Łódź

[madohora]

[madohora]

1854 przybycie do Łodzi i osiedlenie w Nowej Dzielnicy przy Wodnym Rynku (ob. pl. Zwycięstwa) fabrykanta Karola Scheiblera, obywatela belgijskiego, który do Królestwa Kongresowego przybył w 1848 r.;

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kościół Zesłania Ducha Świętego – katolicki kościół parafialny znajdujący się w Łodzi przy ul. Piotrkowskiej 2/2a (w sąsiedztwie placu Wolności).

[madohora]

Quote-alpha.png
Gmina Ewangelicka w Łodzi, a z nią pierwszy kościół powstał w roku 1826.
Po 63 latach, z powodu uczuwanej potrzeby, kościół został przebudowany.
Kamień węgielny pod przebudowany kościół został położony dnia 26 lipca (7 sierpnia) 1889 roku za panowania Aleksandra III, Cesarza Rosyi i Króla Polskiego. Generał-gubernatorem warszawskim był Generał-Adjutant Hurko, gubernatorem piotrkowskim – generał Komarow, Policmajstrem miasta Łodzi – kapitan Danilczuk, Prezydentem miasta – Wł. Pieńkowski;
– generalny superintendent biskup Ewerth; pastor miejscowy Klemens Berthold Rondthaler, jego pomocnik Antoni Rutkowski. Członkowie dozoru kościelnego: L. Meyer, R. Finster, F. Rathe, A. Agather, H. Gehlig, J. Erb, E. Geyer, D. Goltz, G. Bliem.
Komitet budowlany, oprócz dozoru kościelnego, stanowili: K. Klukow, R. Ziegler, J. Kammerer, E. T. Neumann, A. Friedrich, R. Fischer, L. Strauch, F. Kindermann, O. J. Schultz, Ed. Modrow, T. Steigert, J. K. Simchen, A. Wenske, G. Wegner, M. Weigold. Kantorem był A. Schwab; sekretarzem kościoła – H. J. Gottschild; zakrystyanem – N. Friese; dzwonnikiem – K. Berner; grabarzem – A. Reinke.
Plan budowy, podług projektu budowniczego Ottona Gehliga, sporządził architekt Prokofjew, a wykonał budowę pod nadzorem tego ostatniego majster murarski Stelmachowski.
Przy położeniu kamienia węgielnego był także obecny pastor-dyakon parafii Ś-go Jana R. Schmidt.
Mamy nadzieję w Bogu, że rozpoczęta w wierze i miłości chrześciańskiej budowla, będzie i pozostanie świętem miejscem, na którem nam i potomkom naszym Słowo Boże zawsze sprawiedliwe i czyste głoszonem będzie.
Co daj Boże, Amen!

[madohora]

Ołtarz główny zaprojektował Feliks Paszkowski, stiuk wykonał Stefan Kiełbasiński w 1946 r. Pośrodku na mensie ołtarza stoi tabernakulum, a nad nim tron z czterech stiukowych kolumienek z głowicami w stylu korynckim.Na chórze muzycznym wspaniałe pneumatyczne 46-głosowe organy romantyczne o trakturze pneumatycznej i czterech manuałach wykonane przez firmę Schlag und Söhne, jedne z największych w Łodzi. Duży dzwon odlany w 1893 r. przez A. Zwolińskiego z Warszawy oraz duże 2 nowe dzwony. Rzeźbione w gipsie stacje Drogi Krzyżowej, ufundowane w 1946 r. przez Zgromadzenie Kupców w Łodzi. W 1945 roku świątynia została, za przyzwoleniem władzy komunistycznej, przejęta przez Kościół katolicki. Powstała przy niej parafia rzymskokatolicka pod wezwaniem Zesłania Ducha Świętego. Ponadto kościół stał się kościołem garnizonowym. Jako świątynia rzymskokatolicka poświęcony został 1 I 1945 r. przez ks. prałata Jana Zdziowskiego. W latach 2018-19 elewacja budynku została poddana całkowitej renowacji. Przywrócono także jej pierwotny, pomarańczowy kolor

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Plac wytyczony został w 1823 roku jako rynek zakładanej wówczas osady sukienniczej „Nowe Miasto”, na skrzyżowaniu traktu piotrkowskiego biegnącego z północy na południe i ul. Średniej (obecnie ul. Pomorska i ul. Legionów) biegnącej ze wschodu na zachód. Nadano mu kształt regularnego ośmiokąta foremnego. Dla odróżnienia od pierwotnego rynku Łodzi, położonego ok. 450 m na północ, był nazywany Rynkiem Nowego Miasta

[madohora]

W centrum rynku usytuowano miejskie targowisko. Przy rynku w 1827 roku wybudowano Ratusz Miejski oraz kościół ewangelicki Św. Trójcy (pierwsze reprezentacyjne budynki Łodzi). W 1857 roku powstał budynek szkoły powiatowej (obecnie Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne). W 1898 roku na Rynek Nowego Miasta dotarła komunikacja tramwajowa, a targowisko zostało przekształcone w reprezentacyjny plac miasta.

[madohora]

[madohora]

Łódź leży na wysokości od 163,6 m n.p.m. (na terenie Grupowej Oczyszczalni Ścieków) do 284,1 m n.p.m. w rejonie ulicy Kasprowicza (Nowosolna)[14]. Teren zamknięty granicami administracyjnymi miasta opada w kierunku z północnego wschodu na południowy zachód, zgodnie z nachyleniem zachodniego stoku Garbu Łódzkiego, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry.
Przez Łódź przepływa 19 większych lub mniejszych rzek i strumieni: Ner, Łódka (dawniej nazywała się Ostroga) i jej dopływ Bałutka, Dobrzynka, Gadka, Jasień i jego dopływy: Karolewka, Olechówka (oraz jej dopływ Augustówka) i Lamus, Jasieniec – dopływy Neru, źródłowy odcinek Bzury i jej pierwszy prawobrzeżny dopływ Łagiewniczanka, Sokołówka (również dopływ Bzury) i jej dopływy: Brzoza, Aniołówka, Wrząca i Zimna Woda, a także – po włączeniu Nowosolnej – Miazga (dopływ Wolbórki). Są to niewielkie cieki i w centrum miasta w większości płyną ukryte w podziemnych kanałach.

[madohora]

„Poszczególni autorzy mocno różnili się w swoich poglądach na temat pochodzenia nazwy Łodzi. Byli natomiast zgodni co do jednego, iż nie wywodzi się ona od miejscowej rzeczki, Łódki jak to głosiła tutejsza tradycja”. Nazwa rzeki „pojawia się dopiero w XIX w., a poprzednio Łódka znana była jako Starowiejska lub Stara” czasem po prostu „rzeka” lub „Ostroga”;
od łodzi jako środka komunikacji.

[madohora]

Napływająca w XIX w. ludność niemiecka używała nazwy miasta w formie „Lodz” bądź „Lodsch”. W okresie II wojny światowej, po włączeniu miasta w granice III Rzeszy, okupant zmienił – 11 kwietnia 1940 – nazwę na Litzmannstadt, na cześć Carla von Litzmanna, niemieckiego generała znanego ze zwycięskich działań w tzw. bitwie pod Łodzią w listopadzie 1914 r.

[madohora]

Władze hitlerowskie, które nadały Łodzi status miasta wydzielonego, podzieliły miasto na cztery dzielnice administracyjne, a siedem kolejnych utworzono na terenach podmiejskich. Ulicom w mieście nadano nowe nazwy. Główna łódzka ulica Piotrkowska przemianowana została na Adolf-Hitler-Straße Dotychczasowy herb Łodzi – złotą łódź w czerwonym polu, zmieniono na złotą swastykę na granatowym tle, a barwy miasta ze złoto-czerwonych na granat – barwy rodu Litzmannów[8]. Od dnia 8 kwietnia 1941 nadburmistrzem okupowanej Łodzi był Werner Ventzki.

[madohora]

Akcja ta wymierzona była w działaczy żydowskich partii lewicowych, przedstawicieli mieszczaństwa i inteligencji żydowskiej w Łodzi, zwłaszcza działaczy politycznych i społecznych oraz polską elitę intelektualną ziemi łódzkiej – akcja miała na celu jej całkowitą eliminację i była wstępem do germanizacji tego regionu Polski po rozpoczęciu okupacji niemieckiej i jego aneksji przez III Rzeszę. Wymordowano w niej około 500 urzędników, znanych w regionie działaczy społeczno-politycznych i gospodarczych, duchownych, nauczycieli

[madohora]

W sumie w latach 1939–1945 wysiedlono z rejencji łódzkiej około 444 tys. osób narodowości polskiej (25% ludności). Pierwsze wysiedlenia z Łodzi miały miejsce już 11 grudnia 1939 r. kiedy niemieckie wojsko wyrzuciło z osiedla im. „Montwiłła” Mireckiego pierwsze rodziny spośród mieszkańców. Kolejnych kilkanaście wygnano w noc sylwestrową. Największa akcja wysiedleńcza odbyła się na przełomie 14–15 stycznia 1940 roku kiedy to hitlerowcy wysiedlili ok. 5 tysięcy pozostałych mieszkańców osiedla. W miejsca po wysiedlonych Polakach naziści prowadzili zasiedlanie w ramach akcji zwanej Heim ins Reich Niemcami przywiezionymi z ZSRR, Rumunii, Litwy, Łotwy i Estonii[

[madohora]

Jednocześnie prowadzono zapis niemieckich mieszkańców Łodzi i mieszkańców z niemieckimi korzeniami na Niemiecką Listę Narodowościową (Deutsche Volksliste, pot. volkslista). Według statystyk z 1 października 1943 roku w Łodzi żyło łącznie 107 419 volksdeutschów, z czego około trzy czwarte tej liczby (73,4%) należało do grupy 2

[madohora]

Pierwszych wysiedleń dokonano już dnia 11 grudnia 1939 r. wyrzucając pierwsze rodziny spośród mieszkańców osiedla im. „Montwiłła” Mireckiego w Łodzi. Kolejnych kilkanaście wygnano w noc sylwestrową. Skala wysiedleń z regionu łódzkiego wzrosła po utworzeniu na terenie Łodzi systemu pięciu obozów wysiedleńczych. Na początku 1940 roku utworzono w Łodzi ekspozyturę Oddziału Urzędu ds. Wysiedleń Polaków i Żydów, którą po reorganizacji przekształcono w maju 1940 roku w Oddział Łódzki podlegającej Centrali Przesiedleńczej w Poznaniu (niem. Umwandererzentralstelle in Posen, UWZ).

