuniu, w płaczu utulaj.
9. Dam ja maleńkiemu piękne jabłuszko,
Matuni kochanej dam Mu serduszko;
Lulajże Jezuniu, lulaże lulaj,
A Ty Go Matuniu, w płaczu utulaj.
10. Cyt, cyt, cyt! że zaśnie małe dzieciątko
Patrz, jak to spi niby małe kurczątko
Cyt, cyt, cyt ! ? wszyscy się ztąd zabierajcie,
Mojego dzieciątka nie przebudzajcie; -
Lulajże Jezuniu, lulajże lulaj,
A Ty Go Matuniu, w płaczu utulaj.

[madohora]

Powiedźcie pasterze mili,
Gdzies'cie pod ten czas chodzili ?
Do Betleem sławnego, witać narodzonego
Z Panny czystej Messyjasza, zkąd pociecha rośnie nasza
Ubogich pastuszków na ziemi,
Gdy Boga na oko widziemy.
2. I my byśmy tam bieżeli;
Gdybyśmy drogę wiedzieli;
Idźcie, pokażemy wam, tylko chciejcie wierzyć nam,
Do Betleem prosto bieżcie, ale czyste serce nieście,
Bo ten Pan, czysty sam szanuje,
Takowych, sług nowych przyjmuje.
3. A po czćmźe Go poznamy ?
Gdyż żadnych znaków nie mamy!
W szopie leży powity, wół z osłem pracowity
Parą swoją nań chuchają, i dzieciątko ogrzewają,
Jezusa Chrystusa małego,
Poznali w nim Stwórcę swojego.
4. A cóż mu podarujemy,
Gdy tego Pana znajdziemy?
Ja baranka białego, a ty weźmiesz czarnego,
Z chęcią Jemu darujemy, o łaskę prosić będziemy,
Nędznicy, grzesznicy na ziemi
My, którzy zbawienia pragniemy.
5. Znać nie chcą puścić nikogo,
I Józef patrzy tak srogo,
Strzegąc z Matką Dzieciątka,?co poczniem niebożątka
Bo to tam coś niepodłego, ? zeszło z nieba wysokiego
Na ten świat dla ludzi mizernych,
Leżących w występkach niezmiernych.
6. Patrz Józefie, co czynimy,
Puść tam nas gdzie Cię prosimy,
Do tej szopy bydlęcej ; nie oddalaj nas więcej,
Niech to Dziecię oglądamy, bo od braci tę wieść mamy,
Ze się Król narodził niebieski,
Głos świadczył na Niebie anielski.
7. Stary Józef odpowieda,
Przystąpić do szopy nie da,
Są tam teraz królowie, od wschodu trzej medrcowie,
Dziecięciu dary dawają, Matkę jego pozdrawiają,
Z niziuchnym, miluchnym ukłonem,
W stajence przed żłobkiem", nie tronem.
8. I nam Go także potrzeba,
Gdyż przyszedł dla wszystkich z Nieba,
Pójdźcie więc niebożęta, klęczą przed Nim bydlęta,
Panu społem chwałę dajcie, Imię Jego wysławiajcie,
Ze trzema Królami na ziemi,
Żebyście mogli być zbawieni

[madohora]

1. Narodził się Jezus Chrystus, bądźmy weseli,
Chwałę mu na wysokości nucą Anieli.
Gloria, gloria in excelsis Deo!
2. Na kolana wół i osieł przed nim klękają,
A swoim go Stworzycielem i Panem'znają,
Gloria, gloria in excelsis Deo !
i
3. Pastuszkowie przybiegają na znak im dany,
Cześć oddają i witają Pana nad pany.
Gloria, gloria in excelsis Deo!
i. Trzej królowie z podarunki gdy przyjechali,
Mirę, kadzidło i złoto jemu dawali.
Gloria, gloria in excelsis Deo!
5. I my także chwałę dajmy Dzieciątku temu,
Jako Panu nieba, ziemi, Zbawcy'naszemu.
Gloria, gloria in excelsis Deo!

[madohora]

i. Pastćrze mili, coście widzieli?
Widzieliśmy maleńkiego, Jezusa narodzonego,
Syna Boskiego.
i. Co za pałac miał? gdzie gospodą stał?
Szopa bydłu przyzwoita I to jeszcze źle pokryta
Pałacem była
5. Jakie łóżeczko, ma Paniąteczko?
Marmur twardy, żłób kamienny,
Na tém depozy zbawienny
Spoczywał łożu.
4. Co za obicie, miało to dziecię?
Wisząc z pod strzech pajęczyna, Boga i Maryi Syna
Obiciem była.
5 W jakiej odzieży Pan nieba leży?
Za purpurę, perły drogie, Ustroiła Go w ubogie
Pieluszki nędza.
6. Czyli w wygodach, czy spał w swobodach?
Na barłogu, ostrém sianie, delikatne spało Panie,
A nie w łabędziach.
7. Co za bankiety, co miał za wety?
Piersi niewinnej Panienki,
Nad kanar słodsze maleńki
Kosztował Jezus.
8. Kto assystował, kto Go pilnował?
Wól i osieł przyklękali, Parą go swą zagrzewali,
Dworzanie Jego.
9. Cóż więcej było darować miło ?
Serca własneśmy oddali, A odchodząc poklękali,
Czołem Mu bili.

[madohora]

1. Bóg się rodzi, moc truchleje,
Pan niebiosów obnażony,
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice nieskończony,
Wgardzony, okryty chwałą,
Śmiertelny, Król nad królami,
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.
2. Cóż masz Niebo nad ziemiany ?
Bóg porzucił szczęście twoje,
Wszedł między lud ukochany,
Dzieląc z nim trudy i znoje,
Nie mało cierpiał, nie mało ,
Żeśmy byli winni sami,
A Słowo Ciałem się się stało
I mieszkało między nami.
3. W nędznej szopie urodzony,
Żłób mu za kolebkę dano,
Cóż jesl czém był otoczony?
Bydło, pasterze i siano,
Ubodzy, was to spotkało ,
Witać Go przed bogaczami,
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami
4. Potem królowie widziani,
Cisną się między prostotą,
Niosąc dary Panu w dani,
Myrrhe , kadzidło i złoto ,
Bóstwo to razem zmieszało,
Z wieśniaczemi ofiarami,
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.
5. Podnieś' rękę Boże Dziecię
Błogosław ojczyznę miłą,
W dobrych radach w dobrym bycie,
Wspieraj jé"j siłę swą siłą,
Dóm nasz i majętność całą,
I twoje wioski z miastami,
A Słowo Ciałem sie stało
I mieszkało między nami.

[madohora]

4. Bóg się rodzi, gwiazda wschodzi, Trzej Królowie
od Wschodu,
Tu z darami, ofiarami, każdy swego narodu,
Do Betleem, gdzie złożony,
Z Panny Chrystus narodzony,
Idą z licznemi dary.
2. Murzynowie Arabowie, z Tarsu są to królowie ,
Nauczeni, oświeceni, święci trzej Monarchowie,
Przez Proroka Balaama,
To potwierdza gwiazda sama,
Spieszą z dworem do szopy.
3. Nie leniwi, lecz skwapliwi, swoje kraje rzucają,
A w te strony swe korony, Panu z serca składają,
Jeruzalem nawiedzając,
1 Heroda się pytając,
Gdzie Król Chrystus narodzon?
4. Herod wita, królów, pyta : Co to za Król na świecie ?
Obiecany i przysłany, w którym Judzkim powiecie?
(lo przed wieki już Prorocy,
O niebieskiej Jego mocy,
Piszą z Ducha Świętego ?
5. Nawiedziwszy, pozdrowiwszy, Jeruzalem żegnają,
A bez zwłoki, spieszne kroki do szopki się zwracają,
Melchior i z Baltazarem,
Kasper z znacznym złota darem,
Do Betleem przychodzą.
5. Lubo w żłobie, jednak sobie Dziecię Boga szacują,
Otworzywszy, skarb złożywszy, wonność, mirrę darują
I w najczystsze Marji ręce,
Matce Bożej swej Panience,
Wdzięczne dary złożyli.
7. Złoto Pana, a kapłana kadzidło oznaczało,
Mirra smakiem, męki znakiem w tych darach wyrażało
,
Co królowie gdy oddali,
Pana w żłobku pożegnali,
Boga Matkę Maryą.
8. Wiec my dary, serc ofiary, dajmy Panu z królami,
Miłość w złocie, wonie w cnocie, mirrę gorzką
z trudami,
Prosząc Pana zrodzonego ,
Boga w żłobku złożonego,
By nas niebem darował.

[madohora]

i. Śliczna Panienka Jezusa zrodziła,
W stajni powiwszy, siankiem Go okryła.
0 siano, siano, siano, jak lilija ,
Na którem kładzie Jezusa Marya.
2. Czemuż litości, nie masz Panno droga,
Żeś w liche siano uwinęła Boga.
O siano, siano, siano kwiecie drogi,
Że się na tobie kładzie Pan ubogi.
3. Dziwna na świecie stała się odmiana,
Że Nazareński kwiat rzucon do siana.
0 siano, siano, co to w tobie było,
Żeś będąc siano , w kwiat się obróciło.
4. Lecz to dziwniejsza, że Pan ogniem bywszy,
W siano się ukrył, siana nie spaliwszy.
0 siano , siano, czemuż nie gorejesz,
Czemu przynajmniej Pana nie zagrzejesz?
5 Już to nie w cierniu jest kwiat lilijowy,
Lecz z siana wyrósł przez grzech Adamowy,
0 siano, siano, o błogosławione,
Na którem Jezus, Dziecię jest złożone.
6. Szczęśliwa łąko, któraś temu sianu
Stać się kazała na pościółkę Panu.
0 siano, siano, wszystek kwiat różany,
Przechodzisz dzisiaj narcyz, tulipany.
7. Szczęśliwa kosa , co to siano ścięła,
Bo Jezusowi za złoto stanęła.
0 siano, siano, zapach w tobie drogi,
Którym przechodzisz na świecie kwiat mnogi.
8. Szczęśliwe ręce te zaprawdę były,
Co dla Jezusa to siano kosiły.
0 siano, siano, godneźeś to było,
By się na tobie Bóstwo położyło.
9. Przeklął był ludzkie Bóg dla grzechów plemię,
Leżąc na sianie, dziś poświęca ziemię.
0 siano, siano, gdy piastujesz Boga,
Nam się przez ciebie ściele w Niebo droga.
10. Dobrze rzekł Dawid ukoronowany,
I że do bydląt człowiek przyrównany.
O siano siano, coś ty narobiło,
Żeś Boga między bydlęta złożyło!
H. Wynijdź królestwo światowe do Pana,
Patrz, jak twój leży Król na wiązce siana.
O siano, siano, królewskie bławaty
Przechodzisz w cenie, świata majestaty.
12. Wynijdź już książę z złotego pokoja,
Niech Go okryje siankiem ręka twoja.
O siano, siano, o nie przepłacone,
Godne, byś było w raju położone.
13. Złóżcie na sianie berła i korony,
Panu małemu każdy z swojej strony.
O siano, siano, mój klejnocie drogi,
Gdy się na tobie kładzie Pan ubogi
14. Nietylko starzy kwapcie się do Pana,
Ale i młodzi pośpieszcie do siana.
O siano, siano, tak sobie śpiewajcie ,
Pana Jezusa siankiem okrywajcie.
15. Nie bądźcież gorsi nad osła gnuśnego,
Który na sianie poznał Pana swego.
O siano, siano , daj się wziąść każdemu,
Niech cię zaniosę Jezusowi memu.
16. W ostatku i my, pójdźmy też do Pana ,
A po kolędzie weźmy wiązkę siana.
O siano, siano, przyjmij od nas Panie,
A nam za siano daj w Niebie mieszkanie.
17. Abyśmy z Tobą tam na wieki byli,
Ciebie z świętymi społecznie chwalili.
Wszak na toś w siano raczył się uwinąć,
By człowiek grzeszny mógł nieba nie minąć

[madohora]

K o l e n d a
na dobranoc Dzieciątkowi Jezus.
Usnąłeś Jezu na Maryi tonie
I my Cię takie już pożegnamy,
Twojej się wszyscy oddając obronie,
Do pracy naszej wesoło wracamy.
Ciebie żegnamy o Niepokalana
Panno , coś światu Jezusa wydala
Tyś odtąd matką nam ukochaną ,
I Opiekunką naszą została.
Żegnamy Ciebie starcze, co przy żłobie
Strzeiesz Maryi, Jezusa małego,
Święty Józefie w każdej życia dobie
Chciejże być stróżem i serca naszego
Sercem dziecinnćm Jezu Ćig zegnamy,
Bośmy się z Tobą dzisiaj dziećmi stali
Choć się od żłobku Twego oddalamy, ? i
Daj byśmy sercem przy Tobie zostali.
Wszakże twojémi my towarzyszami,
Żyć i umierać chcemy dla Twej chwały,
Jeżeli tyłko Ty zostaniesz z nami
Nic nie przemoże przeciw nam świat cały

[madohora]

Kolenda Szewca

Hej w Dzień Narodzenia Dzieciątka Małego
Zaśpiewam kolędę szewca warszawskiego
Co skóry żałował
Tekturę pakował hej kolęda, kolęda
Znałem raz majsterka wielkiego wstawiaka
Co robił karierę na placu Karcelaka
A że wciąż pchał tekturę
Zerżnęli mu skórę, hej kolęda, kolęda
Jak go raz złapali mój ty miły Boże
To go tak naleli, że chodzić nie może
Mówi teraz wszędzie
Że tak robić nie będzie, hej kolęda, kolęa
Lepiej mocne buty ze skóry budować
Niż dostać po gębie i potem chorować
Niech każdy z was pamięta
Że nadchodzą święta, hej kolęda, kolęda!

[madohora]

Kolenda zecera (kolęda z okresu I wojny światowej)

Smutna dziś kolenda zecera biednego
Niema na mięsiwo ani na "jednego"
Bo te pryncypały forsy mało dały
Żeby im wystarczyło
Lecz cóż biedny człowiek ma dziś do gadania
Kiedy tylu ludzi bez roboty gania
Jak mu się postawi to go wnet odprawi
I na bruku zostania
Wiec chociaż niema lecz cichutko siedzi
Gdyż boi się jego przykrej odpowiedzi
A pryncypał chodzi, nic go nie obchodzi
Tylko własny brzuszyna

[madohora]

Kolęda szofera

W radzie leży, któż uwierzy
Że samochód defekt miał
Krew się reje z kilku ciał
Nim na niebie błysła gwiazda
Kawalerska prysła jazda
[size=10]********[/color]Bo karambol wnet się stał!
Zamiast wozu naoliwił
Siebie szofer, że aż fe
Wszystko było by w porządku
Gdyby jedną albo dwie
Lecz butelek pięć wysączył
I już szóstej nie dokończył
********Kierownicę trzymał źle
Cieszył się na myśl o święcie
I na dobry liczył zysk
W drzewo wyrżnął na zakręcie
Pierwszy frunął sam na pysk
Wywaliwszy wszystkich w błoto
Auto na szmelc pogruchotał
********Teraz sprawę będzie miał!

