Śląskie kolędy

[madohora]

Wszyscy słuchajcie
I pozór dajcie
Na to co wam będziem śpiewać
I dobrego wam winszować
Na ten przyszły czas
Wszystkim wespół wraz.
Żyjcie szczęśliwie
I też zgodliwie.
Niechaj wam się wszystko rodzi,
Zawsze dobrze się powodzi
Każdego wieku
I tego roku.
Lecz śpiewać darmo.
Bo boli gardło.
Gospodarzu bądź tak dobry,
Dajże nam też grosz choć szczodry
Nie opuszczaj nas,
W ten dzisiejszy czas
Przetoż w tej dobie
Radzimy tobie:
Pokaż twoją szczodrobliwość.
Kolędnikom dobrotliwość,
Daj nam kolędę,
Niźli odejdziem.
Bo jeźli nie dasz.
Nami pogardzasz,
Nie będziesz miał powodzenia,
Ani w niebie przebywania
Dla twej skąpości
Nieżyczliwości.
Wy gospodynie
Bądźcie tak szczere,
Na korakiel księdzu dajcie
I na preceptora dbajcie,
Bóg to nagrodzi,
Szczęściem wygodzi.
Ślubujemy wam.
Że to dobry pan;
Za to co dacie do dzwonka
Da Klarusi Bóg małżonka
Jeszcze tej zimy,
Lub przede żniwy.
Dziewki, pachołcy
Mali i wielcy
I wy kolędę gotujcie,
Szczodremi się pokazujcie
Nam tu szkolnikom
I niewolnikom.
Bo my to co dzień
Przez rok każdy dzień
Za was śpiewamy w kościele
36
Bo was tam nie chodzi wiele.
By chwalić tego
Boga naszego.
Bo choć przyjdziecie,
To się ciśniecie.
Ze swawolą przychodzicie,
Drzemotami się bawicie,
Chociaż w kościele
Takich jest wiele.
A który stary,
Wspomnij na mary,
Tobie nieba winszujemy,
Bo się dalej iść strojemy
Innym zaśpiewać
I kolędę brać

[madohora]

Posłuchaj dzieweczko
Co kolędujemy.
Jak tobie uprzejmie
Szczęścia winszujemy.
Żebyś dostała miłego,
Bogatego i szwarnego
Na ten przyszły czas.
2. Więc podług możności
Pokaż nam się szczodrą.
Będziem1 cię wychwalać,
Żeś grzeczną i dobrą,
Żeś jest mądrą i ochotną
Szwarną, piękną i robotną,
Tak cię schwalimy.
3. Gdy nam co darujesz
Za kolędowanie,
Czeski albo więcej
Za nasze śpiewanie,
Nie będzie żadna twa szkoda,
Bo ci stanie się nagroda
Gdy się wnet wydasz

[madohora]

Dobregoś się poradziła,
iżeś nam co dała.
Wszakże byś się tego roku
nie była wydała.
Jeśli jeszcze więcej nam dasz.
To się dowiesz i też doznasz,
kogo dostać masz

[madohora]

Młodzieniaszku miły.
Masz t.y chęć do żony,
Dajże nam kolędę,
To cię chwalić będę
Za tę twoja kolędę.2
2. Jeśli na-rn nic nie dasz,
To się zaiste masz.
Dostaniesz ty taką,
Smarkatą, garbatą,
Co ją musisz kolebać.

[madohora]

Skoro przy wieczerzy wilijnej rozpoczęto śpie
wać kolędy, to śpiewano je przez cały czas godni,
jak to już powyżej powiedziano.
Lecz chłopcom szkolnym za mało było śpiewać
tylko w domu i w kościele. Dawniej chłopcy nie za-
dawalniali się tern, bo czuli w sobie jeszcze chęć i
potrzebę śpiewania kolęd po wszystkich chatkach i
całej wiosce, albowiem śpiewając kolędy w domu,
dowiedzieli się z nich, jak to dawniej przy Narodze
niu Zbawiciela pasterze uwijali się pomiędzy sobą
i spieszyli jedna gromada do drugiej z wesołą no
winą, że się narodził Zbawca świata. Z niektórych
kolęd dowiedzieli się o tern. jaka to wesołość pano
wała wówczas wśród pastuszków, chcieli więc i
oni w wesołem uniesieniu zwiastować wszystkim
mieszkańcom o wesołej chwili narodzenia się Dzieciątkiem.