[madohora]

Wysiedleń dokonywano także z innych miejscowościach rejencji łódzkiej. W 1941 r. w zachodniej części Pabianic Niemcy rozpoczęli budowę dzielnicy mieszkaniowej dla niemieckich kolonistów. Nadano jej nazwę Neue Heimat („Nowa Ojczyzna”). Projekt ten do końca wojny zrealizowano jedynie częściowo. Wielu Polaków w tym również dzieci deportowano do Rzeszy na przymusowe roboty z Pabianic oraz Sieradza.
W sumie w latach 1939–1945 wysiedlono z rejencji łódzkiej około 444 tys. osób narodowości polskiej (25% ludności)

[madohora]

Okres najazdów szwedzkich w połowie XVII w. doprowadził do upadku i częściowego wyludnienia. W 1739 r. w Łodzi mieszkało 97 rodzin. W 1777 r. Łódź liczyła 265 mieszkańców, a w mieście stało 66 domów. Do II rozbioru Polski Łódź znajdowała się w województwie łęczyckim w Rzeczypospolitej Obojga Narodów

[madohora]

Miasto liczyło wówczas ok. 800 mieszkańców, a decyzja ta była początkiem okresu rozwoju „Łodzi przemysłowej”. Industrializacja oparta była przede wszystkim na napływających do miasta rzemieślnikach różnych specjalności włókienniczych, którzy zachęcani byli licznymi przywilejami[43]. Aby sprostać potrzebom osadników, władze miejskie – w latach 1821–1823 – rozplanowały i wytyczyły osadę sukienniczą „Nowe Miasto”. Ulokowano ją na południe od istniejącego „Starego Miasta”, a najważniejszym jej elementem był centralnie położony, ośmioboczny rynek, z czterema wylotowymi ulicami na jego osiach (Nowy Rynek – dzisiejszy plac Wolności) Od 1823 do połowy XIX w. do Łodzi przybywali głównie niemieckojęzyczni tkacze z Wielkopolski, Śląska, Saksonii, Czech, Brandenburgii i Moraw[43]. Rejony te posiadały długą tradycję rzemiosła tkackiego, która jednak powoli chyliła się ku upadkowi wskutek procesów industrializacji, jak i utraty rynków zbytu związanej z nowym podziałem politycznym Europy po 1815.

[madohora]

Początki Łodzi wielkoprzemysłowej związane są z powstaniem kalisko-mazowieckiego okręgu przemysłowego, kiedy w mieście powstały wielkie manufaktury, m.in. kompleks fabryczny Ludwika Geyera, rozwijający się od 1828 r. – z pierwszą na terenach Królestwa Polskiego maszyną parową (1839 r.– znany dziś jako „Biała Fabryka”). W latach 30. XIX w. było to największe przedsiębiorstwo przemysłowe w Królestwie Polskim. Łódź eksportowała swoje wyroby głównie do Rosji i Chin.

[madohora]

W tym czasie rosły fortuny przemysłowe Scheiblerów, Grohmanów, Poznańskich. Powstały pierwsze miejscowe banki (w 1872 r. z inicjatywy Karola Scheiblera – Bank Handlowy w Łodzi[35] oraz Towarzystwo Kredytowe Miejskie w Łodzi[), udzielające głównie kredytów handlowych. Rósł też udział lokalnego kapitału w bankach warszawskich. Łódź stała się miejscem wielkich szans, głównie dla Żydów, Niemców, Polaków i Rosjan – przysłowiową Ziemią Obiecaną (jest to publicystyczne określenie Łodzi, będące tytułem powieści W. Reymonta). Ich ślady są ciągle czytelne w dzisiejszym mieście w postaci zespołów pofabrycznych, zabytków architektonicznych, świątyń czy cmentarzy. W roku 1902 uruchomiono prywatną Kolej Warszawsko-Kaliską, łączącą Łódź z Warszawą przez Łowicz na wschodzie oraz przez Sieradz z Kaliszem na zachodzie. Przedłużenie w 1906 linii z Kalisza do Ostrowa Wielkopolskiego dało Łodzi bezpośrednie połączenie z niemiecką siecią kolejową.

[madohora]

5 grudnia 1914, po klęsce poniesionej przez wojska rosyjskie w bitwie pod Łodzią, administracja rosyjska rozpoczęła ewakuację z miasta. 6 grudnia do Łodzi wkroczyły wojska niemieckie, rozpoczynając niespełna czteroletni okres okupacji miasta
W dniu 15 lutego 1916 wizytował Łódź król saski Fryderyk August. Spotkał się tu z generałem gubernatorem Felixem von Barthem. Po dłuższej rozmowie z nim przespacerował się po tworzonym parku im. księcia J. Poniatowskiego, a następnie spotkał się na kolacji z przedstawicielami łódzkiego establishmentu w hotelu „Grand”
W wyniku grabieżczej polityki okupanta niemieckiego (m.in. rekwizycje metali kolorowych) doszło do ogromnej dewastacji łódzkich fabryk. W połączeniu z utratą wschodnich rynków zbytu przyczyniło się to do znaczącego upadku przemysłu włókienniczego; zaczął się on podnosić z tych zniszczeń dopiero około połowy lat 30.

[madohora]

Po włączeniu Łodzi do Rzeszy (9 listopada 1939) ulice miasta otrzymały nowe, niemieckie nazewnictwo (korygowane później trzykrotnie: w 1940, 1941 i 1942). Między innymi po ucieczce Rudolfa Hessa do Anglii jego ulicę (ob. al. marsz. J. Piłsudskiego) zmieniono na Ostland Strasse

[madohora]

Deportacje przesiedleńcze, wywózki na roboty przymusowe i prześladowania spotkały także ludność polską.
W wyniku okupacji niemieckiej liczba ludności miasta zmniejszyła się do 488 284 (styczeń 1945), wobec 680 000 (według stanu na 1 września 1939)[72]. Pierwsze wysiedlenia z Łodzi miały miejsce już w październiku 1939 roku. Lokowano ich m.in. w obozie przesiedleńczym na Radogoszczu. W końcu grudnia okupant m.in. wysiedlił z osiedla im. „Montwiłła” Mireckiego część jego mieszkańców. Akcję powtórzono na przełomie 14–15 stycznia 1940 roku, kiedy to hitlerowcy wysiedlili ok. 5 tysięcy pozostałych mieszkańców osiedla[73]. W miejsca po wysiedlonych Polakach naziści prowadzili zasiedlanie w ramach akcji zwanej „Heim ins Reich” Niemcami przywiezionymi z ZSRR, Rumunii, Litwy, Łotwy i Estonii
W okresie okupacyjnym w mieście znajdowały się: system niemieckich obozów przesiedleńczych, getto dla Żydów, kilka więzień, w tym więzienie na Radogoszczu, obóz dla dzieci i młodzieży polskiej (tzw. obóz przy ul. Przemysłowej). Miejsca zbrodni nazistowskich dokonanych na Żydach i Polakach upamiętnia w regionie łódzkim Szlak pamięci ofiar hitlerowskiego ludobójstwa.

[madohora]

W 1945 poszerzono granice miasta; do Łodzi włączone zostały m.in. Brus, Charzew, Chocianowice, Chojny, Cyganka, Grabieniec, Lublinek, Łagiewniki, Łodzianka, Mikołajew, Modrzew, Moskule, Odzierady, Olechów, Radogoszcz, Retkinia, Rokicie, Ruda Pabianicka, Sikawa, Smulsko, Stoki, Wiskitno, Złotno

[madohora]

W latach 1958–2002 działała w Łodzi Wojskowa Akademia Medyczna (WAM)[85], kształcąca oficerów służby zdrowia (lekarzy, lekarzy-dentystów, farmaceutów i psychologów) dla potrzeb wojska. Akademia stała się jedną z największych na świecie tego typu placówek, wyróżniając się spośród innych uczelni medycznych specyficzną atmosferą, łączącą dyscyplinę wojskową z wysokim poziomem nauczania.

[madohora]

W latach 1945–1989 (m.in. w ramach „Programu Rozwoju i Modernizacji Łodzi” z 1973 r.) zmodernizowano ponad 140 łódzkich zakładów przemysłowych (m.in. Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju (Uniontex), im. Juliana Marchlewskiego (Poltex), im. 1 maja i im. Armii Ludowej (ALBA); Zakłady Przemysłu Wełnianego im. 9 maja i im. Gwardii Ludowej). Oddano do użytku 70 dużych inwestycji – to np. zakłady: tekstylne „Vera”, Zakłady Przemysłu Pończoszniczego „Feniks”, Zakłady Przemysłu Jedwabniczego „Pierwsza”, Kombinat Tekstylno-Odzieżowy „Teofilów”, produkujący dywany „Dywilan”, przemysłu odzieżowego „Próchnik”, „Wólczanka”, włókien sztucznych „Chemitex-Anilana”, aparatury radiowej „Unitra-Fonica”, fabryka zegarków „Poltik”, fabryka osprzętu samochodowego „Polmo”, zakłady farmaceutyczne „Polfa”, zakłady przemysłu gumowego „Stomil”, fabryka transformatorów i aparatury trakcyjnej „Elta”[

[madohora]

Łódź nie należy do miast o długiej historii. Co prawda prawa miejskie nadano jej za czasów panowania króla Władysława Jagiełły w 1423, jednak dopiero zaliczenie Łodzi do grona osad fabrycznych w 1820, spowodowało przemianę dotąd rolniczego miasta. Do Łodzi przybyli przedsiębiorcy i w krótkim czasie nastąpił niebywały rozwój urbanistyczny miasta i jego architektury.

[madohora]

Założenia urbanistyczne
Nowe Miasto z l. 20. XIX w. z centralnie położonym placem Wolności w kształcie ośmiokąta foremnego i otaczającymi go z 4 stron ulicami – Północną, Zachodnią, Południową (dziś ul. Rewolucji 1905 r. i ul. A. Próchnika) oraz Wschodnią
Ulica Piotrkowska – jeden z najdłuższych deptaków Europy, a wzdłuż niego eklektyczne i modernistyczne kamienice z XIX i XX w.
Pasaż Meyera – prywatna ulica z eklektycznymi rezydencjami z 1886 r. (obecnie ul. Stanisława Moniuszki)
Osiedle im. Józefa Montwiłła-Mireckiego z l. 1928–1931 – jedno z pierwszych osiedli socjalnych w Polsce wzniesionych według zasad architektury i urbanistyki modernistycznej

[madohora]

pojawienie się (w późnym okresie neolitu, 2600–1800 p.n.e.) przedstawicieli kultury ceramiki grzebykowo-dołkowej, a następnie ceramiki sznurowej

[madohora]

początek epoki feudalizmu (pod koniec VI w. n.e.), nazywanego wczesnym średniowieczem; najstarszym zabytkiem z tego okresu są fragmenty naczynia z VII–VIII w. znalezione na Julianowie; z następnych stuleci tego okresu pochodzą podobne znaleziska z Chocianowic, Rudy Pabianickiej, Radogoszcza, Stoków i Zdrowia; w Rudzie znaleziono ponadto srebrny denar z XI w., tzw. krzyżówkę
Obszar dzisiejszej Łodzi przed X w. znajdował się w całości na terytorium państwa plemiennego, którego głównym grodem była Łęczyca; za pierwszych Piastów część obszaru dzisiejszej Łodzi położona na północ od Neru należała do kasztelanii łęczyckiej, natomiast ta położona na południe – do sieradzkiej

[madohora]

Roślin zgromadzonych i wyhodowanych w Łódzkim Ogrodzie Botanicznym jest ponad 3500. Prezentowane są w 9 działach tematycznych:

Ogród japoński – teren położony nad dwoma niewielkimi stawami w części północno-wschodniej ogrodu o powierzchni 2 ha. Prezentowane są tu rośliny pochodzące z Japonii, Chin i innych krajów Dalekiego Wschodu,
Dział systematyki roślin zielnych – dział o powierzchni 1,5 ha, położony w północno-wschodniej części Ogrodu,
Alpinarium – teren górzysty ukształtowany z bloków skalnych z krętymi ścieżkami. Rosną tu m.in. dzwonki karpackie, floks szydlasty, dziewięćsił bezłodygowy, gęsiówka kaukaska, pigwowce, rododendrony, ostrokrzewy, modrzewie, jałowce, daglezje, świerki serbskie i kaukaskie, sosny, cisy, limba.
Dział biologii i morfologii roślin – dział o powierzchni 7 ha, położony we wschodniej części Ogrodu. Rośnie to około 280 gatunków i odmian drzew i krzewów oraz ponad 440 taksonów roślin zielnych,
Dział kolekcji roślin ozdobnych – dział o powierzchni 2,1 ha, położony w południowo-zachodniej części Ogrodu. Zgromadzono tu m.in. kolekcję róż, różaneczników oraz drzewa i krzewy iglaste,
Dział zieleni parkowej – dział o powierzchni 9 ha, położony w centralnej części Ogrodu,
Dział flory polskiej – dział o powierzchni 9,2 ha, położony w północno-zachodniej części Ogrodu na terenie dawnych szkółek miejskich,
Dział roślin leczniczych i przemysłowych – najstarszy dział prezentujący często niepozorne rośliny, z których robi się syropy, wyciągi, esencje, nalewki czy napary np. dziurawiec, skrzyp, dziewanna, wiesiołek dwuletni, len, poziomka, czerwonolistna bazylia, rdest wężownik, bylica piołun, kminek, kokoryczka, mydlnica lekarska.
Arboretum – największy dział o powierzchni 18,7 ha, zajmuje południową część Ogrodu.