[madohora]

Kolenda panny do wszystkiego

Hej w Dzień Narodzenia panna do wszystkiego,
Która miała miejsce u państwa bogatego
Sprzątała noc i dzień
Przez calutki tydzień
Hej koledna, kolenda
Wytrzepany dywan i poduszka
Wyparzony z pluskiew zrąb każdego łóżka
I choć mdleją nogi
Świecą się podłogi
Hej kolenda, kolenda
Pani ją poklepuje, a znów ruga pani
Panicz ciągle szczypie, przytem okiem mruga
Lecz grać będzie gamę
Dostała starą piżamę
Hej kolenda, kolenda

[madohora]

Kolenda golobrody

Wśród nocnej ciszy, świat spowiły mgły
Fryzjer w rezurze jeszcze strzyże łby
Goli karki, goli brody
Brakło już kolońskiej wody
I weżetalu i weżetalu
Klientek masa, klientów wiele
Zbiegli się wszyscy jak na wesele
Już się pendzle postrzępiły
Brzytwy całkiem potępiły
Od tej roboty, od tej roboty
Za każdy zabieg ci bez różnicy
Pięćdziesiąt procent drożej dziś liczy
Niby paskarz zdziera skórę
Gdy ma dużą konjukturę
Nasz golibroda, nasz golibroda
A gdy skończy się świąteczna praca
Choć z przemęczenia krzyż sobie maca
Rękę weźmie na opaskę
Fest zaleje się na gwiazdkę
Z wielkiej radości, z wielkiej radości

[madohora]

Kolenda Gospodarza

Wśród lokatorów popłoch się rodzi
Gospodarz wściekły po sądach chodzi
Nie chce nikogo żałować
Tylko z mieszkań eksmitować na Nowy Roczek
Nie zważa na to że bezrobocie
Że będą z dziećmi mieszkać na słocie
Wyzuty z serca, z sumienia
W Dzień Bożego Narodzenia sam będzie syty
Lecz kiedy zabrzmi wigilijny śpiew
W sercach bezdomnych wzbudzi żal i gniew
Którzy głodni w bramie domu
Płakać będą po kryjomu z wielkiej żałości
Więc cni panowie i gospodarze
Nie czyńcie tego co Bóg nie każe
Niechaj w święta Narodzenia
Nikt bez dachu pożywienia z biednych nie będzie

[madohora]

Kolenda pijaka

W bramie leży, któż pobieży
Pijaczynę ratować
Denaturkę, politurkę
Biedak musi kupować
Wódka ciągle jest za droga
Więc się zalał tam la Boga
Zatruł się skażoniakiem
Zmokł jak kura, nos jak burak
Do rynsztoka się zwali
Straci oczy i zamroczy
We łbie mi się jak w balji
Nie pij denaturatu ale
Gdy na wódkęnie masz wcale
Magistracką wodę chlaj!

[madohora]

Koledna magistracka

Magistrat warszawski ma porządek stary
Wylewa ulice, psuje trotuary
Choć ludzie giną z nędzy, nie brak mu pieniędzy
Hej kolęda, kolęda
Z kin, knajp, dansingów ma on forsy dosyć
Ludek nasz wesoły, nie trzeba go prosić
Lecz gdy trza dać na szkoły narzeka że jest goły
Hej kolęda, kolęda
Bezrobotnych rzesze jeszcze się tułają
Z mieszkań choć ochrona również wyrzucają
Co to się dziać będzie, kiedy zima przyjdzie
Hej kolęda, kolęda

[madohora]

Koledna rzeźnika

Wśród nocnej ciszy
Głos się rozchodzi
Czy tak się robić
Na Święta godzi
Kiedy rzeźnik miast z świniny
Narobił kiełbas z koniny
A kiszek z bułki
W Noc Wigilijną
Gdy człek podpije
Potem się w kurczach
Boleściach wije
Gdy zagrychę zje czasami
Od rzeźnika z trychninami
Wnet biedak kona
Ze złości wtedy
Trzęsie nas febra
Chcesz rzeźnikowi
Połamać żebra
Albo pogruchotać schaby
I po krzyżu dać mu aby
Sam nie był świnia

[madohora]

Koledna pilotów

W tej kolędzie co dziś będzie niech każdy się cieszy
Dzielny lotnik do rodzinny na opłatek śpieszy
Nie straszna mu burza leci orła lotem
By słońce zaświeciło Polsce sławy złotem

Chociaż wrodzy na nas dybią i grożą nam krwawo
Lecz ufajmy, że zwycięstwo czeka na nas sławą
Nie straszna nam groźba bojaźni nie znamy
Wystaszym go z granic własnymi skrzydłami

Słońce wschodzi, Bóg się rodzi, anieli śpiewają
Wrogie chmury ich śpiewanie wokół rozpędzają
W jedności i zgodzie wytrwale pracujmy
Gdy będzie potrzeba swej krwi nie żałjmy

Więc wesoło zaśpiewajmy dzieciątku małemu
W Wolnej Polsce na pamiątkę dziś urodzonemu
Niech z żłobka swojego Polsce błogosławi
A w razie potrzeby za nami się wstawi

[madohora]

Z Aniołami śpiewajmy:
Chwała Bogu na wysokości!

[madohora]

38
1. Posłuchaj dzieweczko
Co kolędujemy.
Jak tobie uprzejmie
Szczęścia winszujemy.
Żebyś dostała miłego,
Bogatego i szwarnego
Na ten przyszły czas.
2. Więc podług możności
Pokaż nam się szczodrą.
Będziem1 cię wychwalać,
Żeś grzeczną i dobrą,
Żeś jest mądrą i ochotną
Szwarną, piękną i robotną,
Tak cię schwalimy.
3. Gdy nam co darujesz
Za kolędowanie,
Czeski albo więcej
Za nasze śpiewanie,
Nie będzie żadna twa szkoda,
Bo ci stanie się nagroda
Gdy się wnet wydas

[madohora]

Jeżeli dziewczyna z nieśmiałości albo z obawy,
by obecni z niej nie szydzili, opowiadając, że chce
się wydać, bo już i ministrantów przepłaca, aby ją
chwalili i dobrze życzyli, ministrantom nic niedała,
to oni nie darowali jej tego, lecz odpłacili jej się
śpiewając jak następuje:

[madohora]

Za kolędę niech cię żegna
Bóg „chaśniaczku“ miły,
Któryś nam dał za śpiewanie
według twojej siły.
Abyś dostał szwarna.
Piękną gospodarną,
na t,en Nowy Rok

[madohora]

To też już kilka dni przed świętami robili sobie
z grubszej papy lub z deszczułek skrzynkę, która
miała im służyć jako szopka betleemska. W niej
ustawili żłóbek z dzieciątkiem, przy którym klęcz44
ła Matka Boska z opiekunem swym św. Józefem.
Poza żłóbkiem stał wół i osiel, przed żłóbkiem klę
czało kilku pasterzy, choć aby z papieru wyrżniętych
Oblókłszy na wierzchnie swe ubrania białą ko
szulę i wziąwszy laskę w rękę, wybiegali już w dru
gie święto Bożego Narodzenia na wieś i od domu
do domu chodząc, śpiewali w każdem mieszkaniu
kolędy o Bożem Narodzeniu. W ten sposób głosili
oni przyjście Zbawiciela na świat, tak jak to wów
czas byli czynili pasterze Betleemscy.
Niezmierną uciechę sprawiło tymże chłopcom,
gdy za swe zabiegi czyli za śpiewanie otrzymali ja
ką nagrodę n. p. w drobnych pieniądzach, a zazna
czyć należy, że dawniej chętniej dawano nagrody
pastuszkom, gdyż osoby starsze tern lepiej przedsta- „
wiały sobie pierwszych pasterzy spieszących do
szopki. Patrząc zaś na wesołe śpiewanie malców
przypomniały się starym osobom ich własne lata
dziecinne, w których i oni chodzili jako pastuszko
wie śpiewać kolędy.
Zdarzyło się często, że i starsze osoby przebie
rały się i chodziły jako pastuszkowie.")
Ubierały się osoby takie zwykle w kożuchy
poprzewracane kudłami na zewnątrz, opasywali się
powrósłem, kładli na głowę przewróconą czapkę
baranią i nosząc ze sobą szopkę około IV2 metra
długą, chodzili od chaty do chaty, śpiewając kolędy i przedstawiając przygody pasterzy Betleem-
skich.
Wszedłszy do jakiej chaty do izby, pokładli się
wszyscy na ziemię udawając śpiących pasterzy.
Następnie jeden z nich, który miał przedstawiać czu
wającego, zerwawszy się nagle ze snu, budził dru
gich wołając:
„Wstawajcie szybko i spieszcie się, gdyż dzieje
się coś niezwykłego i jakaś nadzwyczajna jasność
ukazała się nad szopką w Betleem. Aniołowie uka
zują się i zwołują wszystkich, wskazując na szopkę.
Inni aniołowie śpiewają: „Chwała Bogu na wysoko
ści, a na ziemi pokój ludziom dobrej woli“. Znowu
inni urządzają jakąś anielską niebiańską muzykę!
Wstawajcie więc mili bracia czemprędzej, gdyż mu
simy się spieszyć do Betleem, aby zobaczyć, co się
tam nowego stało!“.
Teraz mniemani śpiący pasterze wstawali po
woli z ziemi, pytając się ciekawie, co się to też dzi
wnego dzieje, że ich gwałtem zrywa się ze snu.
Potem wszyscy zwrócili się ku szopce, którą
byli z sobą przynieśli i uklękawszy przed nią, śpie
wali różne kolędy.
I Heroda często przedstawiały osoby starsze.
Jednego razu nawet zmarły ks. Szaf ranek, proboszcz
Bytomski, zawezwał kilku mężczyzn do siebie i po
lecił im wyuczyć się jakiegoś małego przedstawie
nia kolędowego, aby mogli przedstawić pasterzy
Betleemskich, co ci mężczyźni też chętnie uczynili.
W Nowy Rok zaprowadził ich ks. Szafranek do
Piekar do ks. Kanonika Ficka, aby mu w ten sposób
złożyć życzenie noworoczne i sprawił mu nies46
dziankę przez to, że mógł się tenże naocznie przy
patrzeć przedstawieniu i tem lepiej sobie przedstawić
pasterzy Betleemskich, o których to ewanglja i pie
śni kościelne tak wiele wspominają

[madohora]

48
1. Suche dni nam już schodzą;
Mięsopusty nadchodzą ;
Wszyscy używają,
A o nas nie dbają
we szkole.
2. Głód nais z© szkoły wygnał,
A do was, nam iść kazał,
Abyście nam dali
A nie żałowali
kęs mięsa.
3. Albo też kiełbasisko
Długie jak powrozisko,
Albo grosz na piwo,
Bo to> nasze żniwo
w tym czasie.
4. Komin nam się obalił,
Gospodynię przywalił;
Któż nam będzie warzył,
Albo krepie smarzył
Na tyglu.
5. Daj że nam Boże mną
Tak szwarną i zwinną,
Jak nieboga była.
Co nam się zabiła,
oj prawda

[madohora]

Zostańcie z Bogiem, bo już idziemy.
Gdy nam co dacie, to znów , rzyjdziemy
Na rok drugi tu z pewnością
Zaśpiewać znów z wesołością
Wam tu na kolędę.
W żartach zaśpiewano też czasem jak następuje :
Zostańcie z Bogiem, bo już idziemy.
Jak nam nie dacie, to wam weźniemy.
Garnki miski potłuczemy,
Jeno jeden zostawimy,
W którym żur warzycie.

[madohora]

My też pastuszkowie,
By jacy królowie
na wozie, na wozie;
Jedziemy z kapelą
Niech nas rozweselą
na mrozie, na mrozie.
Jedziemy wam tu kolędować,
Wszystkiego, co dobre winszować,
My biedni pastuszkowie.
Wprzód panu D . . . . ł
Jako prezesowi
wszyscy winszujemy.
Zdrowia, wszego szczęścia
I błogosławieństwa
życzymy życzymy,
By mu się dobrze powodziło,
Szczęście w domu jego bawiło
na zawsze, na zawsze.
3. A jako drugimu
Tu panu W........... u
społem winszujemy;
Wszego powodzenia
I dobrego' mienia
życzymy, życzymy,
By szczęście go nie omijało,
Lecz w dom jego wewędrowało,
Błogosławieństwo Boże.
4. Bibliotekarzowi
I kasjerowi
razem winszujemy,
Panu S .... u
I P................. u
długo żyć życzymy.
Szczęścia zdrowia także ławnikom
ł wszystkim towarzystwa członkom
życzymy, życzymy

[madohora]

Wszyscy słuchajcie
I pozór dajcie
Na to, co wam będziem śpiewać
I dobrego wam winszować
Na ten przyszły czas,
Wszystkim wespół wraz.
. Przewielebnemu
Najzacniejszemu
Wprzód winszujem Proboszczowi
I to księdzu ......................
Zdrowia i szczęścia,
Błogosławieństwa.
3. Jako drugiemu
Panu ......................
Życzym’ szczęścia wszelakiego,
Błogosławieństwa Bożego
Na ten przyszły czas,
Wszyscy wespół wraz.
4. I lekarzowi
Panu ....................i
Też życzymy powodzenia,
Zdrowia, życzeń wypełnienia,
Szczęścia dla niego,
Tu i wiecznego.
5. Tego samego
Szczęścia wszelkiego
Życzym’ Panu......................
I Panu.........................
Szczęścia wiecznego
I niebieskiego.
6. Pan Doktór .............. ski
W szczęściu radości
Niechaj całe sto lat żyje,
Dobrem zdrowiem się raduje
Teraz i zawsze,
Teraz i zawsze.
Obaj ławnicy
Razem z kasjerem
Niechaj wciąż o kasę dbają,
Pieniędzy w niej przysparzają,
Niech im się wiedzie,
W domu i wszędzie.
8. Wreszcie nam wszystkim
Dziś tu obecnym
Życzym zdrowia wesołego.
Potem1 życia niebieskiego
U Boga w niebie,
U Boga w niebie.

[madohora]

NOWY ROK.
Idzie rok nowy po polu po lesie
I jednym szczęście, drugim troski niesie.
Stary rok przeszedł i pomyśl sobie
Cóż on nowego przyniósł był tobie!
Może śmierć kogoś z twojej rodziny
Albo też może kogoś urodziny.
Może ci przyniósł jaką chorobę
Lub wielki rachunek w niestosowną dobę.
Albo nieszczęście, nieurodzaj może
Lub może to, że grad wybił twe zboże
Albo czy to, że gdzieś były pożary;
Wszystko, złe, dobre, przyniósł był rok stary,
Lecz oto minął w krainę wieczności!
Nowy rok nadpłynął. Czy zwiastun radości? —
Może on poprzednikiem jest nieurodzaju, —
Lub inną jaką klęskę przyniesie dla kraju.
Więc wszyscy ręce dziś do Boga wznośmy
1 taką prośbę przed tron jego wznośmy:
„O Boże Ojców naszych, Boże miłosierny,
Wysłuchaj prośby nasze błaga lud Twój wierny
Oddal od nas zło wszelkie nam zagrażające.
Podnieś duchy u wielu już upadające.
Oddal od nas choroby, wojny i pożary,
lak i inne duchowne i cielesne kary.
Podnieś naszą Ojczyznę,
O to Cię błagamy :
Za nią poniesiem blizny,
Krew naszą oddamy.
Ty Polskę znów wznieść możesz;
Wysłuchaj nas o Boże.
Bo jak Ty nie pomożesz,
Któż nam dopomoże?