[madohora]

Z daleka tu bieżymy,
Nowinę wam n.esiemy;
Tę wam powiemy
47
2. Narodziło się Dzieciątko w mieście Betleem
I leży tam niemowląt ko okryte sianem.
Krasna Panna koło Niego,
Owija i okrywa Go,
To Dzieciąteczko.
3. Daj grajcarek,*) lub trojocek,**) kupimy szatki,
Za to spłynie łaska z nieba na twoje dziatki;
Kąsek sukna modrego,
Złotem wyszywanego.
Dla Pana tego.

[madohora]

Raczże Boże nadgrodzić wam za to
w stokroć tysięcy.
Rzy, konopi, grochu, lnu i prosa,
żyta najwięcej.
Jęczmień, owies i wyka
Dla krów, koni i byka.
Kartofli, kapusty.
By był wieprzek tłusty.
To wam życzymy
I odchodzimy.

[madohora]

Na końcu należy jeszcze wspomnieć o zwyczajach
obchodzenia kolędy w towarzystwach.
Gdy w roku 1871 zmarły proboszcz bytomsk, ks.
Bonczyik dla młodzieńców założył na Rozbarku przy
Bytomiu Towarzystwo św. Alojzego, które urządzało
posiedzenia swe w szkole Ruzbarskiej, to też zaraz
w pierwszym roku odprawił dla członków w tym towa
rzystwie kolędę, która powtarzała się potem już rok
rocznie przez całe dziesiątki lat.
Gdy później powstawało coraz to więcej towa
rzystw, to i w tychże urządzam* w czasie Bożego Naro
dzenia kolędę dla członków. Ponieważ święto Bożego
Narodzenia szczególną radość sprawia dzieciom i te już
rok cały na święta te się cieszą, zaprowadzono z cza
sem w towarzystwach i ten zwyczaj, że na kolędę przy
prowadzali członkowie także swoje dzieci, dla których
towarzystwo uchwalało kilkadziesiąt marek na podarki.
Rozdawano więc dzieciom mniejszem pierniki, orzechy
i ■ablka, a większem za wypowiedzenie deklamacji sto
sowne książki.
Przy kolędzie w towarzystwach po modlitwie i
przemowie kapłana majżywn.ejszą chwilą było, gdy
małe szkolne dzieci śpiewałv kolędy. Był to prawdzi
wie miły i przyjemny widok, gdyż dzieci były nadzbyt
ucieszone, mogąc choć aby raz w roku razem po pol
sku wyśpiewać się do woli.
Dzieciom kolędy, oraz śpiewanie i deklamowanie na
tychże tak zaimponowało, że często same nagliły ojca
lub matkę, by nalezac do jakiego towarzystwa, poszli
z nimi na obchód kolędowy, gdzie mogłyby śpiewać i
deklamować.
To zainteresowanie dzieci do kolęd budziło się i ro
sło tak, że często, chociaż jeszcze jako dzieci, dekla
macje same sobie układały.
Jeden dwunastoletni chłopak, który niestety jako
żołnierz zaginął w wojnie światowej w 22-gim roku ży
cia swego, w szkolnym, swym wieku sam ułożył kilka
takich piosenek i deklamacji, które tu również umieszczam.

[madohora]

Hej nam hej! Hej nam hej!
Słyszeliśmy tę nowinę,
Że dziś macie tu kolędę.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
Czemprędzej się zebraliśmy
1 tu do was przybyliśmy.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
Byśmy wam tu zaśpiewali,
Bylebyście nas słuchali.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
Będziem śpiewać o kolędzie.
Którą to obchf dzą wszędzie.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
0 Chrystusa narodzeniu,
Wszystkich ludzi wybawieniu.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
O pastuszkach, co śpiewali,
Gdy Zbawcę swego witali.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
Na czem Panu przygrywali
1 jakie dary oddali.
Hej nam hej! Hej nam hej!
Hej nam hej! Hej nam hej!
Jak długo u Pana byli,
Kiedy do trzody wrócih
Hej nam hej! Hej nam hej!