[madohora]

Palmiarnia Łódzka – zlokalizowana w najstarszym parku miejskim w Łodzi (Źródliska). Spadkobierczyni kolekcji roślin – przede wszystkim palm – z oranżerii fabrykantów i carskich urzędników.

[madohora]

Cała palmiarnia została podzielona na trzy niezależne części - pawilon śródziemnomorski, tropikalny oraz pomieszczenie z bogatą kolekcją kaktusów. Każda z tych części posiada odmienne warunki klimatyczne, za które odpowiada komputer (który automatyczne steruje nawet otwieraniem lub zamykaniem okien). Przed wejściem do każdego z pomieszczeń wisi elektroniczna tablica z temperaturą i wilgotnością powietrza, jaka jest w następnym pomieszczeniu.

W pawilonie dla roślinności twardolistnej, głównie śródziemnomorskiej, oglądać można m.in. ponad 130-letnie palmy, cytrusy, wawrzyny, rozmaryny, laury i laurowiśnie, gardenie, mirty, araukarie czy lawendy. W kolejnym z roślinnością tropikalną prezentowane są bromelie, liany, palmy kokosowe, pandany, figowce, filodendrony, duża kolekcja storczyków i paproci. Ostatnie pomieszczenie to zbiór roślinności pustynnej - kaktusy i inne sukulenty, kilkumetrowe opuncje, aloesy, pałczaki, kliwie, kalle czy sansewierie.

W całych zbiorach palmiarni jest ok. 4,5 tys. okazów roślin należących do ponad 1100 taksonów (gatunków i odmian) z 65 rodzin botanicznych, m.in.:

kaktusowate,
wilczomleczowate,
gruboszowate,
begoniowate,
obrazkowate (gatunki z rodzaju filodendron i anturium),
marantowate
pieprzowate (m.in. 45 taksonów z rodzaju peperomia),
storczykowate (ponad 300 taksonów)
paprotniki (42 gatunki).

Kolekcja ponad 130-letnich palm obejmuje 18 gatunków (niektóre z nich osiągnęły wysokość 18 m). Wiek największych sagowców szacowany jest na około 90 lat.

[madohora]

Parki w Łodzi – w Łodzi znajduje się ponad 30 parków, które pełnią wiele funkcji ekologicznych i społecznych i są nieocenionym elementem struktury miasta.

[madohora]

Podmiejskie linie tramwajowe
43 (łącząca Łódź z Konstantynowem Łódzkim i Lutomierskiem) – przebiegająca wśród pól i wzniesień, z przejazdem przez jeden z nielicznych w Polsce kratownicowy most tramwajowy z lat 30. XX w. na rzece Ner przed Lutomierskiem (zdjęcia), w letnie niedziele obsługiwana taborem zabytkowym[
46 (łącząca Łódź ze Zgierzem i Ozorkowem) - obecnie w remoncie – najdłuższa w Polsce i druga z najdłuższych w Europie (długość 29 km), również ciekawy widokowo most tramwajowy w Ozorkowie.

[madohora]

adeusz Bogalecki ~ Wyzwolenie Łodzi spod okupacji hitlerowskiej Fakty i kontrowersje 9 września 1939 r. wojska hitlerowskie wkroczyły do Łodzi, uli-cami 11 Listopada (obecnie Legionów) i Rzgowską, witane entuzja-stycznie przez miejscowych Niemców. Rozpoczął się najtragiczniej-szy okres w dziejach miasta. W dwa miesiące później nastąpiło uroczyste wcielenie Łodzi do III Rzeszy. Miasto wchodziło w skład Okręgu Poznań, który 29 stycz-nia 1940 r. został oficjalnie przemianowany na Okręg Rzeszy Kraj Warty. 11 kwietnia 1940 r. Łódź uroczyście przemianowano na Lit-zmannstadt, którego herbem została swastyka (od 17 VI 1941 r.) z podwójnymi ramionami na tle barwy niebiesko-żółtej. Motyw ten wzięto z urny sprzed około 2 tysięcy lat znalezionej przed II wojną światową podczas wykopalisk na cmentarzysku w Białej koło Zgie-rza. Miał on symbolizować rzekomą progermańskość ziemi łódz­kiej. Natomiast tło swastyki stanowiły barwy z herbu rodziny Litz-mannów. 1 stycznia 1940 r. w granice Łodzi włączono m.in. Rudę Pabia-nicką, Radogoszcz, Arturówek, Rogi, Sikawę, Stoki, Zarzew, Augu-stów, Dąbrowę, Olechów, Chojny, Rokicie, Żabieniec i Teofilów oraz część Wiskitna, Starowej Góry i Łagiewnik. Większość przyłączo­nego terenu weszła w skład siedmiu tzw. dzielnic zewnętrznych. Natomiast Chojny i Rokicie dołączono do dzielnicy Południe, która wraz z trzema pozostałymi dzielnicami wewnętrznymi (Północ, Wschód i Zachód) obejmowała obszar miasta z 1939 r.Szacuje się, że na początku II wojny światowej na obszarze Ło­dzi w styczniu 1940 r. mieszkało około 800 tys. osób, w tym około 470 tys. Polaków, 235 tys. Żydów i ponad 80 tys. Niemców. Po pię­ciu latach niemieckie statystyki zarejestrowały tylko 488 tys. miesz-kańców. Z powyższych danych wynika, że liczba ludności miasta zmniejszyła się o około 312 tysięcy. Wiadomo również, że w grud-niu 1944 r. w Łodzi mieszkało około 342 tys. Polaków (o 130 tys. mniej), 140 tys. Niemców (ok. 60 tys. więcej) i ponad 800 Żydów. Taki był wynik polityki okupanta, opartej na eksterminacji ludno-ści żydowskiej, tępieniu przejawów polskości, masowym przesie-dlaniu i wywózkach Polaków oraz na osiedlaniu Niemców z krajów Europy Wschodniej, sprzyjaniu ich napływowi z Rzeszy i okupo-wanych ziem polskich.

[madohora]