[madohora]

Gdy powyższą kolędę odśpiewano, prowadził drugi
z obecnych gromadę przed mny dom do swej narzeczo
nej i tam przed jej oknem odśpiewali znowu wszyscy)
razem powyższą kolędę. Po odśpiewaniu znowu trzeci
z gromady prowadził wszystkich przed dom swej na
rzeczonej i tak szło dalej.
Kiedy już Każdy z obecnych narzeczonej swej z całą
gromadą kołędę zaśpiewał, wtenczas wszyscy wrócili
napowrót, dlo karczmy i tam, jeszcze czas jakiś zaba
wili, poczem wrócili do swych domow.
Zaś w następna niedzielę, lub też w Nowy Rok po
szedł każdy z śpiewających młodzieńców do swej ko
chanki po kolędę, którą to sobie w dzień św. Szczepana
owem śpiewaniem był zamówił.
eżeli dziewczyna sprzyjała temu, 'który jej w dzień
św. Szczepana pod oknem kolędował, a teraz przybył
po kolędę, to wtenczas w upominku jako kolędę czyli
jako zadatek, że go sobie życzyła częściej w domu
swym widzieć a również na znak, że rodzice na to się
zgadzają, dawała kolędnikowi czapkę baranią, chustkę
jedwabną na kark lub też coś podobnego.
Młodzieniec zaś upominkiem takim ośmielony, u-
siadł sobie na krześle i przez dłuższy czas z rodzicami
dziewczyny rozmawiał, którzy go wypytywali, ile lat ma
życia, kiedy się to myśli żenić, jak tam z jego gospo
darstwem idzie i t. d.
Był to początek jego znajomości z dziewczyną, do
której potem częściej, nieomal każdą niedzielę chodził
tak długo, aż się to skończyło z weselem.
Jeśli zaś dziewczyna była niechętną temu, który jej
kolędował, więc nie sprzyjała mu, (a może i jej rodzice
tak nakazali) i nie życzyła go sobie więcej widzieć w
swym domu, to wtenczas takiego zbywała pi; mikiem
albo wieńcem z grochowin. To też młodzieniec, który
widział, że dziewczyna wynosi mu piernik, wiedząc co to
znaczy, czemprędzej z pokoju się wynosił, rozumiejąc,
że mu tu me radzi.
Następująca kolęda pochodzi z Rozbarku w powie
cie bytomskim. Tekst i melodia odmieniają się nieco
od kolędj poprzedniej.
Gospodarz, który tą kolędę śpiewał, oświadczył, że
za jego lat młodych istniał powyżej opisany zwyczaj
także na Rozbarku i w okolicznych wioskach powiatu
bytomskiego

[madohora]

Trzej Królowie przyjechali,
Nową gwiazdę, gdy spatrzali.*-
Wnet wielbłądy siodłali,
Do Eotleem się brali.
2. (idy przyszli ku miastu temu
Betleem bardzo' zacnemu,
Gdzie ona gwiazda stała,
Stajnię im ukazała.
3. Znaleźli tamże Dzieciątko,
Jezus mały, pacholątko,
Tam w. żłóbeezku leżące
Lichą pościel mające.
4. Gdy z wielbłądów poschodzili
Dary Pani" swe złożyli:
Złoto, kadzidło, mirę
Dali jako ofiarę.
5. Przetoż my wszyscy na ziemi
Chwalmy Boga również z nimi,
Że przez swe narodzenie
Dał grzechów odpuszczenie.

[madohora]

Zejdźmy się bracia dzisiaj z wieczora.
Pójdziemy zagrać Panu do dwora.
Czyśmy wielcy, czyśmy mali,
Ledabyśmy co dostali.
Hej kolęda, kolęda. 2
2. Tam nie żałujmy wcale ochoty,
Śpiewajmy wszyscy, stojąc przed wroty.
A śpiewajmy wielcy mali,
Żeby nam co prędzej dali.
Hej kolęda, kolęda.
Ty bracie zagraj najpierw na lirze,
A wy mu drudzy pomóżcie szczerze.
Dalej i ty na fujarze,
Potem który na czem może.
Hej kolęda, kolęda.
4. Pójdzie też z nami i ten kulawy,
Bo on choć nie chce wszystkich zabawi,
Bo skaka na jednej nodze
A druga go boli srodze.
Hej kolęda, kolęda.
5. Jeden się nam tu upił na winie,
A drugi nam zaś usnął w kominie.
Spalił sobie rękawicę,
A u nogi nogawicę.
Hej kolęda, kolęda.
6. Jednego też nam w karczmie zabili,
Wszędzie rad bywał, gdzie goście byli,
Ale nam już nie żal tego,
Bo wielki był cudak z niego.
Hej kolęda, kolęda.
7. Pójdzie też z nami ten niepocieszny
Niektórzy mówią, że bardzo pyszny
Lada kandy sobie siędzie,
Kiełbasę z torby dobędzie.
Hej kolęda, kolęda.
8. Jedna dzieweczka do nas tu przyszła
Żadnej kolędy nam nie przyniosła.
Bodaj żeś się nie wydała,
Kieś kolędy nam nie dała.
Hej kolęda, kolęda

[madohora]

Hej! Cicho nie Kruchej! Hej!
Co się stało me najdalej?
Pożeń Kuba, pożeń dalej,
Pożeniem, pożeniem,
Aż tam prędko dożerre-m
Hej! Cicho nie gruchej! Hej!
Pożeń Kuba, pożeń dalej,
Aż ujrzcmy cud' tam w dali.
Pożeniem, pożenieni,
Aż tam prędko dożeniem
3. Hej! Cicho nie gruchej! Hej!
Jezusowi zaśpiewajmy
I wesoło zadudaimy,
Synowi Bożemu,
Z Panny narodzonemu.

[madohora]

Stała nam się, stała nam się
prześliczna nowina
Że Panieneczka Marya
porodziła Syna.
2. Porodziła i powiła,
na sianku złożyła;
W stajeneczce. we żłóbeczku
siankiem Go przykryła
3. Ej pójdziemy, ej pójdziemy
do t.ej małej chatki,
Tam będzie jeść, tam będzie pić
we wszelkie dostatki.
4. Będzie co jeść, będzie co pić,
wszelakiego w.na,
Że się na świat, narodziła
niebieska Dziecina.Na cześć na chwałę

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Jak ten czas leci

[madohora]

Koledna Nowobogackiego

Kiedyś dostawy miałem na wolnie
Dzięki nim teraz żyje spokojnie
Ciągnąłem ogromne zyski
Często brałem też po pysku
Różnie bywało...
W końcu zebrałem forsy jak lodu
O której śniłem jeszcze za młodu
Kupiłem trzy kamienice
W najpiękniejszej dziś dzielnicy
Jeszcze mi mało
Mam duże auto Mercedesa - Benc
Niem po mieście jeżdżę sobie więc
Chodzić nie chcę na piechotę
Jak mam w banku tyle złota
Jestem wielki pan...
Nic mnie nie wzrusza bezrobotnych los
W palce wycieram zamiast w chustkę nos
Jednak wszyscy mnie szanują
Bowiem forsę a mną czują
OJ da dana dan

[madohora]

Kolenda wyeksmitowanego

Przybieżeli z komornikiem handlarze
Z licytacji wsio kupili, ajakże
Nie płacili komornego
Wiec wyrzucili jego
na schody! na schody!
Gospodarz mieszkanie sprzedał innemu
W ubikacji przyszło mieszkać biednemu
Tam w ciepłym kącie czeka
Że może opiela
Społeczna da mieszkanie!
Choć do pracy zdrowe ręce posiada
Bez roboty i mieszkania wciąż biada
Zmarznie o chłodzie, głodzie
Zlitujże się narodzie
I daj mu przytułek!
Gdy bochenek chleba ukradł gdzieś dalej
To go zaraz policjanci złapali
Wsadzili go do paki
I byt jaki - taki
mieć będzie, mieć będzie

[madohora]

Koledna zięcia

Znałem zięcia co był dobry w to wierzę
Bo z teściową razem klepał pacierze
Mył garnki i szorował
Podłogi froterował aż miło aż miło
A we święta w pięknej zgodzie pospołu
Zasiadali do wigilii do stołu
By więc tradycja była
Choinka się świeciła co roku co roku
Więc i teraz strojąc wdzięczną swą minę
Kazała mu kupić świczek - choinę
Dwie dychy złotych dała
I z domu wygnałą na plac Karcelego
Przyleciał zięć na Karcelak aż zgrzany
Kupić chojak dla teściowej kochanej
Lecz spotkał znajomego
Więc wdepli na jednego małego małego
I tak sobie wesoło podpili
Że aż się w komisariacie zbudzili
A że się tak uchlali
Protokolik dostali pięć złotych od łebka
A gdy do dom zięć powrócił nad ranem
W łeb oberwał od teściowej polanem
Oj jaka draka było bo teściowa waliła
Co w rękę popadło

[madohora]

Szczęśliwy pastuszek przy swojej prostocie
Niżeli Książęta co się błyszczą w złocie
Choć pod gołem niebem prześpi się pod miedzą
Gdy Ci miękko leżą i przysmacki jedzą
Ich roskosy taki skutek
Że w weselu mają smutek
A pastuch choć nędzny, goły
Przecież w biedzie swej wesoły
A jesce nie bacę zeby moje ocy
Oglądały kiedy takie ślicne nocy
Jak dzisiejsa nocka nie wiem co się dzieje
Jesce gwiazdy świecą opółnocku dnieje
Weno! Wneo! słońce świeci
Jakieś wojsko z nieba leci
Zdaje mi się że śpiewają
Ogniem ziemię zapalają
Maciek: Stachu! Stach: A cego?
Maciek: Gwałtu! Stach" Co złego?
Maciek: Nie zleć to tylko gdzieś wdzięcne głosy
Stach: To wyskoc
Maciek: Ach wiedz mi bo w ogniu są niebiosy
Stach: Ogrzej się
Maciek: Żart na stronę
Stach: Czy prawda
Maciek:Widzisz łunę[/i]
Stach: A to co?
Daj mi sam sukmanę co wskok wstanę
Niech oko zobaczy co to znacy
O niescęśliwa taka godzina
Smutnać to będzie jakaś nowina
Maciek Ni jeno wstań chyzo, nie breć wiele
Będzies miał wnet smutek, wnet wesele
Stach: A kędys ta łuna co sam o niej brydzisz?
Maciek: La Boga cyś ślepy cy jesce nie wudzis?
Przetrzej jenoo ocy spojrzej w prawą stronę
Nad samem Belteem widać wielką łunę
Stach: Oj prawdać już widzę ale to nie zarty
Tyś mi prawdę mówił ja byłem uparty
Mój Maćku, mój ślicny, cóż więc uczyniwa
Ja myślę - najlepiej drugich pobudziwa
Maciek: Pockaj jedno trochę jesce nie chodź Stachu
Może nadaremno narobiłeś strachu
Sam sobie nie wierzę, może mi się marzy
Trzeby by uważać co się to tu zdarzy
Stach" Ej kogoż kaduka będzies dłużej cekał
Ja krzyknę na drugich, sam będę uciekał
Com prędziej tem lepiej ze bydło zajmiemy
BO jak się spóźnimy do scętu zginiemy
Maciek: Zebyś był cierpliwy słysałbyś śpiewanie
Ale kiedy niechces niechze się tak stanie
Ićmys więc wołajmy niech wsyscy wstawają
Mnie się wsytko zdaje Janieli śpiewają
Maciek i Stach: Bartek, Symek, Walek, Tomek, Wojtek, Kba
Gwałtu wstańcie chyzo, bo nad wami zguna
Mere jak porżnięci wszyscy tęgo śpicie
Już dawco wrzescywa a wy nie słuysycie
Obudzeni: A ceguż wrzescyta, cuż się złego stało
Pewnie nasą trzodę niescęście spotkało
Albo się wam co śni albo dusi zmora
Możeście też sobie podpili z wiecora
Stach" Takci ja też mówił jak mię Maciek budził
Wstać mi się nie chciało, kęs zem się nie znudził
Myślałem że przez sen ten nocny maruda
Wszescąc opowiadał jakieś nowe cuda
Maciek: Wstawajta no bracia w wsystko ujrzycie
Cuda nie słychane, którym nie wierzycie
Gdyby cięzkim młotem serce we mnie bije
MOże już żaden z was jutra nie dożyje
Wszyscy: Gwałtu! Niebo gore, ziemia się zapala
Juzze na cały świat niescęście się zwala
Uciekajwa ruchło nnie ma co tu cekać
Dyć lepiej za wcasu niż późno uciekać
Walek: Dyś stary nas Bartos jest cłowiek piśmienny
Jemu można wierzyć bo jest dość sumienny
Możem go się spytać toć to nie zawadzi
A potem ucynić jak on nam poradzi
Wszyscy: Miły nas Bartosie jakże nam radzicie
Juzci wy się lepiej pewno na tem znacie
Bo umiecie cytać, stare lata macie
Bartos: Pocekajcie no bracia aż cłek pomiarkuje
To światło jest z nieba co się połyskuje
To zaś ślicne wojsko co hań widać w bieli
Jako się domyślam ze to są Janieli
Uspokujcie się moje miłe dzieci
Oto jeden z tamtych Janioł do nas leci
Wszyscy na kolana razem pokękajwa
Cego od nas ząda dobrze uważajwa
Szczęśliwi ziemianie nie trwóżcie się wiele
Oto opowiadam wielkie wam wesele
W mieście Dawidowem Chrystus się narodził
Pan oraz Zbawiciel by was wyswobodził
Idźże do Betlejem, prędko pospieszajcie
To słowo wcielone wszyscy oglądajcie
Znajdziedzie niemowlą nowo - narodzone
Powite w pieluszki w żłobie położone
O jakaż to nuta, cóż to za śpiewanie
Pewnie żadnego z nas na takie nie stanie
Co za śliczne głosy, jak wdzięczna kapela
Idzie pod niebiosy, serce rozwesela
Otóż mili bracia samiście słyszeli
Ci święci Janieli teraz powiedzieli
Lec nie wiem cyliście zrozumieli wsyscy
Ze nam iść kazali gdzie się światło błyscy
Już ja wcale pierwsy nie pojmuję tego
Każą iść do Betleem a nie wiem dlacego?
Od światła wielkiego kęs cłek nie oślepnie
Serce radość cuje a krem z strachu krzepnie
Oto niech nam Bartos lepiej wytłumacy
Cy nie Messyjasa ten Zbawiciel znacy
O którym słysałem co starzy gadali
Ze go Bóg obiecał światu powiadali
Toś nie co Bóg stworzył cłowielka pierwsego
Dał mu przykazania próbujący jego
Lec cłowiek niebacny złomał przykazanie
A przeto zasłużył na wiecne karanie
Byłby naród ludzki wiecnie pokutował
W piekle gdyby się Bóg nad nim nie zmiłował
Lec dobry obiecał zesłać Syna swego
Azeby odkupił cłowieka grzesznego
Oto się narodził ten to Odkupiciel
Jak powiedział Janioł, Chrystus nas Zbawiciel
Więc jemu dziś od nas ma być ceś oddana
Pućmys do Beleem witać tego Pana
Jakże podarunków zadnych ie weźniemy
Z gołemi rękami przed Panem staniemy
Wsakze kiedy idzem do nasego państwa
Niesiem podarunki na dowód poddaństwa
Więc wy gospodarze biegajcie do domu
Przygotujcie dary jakie Bóg da komu
Toć mu się podoba ubóstwo podściwe
Nad zbiory bogactwa a niesprawiedliwe
Wy zaś parobcaki co darów nie macie
Na fujarkach, dutkach i trąbkach zagracie
A ty zaś Michale na twej ducymeli
Będzies mrucał basem przy wdzięcnej kapeli
Tak też wsyscy pójdą a kto dojrzy trzody
Może wilcy przyjdą i narobią szkody
A z tego wszystkoego taki będzie skutek
Wilcy zjedzą bydło, nam zostawią smutek
Ej co ty się trwożys trzoda nie uciece
Niech ją Bóg najswiętsy ma w swojej opiece
Spiesmy się a ićmy i opuśćmy trzodę
Wilcy tu nie chodzą na swoją wygodę
No miły Bartosu juz gotowe dary
Już też i parobcy przynieśli fujary
I trąbki i dutki jakeś rozporządził
Prowadźże nas teraz zważaj byś nie zbłądził
Pockajta no trochę, skocę po barana
Żebym ja też zaniósł ofiarę dla Pana
Wnet ja się uwinę, wy soboe postujcie
Tyczasem muzycy wase dudki strójcie
Jusci dudy strojne lec cuż będziem grali
Powiedz żebyśmy się na jedno zgadzali
Dobrzeby też było jaką piosnkę śpiewać
Boby lepiej było śpiewaniu przygrywać
Oto jak ja myślę że najlepiej będzie
Zagrać ową piosnkę co to po kolędzie
Wiec teraz przez drogę na próbę zagrajcie
Powoli a razem wszyscy się zgadzajcie.