[madohora]

Boże Narodzenie.
W wielkiej zimie o północy
Światłość wielka z nieba toczy
Do żłóbeczka we stajence,
Ku Józefie i Panience.
Anioł zwiastował nowina,
Że Panna Dorodzi Syna.
Panna Syna porodziła
I w żłóbeeżku położyła.
Aniołowie przez czas cały
Śpiewali na jego chwałę.
W polu także Aniołowie
Zwiastowali, że we żłobie
Pan całego świata leży,
Niechaj każdy tam pobieży.
Wnet się pasterze zebrali,
By do Betleem biegali
Wałek chwyta za fujarkę,
Tomek niesie jabłek miarkę.
Kuba masła ma garnuszek,
Stach zaś wziął kobiałkę gruszek.
Bartek grochu ma pół worka,
Maciek tłustego gąsiorka.
Tak więc do Betleem spieszą
Panu swemu dary niosą.
Ody do szopy przybieżeli,
Dary swoje położyli.
Panu swemu się skłonili
I u nóg dary złożyli.
Potem wszyscy poklękali,
Błogosławieństwo dostali.
Panu jeszcze zaśpiewali
I do trzody powracal

[madohora]

Zaś około godziny szóstej przychodzili kolędo
wać, czyli śpiewać pod oknami ubodzy z gminy, za
co ich również obdarzono kołaczami, pieniędzmi, lub
jeszcze jaką żywnością.
Wieczorem natomiast około godziny siódmej
schodzili się do karczmy wszyscy dorośli młodzień
cy a zebrawszy się razem, około godziny ósmej wy
chodzili gromadnie z karczmy. Jeden z nich za
prowadził całą gromadę przed dom swej narzeczo
nej, gdzie przed jej oknem zaśpiewali następującą
kolędę :
Nr. 17. Z Raciborskiego.
Święty Szczepan po kolędzie rad chodził, rad chodził,
a że mu się święty Jan też na - go - dził.
1. Święty Szczepan po kolędzie [: rad chodził, :]
A że mu się święty Jan też nagodził.
2. A i jak się Pan Bóg małym [: narodził. :]
Miesiąc, gwiazdy na cały świat rozsadził.
3. A i o tern się król Herod [ : dowiedział, :]
Wszystkie dziatki w Betleem wycinać dał.
4. Mar ja się też o tern \ : dowiedziała, ]
Z swem Dzieciątkiem z Betleem uciekała.
5. I nadeszła chłopa, co [: pszeniczkę siał, :]
ł nabożną piosnkę przytem tak śpiewał.
6. Boże pomóż tę pszeniczkę [ : rozsiewać, ]
Wróć się do dom, możesz ją zaraz zbiera
Żydowic się o 'tein też [: dowiedzieli, :]
Za Marją z miasteczka wybieżeli.
8. Nadeszli chłopa pszeniczkę [: obrzynać, :1
Bóg ci pomóż chłopie pszeniczkę zbierać.
9. Nie widziałeś tu ty chłopie [: niewiasty,:]
Na swych rękach małe dziecię niosącej.
10. Kiedym ja tu tę pszeniczkę [: rozsiewał, :]
Tom ja tutaj tę niewiastę iść widział.
11. Wróć-że my się my żydowie [:do miasta, :]
Bo rok minął, jak tu szła ta niewiasta.
12. A ona tu niedaleko [:mch była,:]
Bo ją jeno ta pszemczka zakryła.
13. A w Jordanie bystra woda [: płynęła, :]
Tam' Mar ja Syna swego obmyła

[madohora]

— 86 -
Tekst z Kantyczek.
1. Trzej Królowie jadą
Z królewska paradą,
Z dalekiej kramy
Do Dzieciny;
Wiozą mirę z Saby,
Kadzidło z Araby,
Złoto od Mongoła,
Dań dla Króla.
Pastuszkowie,
Józef powie,
Idźcie wprzódy
Do swej trzoda,
Bo Królowie dary.
Wiozą na ofiary,
Niemowlęciu Bogu,
Już są w progu.
2. (idy przyszli do Pana,
Padli na kolana,
Złożyli korony.
Na ukłony;
I oddali dary.
Aż się Józef stary
Zadziwił bez miary,
Za ofiary.
Józef powie:
Dość, Królowie!
Na tern złocie,
Przy ochocie,
Dziecina oczkami.
Skazuje rączkami,
I mile przyjmuje,
Nie brakuje.2*)
Śpiewał ś
3. Potem Trzej Królowie,
Za Jezusa zdrowie,
Ognia dać kazali,
Żyj! wołali;
Zatrzęsła się cała
Stajenka spróchniała,
Od huku armaty,
Bez utraty.
Wół się lęka,
Choć zdrów, stęka,
Józef w gmachu
Drży od strachu.
Mówił : Od hałasu
Już umrę bez czasu,
Tak się armat boję,
Ledwo stoję.
4. A tak trzej Królowie.
Po Józefa mowie.
Strzelać zakazali,
Przepraszali ;
Potem zatrąbiono,
W kotły uderzono,
Brzmiały trąhów głosy
Pod niebiosy.
Józef chwiali,
Tych co grali,
Lepiej grajcie.
Nie strzelajcie;
Dziecię uściskali,
Matce ukłon dali,
Józefa żegnając
Odjechali