Przygotowania do obrony Litzmannstadtu Już 30 lipca 1944 r. Artur Greiser, gaulaiter Reichsgau Warthe-land, wstrząśnięty sukcesami letniej ofensywy Armii Czerwonej, wydał zarządzenie powołujące na obszarze „Kraju Warty'' Polaków obojga płci w wieku 15-65 lat do służby przy budowie umocnień obronnych. W Łodzi powyższe zalecenie zaczęto realizować już 3 sierpnia. W pierwszej kolejności wywożono na tak zwane „okopy'' polskich pracowników instytucji i firm niemieckich. Budowali oni głównie umocnienia polowe i półstałe oraz kopali rowy przeciw-czołgowe na terenie wschodniego (dla Warthegau) rejonu łódzkie­go. Część wywiezionych na powyższe roboty pracowała przy rozbu-dowie pasa obronnego „a-2" nad środkową Pilicą. Od grudnia 1944 r. zaczęto kopać rowy przeciwczołgowe i okopy strzeleckie na przedpolach Łodzi, która wraz ze Zgierzem, Aleksan-drowem Łódzkim, Konstantynowem i Pabianicami została prze-kształcona w zintegrowany rejon obrony. Szczególnie starannie przygotowano i rozbudowano umocnienia polowe wzdłuż szosy zgier-skiej, na Widzewie i przy drodze na Rzgów. Najsłabiej był umocnio-ny zachodni odcinek obrony zewnętrznej. System umocnień niemieckich wokół Łodzi, rozbudowywany jesz-cze w ostatnich dniach Litzmannstadtu, zwłaszcza na kierunku północnym, został wysoko oceniony przez radzieckich sztabowców. Pułkownik Woroczenko, szef sztabu 8 Korpusu Zmechanizowane-go gwardii z 1 Armii Pancernej gwardii twierdził, że obrona nie-miecka opierała się o dziesiątki bunkrów żelbetonowych, dwa rowy przeciwczołgowe i liczne „rygle ogniowe" na drogach (dwa schrony bojowe po bokach szosy, a trzeci o sto metrów w tyle z działem w wieżyczce). Jego danych nie potwierdzają jednak za-chowane dokumenty, opisy prasowe i relacje świadków. Krytycznie należy odnieść się również do wykazu niemieckich od-działów przygotowujących się w Łodzi do obrony miasta -podanego przez Bolesława Dolatę i przytaczanego przez łódzkich historyków zaj-mujących się tą tematyką7• Powyżsi badacze lansowali tezę, że w skład niemieckiego garnizonu wchodziły: pododdziały szkoły armijnej 9 Ar-mii, 791 Batalion Piechoty, 268 Batalion Przeciwpancerny i 51 Pułk Łączności. Żaden z autorów nie podał źródła powyższej informacji. W tej sytuacji należy podkreślić, że dopiero nocą z 19 na 20 stycznia 1945 r., w celu alarmowego zasilenia wojsk niemieckich na wschodnim, została zarządzona w olcręgach wojskowych na wschód od Łaby akcja „Gneisenau" polegająca na przekształceniu szkół wojsko-wych i oddziałów szkolnych w jednostki bojowe. Do tego momentu obo-wiązywał zakaz kierowania ich do walki oraz nakaz ewakuowania tych pododdziałów na tyły frontu. Dlatego też jedna ze szkół podoficerskich 9 Armii znajdowała się 19 stycznia 1945 r. w Poznaniu8• Można też przy-jąć, że z Łodzi wyjechał 51 Pułk Łączności, który po ewakuacji władz administracyjnych i wojskowych nie miał żadnych zadań specjalistycz-nych do wykonania. Natomiast 791 Batalion Piechoty i 268 Batalion Przeciwpancerny, liczące razem około 1,5 tys. żołnierzy, prawdopodob-nie zostały skierowane na pozycje zewnętrznej obrony Łodzi. Z zachowanych relacji wynika, że 18 stycznia 1945 r. w Łodzi znajdowało się kilkanaście pododdziałów 9 Armii, które po przeła­maniu frontu przez Armię Czerwoną, wycofując się na zachód, do-tarły do miasta i zgrupowały się w pobliżu dworców kolejowych, licząc na ewakuowanie ostatnimi transportami. Prawdopodobnie skupiały one razem około tysiąca żołnierzy. Oprócz wymienionych oddziałów Wehrmachtu w obronie Litz-mannstadtu uczestniczyły pododdziały Volkssturmu, policji i SS. Przypuszcza się, że w dniach od 14 do 16 stycznia 1945 r. w Łodzi zmobilizowano kilka batalionów Volkssturmu, prawdopo-dobnie 5 pododdziałów na ogólną liczbę 20 w całym XXI OW (po-znańskim). Zapewne skupiały one razem około 2,5 tysiąca Niem-ców, którzy, ze względu na ważność wykonywanych dla gospodarki III Rzeszy obowiązków, nie mogli być przedtem często odrywani od pracy. Większość z nich nigdy nie odbywała służby wojskowej i mogła być użyta lokalnie, tj. do obrony zakładu pracy i budynków mieszkalnych lub umocnień typu polowego z elementami półstały­mi zbudowanych na przedpolach miasta. Każdy batalion Volks-sturmu II rzutu mobilizacyjnego posiadał 33 karabiny maszynowe, 3 lekkie moździerze, 6 pancerzownic (panzerschreck) o donośności do 200 m. oraz 27 granatników przeciwpancernych (panzerfaust) o zasięgu optymalnym 60 m. Ręczna broń przeciwpancerna przebi-jała stalowe pancerze o grubości do 240 mm. Była ona skutecz-nym środkiem niszczenia czołgów i dział pancernych działających w mieście bez osłony piechoty. W latach 1940-1944 na terenie Łodzi znajdowało się kilka tysię­cy policjantów oraz członków SA i SS. Najliczniejszą formacją poli-cyjną była Policja Ochronna, tzw. szupo, skupiająca na początku 1942 r. około 2700 osób. Podobną liczebność miała we wrześn1943 r. 187 Brygada SA (S.A.-Brigade 187 Litzmannstadt). W Ło­dzi stactjonował też 112 Pułk SS skupiający około 1500 osób. Więk­szość policjantów i esesmanów została skierowana na front. Pozo-stali uczestniczyli w walkach na przedpolach Łodzi i potyczkach w mieście. Nie zachowały się natomiast dokumenty i relacje o dzia-łalności członków SA. Prawdopodobnie w 1944 r . większość z nich została zmobilizowana lub wyjechała z Łodzi. Można więc przyjąć, że 18 stycznia 1945 r. na terenie Litzmann-stadtu znajdowało się około 2,5 tys. żołnierzy Wehrmachtu, około 2,5 tys. volkssturmistów, około tysiąca policjantów i kilkuset esesma-nów, tj. ogółem około 7 tys. uzbrojonych Niemców. Większość z nich obsadziła umocnione pozycje na przedpolach miasta. Prawdopodobnie tylko niewielkie pododdziały, głównie rozbitych formacji 9 Armii skon-centrowały się wokół dworców Kaliskiego i Fabrycznego, oczekując na podstawienie transportu kolejowego. Po włamaniu się do miasta od-działów Armii Czerwonej podjęły one walkę, wykorzystując przystoso-wane do obrony zabudowania przy dworcach kolejowych i fabrykach produkujących lub remontujących sprzęt wojskowy. Powyższe rejony Łodzi stały się w dniach 15 i 1 7 stycznia głów­nym celem ataków lotnictwa radzieckiego. Podczas pierwszego wie-czornego nalotu bomby spadły również na ul. Kopernika, Karolew-ską, 6 Sierpnia, Konstantynowską, Legionów i Aleksandrowską. W Śródmieściu zbombardowano okolice placu Wolności i elektrowni przy ul. Tuwima. Bomby były niewielkie, ale stare budynki, m.in. na rogu Zachodniej i Legionów oraz przy zbiegu ulic Kopernika i Wólczańskiej, runęły i zapaliły się. Drugi atak lotnictwa radzieckiego rozpoczął się o godz. 19.00 i trwał 1,5 godziny. Samoloty atakowały przede wszystkim dworce kolejowe łódzkiego węzła komunikacyjnego. Rozrzut ich bomb był jednak bardzo duży, m.in. spadły one na teren fabryki „Geyera", nie czyniąc jednak dużych szkód. Tego dnia, tj. 1 7 stycznia, niemieckie organy administracyjne i porządkowe rozpoczęły przygotowania do masowej ewakuacji lud-ności cywilnej. Zbiórkę Niemców wyznaczono na dworcach kolejo-wych, a Polaków na placu Hallera. W komisariatach policji, m.in. na rogu ulic Sienkiewicza i Abramowskiego, ładowano na cięża­rówki broń, amunicję i zapasy żywności. Jednocześnie niszczono stosy dokumentów, zazwyczaj paląc je na podwórkach. W ostatnich dniach Litzmannstadtu miejscową ludność utrzy-mywało w szachu gestapo, a żołnierzy Wehrmachtu i Volkssturmu pododdziały SS, które dokonywały prowokacyjnych inspekcji sta-nowisk artylerii przeciwlotniczej i umocnień polowych.Gestapowcy wraz z podporządkowanymi im oddziałami policyjnymi zaczęli też zwozić więźniów z kazamat przy ulicach Gdańskiej, Koperni-ka, Łąkowej i Sterlinga do więzienia na Radogoszczu, gdzie liczba ludzi w pasiakach wzrosła z 700 do około 1,5 tys. Większość z nich została zamordowana w nocy z 17 na 18 stycznia przez 17 gestapowców, któ-rych godzinę wcześniej widział Stanisław Kądziela rozmawiających i pijących alkohol z esesmanem dr. Radke, naczelnym lekarzem nie-mieckiej kliniki położniczej przy ul. Sterlinga9 • Zbrodnia ta bestialsko wieńczyła hitlerowską okupację Łodzi

[madohora]

Straty osobowe Armii Czerwonej na terenie Łodzi w dniu I 9 stycznia I 945 roku i formy ich upamiętnienia Przedstawiony przebieg i charakter działań bojowych Armii Czer-wonej na terenie Łodzi w dniu 19 stycznia 1945 r. podważa tezę o wysokich stratach osobowych oddziałów radzieckich, tj. o około 700 poległych, lansowaną przez autorów dotychczasowych publi-kacji dotyczących owego fragmentu historii naszego miasta. Ze Spisu pochowanych żołnierzy i ofiar faszyzmu na cmentarzach m. Łodzi (Łódzkie Przedsiębiorstwo Ogrodnicze, Łódź, 31 XII 1975) i Spisu żołnierzy radzieckich pochowanych w parku im. J Poniatowskiego w Łodzi, ul. Żeromskiego 117 (Wydział Komunal-ny Urzędu Miasta Łodzi, luty 1984) wynika, że na obu cmenta-rzach żołnierzy Armii Czerwonej spoczywają szczątki 823 osób. W wymienionych wykazach odnotowano jednak daty dzienne śmier­ci tylko 44 obywateli ZSRR (od 14 I 1945 do 5 II 1956 r.) w tym 19 osób, które poległy lub zmarły od 19 I 1945 r. do 02 II 1945 r. Natomiast z napisów na płytach przy grobach żołnierzy radziec-kich w parku im. J. Poniatowskiego wynika, iż w Łodzi spoczywają prochy 76 czerwonoarmistów poległych lub zmarłych od 19 I 1945 do 02 II 1945 r. (3 -19 I, 5 -20 I, 19 -od 21 I do 02 II, 49 -styczeń). Ciała pozostałych obywateli radzieckich zostały prawdo-podobnie przywiezione z pobliskich miejscowości lub ze szpitala przy ul. Żeromskiego 113 (po drugiej stronie al. A. Mickiewicza), który do czerwca 1945 r. użytkowała służba zdrowia Armii Czer-wonej (wiosną pełnił funkcję szpitala ewakuacyjnego dla jednostek frontowych). Na cmentarzu znajdującym się przy ul. Inżynierskiej wszystkie napisy nagrobkowe są w języku polskim. W większości przypad-ków wypisano na nich tylko 1945 rok (bez podania dnia i miesiąca) jako datę śmierci. Z kolei na cmentarzu od ul. Żeromskiego, dominują płyty na-grobne z napisami w języku rosyjskim. Znajduje się tu również symboliczny nagrobek poświęcony „bohaterskiemu czołgiście, który po-legł w walce z niemieckimi najeźdźcami za wolność i niepodległość naszej Ojczyzny''. Prawdopodobnie pozostali członkowie załóg radziec-kich pojazdów pancernych zniszczonych przez hitlerowców na przed-polach Łodzi (koło wsi Gospodarz i na wschodnich przedmieściach) spoczywają na cmentarzach w innych miejscowościach. Powyższe dane pozwalają na postawienie tezy, że podczas poty-czek na terenie Łodzi poległo około 80 żołnierzy radzieckich, a na południowych i wschodnich rubieżach miasta blisko 1 OO czerwo-noarmistów, ogółem od 150 do 200 piechurów i czołgistów. Zasłu­gują oni, podobnie jak inni żołnierze spoczywający na terenie par-ku im. J. Poniatowskiego, na pamięć i chwilę refleksji mieszkańców i władz naszego miasta. Nadszedł czas, aby ich miejsce wiecznego spoczynku odpowiadało wszystkim wymogom cmentarza wojenne-go, a nie było tylko swoistym elementem wystroju architektonicz-nego parku. · Trzeba też jednoznacznie stwierdzić, że obecnie jedynym mate-rialnym świadectwem wdzięczności za wyzwolenie Łodzi spod oku-pacji hitlerowskiej jest tablica pamiątkowa na frontonie budynku Urzędu Wojewódzkiego Łódzkiego przy ulicy Piotrkowskiej 104 z następującym napisem: W pierwszą rocznicę oswobodzenia Mia-sta Łodzi z niewoli hitlerowskiej przez oddziały Armii Czerwonej i Wojska Polskiego Zarząd Miejski umieszcza tę tablicę jako dowód wdzięczności i hołdu obywateli Miasta bohaterskim oddziałom nio-sącym wolność narodom ujarzmionym. Prezydium Zarządu Miejskie-go Łódź, dnia 19 stycznia 1946 r. Powyższy zapis zawiera błędną informację o udziale oddziałów Wojska Polskiego w wyzwoleniu Łodzi. Faktem jest, że pierwsi ofi-cerowie polscy przybyli do naszego miasta wieczorem 19 stycznia 1945 r., ale nie uczestniczyli w potyczkach z hitlerowcami. Sprawa zadań i roli oddziałów WP w Łodzi w pierwszym kwartale 1945 r. to temat do oddzielnego przedstawienia, podobnie jak problemy zwią­zane z po bytem tyłowych oddziałów Armii Czerwonej w naszym mieście w 1945 r.