[madohora]

Po kolędzie z tą kapelą do Betleem pójdziemy
Tego Boga wcielonego dziś oglądać będziemy
O jak wielkie nas pastuszków szczęście dziś spotkało
Gdy się nam wojsko niebieskie jawnie oglądać dało
Gdy Gloria in excelsis deo śpiewali
A nam biegać do Betlejem kazali

[madohora]

Stańcie porządkiem przed Świętym Dzieciątkiem
Darów dobywajcie przed żłobem składajcie
Wy drudzy na swojej muzyce zagrajcie
My będziem śpiewali tylko się zgadzajcie

[madohora]

Ach ubogi w żłobie cóż ja widzę w tobie
Droższy widok niż ma niebo w maleńkiej osobie
Zbawicielu drogi, takżeś to ubogi
Opuściłem śliczne niebo obrałeś barłogi
Czyżeś nie mógł sobie w największej ozdobie
Obrać pałacu drogiego nie w tym leżeć żłobie
Gdy na świat przybywasz grzechy z niego zmywasz
A na zmycie tej sprosności gorzkie łzy wylewasz
Któż tu nie struchelej wszystek nie zdrętwieje
Któż cię widząc płaczącego łzami się nie zaleje

[madohora]

Witaj Jezu nasz kochany
Zbawicielu pożądany
Witaj jedyna pociecho
Tobie pieśni naszych echo
Wszechmogący wielki Boże
Któż Twą dobroć pojąć może
Którą stworzeniu wyłuszczasz
Gdy dla nas niebo opuszczasz
Na świat zstępujesz
Będąc Panem, będąc Bogiem
Ziemskim nie gardzisz barłogiem
Na bogactwa nic nie godzisz
W podłej stajence się rodzisz
Jezu kochany
Królem będąc nad wiekami
Tu otoczon bydlętami
Złożon na sianku zostajesz
Śmierci dla nas się poddajesz
Radość Jego jest być z nami
Tu ubogiemi
Z łona ojca nam zesłany
Zbawiciel nasz Pan nad pany
Porzuca dziedzictwo swoje
Dzieli prace, trudy znoje
Z tobą stworzenie

[madohora]

Ach zła Ewa narobiła
Kłopotu nam nabawiła
Z wężem sama rozmawiała
I jabłuszka kosztowała
Adam z raju wypędzony
Zostawił płód zarażony
Ale go z kłopotu tego
Matka Syna przedwiecznego
Robak chytry zwiódł mężatkę
Za tę winę sam wpadł w klatkę
Bo mu głowę podeptała
Która od wieku przyjść miała
Czego dawno pożądali
Cni ojcowie oglądali
Już dziś są wypełnione
Od proroków objawione
Słowa święte
Dziś we żłobie odpoczywa
Z nieba zszedłszy prawda żywa
Które nie będzie zawarte
Że zbawiciel
Owszem na wieki otwarte
Od Aniołów ogłoszony
Z Panny w stajni narodzony
Skąd wesele nam przynosi
Miły pokój ludziom głosi

[madohora]

A cóż to za dziecię
Przecież pilnie i usilnie jakie to powicie
Pan to jest nad Pany dziś z nieba zesłany
Pan wysoki spieszcie kroki
Wszakże się dowiecie
A być że to może czy Pańskie to łoże
W tym żłobeczku na sianeczku leżysz mocny Boże
Zimno członki ściska z ocząt łyży wyciska
Któż Panięciu, któż dziecięciu płakać nie pomoże
Tak to Majestacie mieścisz się w tej chacie
Wszechmocnego, niezmiernego w ludzkiej kryjesz szacie
W pieluszki krępuje, matka i całuje
Związanego, żłożonego otóż Pana macie
Cóż to za przyczyna pociecho jednyna
Że w posturze i w figurze stawiasz ziemi Syna
Miłość to sprawiła że uczłowieczyła
Kompensować i wetować jest samą słusznością
Pokłon uniżony przyjmij utajony
W ludzkim ciele już się ściele człek z uniżonością
Całujem rączęta, które grzechów pęta
Pozrywały rącząta, które grzechów pęta
Pozrywały, potargały skąd nam wolność święta
Największy szacunek serca podarunek

[madohora]

A cóż z tą dzieciną będziemy czynili
Pastuszkowie mili, że się nam kwili
Zaśpiewajmy mu wesoło
I obróćmy się z nim w koło
Podobno dzieciątko że głodne płacze
Dla tego tak z nami nie rado skacze
Więc ja mu dam kukiełeczkę
I masełka osełeczkę
Czy bez Matuleńki płacze dziecina
Więc ją do miłego zaprośmy syna
Mama mama do dziecięcia
Utul tego płacz panięcia
Czy dla tego płacze mój złoty duszka
Że nie ma Józefa w domu staruszka
Że nie ma Józefa zawołajmy
I ciesząc go zaśpiewajmy
Albo pacholęciu w dudki zagrajmy
I na piszczałeczkach rozweselajmy
Skacz robaczku mój malutki
Nie tak nie tak cieszcie małą dziecinę
Ja mu wnet laleczkę piękną uwinę
Jeszcze i kąpiołkę mu nagotujmy
Na kąpiel serdecznych łez nie żałujmy
O dziecino
Ja już płaczę ty się utul
Jużci nie chce płakać dziecina dłużej
Ale ukojone oczęta mruży
Więc go włóżmy w kolebeczkę
Zaśpiewajmy mu piosneczkę
Ale drżysz od zimna mój Aniołeczku
Leżąc w tym kamiennym zimnym żłobeczku
Więc z osiołkiem, razem z wołem
Chuchać będziem na cię społem
Pókiż tego będzie dość tego dzieci
A czemuż nie idzie spać drugi, trzeci
Dosyć osioł i wół beczy
Budzę dziecię nie do rzeczy

[madohora]

Anieli w niebie śpiewają
Bogu cześć, chwałę oddają
Wesele opowiadają
Wszemu świata znać dawają
Narodził się nam Zbawiciel
Wszego świata Odkupiciel
Izajasz prorokował
Że się z Panny narodził
By świat z grzechów wyswobodził
Anioł pasterzom objawił
Że się na świat Jezus zjawił
W Betlejem żydowskim mieście
Tam się do niego pośpieszcie
Leży w żłobie łzy roniący
Zbawiciel nasz wszechmogący
Wdzięczna to nowina była
Panna syna porodziła
Śpiewajmyż mu nowe pienie
Za to jego narodzenie
Cześć chwała na wysokości
Pokój ludziom na niskości
Niech Bóg pochwalony będzie
W niebie na ziemi i wszędzie
Jezu mocny królewiczu
Użycz z twej szczodrej prawicy
Gospodarzowi i temu
Domowi jego wszystkiemu
Błogosław na wszystkim szczodrze
Niech się na z łaski twej dobrze
Z dziatkami, małżonką jego
Niech nie doznają złego
W tym roku i w innych wiele
Póki dusza jest w ich ciele
Gospodarzu szczodry Panie
Przyjmij od nas to śpiewanie
A podaj nam rękę szczodrą
A już zatem miej noc dobrą
Daszli wiele uniesiony
Daszli mało nie wzgardzony
Jeśli nie dasz nie łaj jednak
Słowo dobrze pójdzie nam w smak
Za kolędę dziękujemy
Inszym czasem co weźmemy

[madohora]

Anioł Pański otoczony światłością dokoła
Objawia się dziś pastuszkową i tak na nich woła
Wraz wraz Pasterze grając skoczno na lirze
Do Betlejem bieżcie dzieciątko ucieszcie
Narodził się wam Zbawiciel z dawna pożądany
Który skruszy moc czartowska i piekła kajdany
Wraz wraz Pasterze...
Ten jest synem najwyższego równy Ojcu w Bóstwie
Dziś dla zbawienia waszego rodzi się w ubóstwie
O dla tego was pastuszków ciście w nędznym stanie
Wzywa najprzod przed innymi na swe powitanie
Idźcież spieszno a znajdziecie ten skarb znamienitu
Leży w żłobie w ubożuchne pieluszki powity
Gdy przyjdziecie upadniecie przed nim na kolana
Oddacie mu pokłon Boski uznacie za Pana
On wam jeszcze w tym żywocie da łaski obfite
A po śmierci w chwale swojej szczęście nieprzeżyte

[madohora]

Od pierwszej kolędy polskiej, przekazanej nam w rękopisie z roku 1424, do naszych czasów, w których twórczość kolędowa nie zanikła, przeszły te kolędy przez tę samą ewolucję literacką, co całe piśmiennictwo polskie. Są dziełem najrozmaitszych autorów. Są odbiciem różnych czasów, różnych pojęć, różnych form życia polskiego za kilka wieków. Muszą więc być i w obrębie ich samych znaczne różnice i formalne i myślowe. Najrozmaitszym będzie stopień ich artyzmu. Są kolędy bardzo pod tym względem słabe, ? są drugie niewątpliwie bardzo piękne, mogące dać wzruszenia czysto artystyczne wyższego stopnia. Są jedne bardzo proste w formie, naiwne, skromne, ? są drugie wykwintne, wytworne, wyszukane. Są jedne typowo ?ludowe", ze wszystkiemi charakterystycznemi cechami poezji ludowej, ? są znowu inne, noszące na sobie wybitne piętno twórczości indywidualnej i ?literackiej". Słowem ? rozmaitość i formy i tonu i nastrojów jest w nich bardzo wielka, co się zresztą tłumaczy łatwo różnorodnością czasu i przestrzeni ich powstawania. Jednakże, mimo tych wszystkich różnic, tworzą one wszystkie niewątpliwą jedność i całość. Czemże jest ta kolęda? Jest ona oczywiście przedewszystkiem pieśnią religijną. Stąd przecież wyszła, ten jest jej cel i jej racja bytu. Jest jedną z grup w polskiej hymmice. O fakcie tworzenia osobnej grupy decyduje najpierw osobność tematu, związek kolęd ze świętem Bożego Narodzenia. Ale obok tego momentu ?treściowego" i kalendarzowego" widzimy w kolędzie także i inne cechy, wyodrębniające ją z całego kompleksu pieśni religijnej. Pieśń taka jest, rzecz jasna, wyrazem religijnego uczucia. Jednakże kolęda jest takim wyrazem raczej pośrednio. Modlitwa? Już dawno zauważono, że całość kolędy prawie nigdy nie jest modlitwą w ścisłem znaczeniu ? modlitwa jest w niej raczej dodatkiem. Stąd też poszło, że tak wiele kolęd nie nadaje się do śpiewania w kościele. Głównym elementem kolędy jest uczucie radości z Narodzenia Bożego, uczucie w najrozmaitszych formach i skalach, od bardzo prostego, czasem aż trywialnie się wyrażającego, aż do mistycznej niemal radości, do ekstatycznego zatopienia się duszy w weselu Boskiem. Na tej podstawie kolędę zakwalifikujemy oczywiście do poezji lirycznej. Ale te motywy liryczne oplatają się około motywów epickich, rozwijają się na tle faktu, który również domaga się przedstawienia, wymaga opowiadania. Otóż ? cóż tu było do opowiedzenia? W gruncie rzeczy bardzo niewiele. Podstawą treści kolęd, komórką, z której się one rozwinęły, były dwa małe ustępy w dwóch ewangeljach: rozdział drugi u św. Mateusza, opowiadający nader krótko - sam i fakcie Narodzenia, a nieco więcej mówiący o adoracji Magów, o prześladowaniu Herodowem i o ucieczce do Egiptu, i rozdział drugi u św. Łukasza, nieco dokładniej od pierwszej ewangelji opowiadający o edykcie Augusta, o podróży do Betlejem, o noclegu w szopie, o narodzeniu
Dzieciątka Jezus, o aniołach śpiewających Gloria i o pastuszkach, składających hołd Dzieciątku.
Z tych elementów epickich, nadających się do epickiego traktowania, po dodaniu elementów
refleksyjnych i uczuciowych, powstały pierwsze hymny starochrześcijańskie na Boże Narodzenie
1 pierwsze kolędy. Ale te motywy, niewątpliwie same w sobie tak piękne, jednakże nieliczne, powtarzane wiele razy, nawet w połączeniu z innemi pierwiastkami i nawet pod ręką wybitniejszego
poety dałyby pewną jednostajność, mało żywą, nieartystyczną. Tak m a się mniej więcej rzecz
z kolędami niemieckiemi protestanckiemi; trochę monotonnemi wydają się też niektóre nasze kolędy
najdawniejsze. Otóż z tego rodzaju stanem rzeczy nie mogło się pogodzić uczucie, nie mogła, na tern poprzestać wyobraźnia. To uczucie radości jest tak silne, tak wszechwładnie nad duszą panuje, że chce i musi się wyrażać nieustannie. Wyobraźnia: ? prawda, że już same te faikta, które podawała Ewangelja, dostatecznie na nią mogą oddziaływać. Ale gdy ciągle będzie miała do .czynienia z temi samemi obrazami, to na dłuższą metę intensywność jej zainteresowania osłabnie; to jest zresztą cechą ?wyobraźni", że ciągle chce mieć coś nowego. Zatem z tych artystycznych i uczuciowych pobudek wyłoni się konieczność dalszego rozbudowywania tematu, dalszego rozwoju kolędy. Gdy zaś ogólne warunki kulturalne, a w szczególności literackie, były takie, że temu rozwojowi nie stanęły w drodze przeszkodą, owszem ? pomocą, rezultatem stała się rzecz tak w swoim rodzaju piękna, jak kolęda polska. Dwa były źródła, z których wypłynęły elementy, odgrywające w tej ewolucji rolę pierwszorzędną: apokryfy i życie. Wiadomo, że apokryfy same wyniknęły niegdyś z tych samych psychologicznych i artystycznych pobudek, z jakich wyszedł późniejszyrozwój kolędy. Ani uczuciu, ani wyobraźni pierwszych chrześcijan ? zwłaszcza tych ze Wschodu ? nie wystarczało opowiadanie Ewangełji kanonicznej. Przecież ta Ewangelja tak mało mówiła na przykład o Matce Boskiej o dzieciństwie Jezusowem, o tak ciekawej i niewątpliwie pełnej przygód ucieczce do Egiptu, o trzech Królach samych; przecież cudów Chrystusa musiało być daleko więcej, aniżeli ich zanotowali ewangeliści (którzy sami zresztą to wyraźnie stwierdzają), ? musiał Chrystus działać cuda już jako dziecko, nie mogło przecież być inaczej! Z takich kombinacyj wyobraźni i z tych pragnień uczucia zrodziła się bogata i bujna literatura apokryficzna. Począwszy od drugiego wieku ery chrześcijańskiej pojawiają się (najpierw na Wschodzie) liczne dzieła, przedstawiające właśnie te momenty, które w ewangeljach były mniej uwzględnione, i rozszerzające znacznie te obrazy, które tam były zaledwie zaznaczone. Dzieła te, o charakterze na poły religijnym, na poły belletrystycznym, obfitowały w momenty cudowności w daleko większym stopniu, niż pismo święte autentyczne, odpowiadały więc owej potrzebie wyobraźni. To też, chociaż przez Kościół nie uznane za równorzędne z pismem świętem, nieraz zakazywane i zwalczane, rozszerzyły się wkrótce nadzwyczajnie, ze Wschodu przeszły bardzo prędko do Zachodu chrześcijańskiego; karmiły się niemi całe pokolenia i całe stulecia, wywarły też na świat duchowy społeczeństw europejskich wpływ nadzwyczajny ? możnaby powiedzieć, że trwałość i siła ich oddziaływania nie były mniejsze od siły i długotrwałości oddziaływania Pisma świętego. Wśród tych apokryfów jeden zwłaszcza, ?O dzieciństwie Jezusowem? , znany i w Polsce
od dawna, bogaty był w motywy właśnie takie, jakich pożądała wyobraźnia i uczucie. Otóż te motywy
wchodzą i do pieśni na Boże Narodzenie. Między innemi warto wspomnieć, że tak integralnie
do dekoracji szopki betlejemskiej należące bydlątka, wół i osieł, bez których sobie dzisiaj tej szopki
absolutnie nie moglibyśmy wyobrazić, dostały się do niej właśnie z apokryfu. Raz zaś w tym kierunku
zwrócona twórczość idzie oczywiście dalej, na tle apokryficznem powstają dalsze cudowności,
względnie motywy z apokryfów doznają dalszych przekształceń, podlegają dalszej ewolucji, zgodnie
z prawami, rządzącemi w tej dziedzinie zjawisk. Tak powstały kolędy, motywami swemi wychodzące
już nieraz bardzo daleko poza tradycję Ewangelji, czarujące dawnych ludzi bogactwem i niezwykłością
cudownych wydarzeń, niejednokrotnie dziwnie piękne choćby przez swą naiwność, odsłaniającą
dla nas dzisiaj oblicze duchowe dawnych wieków jak potem poszła do ubogiego zagrodnika, który
przenocowałby Ją chętnie, ale ?małą chałupkę mam i dziatek dużo mam", i ofiaruje Jej nocleg w szopie. O północy wstaje chłopek i widzi śliczną gwiazdę nad swą szopą. Dziwi się: ?śliczna gwiazdo, skądeś się tu wzięła? jeszcześ nad tą szopą razu nie świeciła!" Gwiazda mu odpowiada: ?jeszczem
ani razu tutaj nie świeciła: Najświętsza Panienka syna porodziła". Wtedy chłopek robi sobie wyrzuty,
że nie nocował Boókiego stworzenia. Inny warjant tej kolędy (z Poznańskiego) opowiada
cudowne uleczenie, które się przy tej sposobności dokonało. W podróży swej Najświętsza-Panienka
trafiła do kowala; dalszy ciąg podobny, jak w warjancie poprzednim, poczem nowy cud:<<