[madohora]

Narodził się Syn Boży
nam grzesznym na radość,
Dzieciątkiem się okazał
z nieba posłany gość.
Nigdybyś był nie wyszedł,
Nigdybyś był nie przyszedł
między grzesznych ludzi.
2. Twa to miłość sprawiła
dobrotliwy Boże,
Żeś niebo opuścił sam
położył się w żłobie.
Mileś nas Ty pocieszył,
Z mocy piekła wybawił,
i wziął znów do siebie.3
3. O najświętszy Jezusie
do Ciebie wołamy:
Nad grzesznymi zmiłuj się
niech się nie tułamy.
Po tem tu nędznem życiu
I światowem pobyciu
daj nam mieszkać w niebie.
4. Za to Cię też wielbimy
my naród ubogi
I o łaskę prosimy
Zbawicielu drogi,
Byśmy Tobie służyli
Po bożemu tu żyli
i Ciebie kochali.

[madohora]

Wiwat! Wiwat! Będziemy śpiewać!
Trzeba nam sie w drogę gotować!
Powiedz bracie
Czy po kacie
co z nami bedzie,
Bo- już wczora
Od wieczora
Tęskno nam wszędzie.
2. Mili bracia, trzeba nam szukać.
Dalej w nogi, w palce nie dmuchać.
W błąd nie wpadnę,
Gdy ja zgadnę,
Źe się narodził,
Jezus mały,
Godzien chwały,
Bo tam Paweł był.
3. Już to wszyscy w Pawła wejrzeli.
Będziemy cię kosturem bili,
Jak nie powiesz
O tern, co wiesz
O tem Dzieciątku.
O Maryi
O Józefie
O Niemowlątku.
4. Paweł, on się uląkł kostura,
Zobaczył więc, kędy jest dziura.
Jak zobaczył,
Oknem skoczył
Aż na zagrodę.
Bartek łysy,
Aże dyszy,
Chwyt go za brodę.
5. Braciszkowie! Zaiste ja wiem!
Byłem w nocy — prawdę wam powiem
Za granicą,
A tam krzyczą,
Przetom tam skoczył.
Stała szopa,
Przed nią wrota,
Wszystkom zobaczył.
6. Słyszałem tam cieniuśko płakać;
Kuba, Maciek poczęli skakać.
Dobra nasza,
Póidź do łasa
A nas nie zganiaj
Spędzaj w kupę
Za chałupę
Ale nie „weskaj “.
7. Ledwiem uciekł od wesołości,
Byłoć ich tam aniołów dości,
Co śpiewali
I gadali
Ludziom wesele.
Ze się zjawił
I objawił
W ludzkiem Bóg ciele.
8. Dalej bracia, chodźmy do szopy.
Uwińmy się, pospieszmy w tropy
Do Betleem
Do stajenki,
Gdzie wół, oślątko;
Do Józefa
I Panienki
Witać Dzieciątko.

[madohora]

Hej! Co się stało nie najdalej!
Pożeń Kuba, pożeń dalej!
W Beteleem się świeci, połreżmy tam,
Zabierzmy multanki i dudki tam!
Hej! hej!
2. Hej! Pójdźcie rychło, pójdźcie wszyscy,
Nadszedł już czas najmilejszy.
Trzeba nam ofiary z sobą zabrać,
By Panu naszemu pokłon oddać.
Hej! hej!
3. Hej! Zagraj Kuba, zagraj z chęci
Dzieciąteczku tak jak święci,
W niebie mu śpiewają Aniołowie,
A nam przykład dają pastuszkowie
Hej! hej!
4. Hej! Śpiewaj Grzesiu, miło będzie
Dzieciąteczku przy kolędzie.
Józef zakoleba legusinko,
Ja zagram na skrzypkach cichusinko,
Hej! hej!
5. Hej! Nadmij Pawle twe multany,
A ty Janie twoje gajdy
Stach będzie przygrywał na puzonie,
To dziecię uśpimy na tern sianie.
Hej! hej!
6. Hej! Wejrzyj mile z żłóbka na nas
Dzieciąteczko w ten godny czas.
Raczże wszystkich razem błogosławić.
I po śmierci w niebie nas osadzić.
Hej! hej!