[madohora]

Paweł Wroniszewski ~ I oo lat po szynach Na cmentarz żółta trójka wiedzie, Do domu szóstka granatowa, Zieloną czwórką się dojedzie Do zielonego Helenowa. [ ... ] Piątka, spod lasu, też zielona, Lecz białym pasem przedzielona; [ ... ] Dziesiątka jest niebiesko-biała, Dwójka czerwienią fabryk pała, [ ... ] Już nie pamiętam, jak ósemka ... Żółta z niebieskim? Czy w pasemka? Nic nie wiem ... Przewrócona na bok Na szynach leży barykadą[ ... ] Julian Tuwim W styczniu 1901 r. uruchomiono w Łodzi pierwsze podmiejskie linie tramwajowe do Pabianic i Zgierza. Dwie łódzkie krańcówki znajdowały się wówczas na ulicy Piotrkowskiej, naprzeciwko tzw. domu „Pod Góralem" i na ulicy Zgierskiej pomiędzy Placem Ko-ścielnym a Bałuckim Rynkiem. Miały one postać „weksla", czyli zmiana kierunku jazdy następowała poprzez przepięcie wagonu silnikowego z jednej strony wagonu doczepnego na drugą. W Pa-bianicach mogliśmy wówczas dojechać tylko do granic miasta, ale już kilka lat później aż pod sam Magistrat. W Zgierzu linia kończy­ła się na Rynku Nowego Miasta (obecnie pl. J. Kilińskiego). W 1992 r. wydłużono ją do Ozorkowa. Uzyskanie koncesji na budowę i eksploatację pabianickiej i zgier-skiej linii nie było łatwe. Najwyższą opłatę na rzecz skarbu pań­stwa w wysokości 705 600 rubli zaproponowała grupa przedsię­biorców z Juliuszem Kunitzerem na czele. Znalazł się w niej m.in. przedstawiciel najbogatszej łódzkiej rodziny fabrykanckiej Karol Scheibler junior. Na zwycięstwo w przetargu wpływ miał niewątpliie fakt, iż grupa ta z powodzeniem już od dwóch lat eksploatowała i rozbudowywała miejską sieć tramwajową w Łodzi. Do pierwszej linii od ulicy Tramwajowej poprzez Dzielną (obecnie Narutowicza), Piotr-kowską po Nowy Rynek (obecnie plac Wolności) szybko dołączyły kolejne: od placu Kościelnego, przez Nowy Rynek, ul. Piotrkowską do Górnego Rynku (obecnie plac Reymonta); od ulic Cmentarnej i Ogrodowej poprzez Konstantynowską do Nowego Rynku; od par-ku „Helenów" do Nowego Rynku i od Piotrkowskiej ulicą Dzielną do Dworca Fabrycznego i zajezdni przy ulicy Nowowysokiej (obecnie Tramwajowej). Sieci tramwajowe zarządzane były jednak przez dwie odrębne spółki: Towarzystwo Kolei Elektrycznej Łódzkiej (KEŁ) i Towarzystwo Akcyjne Łódzkich Wąskotorowych Elektrycznych Ko-lei Dojazdowych (ŁWEKD). Połączono je w jedno przedsiębiorstwo pod nazwą Miejskie Zakłady Komunikacyjne dopiero w 1948 roku, zmieniając trzy lata później nazwę na Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Łodzi. W skład nowej grupy zawodowej, jaką tworzyli tramwajarze, wchodzili przede wszystkim motorniczowie i konduktorzy, najbar-dziej utożsamiani z firmą. Były też grupy torowych, pracowników warsztatów, budujących i remontujących torowiska, oraz sprząta­cze, dozorcy i pracownicy elektrowni tramwajowej. Społeczność tramwajarska to także grupa urzędników i dyrekcja. Przez pierw-szych czterdzieści lat dyrektorami ŁWEKD byli inż. Wiesław Ger-licz i inż. Stanisław Wrede. W pierwszym roku funkcjonowania komunikacja podmiejska liczyła 100 pracowników. Natomiast na tramwajach miejskich pracowało już wówczas prawie 500 osób. Rozbieżności płacowe były ogromne. Kadra kierownicza w latach 20. zarabiała nawet do 30 tys. marek, podczas gdy motorniczowie tylko 500 marek. Do pracy przyjmowano wyłącznie mężczyzn, naj-chętniej tych, którzy potrafią pisać, czytać i liczyć. Firma wymaga-ła, ale też starała się zapewnić swoim pracownikom dobre warunki pracy. Dość dobrze rozwijały się usługi socjalne. Pracownicy mogli korzystać z Kasy Przezorności, Kasy Pogrzebowej, bezpłatnej biblioteki, darmowych przejazdów dla dzieci i dotacji na szkołę. Pierwsze wagony silnikowe, nazywane GE-58 (od nazwy silnika) lub potocznie „berlinkami", produkowane były przez niemieckie Powszechne Towarzystwo Elektryczne (AEG). Miały one 36 miejsc siedzących, a maksymalnie zabierały aż 128 pasażerów. Za nieco wyższą opłatę można było podróżować w lepszej klasie, gdzie sie-dzenia zaopatrzono w poduszki. Wagony posiadały również spe-cjalnie wydzieloną część bagażowa-pocztową, z której korzystali także urzędnicy pocztowo-telegraficzni. Gdy w 191 O r. uruchamino kolejne linie podmiejskie: do Rudy Pabianickiej (w 1916 r. prze-dłużoną przez Rzgów do Tuszyna) oraz do Aleksandrowa i Kon-stantynowa (w 1931 r. wydłużoną do Lutomierska), tabor zamó-wiono w Russko-Bałtijskiej Fabryce Wagonów w Rydze. W okresie międzywojennym zaczęto kupować wagony w krajowym Towarzy-stwie Akcyjnym Lilpop. W latach dwudziestych przejazd podmiejski np. na odcinku Ba-łucki Rynek -Kochanówek kosztował 60 groszy, podczas gdy bilet na liniach miejskich tylko 25 groszy. Dzieci do lat pięciu miały dar-mowy przejazd, a dzieci do lat 1 O oraz uczniowie w mundurkach płacili połowę. Żołnierze szeregowi mogli jeździć tylko w wyjątko­wych przypadkach i wyłącznie na pomostach wagonów, aby nie ze-tknąć się z oficerami. Pewne ograniczenia dotyczyły również myśli­wych. Mogli przewozić psy tylko w sezonie polowań. Nawet w tamtych czasach dochodziło do zuchwałych napadów rabunko-wych na konduktorów, a w związku z tym, że tramwaje nie jeździły na wydzielonych torowiskach, zdarzały się też liczne wypadki na torach. Wśród zasad bezpieczeństwa ruchu opracowanych przez dy-rektora inż. Wiesława Gerlicza znalazły się więc m.in. takie zapisy: Tor nie jest miejscem spacerów, od tego są chodniki. 100% przeje-chań spowodowanych zostało spacerami po torze albo Jezdnię prze-kraczaj tylko pod kątem ostrym, obejrzawszy się najpierw w lewą, potem w prawą stronę. Niektóre punkty regulaminu mogą dzisiaj trochę śmieszyć: Wysiadaj twarzą w kierunku jazdy, chwytając lewą ręką za lewą poręcz. Przykazanie to szczególnie odnosi się do kobiet, które zawsze czynią odwrotnie. W 1917 r. na linii podmiejskiej kolei parowej do Tuszyna doszło do tragedii. Lato było upalne, a tor w Rzgowie przebiegał wówczas bardzo blisko zabudowań. Iskra z komina lokomotywy spowodo-wała ogromnych rozmiarów pożar. Spłonął kościół, gmach sądu, zabudowania na głównych ulicach miasta i Rynku. Przeszło tysiąc osób zostało bez dachu nad głową. Nie obeszło się też bez ofiar śmiertelnych. Ogółem straty oszacowano na astronomiczną wów-czas kwotę 2 mln marek. Po tych tragicznych zdarzeniach Magi-strat Zgierza postanowił, że trakcja parowa do Ozorkowa może funk-cjonować dopiero poza granicami miasta.W czerwcu 1923 roku Gmina Miejska Łódź i Spółka Akcyjna Kolei Elektrycznej Łódzkiej podpisały na najbliższe 40 lat umowę koncesyj-ną dotyczącą rozbudowy i eksploatacji istniejącej w Łodzi sieci tram-wajowej. Powstały zatem kolejne linie łączące m.in. Górny Rynek z koleją na Chojnach, plac Kościelny z al. Cmentarną, plac Hallera z ul. Zieloną, od Głównej przez Przejazd i Piotrkowską do Przędzalnia­nej oraz nowe trasy na Widzewie. W 1929 roku 1 7 linii o łącznej dłu­gości 48 km przewoziło średnio dziennie 238 tys. pasażerów. Na początku lat 30. pojawiły się w niektórych punktach miasta pierwsze zegary uliczne, ułatwiające motorniczym pracę. Latem 1940 r. nastąpiło przejęcie obu przedsiębiorstw tramwajowych przez Główny Urząd Powierniczy-Wschód. Nastąpiła konfiskata udzia-łów kapitałowych. Zlikwidowano „wekslowanie" kolejki na ul. Piotr-kowskiej (wtedy: Adolf-Hitler-str.) przed domem „Pod Góralem", a tramwaje objeżdżały teraz dookoła pl. Reymonta (Friesen-platz). Wybuch II wojny światowej uniemożliwił budowę planowanej linii brzezińskiej z krańcówką łódzką na Bałuckim Rynku. Funkcjono-wała już tam natomiast krańcówka linii zgierskiej, przeniesiona jednak na pl. Wolności (Deutschlandplatz) po tym, jak hitlerowcy utworzyli na Bałutach getto dla łódzkich Żydów. Ulice zostały co prawda wydzielone jako eksterytorialne, ale mógł się po nich odby-wać tylko ruch kołowy. Dlatego też tramwaje ze względu na małą częstotliwość nie mogły należycie realizować swoich zadań. W okre-sie okupacji na wypadek nalotów reflektory na wagonach były przy-ciemnione, a szyby zamalowane zostały farbą, oprócz wąskiego paska na wysokości oczu stojących pasażerów. W kilku miejscach Łodzi funkcjonowały już wówcza

[madohora]

2. Dane pośrednie dotyczące wieku osad Poza analizą źródeł pisanych pewnych informacji na temat wie-ku osad dostarczają badania archeologiczne, studia nad kształtem osiedli, ich położeniem itp. Na terenie Gałkowa nigdy nie prowadzono wykopalisk archeo-logicznych, natomiast pobliskie znaleziska świadczą o tym, że Wy-żyna Łódzka nie była, zarówno w czasach przedhistorycznych, jak i we wczesnym średniowieczu obszarem bezludnym21• Bardzo mało wiemy o organizacji plemiennej społeczności zamieszkujących zie-mię łęczycką. Ze względu na odległe położenie omawianego osiedla od starych grodów, które były prawdopodobnie ośrodkami władzy plemiennej, trudno jest określić, skąd wywodzili się najstarsi miesz-kańcy wsi. Najbliższym centrum, z którym byli ekonomicznie zwią­zani, są na pewno Brzeziny. Być może obydwie miejscowości łączył jakiś związek. S. M. Zajączkowski analizując sieć osadniczą ziemi łęczyckiej wyróżnił „skupisko północno-brzezińskie"22• Możemy przypuścić, że podobny twór istniał wcześniej i powstawał przmigracje mieszkańców przyszłego miasta powiatowego lub otacza-nie go przez przybyszów, nie rozwiązuje to jednak problemu wieku osady. Brzeziny są bardzo stare, przeżywały różne wzloty i upadki, nie wiadomo, kiedy byłyby w stanie wytworzyć dookoła trwałą otocz-kę wsi łączących je ze światem. Szlak drogowy, na którym leżał Gałków, nigdy w czasach historycznych nie osiągnął jakiegoś szcze-gólnego znaczenia, nie wiadomo kiedy powstał i czy odegrał jaką­kolwiek rolę w kolonizacji tych terenów. Tytułowanie w dokumentach trzynastowiecznych mieszkańców słowem heredes mogło by świadczyć o ich dawnej zasiedziałości w tym miejscu, gdybyśmy posiadali informacje o większym zalud-nieniu okolic. Tymczasem chłopi, którzy zasiedlali tereny bezludne jeszcze w wieku XII, pozostawali długo wolni. W. Wolfarth badając sprawę heredes de Gacov był przeświad­czony o ich szczególnej pozycji społecznej, o czym świadczyć ma niezwykła, jak na dokument tego typu, liczba i pozycja społeczna świadków go sygnujących23• Z czego miałaby brać się zamożność tutejszych kmieci, w której badacz widzi przyczynę wielkiego zaab-sorbowania dostojników? Jedynym bogactwem, jakie posiadali, był rozległy teren, jak oblicza S. Trawkowski -pas ziemi szeroki na 8 i długi na 12 kilometrów. Jeżeli przyjmiemy, że od początku istnie-nia do XVI w. powierzchnia dóbr nie zmieniała się, to rzeczywiście Gałków stanowił łakomy kąsek i mógł stanowić przedmiot przetar-gów pomiędzy biskupem, mieszkańcami i urzędnikami książęcy­mi. Powstaje pytanie, czy nasi heredes osiedlili się tu niedawno i zajęli spory obszar ziemi prawem kaduka, czy może ich mocna pozycja w sporze z biskupem brała się z szacunku wobec „staro-żytności" kmiecego rodu