[madohora]

K ow alow a córka, co ręków nie m iała,
I ta k prędziusienko do szopy leciała ?
?K ow alow a córko, podaj my dzieciątko!"
?Jak że ja mam podać, kiedy ręków nie m am ?"
O na się schyliła, i ręce nabyła.
Przenajśw iętszej P annie dzieciątko podała.
Do domu leciała, rękam y chlastała.
M atk a się jej pyta: sk ąd ręce do stała?
?T a my pani dała, co noclegu chciała,
Żebym jej d zieciątko, żebym jej podała

[madohora]

Motyw przekształcony z apokryfu. Koniec kolędy podobny jak w poprzedniej. Szczególniej opleciony jest momentami cudownemi oczywiście sam fakt narodzenia Boskiego Dzieciątka. Jedna z kolęd XVI. wieku opowiada, że:

[madohora]

Ojcowie święci w otchłaniach
czuli wielkie pocieszenie.
Widząc jasne promienie
i wielkie oświecenie,
każdy z nich przemówił:
iże się Bóg narodził,
przeto nas tak oświecił

[madohora]

Widzieli są gwiazdę jaśnie,
a bardzo iście jaśniuchną,
a takowy kształt mającą:
w gwiaździe dzieciątko było,
a na głowie swej krzyż miało.

[madohora]

Inna, także z XVI. wieku, zaznaczająca przy końcu, że wszystko, co opowiada, wzięte jest z Pisma
świętego, przepełniona jest cala szczegółami na wskroś apokryficznemi. Wie ona o tern, że w szopie
Betlejemskiej oprócz pasterzy i króli byli też Joachim i Anna, ?Pannie niebieskiej służyli, a z wnuczkiem się weselili". W chwili Boskiego narodzenia

[madohora]

w ciemnościach święci prorocy
widzieli św iatłość -tej nocy,
a piekielne drżały mocy
W Rzymie równocześnie działy się dziwy:
S y b illa'p ro ro k o w ała,
iż pannę w niebie w idziała,
d zieciątko w ręk u trzym ała...
D ziw ten w idział cesarz Oktawian, i
panu Bogu cześć, chw ałę dał,
o łtarz mu ku czci zbudow ał.
Cuda się działy w przyrodzie:
W Rzymie, w Boże N arodzenie,
c ie k ł olej n ad p rzy ro d zen ie,
a ciekł tam z jednej studnice,
podług Boskiej tajem nice...
W innice ty są kw itnęły,
owoc z siebie słodki dały,
to dzieciątko ukazały

[madohora]

Sam e się kościoły pootw ierały,
bo się Jezusow i uradow ały.
Sam e się zw ony pozazw aniały,
bo się Jezu sa uradow ały.
Sam e się organy pozagryw ały...
Sam e się św iece pozapalały...
Sam a się msza rozpoczęła

[madohora]

Sam e się św iece pozagaszały,
bo już Je z u sa uradow ały.
Sam e się organy pozam ołczały,
bo już Jez u sa uradowały
Sam e się zw ony poustaw ały,
bo już Jezu sa uradow ały.
Sam e się kościoły pozam ykały,
bo już Jezusa uradowały.

[madohora]

poszedł Jó zef ścinać lipki
Jezusow i na kolibki.
Ścina, ścina z w ielkiej góry,
aż mu sp adły z n ieb a sznury.
I uw iązał jak potrzeba,
kołysać Jezu sa z nieba

[madohora]

U łożyła go w kołysce,
i zakołysała:
?Oj nynaj, nynaj, synu mój,
jużby ja śniadała".
? ?Cóżbyś m atuchno śn ia d ała?"
-? ?R ybki, żebym m iała"...
? ?Czekaj matuchno za chwilę,
za małą godzinę,
ino się spuszczę do morza,
ułow ię węgorza

[madohora]

Śpiewanie kolęd - Nieodłączną częścią wieczoru wigilijnego było i jest wspólne przy Bożonarodzeniowej szopce. Pieśni opowiadających o narodzeniu Jezusa mamy w polskiej tradycji bardzo dużo. Najstarsze sięgają czasów średniowiecza. Ich wprowadzenie a potem upowszechnienie zawdzięczamy prawdopodobnie franciszkanom. Oni też przynieśli do Polski zwyczaj budowy szopek. Autorstwo pierwszej szopki przypisuje się św. Franciszkowi z Asyżu, który chcąc odświeżyć pamięć narodzin Dzieciątka Jezus kazał przynieść do groty siana, przyprowadzić woła oraz osła i zawołał braci. Kiedy zgromadziła się ludność z okolic i zabrzmiały pieśni św. Franciszek odczytał Ewangelię, a potem wygłosił kazanie o narodzeniu Jezusa. Szopkę tę zorganizował św. Franciszek na trzy lata przed śmiercią, w Greccio koło Rieti, sto kilometrów od Rzymu.

[madohora]

?A tuż matuchno śniadanie,
na twe rozkazanie
?Jakby to synu m ogło być,
żeb y ś ty m iał rybki ło w ić? ?
J e sz c z e nie w y szło dw óch godzin,
jakeś się synu narodził!
J e sz c z e n ie w y szła godzina,
jakem cię synu powiła
?A ty m atuchno nie wierzysz,
żeb y ja m iał być syn Boży?"

[madohora]

Działała też silnie na wyobraźnię ucieczka do Egiptu. Opisuje ją niesłychanie szczegółowo jeden
z apokryfów, znany w Polsce już w wieku XV. To też i kolędy tym tematem się zajmują. Powtarzają
za apokryfem takie fakta, jak hołdy, składane Przenajświętszej Rodzinie przez całą przyrodę: pola
kłosami kłaniają się do stóp Jezusa, drzewa umyślnie się skłaniają, aby zasłonić wędrowców od skwaru słonecznego, palmy schylają gałązki z daktylami do rąk Dzieciątka, zwierzęta zabiegają
im drogę z pokłonami, ryby ofiarują się same na posiłek (niecierpliwszy od innych śliżyk sam wskakuje
do kieszeni św. Józefa); korzysta z tej ochotności przyrody i osiołek, bo kiedy pragnie pić, to
chłodne strumyki same leją się w jego nozdrza i gaszą pragnienie. Bardzo piękną jest kolęda,
opowiadająca o zmyleniu pogoni żydowskiej. W ucieczce przed okrucieństwem Heroda.

[madohora]

?Jeszcze się ta pszenicka siała,
kiedy Maryja tędy bieżała
w ciem nym lasku n o co w a ła ,
z lodu ognia krzesała,
P ana J ezu sa ogrzew ała,
w pielu szk i go obw ijała
i do sieb ie przytulała.

[madohora]

Motyw tej kolędy, bardzo stary, rozszerzony jest i w kolędach innych narodów, szczególnie piękną
jest tej treści kolęda francuska. Tak oto wyglądają kolędy, których motywy wyszły z apokryfów. Były one niegdyś bardzo ulubione, o czem świadczy dzisiaj wielkie ich rozszerzenie wśród ludu. Ale poza ludem dzisiaj są one mniej znane. W kantyczkach dzisiejszych spotykamy ich już bardzo niewiele. Być może, że ten jakby nadmiar ich cudowności sprawił, że nie weszły one do kościoła. Przygarnęła je niemal całkowicie poezja ludowa, i dzisiaj też tylko tam je znajdujemy, albo w starych zbiorach pieśni z XVI. wieku. Jest też rzeczą prawdopodobną ? przynajmniej u nas, ? że przyczyną tego faktu stała się ewolucja, jakiej kolęda uległa po tern stuleciu. Przyniosła ona bowiem z sobą takie nowe elementy, które przez swą nadzwyczajną żywotność usunęły nieco w głąb kolędy, powstałe na podłożu apokryficznem, a wysunęły na plan pierwszy kolędy nowe. Stało się to w ten sposób, że kolęda przeniosła teraz teren całego wydarzenia do Polski i na tym terenie dała mu akoesorja polskie. Elementem zaś, który to przeniesienie ogromnie ułatwił (jeżeli w ogóle nie spowodował), byli pasterze. Zaczyna się to już w wieku XVI., ale naprawdę i na wielką skalę dokonywa tego stulecie siedemnaste; z początkiem tego wieku mamy zbiory kolęd (jak n. p. Dachnowskiego Symfonie anielskie 1631), gdzie występuje już zdecydowanie ta postać kolędy, jaką przyzwyczailiśmy się uważać za typowo polską. Aby ten proces zrozumieć, należy sobie najpierw przypomnieć, że epoki dawne nie miały takiego zmysłu historyczności w sztuce, jaki cechuje nasze dzisiejsze w tym względzie pojęcia. Nie znały tego realizmu ? możnaby go nazwać objektywnym i uczonym ? który, dla przedstawienia
n. p. szopki betlejemskiej, kazałby im robić studja archeologiczne, aby ją przedstawić o ile można tak
samo, jak ona istotnie mogła wyglądać w swojej epoce i w swoim terenie. Miały natomiast realizm
naiwny, nieświadomy, subjektywny możnaby powiedzieć. Gdy malarz dawny odtwarzał tę szopkę,
to robił ją z modelu, ściśle według jednej z tych szop, których tyle koło siebie widział (a widział
je to przy drodze, to w kompleksie zabudowań gospodarczych, to wreszcie na przedstawieniu misterium). To samo było i w kolędzie. Jak wspomnieliśmy, zjawisko to występuje już i w kolędzie XVI.