[madohora]

Pójdźcie chłopcy k ’ nam,
kdlędę wam dam,
po jabłuszku, po orzeszku,
obleczcie się do kożuszków,
będziemy śpiewać
i kolędować.
2. Już jest zimny mróz:
słychać dziwny glos.
Ptacy w północy śpiewają,
a pasterze w dudki grają;
co to nowego,
niesłychanego
3. W obłokach krasny
Anioł się cieszy,
Ślicznym głosem wyśpiewuje.
Zbawienie ludziom zwiastuje :
Bóg się narodził,
by ludzi zbawi
Leży we żłobku,
w stajni na. sianku,
niema ani zogłóweczka,
ani piękna pieiluszeczka;
w biedzie złożony
i opuszczony.
5. Nuż pocholęta
I wy książęta
wieilkie, małe się zbiegajcie,
Dzieciąteczku dary dajcie,
zobaczcie w chacie,
co który macie;
6. Jundze z Pietraszkiem,
Iwan z Hondaszkiam;
piękna kolebeczkę zróbcie,
Dzieciąteczku podarujcie;
Hanka pierzynki,
Dora pieluszki.
7. Weronko pospiesz
A do laska bież;
Przynieś drzewka nam suchego,
Ogrzać Jezusa małego*
By nie czuł zimna
I z nim Matuchna.
8. Weronka bieży*
Już iesT w odzieży,
Niesie drzewa wiązaneezkę
I masełka osełeczkę;
Z chęcią to daje
Matce w ofierze.
9. Grzegorz z dudami,
Bartek z gajdami,
Woś pod pachą ma skrzypeczkę,
Jędrek mały fujareczkę;
razem będą grać
i pięknie śpiewać.
I tak grali mu,
Dzieciu małemu:
brzęk, brzęk, brzęk, brzęk, tadra, tadra,
8-li, fili, fili, dajda,
bosa, hosa, sa,
Śpiewali bosa.
11. Józef koleba,
Wól, osie! dycha;
zagrzewają niemowlątko,
krasne, małe to Dzieciątko,
by nie płakało,
z zimy nie drżało.
12. Ach ty Klareczko,
piękna dzieweczko,
a coś ty tak zaniedbała,
żeś żadnych diarów nie dała,
prędko się pospiesz
i do chatki bież.
13. Masz trzy kurecziki,
cztery gąseczki,
baranka, dwa gołąbiątka,
pójdą z wami pachclątka:
Tomasz z Kubiczkiem,
Szymon z Janiczkiem.
14. Gdy to słyszała
Rozynka mała,
Już spioszy witać Jezusa,
bo w niej była miła dusza,
spieszy się k' niemu,
Panu dobremu.
15. Jewutka zlośna,
tyś lekkomyślna,
żeś spać długo dziś została,
a posłuchać nas nie chciała,
nie masz miłości,
doznasz więc złości.
Bądź Tobie chwała,
sława wspaniała,
Chryste tiawonarodzony
dla nas ludzi tu złożony,
bądź wiecznie sławion,
by świat był zbaw ion

[madohora]

ŻYWIECKIE GODY W WARSZAWIE - Radio Katowice - 16.01.2023

[madohora]

[madohora]

KOLĘDY GÓRNEGO ŚLĄSKA - www TVP.pl - 05.12.2023

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Przy onej dolinie, w judzkiej krainie
Paśliśmy owce w gęstej krzewinie
Alić z prędka aniołowie krzyczą
Bieżcie, pastuszkowie, do Betlehem!
(...)
I ja też przychodzę, szewiec ubogi
Przynosę trzewicki na twoje nogi
Józef mówi: idź precz szewce!
Twych trzewicków Jezus nie chce,
Bo śmierdzą dziegciem.

[madohora]

KOLĘDY ŚWIATA - www.tustolica.pl - 08.10.2025

[madohora]

Kolęda - innym zwyczajem wprowadzonym i upowszechnionym przez Kościół, są odwiedziny parafian w okresie świąt Bożego Narodzenia składane przez proboszcza lub księży z parafii. Przynoszą oni dobrą nowinę, święcą i błogosławią dom oraz jego mieszkańców, w zamian zaś otrzymują symboliczną ofiarę nazywaną dawniej kolędą. Tradycja ta, znana już w średniowieczu, utrzymuje się w Polsce do czasów współczesnych. Być może po przyjęciu chrześcijaństwa Kościół wprowadził ją dla przeciwstawienia jej pogańskiemu zwyczajowi kolędowania.