[madohora]

L. Marciniakówna31 opracowała schematyczny plan sytuacyjny „Gałków i Gałkówek w 1863 r."32 Zabudowania chłopskie Gałków­ka tworzą tu łuk, jednym końcem stykający się z drogą Brzeziny -Przanowice -Borowo, drugi koniec biegnie prostopadle od połu­dnia do wsi ulicówki Gaj. Dwór znajdował się w centrum łuku. Układ zagród pokrywa się z biegiem rzeczki -domniemanej Gał­kówki. Gałkówek leżał niżej niż Gałków i miał w powszechnym mniemaniu lepsze role, biegły one szerokim pasem równolegle do linii zagród. Tuż przed regulacją dóbr w 1853 roku we wsi znajdo-wało się siedem osad -jej wielkość nie zmieniła się zasadniczo od pierwszej połowy XVI w. W latach 1853-1864 Gałkówek jako wieś przestał istnieć. Pozo-stał natomiast folwark pełniący jeszcze przez długi czas rolę cen-trum administracyjnego gminy Gałkówek obejmującej swym za-sięgiem m . in. wsie wchodzące dawniej w skład majątku33• Osada, która przybrała nazwę Gałków Duży znajduje się około dwóch kilometrów na południe od wcześniej opisywanej. Pierwszą wzmianką lokalizującą tu siedliska ludzkie jest przywilej z 1427 roku. Areał ziemi był tu w XVI i XVII wieku trzykrotnie większy od areału Gałkówka. I w tej wsi stan posiadania chłopów nie ulegał zmianom przez trzysta lat. Tuż przed uwłaszczeniem istniały tu 34 gospodarstwa. Plan w pracy Marciniakówny datowany na 1863 r. przedstawia wieś o kształcie przecinka -jej zachodnia część tworzy owalnicę zbudowaną wokół stawu, ku wschodowi osiedle przecho-dzi w ulicówkę. Staw zaniknął w drugiej połowie XIX w. i ulicówką stała się cała wieś. Pierwotna owalnica znajdowała się po wschod-niej stronie aktualnie istniejącej drogi prowadzącej do Brzezin. Po stronie zachodniej w wieku XIX rozmieszczone były gospodarstwa Gałkowa Poduchownego. Do plebanii należała także wioseczka Czatolin, która powstała na północ od kościoła. Budzi kontrowersje sytuacja przedstawiona na mapie Gilly'ego -wieś jest ulicówką z drogą Brzeziny -Piotrków, wchodzącą do osiedla od strony Brzezin ze wschodu, a wychodzącą w kierunku południowym z zachodniego krańca wsi. N a „Mapie K watermistrzo-stwa ... " Gałków wypadł na nieszczęście na samej krawędzi jednego z kartuszy3 4• Uwzględniono jedynie jego północną część. Przy drodze pomiędzy kościołem a wsią znajduje się pojedyncze gospodar-stwo. Autorka Przemian ... pisze o "folwarczku" w centrum wsi, w którym chłopi odrabiali pańszczyznę podobnie, jak w dużym fol-warku w Gałkówku. Ponieważ jednak opiera się na relacjach sobie współczesnych mieszkańców wsi, mogą tu zachodzić pewne nie-ścisłości. Pomiędzy chłopami a mieszkańcem folwarczku musiał istnieć pewien dystans - w relacjach nazywany jest „dziedzicem". Istnienie w tym miejscu majątku prywatnego wydaje się historycz-nie nieuzasadnione, mimo to Tabella ... z 1827 roku wykazuje we wsi własność prywatną-składającą się z trzech domów, zamiesz-kiwaną przez 19 osób. J. K. Kochanowski wspominając okoliczne rodziny szlacheckie, przy Gałkowie nie wymienił żadnego nazwi-ska. Marciniakównie nie udało się ustalić tożsamości „dziedzica". Z drobnych wzmianek w jej pracy wynika, że przez pewien okres właśnie.folwarczek w Gałkowie Dużym pełnił funkcję siedziby ad-ministratora. Tylko niewielka część gruntów folwarcznych leżała na ziemiach urodzajnych -były to pola w najbliższej okolicy dworu. Obszar przy-legający do dawnych łanów kmiecych Gałkowa Dużego od północy to tereny piaszczyste i w części leżące na stromych zboczach pa-górków. W pobliżu kościoła, gdzie w XIX w. znajdował się wspo-mniany „folwarczek", grunt położony jest nisko w stosunku do dawnych pól kmiecych i przez to podmokły. Bardzo złą glebę -piasz-czystą i zalewaną przez wodę -miały serwitutowe pastwiska na południe od wsi. Folwark niewątpliwie zagospodarowywał po więk­szej części nieużytki pomiędzy istniejącymi już wsiami i na ich obrze-żach. Nie da się niestety umiejscowić dokładnie poszczególnych czę­ści pól folwarcznych wymienionych w inwentarzu z 1582 roku. Praw-dopodobnie nazwy zanikły na skutek zmian w posiadaniu grun-tów35. Natomiast istnieje możliwość zlokalizowania pól wymienionych w „Protokóle spisu funduszów Kościoła .. . " z 1819 r . "Pole dworskie wane Czatolin" leżało w pobliżu dzisiejszej ulicy Czatolińskiej36. Problemy istnieją z umiejscowieniem pola Zado-ryn, leżącego "między polami włościan tejże wsi". Można jednak spekulować, jego obszar pokrywał się z późniejszym Gałkowem Poduchownym -terenami na zachód od obecnej drogi Gałków -Brzeziny, a na południe od zabudowań kościelnych. Fakt, że ani Czatolin, ani Zadoryn nie są wymieniane w dokumentach z XVI i XVII w. oraz wypowiedź jednego z mieszkańców dotycząca „ko-ściółka w lesie" świadczyłyby o późnym zagospodarowaniu terenu na zachód od roli kmiecych. Inwentarz„. z 1642 r. wspomina o dwóch włókach przekazanych parafii. W 1819 r. uposażenie ko-ścioła parafialnego wynosiło 45 mórg ziemi -istnieje prawdopodo-bieństwo, że teren ten pokrywał się z owymi dwiema włókami. Opis z 1582 r . świadczy, że grunty folwarczne nie były pomie-szane z chłopskimi. Podobnie sytuacja przedstawiała się w wieku XIX. Przez stulecia w niewielkim stopniu zmieniały się powierzch-nia gruntów i liczba osad. Niemożliwe do ustalenia jest położenie trzech łanów sołtysich w Gałkowie i Działu Wójtowskiego w Gałkówku. W końcu XVI w. obszar podporządkowany dworowi w Gałkówku ciągnął się nieregularnym pasem z północnego zachodu na połu­dniowy wschód-od Malczewa i rzeki Pustułki, płynącej przez Wit-kowice do rzeki Miazgi w okolicach Kurowic i wsi Chrusty w do-brach łaznowskich. Od zachodu ograniczał go majątek szlachecki Bedoń, od wschodu Przanowice i Żakowice. Najstarszymi częściami dóbr gałkowskich były na pewno oby-dwie wsie: Gałków i Gałkówek. Możliwe, że równocześnie z lokacją na prawie niemieckim lub niedługo po tym fakcie powstał folwark, który stopniowo wypełniał pustki pomiędzy wsiami. Do roku 163637 zagospodarowano tereny graniczące z lasem oddzielającym Gał­ków Duży od Bedonia. Zarówno folwark, jak i wieś korzystały ze śródleśnego położenia, o czym świadczą opłaty gajnego i drewnego wspominane w inwentarzach dóbr.

[madohora]

Folwarczek" leżący na terenie Gałkowa nabyli dwaj gospodarze. W zamian za zrzeczenie się serwitutów wieś zyskała 209 m. 267 pr. pastwisk w zaroślach pomiędzy polami włościańskimi a wsią Borowa
Chociaż regulację przeprowadzono na bardzo ciężkich dla chłopów warunkach44 i nie bez rozmaitych matactw ze strony administrato-rów majątku, w ostatecznym wyniku wieś zyskała na uwłaszczeniu. Dzięki przynależności do wsi rządowych, gdzie administratorzy i dzierżawcy mieli małe pole manewru, nie wystąpiło w Gałkowie rugowanie chłopów w celu powiększenia folwarku4 5 • Gospodarstwa nie były bardzo rozdrobnione. Po regulacji zna-komitą większość stanowiły osady obejmujące około 20 mórg. W 1848 roku rozpoczęto budowę dróg bitych łączących Łódź z okolicą. Droga Brzeziny -Piotrków pobiegła starym handlowym traktem przez Rokiciny. Szlak przechodzący przez Gałków defini-tywnie stracił na znaczeniu. Od 1866 r. ruszyła budowa trasy kolejowej Koluszki-Łódź. Tor przeciął w połowie role gospodarzy mieszkających po południowej stronie wsi. W związku z utrudnieniem dostępu do pól niektórzy rolnicy postanowili przeprowadzić się na drugą stronę toru, na drogę oddzielającą grunty orne od pastwisk serwitutowych46• W ten spo-sób powstała nowa wieś Gałków Mały. Do przełomu wieków liczyła 15 gospodarstw. W 1920 r. rozparcelowano na prośbę mieszkańców wsi majątek majoracki Gałkówek liczący 266 ha 8681 m2• Majątek przejęło 20 bezrolnych z Gałkowa i Kolonii Gałkówek (w tym czterej robotnicy folwarczni) oraz 18 gospodarzy małorolnych. Tak powstała nowa wieś Gałkówek Parcela47 .W 1927 r . przeprowadzono w niej dreno-wanie i meliorację. Gałkówek Parcela leży najbliżej miejsca, gdzie znajdował się Gałkówek -część domów pobudowano wzdłuż tej samej strugi, tylko w wyższym jej biegu. Rozwój sieci kolejowej, budowa składnicy wojskowej wpłynęły na szybki rozwój wsi i wzrost zaludnienia. Duże zmiany zachodziły po południowej stronie toru kolejowego. Na terenie serwitutowych pastwisk, podzielonych między chłopów w 1900, zaczynają osie-dlać się dawni letnicy, kolejarze, rodziny wojskowych. Na początku
lat trzydziestych Gałków Mały miał już większą liczbę mieszkań­ców niż osada macierzysta48• Kolej i jednostka wojskowa przyczy-niły się do wzrostu zamożności mieszkańców i zmiany struktury zawodowej. Nowa wieś przybierała z wolna charakter osiedla ro-botniczego.