[madohora]

gdy już p rzed B eetlejem byli,
p ro p o rce tam rozpuścili,
tręb acze ślicznie trąbili

[madohora]

Obraz, jak widzimy, żywcem skopjowany z jednego z rzeczywistych wjazdów królewskich do miasta,
wjazdów, na które twórca kolędy patrzył własnemi gezami. Ale w całej pełni zjawisko to wystąpi
w stuleciu siedemnastem, gdy do owego ogólno-europejskiego ujmowania tematu dołączą się czynniki
specjalnie polskie, to jest kierunek i rodzaj ewolucji polskiego życia i literatury. Literatura polska barokowa jest w ogóle niezwykle silnem odbiciem życia. Jej pisarze widzą wszystko przez pryzmat życia polskiego. Niebo nawet kaznodzieje ówcześni wyobrażają sobie jako Rzeczpospolitą, lepszą oczywiście i piękniejszą od ziemskiej, ale tak samo zorganizowaną. Ten sposób artystycznego patrzenia na świat i przedstawiania go w sztuce tern bardziej musiał zapanować w kolędzie, a to z następujących powodów. W siedemnastym wieku kultura polska rozlewa się szeroko, literatura rozwija się ogromnie pod względem ilościowym. Obok poetów na wyżynach literatury i ustroju społecznego, pojawiają się teraz tak licznie poeci, należący do warstw niższych rozmaici kantorowie, nauczyciele szkółek paraf jalnych, rybałci wędrowni, nadworni rymopisowie na dworach szlacheckich, i t. d. Wśród nich to należy nam szukać autorów większej części owych kolęd popularnych, ?ludowych". Otóż ci ludzie, wykształcani w szkole na tyle, aby napisać wiersz nieraz nawet bardzo ?literacki", a równocześnie życiowo należący do warstw niższych, warunkami i formami swego życia związani niemal zawsze z wsią, ci tem bardziej przetwarzali w swej twórczości materjal jej, materjał historyczny, na modlę swego codziennego życia. Widzieli oni oczyma duszy szopkę betlejemską taką, jakiej wzory mieli przed sobą na każdym kroku, jakie widzieli oczami cielesnemi. Betlejem: to była ta wioska, w której żyli; widzieli przecież przed sobą jak najwyraźniej te pagórki, z za których błyskało światło zjawienia anielskiego, te debrze i wąwozy, wśród których pasterze paśli woły lub owce. Pamiętając o tem, że Chrystus urodził się w zimie, czuli fizycznie mróz zimy polskiej, musieli więc współczuć temu maleńkiemu Jezusowi, który ?leży nagusieńki, płacze z zimna, nie dała mu matusia sukienki ? bo ubogą była, rąbek z głowy zdjęła, w który dziecię uwinąwszy siankiem go okryła". A dopieroż pasterze! Przecież ten twórca kolędy nieustannie się z nimi spotykał, to byli jego dobrzy znajomi, z nimi i z nich nieraz sobie żartował, z nimi nieraz pohulał, życie ich znał n a wskroś! Rzecz jasna, że opowiadając ich wędrówkę do Betlejem, ze wszystkiemi przygodami, opowiadał o swoich
znajomych, o Banaszku, o Wachu, o Jarosza, o Sobku, i tyłu, i tylu innych z tej lub sąsiedniej
wioski. I oto w ten sposób szopka betlejemska definitywnie się umieściła w Polsce (specjalnie
może w Małopolsce), w ten sposób pasterze definitywnie się spolonizowali. Źe zaś ze wszystkich
motywów, składających się na całość obrazu Nocy Betlejemskiej, dla poetów kolęd motyw pasterzy
był życiowo najbliższy, a równocześnie sam w sobie najżywszy, najwięcej podaitny dla dalszego
opracowywania przez fantazję, przeto stało się, że do tej szopki betlejemskiej nasypało się tych pasterzy co niemiara, i że ożywili i urozmaicili kolędę w wysokim stopniu; warto zwrócić uwagę na to, jak mało jest kolęd wyłącznie trzem królom poświęconych, a jaka m asa takich, które mówią niemal wyłącznie o pasterzach, prawie że zapominając o tem, że to przecież nie życie pasterskie ma być kolędy treścią, ale Boże Narodzenie! W tej przewadze pasterzy tkwiła też i głębsza myśl. Może nie wszyscy twórcy kolęd zdawali sobie z tego jasno sprawę, ale niewątpliwie wielu z nich instynktownie odczuwało. Myśl to i głęboka i piękna, i ze stanowiska społeczno-uczuciowegó wspaniała. Ci pasterze, to ludzie biedni, prości. Otóż im to przed innymi Boże Narodzenie przynosi pociechę, dla nich to przede wszystkiem, nie dla bogaczów i panów tego świata, w ubogiej szopce rodzi się ubogie Dzieciątko Jezus. To też oni pierwsi złożą Dzieciątku hołd, pierwsi do tego będą przez aniołów wezwani:

[madohora]

A nioł z nieba budzi
n a p r z ó d p r o s t y c h l u d z i :
pastuszkowie prędzej wstajcie,
w szopie Pana przywitajcie,
co się d l a w a s trudzi

[madohora]

Pierwsi więc pasterze przychodzą do szopy. Prawda, że w niektórych kolędach spotykają się z trudnościami ? biednemu zawsze wiatr w oczy. W jednej z nich św. Józęf (wbrew tej kolejności
wypadków, jaka jest w Ewangelji) nie chce ich wpuścić do szopy, bo tam właśnie są panowie,
trzej królowie. Otóż autor tej kolędy, chyba z zupełną świadomością, tak argumentuje wobec św.
Józefa w imieniu pasterzy: ?I nam też tego potrzeba, gdyż przyszedł d l a w s z y s t k i c h
z nieba". I argumentowi temu św. Józef nic już przeciwstawić nie może (zapewne też i rad z tego)
i mówi do nich: ?pójdźcież, pójdźcież niebożęta". Jest też w niektórych kolędach niezmiernie interesujące odbicie różnic społecznych. Pasterze jeszcze są w szopie, gdy nadjeżdżają królowiie. I oto jakbyśmy widzieli przed sobą wjazd jakiego starosty lub wojewody. Autor kolędy, tym razem jakiś
szlachcic, może dworzanin, przywykły do uszanowania wobec pana a górnego traktowania chamów,
woła na pasterzy butnie: ?Trzej królowie jadą z królewską paradą.... W ara chłopy od tej szopy,
bieżcie wprzódy do swej trzody'1. Inna kolęda również wypędza pasterzy

[madohora]

M arsz, p asterze, w sw e strony!
Trzej królow ie, cne trony
op u ściw szy, tu jadą
z strojną, zbrojną paradą!
S zczu p łe m iejsce dla gości,
trzech m onarchów Ichm ości;
niech że p rzestrono będzie,
czysto , ch ęd ogo wszędzie

[madohora]

W dalszym ciągu tej kolędy panowie zwracają się do chudeuszów (widać trochę ich w szopie przy
tym natłoku zostało): ?Wy też czem, braciszkowie, wielcy chudeuszowie, co to boso chodzicie,
uraczycie to Dziecię?" Co prawda, kończy się kolęda pojednawczo: ?i prezent to bogaty: charitas
między braty". W innej jeszcze pieśni pasterze sami czują odstęp między panami a sobą, i z rezygnacją się poddają:

[madohora]

Hola chłopy! dalej z tej szopy!
Przyjechali królowie,
wara, wara bratkowie,
umknijcie się paniczom ,
niechaj skarby wyliczą,
i pieniądze i złoto,
bo przyjechali po to,
by Boga naw iedzili,
łask i jego nabyli.
Ustąp się Skoczylasie,
żebyś nie był w hałasie! (zapewne w tarasie
? w więzieniu)
Idźże i ty precz, Wachu,
byś nie na brał przestrachu!
Niech żaden z nas nie wadzi,
bo każą bić czeladzi

[madohora]

My też pastuszkowie,
nie tylko królowie,
na wozie
jedziemy z kapelą,
niech nas rozwesela,
na mrozie.
Graj, mówi Jezus, Bartku swoje!
Stój Dziecię, tylko bas nastroję
i smyczek!

[madohora]

Oni w szopie pierwsi. Na chwilę im panowie zaimponowali, onieśmielili. Ale oni czują, że ci panowie sami znaleźli się wobec większego Pana, czują w Królu niebieskim oparcie, i nabierają śmiałości, rezonu, radość wstępuje w ich dusze i bierze je całkowicie w posiadanie. W znanej kolędzie ?Przybieżeli do Betlejem pasterze jest śliczny ustęp, który tę myśl wypowiada w sposób prosty a głęboki: D ziecią tk o się do p astu szk ów uśm iecha, każd y sob ie z nich sw ob od n ie oddycha.
P o stan ęli p astu szk ow ie w o k o ło , Z aśp iew ali J e zu so w i w e so ło .
Ostatecznie więc i dla tego, że Ewangelja wyraźnie mówi o adoracji pasterzy, i dla tego, że twórcy kolęd patrzyli n a przedmiot przez pryzmat swojego świata, swojego życia i swoich pragnień, ostatecznie stało się, że w szopce betlejemskiej znalazły się całe tłum y tych pasterzy. A teraz cóż oni tam porabiają i jak się zachowują? Tutaj musimy być dla nich pobłażliwi. To ludzie prości, a radość okrutna! Więc, wszystko razem zważywszy, będziemy mieli radość bardzo gwarną, hałaśliwą: ?Stąd krzyki i huki i wesołe pienia, stąd głosy w niebiosy idą bez spocznienia?. Nie mają nasi pastuszkowie salonowych form. To nie pasterze francuscy, którzy się zapatrzyli na markizów wersalskich:
A p res avoir fait nos presents, a v e c de p etits com plim ents, autour de lui tous en cad en ce,
nous lui sou haiterons le bonsoir, et lui ferons la reverence: adieu, poupon, jusqu'au revoir
Nasi serca mają niegorsze, nie mniej kochają Dzieciątko, ale zachowują się prościej i hałaśliwiej.
Co prawda, to nie od razu tak się sprawują. Z początku są powściągliwsi, dyskretniejsi: spieszą
do Betlejem, oddają Dzieciątku pokłon, składają skromne pastusze dary; ?pełni zadumiemia, że się Bóg tak zniżył do swego stworzenia, padli przed nim na kolana, i uczcili swego pana poczem, ?gdy pokłon Panu już oddali, z wielką wesołością do swych trzód wracali, że się zdali być godnemi Boga widzieć na tej ziemi?. Ale pasterze XVII. wieku, ci stają się nieraz tak już prawie że rozpasani, że aż święty Józef zmuszony jest kija na nich szukać, aby ich wypędzić z szopki. W jakiż sposób aż do tego doszło? Była to logiczna ewolucja motywu, i był to skutek tych przemian, jakie się tymczasem dokonały w literaturze polskiej. Skoro ci pasterze raz weszli do kolędy w większej ilości, skoro poeci raz spostrzegli, że to wyborny i wdzięczny motyw, to rzecz naturalna, że ten motyw zaczął się rozrastać, rozpierać, że zaczął zajmować w kolędzie coraz więcej miejsca, tak że aż niemal zepchnął
inne na plan dalszy. A wtedy opracowanie motywu stawało się oczywiście coraz zgodniejsze z psychologją tych pasterzy, z ich usposobieniem i temperamentem, z ich formami życia. Nastała
w tern opracowaniu przewaga elementów wesołości, żartu, humoru, sympatyzującej ironji i żartującej
sympatji, tern więcej, że jak wiemy poeci byli życiowo blizcy pasterzom, więc nie potrzebowali
się z nimi zbytnio krępować, nie zajmowali wobec nich ?patosu oddalenia". Wreszcie przyczyniła
się do tego w ogromnej mierze ewolucja i stan ówczesnej literatury polskiej. Wiek XVII. (a w części i pierwsza połowa wieku XVIII.) to w literaturze naszej epoka zamaszystości, werwy, życia, sarmackiej bujności ? przecież to epoka Paska, Potockiego, Baryki, intermedjów. To epoka humoru, to czas, w którym Polska dawna tego humoru niefrasobliwego miała niewątpliwie najwięcej, w którym się śmiała szczerze, serdecznie, i ? oczywiście ? niejednokrotnie też bardzo szeroko. I wreszcie, to epoka baroku w ogóle, to znaczy tego okresu, w którym życie codzienne z wielką siłą wchodzi do literatury, w którym charakterystyczność i rodzajowość wysuwa się na plan pierwszy obok pompatyczności, w którym elementy podniosłe przeplatają się nieustannie z codziennemi, realistycznemu W takiej atmosferze kulturalno-obyczajowej i literackiej powstające kolędy musiały odbić w sobie wszystkie te właściwości. Kolęda nabiera animuszu, staje się pełną humoru i wesołości, mieszać będzie elementy różnorodne, nie zważając (bo nie ma o tern w ogóle pojęcia) na ?czystość" rodzajów literackich i na jednolitość nastroju ? w tej samej więc pieśni znajdziemy strofę podniosłą, niemal ekstatycznie religijną, obok realistycznej, codziennej, nieraz aż trywialnej. O tern wszystkiem musimy pamiętać, aby do tych pastorałek przykładać właściwą miarę; musimy patrzeć na rzecz historycznie, a nie według dzisiejszych naszych wyobrażeń. Gdyby dzisiaj autor kolędy takie rzeczy pisał, to nie byłoby to
w porządku, bo byłoby to raczej parodjowaniem, nawet bluźnierstwem. Poeta XVII. lub XVIII.wieku robił to w najgorętszej wierze i w najlepszej myśli. Tylko pamiętając o tem zajmiemy stanowisko obserwacyjne, które nam pozwoli objektywnie osądzić całą tę rozległą skalę swoistego humoru
kolęd i równocześnie umożliwi delektowanie się nim, jako zjawiskiem psychologicznem i estetycznern.
Nie abdykując ze swej wyższości kulturalnej (ileż razy zresztą względnej), musimy się zespolić duchowo z autorami kolęd i z dawnymi ich słuchaczami, a wtedy odkryją się przed naszym
wzrokiem rzeczy godne i naszej uwagi. Zobacz my teraz na kilku przykładach, jak wygląda to ?życie? w kolędach. Zaznaczmy od razu, że trudno o większą rozmaitość w przedstawieniu jednego zasadniczo
motywu, jak w tych właśnie pastorałkach. Wszystkie traktują ten sam temat: pasterzy i ich udział
w święcie Bożego Narodzenia. Co najwyżej można by wyróżnić pewne grupy motywów, odpowiednio
do silniejszego akcentowania pewnych momentów, mianowicie: budzenie się pasterzy, drogę ''
do Betlejem, sam fakt adoracji i wreszcie powrót. Wszystkim jest wspólny nastrój wesołości, nie bardzo się hamującej, niezawsze wytwornej, przechodzącej od czasu do czasu aż w błaznowanie. Otóż przy całej tej wspólności i jednolitości tematu i nastroju powtarzanie się jednej kolędy w drugiej
jest wielką rzadkością; wyjątkowem zjawiskiem są daleko idące wzajemne reminiscencje

[madohora]

Na ogół kolędy te jedna w drugą są różne. Prawie każda z nich ujmuje i przedstawia rzecz z innej
strony, w innem świetle, w innem ugrupowaniu ludzi i tła, inne momenty wysuwa na plan pierwszy.
Ci skromni, przeważnie nieznani nam bliżej poeci kolęd umieli patrzeć na swój temat wszechstronnie,
umieli z niego wydobyć wielkie bogactwo motywów i obrazów, i dzięki temu w ich utworach odbiło się też taką pełnią obrazów życie, które ich otaczało. Niepodobieństwem jest całe to bogactwo motywów
i obrazów ?zreferować", streścić i skatalogować, zwrócić uwagę na wszystko, co godne uwagi. Więc chyba tylko kilka charakterystycznych momentów sobie podkreślimy. Budzenie się pasterzy:
?Tusząc pasterze, że dzień blizko, wygnali owce na pastwisko z obory, zapędzili pod bory,
trafili na dobrą trawę, pokładli się na murawę, posnęli"... Cisza, spokój, sielanka. W tern wilk
wypada od ugoru, napada na owce i kozy, rozprasza trzodę: dramat w spokojnem życiu pasterskiem.
Jeden z pasterzy zrywa się ze snu, biegnie bronić trzody, gdy wtem znów słyszy głos anioła i widzi jasność. Przerażony z początku, narzeka już nieszczęsny, że widać ostatnia jego chwila nadeszła, ale pomału się reflektuje; wsiuchawszy się w słowa anioła ?powoli potem słów dochodzi, że anioł nuci: Bóg się rodzi", ?serca sobie dodaje" i budzi resztę pasterzy, którzy ? z początku również zatrwożeni ? zrozumiawszy, co zaszło, z radością wybierają się do Betlejem. Powyższa kolęda daje jakby obraz zbiorowy, całej tej gromady pasterskiej. Inna kładzie większy nacisk na zachowanie się jednostki:

[madohora]