[madohora]

[madohora]

Kościół (wybudowany ok. 1848 roku jako zbór protestancki) przeniesiono z Nowosolnej, niegdyś wsi, a dziś części łódzkiej dzielnicy Widzew. Konstrukcja ścian budowli składała się z pojedynczych, drewnianych belek, a szczyt frontowej fasady wieńczy zegar, nakręcany przez przyjeżdżającego w tym celu zegarmistrza. Choć budynek nie pełni obecnie roli świątyni, to jego wnętrze zachowało sakralny wystrój

[madohora]

[madohora]

A przez te tory w Gałkówku jeszcze dzisiaj strach przechodzić.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

1332 pierwsze zachowane wzmianki o wsi Łodzi[e]; 6 września książę łęczycki Władysław (bratanek króla Władysława Łokietka) nadał immunitet dobrom biskupów kujawskich z siedzibą we Włocławku, a wśród nich Łodzi; książę zwolnił kilkanaście wsi i ich ludność od wszelkich opłat, podatków, posług, powinności i innych ciężarów oraz od sądownictwa książęcego (odtąd miały one odpowiadać sądownie jedynie przed biskupem, lub jego sołtysami i włodarzami, i względem niego ponosić wszelkie opłaty). Pozwolenie przeniesienia ich na prawo niemieckie lub polskie

[madohora]

1381 założenie wsi Widzew

[madohora]

Udostępniona zwiedzającym Dętka to, zbliżony kształtem do torusa, zbiornik na wodę znajdujący się pod placem Wolności. Zbiornik został wybudowany w 1926 roku według projektu Williama Heerleina Lindleya, a prace nad nim nadzorował Stefan Skrzywan. Gromadząca się w nim woda służyła do okresowego oczyszczania kanałów w centrum miasta. Zbiornik może pomieścić 300 m³ wody, ma 142 metry długości, 187 centymetrów wysokości i ok. 1,5 metra szerokości.

[madohora]

Pałac Izraela Poznańskiego – pałac fabrykancki z XIX w. znajdujący się w Łodzi. Pałac zwany jest „łódzkim Luwrem”. Został pierwotnie zaprojektowany jako obiekt reprezentacyjno-handlowy i mieszkalny po zakupieniu przez Izraela Poznańskiego w 1877 roku narożnej kamienicy o skromnej elewacji i budynku magazynowego (posesja u zbiegu ul. Ogrodowej i ul. Stodolnianej – dziś Zachodniej). Do wielokrotnych przekształceń w stylu francuskiego neorenesansu i neobarokowym doszło w latach 1888–1903, według projektu Hilarego Majewskiego oraz Adolfa Zeligsona. Natomiast wystrojem sali jadalnej oraz balowej zajął się, na zlecenie Leoni Poznańskiej, łódzki malarz Samuel Hirszenberg. Późniejsze przebudowy związane były ze zmianą jego użytkowników – w okresie międzywojennym był siedzibą Urzędu Wojewódzkiego (1927–1939). W 1975 roku główną część budynku przejęło, utworzone wówczas, Muzeum Historii Miasta Łodzi. W 2015 pałac został uznany pomnikiem historii. W 2017 r. rozpoczęły się prace remontowe fasady pałacu w ramach wieloletniej rewitalizacji obiektu. Na rok 2019 zaplanowano m.in. odnowienie ogrodu pałacowego. Planowany koszt prac ma wynieść 20 mln. złotych.

[madohora]

[madohora]

Stary Rynek – plac znajdujący się w środkowo-północnej części Łodzi. Stary Rynek ma formę dużego placu o kształcie zbliżonym do prostokątu o wymiarach ok. 105 na 85 m. Z trzech stron – od północy, ze wschodu i z zachodu – otaczają go charakterystyczne kamienice z podcieniami, przy czym budynki po zachodniej stronie placu oddzielone są od niego przebiegającą wzdłuż placu ulicą Zgierską. Od południa do placu przylega Park Staromiejski.

[madohora4]

[madohora]

W okresie II wojny światowej ta zamieszkana przez Żydów okolica weszła w skład łódzkiego getta. Po jego likwidacji otaczające rynek domy zostały częściowo rozebrane. Prace rozbiórkowe były kontynuowane przez władze polskie po 1945 w celu nadania placowi nowego kształtu architektonicznego. Do połowy lat 50. XX wieku wzniesiono nową zabudowę Starego Rynku w formie uproszczonego historyzmu socrealistycznego o trzech kondygnacjach, stromych dachach i z podcieniami na parterze. Dzięki temu utrzymując czytelność placu nadano mu kameralny charakter; historyczna, zamknięta forma Rynku została jednak zagubiona wskutek rezygnacji z zabudowy pierzei południowej. Percepcję miejsca wyraźnie zmieniło także monotonne, „osiedlowe” ukształtowanie fasad oraz funkcjonalne odcięcie go od centrum miasta poprzez Park Staromiejski, w obu przypadkach sprzeczne z dawnym, centralnym i handlowym charakterem placu. W 1964 na rynku odsłonięto pomnik Juliana Marchlewskiego; został on usunięty w pierwszej połowie lat 90. XX w.
W 1998 na rynku umieszczono głaz z tabliczką upamiętniający 575 rocznicę przyznania Łodzi praw miejskich. W lutym 2008 władze miasta przyjęły koncepcję zamknięcia południowej ściany Starego Rynku gmachem delegatury urzędu miasta Łódź-Bałuty. Na placu, według koncepcji, ma zostać wzniesiony konny pomnik króla Władysława Jagiełły.

[madohora]

KOŚCIÓŁ WNIEBOWZIĘCIA NMP W ŁODZI

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – świątynia znajdująca się na placu Kościelnym w Łodzi. Jest siedzibą parafii WNMP, najstarszej i przez prawie pięćset lat jedynej wspólnoty katolickiej w Łodzi. Należy do sieci łódzkich wielkopostnych kościołów stacyjnych. Kościół został wybudowany w latach 1887–1897 na miejscu drewnianego kościoła pod tym samym wezwaniem, który został przeniesiony na plac pocmentarny przy ulicy Ogrodowej 22 (po przeniesieniu nosi wezwanie św. Józefa). Projektantem świątyni w stylu wiślano-bałtyckim był Konstanty Wojciechowski, a blisko połowę kosztów jej wzniesienia i wyposażenia pokryli zajmujący wysokie pozycje w XIX-wiecznym przemyśle włókienniczym łódzcy fabrykanci różnych wyznań. W krypcie kościoła spoczywa trumna ze szczątkami Służebnicy Bożej Stanisławy Leszczyńskiej, zaś na terenie przykościelnym zachował się kamienny nagrobek Macieja Wyszyńskiego z 1822 roku, będący jedynym śladem istnienia w tym miejscu cmentarza staromiejskiego i najstarszym łódzkim kamiennym pomnikiem nagrobnym.

[madohora]

Wyposażenie kościoła:
Ołtarz główny w półokrągłej absydzie, w nastawie tryptyk gotycki obustronnie zdobiony – dzieło artysty rzeźbiarza Antoniego Panasiuka. W środkowej części tryptyku rzeźba sceny Wniebowzięcia NMP w otoczeniu apostołów i trzech niewiast wokół pustego grobu – nad nią rzeźba sceny ukoronowania NMP. Na dwóch bocznych skrzydłach tryptyku, podzielonego na kwatery, z jednej strony płaskorzeźby przedstawiające tajemnice radosne i chwalebne różańca, a na odwrotnej stronie malowidła na miedzianej blasze przedstawiające tajemnice bolesne. Obok bocznego skrzydła tryptyku w niszy figura bł. Czesława, a obok prawego – rzeźba św. Jana Kantego. U góry nad tryptykiem rzeźby: św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa i Męczennika. Na predelli ołtarza w małych niszach rzeźby: św. Ambrożego, św. Grzegorza, św. Hieronima i św. Augustyna.
Prezbiterium oświetlają ostrołukowe okna z witrażami przedstawiającymi św. Wojciecha, Wniebowzięcie NMP i św. Stanisława Biskupa. Pozostałe wypełnione są ornamentami geometrycznymi. Witraże są z 1891 r. Nad drzwiami z prezbiterium do zakrystii znajduje się płaskorzeźba Chrystusa w Ogrójcu, a nad drzwiami z prezbiterium do kaplicy – Ucieczka Świętej Rodziny do Egiptu. W kaplicy obok prezbiterium ołtarz z gotycką nastawą, a w niej obraz Matki Bożej Miłosierdzia – Matki Boskiej Łódzkiej. W tejże kaplicy znajduje się chrzcielnica z białego marmuru. Tutaj była chrzczona sługa Boża Stanisława Leszczyńska.
W transepcie w półkolistej absydzie obraz z barwną rzeźbą św. Anny uczącej czytać Maryję. Po drugiej stronie transeptu znajduje się kaplica z barwną rzeźbą Świętej Rodziny.
W kościele na ścianach stacje Drogi Krzyżowej – płaskorzeźby w drewnie lipowym wykonane w Tyrolu (dar rodziny Brajerów z Radogoszcza). Chór muzyczny wsparty na dwóch filarach, a na nim 37-głosowe organy w gotyckiej oprawie sprowadzone z Wiednia w 1892 r. Posadzka w kościele terakotowa firmy Meroy & Boch Mottlach, ułożona 1891-1892, ufundowana przez fabrykanta Izraela Poznańskiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na ogrodzonym terenie przykościelnym pierwotnie znajdował się mały cmentarz staromiejski – przez kilka wieków jedyna katolicka nekropolia w niewielkim miasteczku, jakim była Łódź do lat 20. XIX w. Wobec gwałtownego wzrostu liczby ludności, który nastąpił w związku z rozwojem Łodzi jako miasta przemysłowego, władze miasta zostały zmuszone do założenia nowego, znacznie większego cmentarza w innym miejscu. Mały cmentarz staromiejski został zamknięty i uległ stopniowej likwidacji

[madohora]

[madohora]

Stoki – osiedle w północno-wschodniej części Łodzi, na terenie Widzewa, sąsiadujące z osiedlami: Sikawa, Mileszki, Podgórze, „Lumumbowo”, Doły
Nazwa osiedla wiąże się ze specyficznymi warunkami terenowymi, które istotnie kontrastują z pozostałymi łódzkimi osiedlami. Stoki stanowią najwyższy obszar na Wzniesieniach Łódzkich, wyniesiony kilkadziesiąt metrów nad całym miastem[b], z największymi deniwelacjami. Za Królestwa Polskiego istniała gmina Stoki.

[madohora]

Ruda Pabianicka – obszar w południowej części Łodzi. Miasto w latach 1923–1946, później część łódzkiej dzielnicy Południe (od 1946); następnie dzielnica Ruda (od 1954) i część dzielnicy Górna oraz osiedle administracyjnie (od 1960).