W stawszy pasterz bardzo rano,
w yszedł z budy, w lazł na siano,
boć go czczyca zdejmowała,
jaka przedtem nie bywała.
Czeka długo, czeka mało,
co się w polu będzie działo;
strach go zew sząd obejmuje,
bo śpiewanie z nieba czuje.
Porwawszy się, poszedł w pole,
szukając tam w onym dole,
skąd się śpiew y dobywały,
jakie przedtem nie bywały.
A tak sobie przechadzając,
z podziwieniem rozmyślając,
pojrzy w górę; aż anieli
pod niebiosy są weseli

[madohora]

W innej kolędzie glos aniołów tak przestrasza pasterza, że ten spada na ziemię z dachu. Aniołowie
śmieją się z niego do rozpuku, ale potem pomagają mu wstać, ?dźwiglić mnie z ziemi owi anieli,
aż mi skołatali koźlę w kobieli"; pom agając mu, pocieszają go: ?wstań, nieboże, Bóg pomożę, wstań, Michale!? tylko że Michał jeszcze narzeka: ?ale, ale ? bok mnie boli". Takich i tym podobnych obrazków rodzajowych, takich drobnych a charakterystycznych scenek z życia codziennego,
jest w tych kolędach pełno: Zbudzeni pasterze udają się w drogę do Betlejem. Oczywiście humor poetów nie pozwala na to, aby to była droga całkiem prosta

[madohora]

Ot, trze b a iść do W ieliczki, potem do Pińczow a,
a z Pińczow a n a B ielany, potem do Głogowa;
zaś z G łogow a do M ogiły będzie już pół drogi...
zaś z M ogiły do S kalm ierza, a potem na Tyniec,
a zaś z T yńca do B etlejem , to już drogi koniec

[madohora]

Spotykają ich też po drodze rozmaite przygody, rozweselające słuchaczów. Przychodzą wreszcie do Betlejem. Niejednokrotnie opowiadają o swych wrażeniach na widok szopki betlejemskiej, opowiadają, co tam zobaczyli: Dzieciątko Jezus, Najświętszą Pannę, św. Józefa ? ale często też i aniołów. I oto znowu będziemy mieli przed sobą obrazki rodzajowe. O ile Przenajświętsza Rodzina budzi w nich miłość połączoną z uszanowaniem , to wobec aniołów bywają śmielsi:

[madohora]

W ejdą w szopę: mali
anieli strugali
złotowierzbkę i lipkę,
Dzieciątku na kolebkę.
J e d e n kąpiel grzeje,
a drugi się śmieje,
trzeci pieluszki suszy,
każdy rad służy z duszy.
Czwarty jeść gotuje,
piąty usługuje,
szósty po szopie tąpa,
rzeczy do k ą ta sprząta

[madohora]

Do szopki pasterze przychodzą z darami, ?z pocztą? , zupełnie jak do dworu, ł znowu ? z początku kolęda jest pod tym względem dyskretna i umiarkowana. Mówi w ogóle o darach, co najwyżej powiada:

[madohora]

Z czemże się tam pokażemy, my pastuszęta,
gdy nie mamy nic godnego, my niebożęta?
to rb y próżne, w nich ni sera niemasz, ni chleba,
dla panięcia zesłanego nam wszystkim z nieba.
Weźmy z sobą z trzody naszej choć po baranie,
przyjmie od nas malusieńkie to śliczne Panię.
W reszcie i serca naszego Mu nie żałujmy,
niem Panicza po kolędzie dziś udarujmy

[madohora]

Ale z czasem, rzecz jasna, i ten motyw darów będzie się coraz bardziej rozwijał i powiększał, bo on też daje taką wyborną sposobność do charakterystycznych obrazków z życia. Więc darów najrozmaitszych przynoszą pasterze tyle, że doprawdy Przenajświętsza Rodzina na długo została zaopatrzoną w zapasy, bo i barany przynieśli i koźlęta, kokoszki, raki, ryby, kukiełki, masła, sera, mleka, i tak dalej, słowem: wszystkiego, co potrzebne do gospodarstwa. Mało tego! Z pasterzami przychodzą do szopy różne szczepy i plemiona polskie, i każde przynosi produkty swej ziemi: Kujawiacy siano, Górale śliwy, Litwa miody, Wielkopolska owce, ryby, Kaszubi sery, i tak dalej. Przychodzą też i rzemieślnicy: krawcy,
szewcy, cyrulicy, kuśnierz, piekarz, powroźnicy, cieśla z kowalem, i ofiarują Dzieciątku dzieła swoich kunsztów: krawiec koszulkę i sukieneczkę, piekarz bochenek ?światły" chleba, kuśnierz kożuszek.
Cieśla, stolarz, powroźnik, kowal ? ci dają dary symboliczne: krzyżyk, powróz, gwoździe, ale i te dary mile są przyjęte. Jeden szewc tylko Wybrał się nie w porę: św. Józef nie chce przyjąć dla Dzieciątka jego trzewiczków, ?bo śmierdzą dziegciem"; a kiedy szewc pokornie argumentuje: ?Staruszku Józefie, miej w tem baczenie, wszak ja przecie jestem Boskie stworzenie?, dostaje stanowczą odprawę: ?Nie masz sprawy w tej tu budzie, bo to szewcy nie są ludzie". I biedny szewc, któremu w dodatku św. Józef ?pogroził kijem z furyją", odchodzi w wielkiej alteracji i z prawdziwie szewską pasją. Co
prawda, to i poezja tej kolędy jest trochę szewską. Niemniej mamy i tutaj to, co nas tak w tych kolędach interesuje: szkic z życia, odbicie psychologji, nastrojów, sposobu myślenia, humoru ówczesnych ludzi. Przyszli pasterze do szopy z muzyką. Rzecz to naturalna, bo w tern życiu realnem ówczesnych pasterzy muzyka i śpiew zajmowały dużo miejsca. 1 znowu, tak jak poprzednio, ta muzyka jest z początku dyskretną:

[madohora]

p rzy b ieżeli do B etlejem pasterze,
grając sk oczn o D ziec ią te c zk u na lirze,
hej, jedni mu grali,
a drudzy śp iew ali...

[madohora]

>

[madohora]

Kolęda rzeźnika

Wśród nocnej ciszy
Głos się rozchodzi
Słuchajcie starzy
Słuchajcie młodzi
O rzeźniku, który psinę
Sprzedawał za cielęcinę
Teraz się śmieje
Narobił kiełbas
Z brudnych trybowin
Co mu ich sprzedał
Nędzny żydowin
Za wieprzowe ich podaje
Nie jednym się serce kraje
Że taka droga
Teraz używać
Będzie jak w raju
Dobrze okpiwać
Jest w Polskim kraju
Choć nie jeden się unosi
Rzeźnik cenę wciąż podnosi
Bo święta idą
A jak wyprzeda
Kiszki, kiełbasy
Wrócą do niego
Dawniejsze czasy
Rzeźnik w święta się upije
Nosem w rynsztoku zaryje
Za ludzką krzywdę

[madohora]

o Gwiazdeczko, coś błyszczała
Ledwie kilka dni!
Głowa z wspomnień oszalała
Ciebie tylko śni!...
Pięknych ocząt całe roje
Oślepiły mnie!
Gwiazdko, czemuż życie twoje
Już s kończyło się,
'Gdzież ja ujrzę te usteczka.
Jako listki róż,
Gdy zagasła mi Gwiazdeczka
I nie płonie już!
Gdzież usłyszę metaliczny
Głos dziewczęcych ust?
Gdzie sznur ząbków biały, śliczny,
Gdzie rzeźbiony biust?...
Gdzież odetchnę milszą wonią,
N " I ' . I b ?
IZ I Jocey c u ....
Ach już słyszę, jako dzwonią
By mię złożyć w grób!
Legł w mogiłę bym z ochotą,
Bo pocóż mi życ?
T am o Gwiazdce szczerozłotą
Wspomnień snułbym nić!...

[madohora]

Ale znowu, rzecz jasna, barokowym poetom kolęd to umiarkowanie nie odpowiada. Skoro jest muzyka,
śpiew, tańce, niechże tego będzie jak najwięcej. Będą więc pasterze ?rznąć chwalę Bogu? na dudach i na muliankach, w organki i w szalamaje, na dromli i na bębenku, na kobzie, na cymbałach, na wioli, na puzonach, na obojach. Będą się poeci popisywać swą uczonością w dziedzinie muzyki: każą więc śpiewać różnym muzyk chórom, altom i tenorom, każą się odzywać lutniom wdzięczno-brzmiącym i trąbom krzyczącym, spinetowi małemu i klawicymbalom;
wszyscy w dzięczne grajcie trele,
Bogu w ludzkiem ciele.

[madohora]

Są to niewątpliwie pomysły bardzo piękne, bardzo poetyczne, godne wielkich artystów, a piękne
dzięki przede wszystkiem prostocie i szczerości, z jaką zostały wykonane. Pod tym względem owe
kolędy przypominają żywo poezję ludową. W tej radości z racji Bożego Narodzenia, w tej zabawie, uczestniczą nie tylko pasterze. Kolęda - pastorałka, choć przede wszystkiem zajęta pasterzami, nie jest ekskluzywną ani egoistyczną. Radość rozchodzi się po całym świecie. Biorą więc udział w adoracji ? i w zabawie ? trzej królowie. Pasterze tam pierwsi, ale znalazło się miejsce i dla panów. Królowie oczywiście radość swoją i swój hołd wyrażają we właściwy sobie sposób, po królewsku: oto kazali
z armat dać ognia za Jezusa zdrowie, tak że aż się stajenka od huku dział zatrzęsła. Ody zaś święty Józef nie lubi tego huku, przeto potem zatrąbiono, w kotły uderzono, brzmiały fajfrów głosy pod niebiosy. Obok królów spotkaliśmy w szopie już i rzemieślników; z jednym wyjątkiem wzgardzonego
szewca i oni biorą udział w weselu. Schodzą się na to wesele także rozmaite szczepy polskie: pełni
życia i animuszu Krakowiacy, krzesząc podkówkami i brząkając kółeczkami, Skalmierzamie (?znać
z kołnierza") z czarnemi pałkami, w ćwieczkowanych pasach, Ślązacy bogaci, którym pełne trzosy
przeszkadzają w żywszych ruchach, Mazurowie wykrzykujący z mazurskiem zadęciem: ?hojze
moja! do oboja i do piscałecki, dla tej dziecinecki", Podlasianie, i inni. Góral tańczy w szopce ?zbójnickiego"
góral śpiewa, podskakuje,
po piętach się poklaskuje, ?
albo, jak w innej kolędzie:
ciska siekierką do góry,
przeskakuje ławy, góry,
z radości,
śpiewając przytem piosenkę góralską:
rozwijaj się buczku,
z lekka po maluczku,
zielony.
Przychodzą też do szopy Betlejemskiej rozliczne narody, by złożyć hold Nowonarodzonemu, Litwini i Rusi ni, Moskale i Niemcy, Francuzi i Hiszpanie, Włosi i Węgrzy, każdy scharakteryzowany odpowiednio w kolędzie; przychodzi i cygan, mówiący z rusińska, żydzi tylko jedni, choć im przykazano iść razem z innymi do Betlejem, opierają się temu, bo ?to pan nie nasz! nie tak on psichodzi, jak w biblii chodzi: my go czekamy wielkiego, wy go macie maleńkiego". Ci narodowie oczywiście na równi z pasterzami okazują swą radość: Niemiec pije i pląsa z niemiecka, Francuz tańczy menueta, Wioch nogami ?drga presto tak że aż go Polak musi moderować, bo to przecież ?nie karczma, nie gospoda". Nie tylko więc nasi pasterze się radują, ale też c ie sz ą się p o s tro n n e k ra je , g d y się im sły sz e ć d o sta je ,
iż z a w ita ł w lu d zk ie m ciele, a s tą d n a ziem i w e se le . Cieszą się, rzecz jasna, i aniołowie. Oni przecież zwiastowali pastuszkom wesołą nowinę, więc w ich radości słuszna że udział biorą: ?Arno!
Pański kurainciki wycina"; K rz y k po n ie b ie , po o b ło k a c h sły c h a ć p rz y w e so ły c h sk o k a c h ; a n io ło w ie św ięci, ra d o śc ią p rz ejęc i, w y śp ie w u ją , w y k rz y k u ją . Ale niedość tego. Przychodzą do żłóbka Pańskiego i święci, przychodzą święte: Barbara i Katarzyna, Rozalia, Anastazja, Dorota, przychodzi jedenaście tysięcy dziewic, by oddać pokłon Jezusowi i Matce Najświętszej.
Z apokryfów wiemy, że i w otchłani ojcowie święci, czekający przyjścia Zbawiciela, napełnieni
zostali weselem przy narodzeniu Dzieciątka Jezus. Kaznodzieja polski z początków XV. wieku
wiedział dobrze, że ?to iste wesele byłoć jest ono wielikie, a to ku czworakiemu rozdzieleniu*4, czyli,
po dzisiejszemu mówiąc, wesele z Bożego Narodzenia rozciągało się w czterech kierunkach: ku
wysokości, od ziemi do nieba, gdzie uweselilo wszystkie anioły; ku głębokości, że rozbiło piekło
i wypuściło zeń wszystkich świętych; ku długości, że się rozoiągło od wschodu słońca aż do zapadu;
ku szerokości, iż wszystek świat ogarnęło. Nic dziwnego więc, że i natura bierze w tej radości
udział: ptaszki w górę podlatują, Jezusowi wyśpiewują, ? ptactwo chwali Pana, bydło na kolana
upada; wszystkie stworzenia schodzą się do Betlejem, gdzie ?bydlęta, robacy i domowi ptacy
chwalili Dzieciątko**, a były tego takie tłumy, że nie pomieściły się w szopie; potem, jak kolęda
z dużą co praw da dozą eufemizmu opowiada, ?w zgodnie głosy wrzaski pod niebiosy leciały.
Radość udziela się i przyrodzie martwej: skały, świat i ziemia skakają z radości. 1 w ogóle wskutek
Bożego Narodzenia zmieniło się całe przyrodzenie: drzewa na przykład ?opak owoc dają?,
jabłka na dębinie, gruszki na sośninie, na wierzbinie wiśnie, na śliwinie trześnie; bez zakwitł figami, jesion rodzynkami; na głogu brzoskwinie, migdał na tarninie, miód płynie z kloniny, oliwa z brzeziny.

[madohora]

Na ogół wieki średnie nie wydają u nas kolęd dużo (więcej n. p. jest pieśni do Matki Boskiej); warto jednak zaznaczyć, że pojawia się w nich już ów nastrój radości. Żadna z nich nie przechowała się w żywej pieśni do naszych czasów. Natomiast daleko większą jest na tern polu produkcja wieku szesnastego. Przyczyną wzrostu tego jest oczywiście spotęgowanie się ruchu literackiego w ogóle, w szczególności też druk, który ułatwiał rozszerzanie się pieśni i ich utrwalenie. Marny też świadectwa historyczne, stwierdzające upodobanie ówczesnej epoki w śpiewaniu kolęd (o Zygmuncie Starym, że kiedy przebywał w latach młodych na dworze brata w Budzinie, pilnował, aby mu w czasie świąt Bożego Narodzenia śpiewano kolędy; świadczy też Hozjusz o popularności kolęd, itd.). Znaczy to innemi słowy, że święto Gód oddawna było takiem świętem rado-snem i towarzysko-rodzinnem, że więc wcześnie połączyło się z niem kolędowanie, tworzenie i śpiewanie poza kościołem pieśni dostosowanych do uroczystości, czego przy innych świętach (n. p. przy Wielkanocy) nie było. Mamy więc już dosyć
dużo kolęd w pierwszej połowie XVI. wieku, w druku i w rękopisach; niektóre z nich już dotrwały
do naszych czasów - czyli do początku wieku , jak n. p. ?Kiedy król Herod królował", zapisana w r. 1521

[madohora]

Pieśni kolędowe tego okresu odpowiadają już mniej więcej temu pojęciu kolędy, jakie mamy dzisiaj.
Traktują temat już to w sposób epicki, już to liryczny, najczęściej zresztą oba te sposoby mieszając.
Wszędzie już tonem zasadniczym jest radość, w najrozmaitszych formach. Nie ma natomiast
jeszcze późniejszego spolonizowania i zlokalizowania; kolędy te (są między niemi i apokryficzne)
możnaby nazwać ogólno-chrześdjańskiemi; może też i dla. tego, że wiele wśród nich jest przekładem z oryginału łacińskiego. O ugruntowaniu się kolęd w tej epoce, o zżyciu się społeczeństwa z niemi, świadczy i ten fakt, że poeci wybitniejsi, ?literaci" w ścisłem znaczeniu tego słowa, zwracają swą twórczość również i w tym kierunku. Kochanowski sam napisał kolędę na Nowe lato, pisze je Grochowski, Miaskowski i inni. Ale rzecz znamienna, że te utwory do skarbca kolędowego nie weszły; zostały w wydaniach poetów, a nie przeszły do popularnych kantyczek i do żywej tradycji ludowej. Były dla ludu za nadto ?literackie". Nie można się temu zbytnio dziwić: takie ?Rotuły na Narodzenie Syna
Bożego" (Miaskowsk) przedstawiają rzecz w ten sposób, że Apollo z Muzami udaję się do szopki
Betlejemskiej, poczem każda z Muz śpiewa kolędę (rotulę) na cześć Dzieciątka Jezus. Tego rodzaju
scenerja, zrozumiała i piękna dla hum anistów, ogółowi m usiała być obcą. Kolęda prawdziwa
musi być prostszą, przystępniejszą, musi uchwycić ten ton średni, odpowiadający zarówno
wykształconym jak i prostaczkom. Więc kolędy XVI. wieku nie mogły być tak bardzo humanistycznemi,
jeżeli miały trafić do wszystkich. Nie znaczy to jednak, iżby kolęda, należąca przecież i do literatury, nie podlegała tej samej zasadniczo ewolucji, co cala poezja. N a kolędach XVI. wieku znać bądź co bądź różnicę formy, stylu i języka, w porównaniu ze średnio wiecznem i z renesansowego udoskonalenia formy poetyckiej i one do pewnego stopnia korzystają'. Bardzo silnie zaś odbija się ewolucja poezji na kolędach w epoce baroku, w wieku XVII. i w pierwszej połowie wieku XVIII. Jest to złoty wiek kolędy polskiej, okres największego jej rozkwitu tak pod względem ilościowym, jak i jakościowym. Na ten czas przypada powstanie największej ich liczby i najpiękniejszych, najbardziej charakterystycznych, najbardziej polskich. Do tych to kolęd przede wszystkiem odnoszą się uwagi ? i zachwyty ? wypowiedzione przez nas poprzednio. Wskazaliśmy też poprzednio na czynniki, które spowodowały
taki rozkwit kolędy w tej epoce i takie jej ożywienie i spolonizowanie, czyli wszystkie jej charakterystyczne cechy. Do tych czynników dodajmy jeszcze jeden. Oto wiek XVII i pierwsza połowa wieku XVIII. to epoka nadzwyczajnie spotęgowanego życia religijnego i religijnego uczucia. W takiej atmosferze rozwija się oczywiście bujnie pieśń nabożna, będąca wyrazem i jedną z form religijności całego społeczeństwa, wszystkich jego warstw. To też dla całej hymniki polskiej jest to wiek złoty, ale szczególnie dla kolęd.

[madohora]

Jeżeli chodzi o ściślejsze chronologiczne ujęcie tego okresu, to zauważymy, że pierwszym zbiorem kolęd typu XVII. wieku są wspomniane już ?Symfonie anielskie" Jana Karola Dachnowskiego, drukowane w r. 1631. W każdym razie zasługuje na uwagę fakt, że z tych trzydziestu sześciu kolęd stosunkowo
znaczna liczba stała się wkrótce bardzo popularną i żyje po dziś dzień, śpiewana przez lud (przynajmniej w Krakowskiem). Są to pieśni: ?Łaska nieba górnego", ?Ach zła Ewa", ?Przy onej górze", ?Wszystek świat dzisiaj wesoły", ?Z raju pięknego miasta", ?A wczora z wieczora", ?Kazał anioł do Betlejem Juda", ?Czem, czem, czem, czem ubogo leżysz", ?Pastuszkowie bracia mili", ?Wstawszy pasterz bardzo rano", ?Przybieżeli do Betlejem pasterze", ?Przyskoczę ja do złej szopy z cicha". Jest to dowodem, jak ci twórcy kolęd, nie będący zresztą poetami znakomitymi i głośnymi, umieli trafić w ton wspólny całemu społeczeństwu w tej dziedzinie. Końcowy termin twórczości kolędowej tego typu nie da się jeszcze dzisiaj ściśle określić; to jest pewnem, że w epoce saskiej, skądinąd niepomyślnej dla literatury, ta twórczość jeszcze jest żywą i przeciąga się nieco do drugiej połowy XVIII. wieku, kiedy to w literaturze książkowej pojawiają się nowe prądy i nowe formy. Pod koniec wieku można jednak
już zauważyć zmianę i w kolędzie. Przesada baroku wywołuje reakcję, objawiającą się m. i. parodjami
na dawniejszą popularną poezję. Ostatecznie i sam a kolęda także tej zmianie ulegnie. Równocześnie słabnie w ogóle twórczość na tem polu. Tłumaczy się to przewrotem umysłowym, jaki się w tym czasie dokonywa, panowaniem racjonalizmu, więc usunięciem uczuciowości na plan dalszy ? a przecież bez silnego współudziału uczucia nie można sobie wyobrazić rozkwitu liryki, ? w szczególności osłabieniem
uczucia religijnego. Dość też odosobnionem zjawiskiem jest Karpińskiego kolęda ?Bóg się rodzi".
W pierwszej połowie XIX. wieku, mimo romantyzmu, również nie znać większego ruchu w dziedzinie
twórczości kolędowej. Prześliczna kolęda Słowackiego w ?Złotej Czaszce" (?Chrystus Pan się narodził, świat się cały odmłodził, Et mentes", i t. d.) nie jest prawdziwą kolędą. Ale jeżeli nie powstawały nowe kolędy, to dawniejsze żyły w dalszym ciągu, przez cały naród ukochane i pielęgnowane. To też w drugiej połowie XIX. stulecia znowu można zauważyć niieco żywszy ruch w kierunku tworzenia kolęd nowych. Dość zestawić zbiór kolęd ks. Mioduszewskiego z połowy wieku (zbierane w pierwszej połowie) z kantyczkami dzisiejszemi, aby zauważyć znaczną stosunkowo liczbę pieśni iłowych (jako najbardziej
znane przytoczmy: ?Mizerna, cicha, stajenka licha", ?Jakaż to gwiazda świeci na wschodzie",
?Mędrcy świata, monarchowie", ?Anielski chór pasterzom ogłasza", ?Boscy posłowie", ?Usnąłeś
Jezu", ?Pasterzu, pasterzu", i t. d.). Te nowe kolędy zapewne że nie dorównują dawniejszym, są zapewne mniej proste, mniej naturalne, a znowu więcej ?literackie". Jednakże na ogół nie są najgorsze. A co najważniejsza: widocznie umiały także pochwycić zasadniczy ton kolędy prawdziwej, skoro wiele z nich przyjęło się w społeczeństwie, skoro są śpiewane w kościele i w domu. Byłoby to jeszcze jedno świadectwo o nadzwyczajnej żywotności naszych kolęd i o niezwykłej ich zgodności z psychologją narodu. Najmniej może zbadane są kwest je autorstwa kolęd, ich oryginalności lub pochodzenia z obcych literatur. W tak obfitym zbiorze muszą być utwory różnego pochodzenia, które z czasem stopiły
Się w jednolitą całość. Na podstawie dzisiejszego stanu badań nad tą dziedziną możemy ogólnie zauważyć co następuje. W epoce wcześniejszej mamy dość dużo kolęd tłumaczonych, co jest zresztą
zgodne z ogólnemi prawami, rządzącemi historją naszej poezji religijnej. Więc w wiekach średnich
i w wieku XVI. znajdziemy tłumaczenia przedewszystkiem z łaciny (z hymnów starochrześcijańskich
i z pieśni średniowiecznych); tak przekładem jest pieśń ?O Jezu nasz Zbawicielu, ?Dzieciątko się narodziło", i inne; zapewne przekładem też jest ?Anioł pasterzom mówił". Obok łacińskiej wpłynęła na polską także kolęda czeska ? w wiekach średnich i w wieku XVI. mamy stamtąd kilka pieśni. W kancjonałach protestanckich XVII. wieku znajdują się też kolędy tłumaczone z niemieckiego, ale te nigdy nie doszły do większego znaczenia. W epoce największego rozkwitu kolędy twórczość
oryginalna bierze stanowczo górę, a ten stan rzeczy pozostaje mniej więcej do dziś dnia. Znaczy to,
że kolęda nasza tak się wzmogła w siły własne, że już się obchodzi bez podpory, owszem sama zaczęła
wpływać na inne: jest na przykład dość znaczna liczba kolęd ruskich, które niewątpliwie są przekładami
polskich. Co do nazwisk autorów, to dzisiaj znamy ich bardzo niewiele, i wątpić można, czy szczegółowsze badania liczbę tę znacznie powiększą; wydania bowiem dawne są w większej części bezimienne ? poezja kolędowa ma to wspólnego z poezją ludową, że kwestja autora jest dla niej obojętną. Dobrze, że Dachnowski podpisał się na swoich Symfoniach, ale już tak liczne w wieku XVIII. wydania kantyczek nazwisk nie podają. Prędzej możemy śledzić autorstwo kolęd nowszych; możemy więc tu wymienić Karpińskiego, Lenartowicza, ks. Antoniewicza, ks. Hołubowicza. Dla historyka literatury może to być kwestja ważna, dla śpiewającego kolędę jest to rzecz ostatecznie dość obojętna

[madohora]

Osobno warto wspomnieć, że w ostatnich czasach muzycy-kompozytorowie zwrócili uwagę na piękno kolęd. Powstają stąd harmonizowania ich (n. p. Maszyńskiego, Niewiadomskiego, Świerzyńskiego
i i.) oraz samodzielne kompozycje kolędowe (z dawniejszych n. p. Szumlańskiego, Goczałkowskiej,
z nowszych Świerzyńskiego, Noskowskiego, Nowowiejskiego i innych). Rzecz ta jednak przekracza już właściwy zakres naszych rozważań, a tworzyć może przedmiot osobnego studjum o oddziaływaniu kolęd na naszą twórczość artystyczną, poetycką i muzyczną. W stosunku do wartości i piękności kolęd oddziaływanie to było dotychczas może jeszcze za słabe.

[madohora]

- pOl[ rlno morskie
ro ongi
porodziło beskidy
przemkllqł strumień - i Zllfllllrz/
przed llawrotem z kolcItidy - -
- narty. narty sposobie!
- zawler drogę ugorcm.'
- rozpęd wartki wziqst z gÓl)'
uwarstwio1lej za borem -
i z mrówkami w sojlls:m
zbałamucić co.
jeszcze
co jak kleszcz tkwi pod .
ko/'(l
wywolujqc w snach dl rSZcze - -
- zamiec. orka i zlUllitlr
którym komar się chura/i -
....zamigotał pl zysiółell
i odjechllł ku dali
zamieszkałej na piętro(1l
suterynach i widach
jeszcze cirplych 1lawoum
po biwakach ilelach - -
- Bog się śmieje!! - a rozum
rozrzuconi' po strzeszt'
stare pyrzll kołtu11Y
pazurami wciql czesze
i wyszczerza swe zęby
wodorostem zarosłe -
- - dwie topole się 1I{;ą
IUlzbyt blisko wyrosłe

[madohora]

- przł-pial clroKf ot! wierzby
u'plaul prZt!z plisie pole
IWg/1t kupio/l.\' Wf' .
lIit
za cztery obolI' -
był własności" fharono
i kajki zt' młY"tl
która ni.nwrodunia
Ósmy rok pOI.'Z.J'lIll -
- drugo! - mówię do cic1'lt'
przepianej 'U' korulLl
on

WpTllWiOlll'j pirknir
w pocizl.t!mulrll opalu -
-ałmm
iesz sit' nin;?'
u' rab i trzy kwadraty
i rlipsisz się
alem
(\'111 żalem zatraty!
- .
totek topól - u'ierzf, koło
K' Illlio!;toslIlP domu -
trójkąt nieba sjeryczny
Ilieztiatny nikomu -
- o drogo! klore; Iliellln.
- rqb"y, wieloboki
k:uęJyw ZtltopiollJ r
rt' pr,.vmi'?y głęBokiej
i przywIllon)' bl'czką
zlltęcJzłt!} kapll.';ty -
- jest Ul WIIS coS uri(r-e.i ;tSZCZP
nit .
miesznr. zapusty -
jl'st Zllfllęt wykrc
i(my
z SI'rCtl pokryjol111l
w chu'lIi gdy umarłego
już wywieżli z domu -

[madohora]

- Swiatła lIa par/wilie
- kiec/ut y podziml1l1t>
- IOrjoU'isllll od JlOTZeni
ta/en",i,- cielJll1t' -
- 0PtlSZt'ZOllt' /williri>
- sadowe butiki
- 'wYsP' zedai tlrołdż;.\l i uciu
piwa i u1ódki -
- zamęt i trzy cekiny
pltml posłoneczflych -
- przystaJl i - u'szys/ko ,it"d1lu
rlla lliebezpieczllydl -
- wzgórze po jed1lej str()llit'
tlmg" po drugiej -
rząd "wierzh i topól
jak łydt> dłllgi -

[madohora]

[madohora]

Hej kolęda, kolęda
Zabił wieprzka Gawęda
Gawędzino płakała
Iże wieprzka nie miała
Gawęda sie śmioł
Bo krupnioki dzioł

[madohora]

***

[madohora]

Hej kolęda, kolęda


Hej kolęda, kolęda
Zabił wieprzka Gawęda
Gawędzino płakała
Iże wieprzka nie miała
Gawęda sie śmioł
Bo krupnioki dzioł

[madohora]

[madohora]

[madohora]

WKRÓTCE FESTIWAL KOLĘD I PASTROAŁEK - Gość - 23.11.2018

[madohora]

KOLĘDOWANIE Z AKTORAMI TEATRU ŚLĄSKIEGO - Moje Katowice - 11.12.2018

[madohora]

KOLĘDOWANIE Z JÓZEFEM SKRZEKIEM - RadioEm - 08.01.2019

[madohora]

KONCERT KOLĘD I PASTORAŁEK NA ZAWODZIU - Nasze Miasto - 09.01.2019

[madohora]

[madohora]

W sklepach już kolędy słychać
Chyba trochę to za wcześnie
Możesz niezłą kasę wydać
Bo ozdoby są Świątecznie