[madohora]

1411 pierwsze wzmianki źródłowe o wsiach Rokicie oraz Lipinki vel Lipiny (ta ostatnia opustoszała w XVII w. na skutek wojen, a na jej miejscu powstała w XIX w. Kolonia Antoniew)

[madohora]

Doły – osiedle mieszkaniowe i obszar Systemu Informacji Miejskiej w północnej części Łodzi, na Bałutach, dawna wieś. Doły były wsią położoną na wschód od ówczesnej wsi Bałuty. Nazwa "Doły" wzięła się od pagórkowatego terenu, na którym podłożona była wieś. Pierwsza wzmianka o Dołach pochodzi z 1413 roku. Wieś Doły była majątkiem szlacheckim. W okresie wojen z połowy XVII w. wieś Doły została zrujnowana, a w XVIII w. były to tereny zarosłe lasem lub krzakami, stanowiące część wsi Bałuty, na których nie było żadnego budynku mieszkalnego. Wieś Doły została częściowo włączona do granic administracyjnych Łodzi w 1906 roku[3][4][5]. Pozostałą część wsi Doły włączono do Łodzi w 1915 roku. Część z terenów dzisiejszego osiedla Doły została włączona do Litzmannstadt Ghetto oraz do obozu prewencyjnego dla młodych Polaków.

[madohora]

1424 wydanie przez biskupa włocławskiego Jana Pellę nowego dokumentu – nawiązującego do ustaleń z 1414 r. – regulującego obowiązki, uprawnienia i uposażenie mieszkańców Łodzi

[madohora]

Bałuty – do 31 grudnia 1992 r. dzielnica Łodzi. Bałuty były drugą, co do wielkości, dzielnicą: obejmują pow. 78,9 km². Zamieszkuje je największa liczba ludności w stosunku do pozostałych dzielnic – ok. 191,6 tys. mieszkańców

[madohora]

1459 wyekwipowanie i wysłanie jednego zbrojnego na wyprawę przeciwko Krzyżakom, organizowaną w ramach wojny między zakonem niemieckim a Koroną Królestwa Polskiego

[madohora]

Sikawa – rejon miasta w północno-wschodniej części Łodzi, na obszarze dzielnicy Widzew, włączony do Łodzi 20 grudnia 1945
Sikawa wchodzi w skład osiedli administracyjnych: Stoki-Sikawa-Podgórze (wschodnia część) i Dolina Łódki (zachodnia część). Z kolei stworzony w 2005 łódzki System Informacji Miejskiej uznaje Sikawę za samodzielne osiedle.

[madohora]

1491 budowa (w 1491 lub 1492 r.) – we wsi Chojny Duże[d] – drewnianego rzymskokatolickiego kościoła pw. św. Wojciecha, na prawach kościoła filialnego pod zwierzchnictwem parafii św. Doroty w Mileszkach; kościół ufundował Stanisław Chojeński herbu Jastrzębiec; w XVII w. przebudowany (lub rozebrany i zbudowany od nowa) dzięki hojności obywatela krakowskiego Jana Mulinowicza; w 1927 r. – po wybudowaniu nowej murowanej świątyni – przeniesiony na ul. Pomorską (rozebrany w 1961 r.)

[madohora]

1535 najstarsza znana pieczęć miejska na dokumencie (najprawdopodobniej używana od połowy XV w.); w 1577 r. zaczęto posługiwać się nowym tłokiem (na ilustracji), który służył do początku XIX w.

[madohora]

1572 jeden lub dwa wielkie pożary strawiły 41 domów, co stanowiło wówczas połowę zabudowy miasta

[madohora]

1596 zapis w księgach archiwum kapitularnego, regulujący granice Łodzi pomiędzy biskupem kujawskim a krakowską kapitułą katedralną (do której należała południowa część obecnej Łodzi

[madohora]

1676 powstanie – na wzgórzu zwanym Wyglądnicą w Łagiewnikach – drewnianej kapliczki pw. św. Antoniego, ufundowanej przez właściciela dóbr łagiewnickich – Samuela Żeleskiego (w 1682 r. przeniesiona na tzw. Pustelnię w Lesie Łagiewnickim); kapliczka to najstarszy zachowany budynek na terenie dzisiejszej Łodzi

[madohora]

1726 konsekracja (16 maja) barokowego rzymskokatolickiego (franciszkańskiego) kościoła parafialnego pw. św. Antoniego Padewskiego, wybudowanego w latach 1701–23 w Łagiewnikach[d]; konsekracji dokonał arcybiskup gnieźnieński, prymas Teodor Potocki, któremu na pamiątkę wydarzenia na pilastrze południowego transeptu wystawiono portret z okolicznościowym napisem; zabytkowy kościół to najstarszy murowany budynek na terenie dzisiejszej Łodzi

[madohora]

1792 wydanie (28 kwietnia) nowego przywileju przez biskupa włocławskiego Józefa Rybińskiego w celu skonsolidowania wszystkich danin i ciężarów, ponoszonych przez mieszczan na rzecz biskupów kujawskich; był to ostatni akt prawny Łodzi feudalnej

[madohora]

1793–1807
Okres rządów pruskich zapisał się w dziejach okolic Łodzi wzmożeniem osadnictwa tzw. olęderskiego, w którym najważniejszą rolę odgrywał element niemiecki i polski. Kolonizacja (prowadzona zarówno przez władze pruskie, jak i część szlachty) przywróciła do życia szereg wyludnionych osad (m.in. Bałuty i Radogoszcz), doprowadziła też do powstania nowych (m.in. Nowosolna, Antoniew, Augustów i Olechów). Zakładano także osady przemysłowe, zajmujące się głównie produkcją wyrobów szklanych, co przyczyniło się do pewnego ożywienia gospodarczego (bardziej odczuwalnego we wsiach podłódzkich niż w samej Łodzi). Działalność licznych hut szkła zgromadziła spore jak na owe czasy skupiska robotnicze, a łatwość znalezienia wolnych rąk do pracy mogła skłonić przybywających tu w kolejnych latach przemysłowców do zakładania pierwszych fabryk tekstylnych

[madohora]

1798 sekularyzacja dóbr biskupstwa włocławskiego przez władze pruskie, a tym samym przejęcie majętności kościelnych (w tym Łodzi) przez państwo; fakt ten miał bardzo duże znaczenie dla Łodzi, administracja rządowa bowiem – początkowo pruska, następnie zaś polska – o wiele bardziej dbała o losy miasteczka niż niedołężna administracja biskupia

[madohora]

1808 otwarcie (w październiku) na Starym Mieście pierwszej rządowej szkoły elementarnej[63] (drugą założono w 1829 w osadzie fabrycznej Łódka)

[madohora]

1815
- przyłączenie Łodzi do Królestwa Kongresowego, połączonego unią personalną z Imperium Rosyjskim (od 1832 r. część składowa Imperium).
- Decyzja kongresu wiedeńskiego o utworzeniu Królestwa Polskiego miała fundamentalne znaczenie dla rolniczego miasteczka, jakim była Łódź do początku XIX w., i spowodowała zasadnicze zmiany w jej w życiu gospodarczym; narastające możliwości eksportowe na obszary Cesarstwa Rosyjskiego (szczególnie po wprowadzeniu w 1821 r. ochronnej taryfy celnej w stosunku do wyrobów przemysłu pruskiego, a następnie po zawarciu unii celnej pomiędzy Królestwem Polskim a Rosją w 1822 r.), stwarzały dogodne warunki dla rozwoju przemysłu włókienniczego; istotna była także sytuacja w samym Królestwie, które utraciło spójność gospodarczą z częścią terenów przedrozbiorowych Rzeczypospolitej; centralne ziemie polskie, oddzielone od wielkopolskiego okręgu włókienniczego, przestały być w wystarczający sposób zaopatrywane w sukno i inne wyroby włókiennicze; w celu zaspokojenia rosnącego popytu konieczne było utworzenie nowych osad fabrycznych (w 1820 r. Łódź znalazła się na rządowej liście miast, w których takie osady miały powstać)[72];1815
Ziemie polskie po kongresie wiedeńskim w 1815 r.
- przyłączenie Łodzi do Królestwa Kongresowego, połączonego unią personalną z Imperium Rosyjskim (od 1832 r. część składowa Imperium).
- Decyzja kongresu wiedeńskiego o utworzeniu Królestwa Polskiego miała fundamentalne znaczenie dla rolniczego miasteczka, jakim była Łódź do początku XIX w., i spowodowała zasadnicze zmiany w jej w życiu gospodarczym; narastające możliwości eksportowe na obszary Cesarstwa Rosyjskiego (szczególnie po wprowadzeniu w 1821 r. ochronnej taryfy celnej w stosunku do wyrobów przemysłu pruskiego, a następnie po zawarciu unii celnej pomiędzy Królestwem Polskim a Rosją w 1822 r.), stwarzały dogodne warunki dla rozwoju przemysłu włókienniczego; istotna była także sytuacja w samym Królestwie, które utraciło spójność gospodarczą z częścią terenów przedrozbiorowych Rzeczypospolitej; centralne ziemie polskie, oddzielone od wielkopolskiego okręgu włókienniczego, przestały być w wystarczający sposób zaopatrywane w sukno i inne wyroby włókiennicze; w celu zaspokojenia rosnącego popytu konieczne było utworzenie nowych osad fabrycznych (w 1820 r. Łódź znalazła się na rządowej liście miast, w których takie osady miały powstać)

[madohora]

1820
- wizytacja w Łodzi (w lipcu) prezesa Komisji Województwa Mazowieckiego – Rajmunda Rembielińskiego, związana z planami przekształcenia Łodzi w ośrodek przemysłowy; w jej wyniku oraz na podstawie sporządzonego przez niego raportu, namiestnik Królestwa Polskiego wydał (we wrześniu) wiążące postanowienia
- wstępne określenie (w lipcu) przez Rembielińskiego zasad regulujących obszar zabudowy Starego Miasta oraz przyszłego osiedla sukienniczego, wyznaczenie miejsca na Nowy Rynek (ob. Plac Wolności) oraz określenie przebiegu przyszłych ulic, w tym nowego traktu piotrkowskiego na terenie Nowego Miasta; trakt poprowadzono w ten sposób, by łączył w prostej linii dwa urządzenia inżynierskie na trasie dawnego, krętego gościńca piotrkowskiego: groblę i most na rzece Łódce oraz most na rzece Jasień – te dwa punkty wyznaczyły ciąg obecnej ulicy Piotrkowskiej[76];
- wydanie postanowienia (18 września) przez namiestnika Królestwa Polskiego – Józefa Zajączka, na mocy którego na terenie miast rządowych mogły powstawać osady sukiennicze (głównie w województwach mazowieckim i kaliskim); w województwie mazowieckim, obok Zgierza, Przedecza, Dąbia i Gostynina, na liście miast wytypowanych do budowy osad znalazła się także Łódź; dekret wydany przez władze – z inicjatywy Stanisława Staszica, reprezentującego rząd Królestwa Polskiego i Rajmunda Rembielińskiego, przedstawiciela władz województwa mazowieckiego – stworzył warunki rozwoju przemysłu włókienniczego w kraju
- Łódź liczyła 767 mieszkańców

[madohora]

1821–23
- wytyczenie osady sukienniczej nazwanej Nowym Miastem z centralnie położonym ośmiobocznym rynkiem (obecny plac Wolności); była to pierwsza łódzka osada rękodzielnicza, założona na południe od Starego Miasta, po drugiej stronie rzeki Łódki, na inkorporowanych terenach rządowego folwarku Stara Wieś i wójtostwa łódzkiego; wydarzenie to uważa się za początek „Łodzi przemysłowej”; strefa mieszkalno-przemysłowa Nowego Miasta stanowiła zwarte założenie w kształcie regularnego prostokąta, oparte na zasadzie symetrii w stosunku do dwóch równoległych osi przecinających się na ośmiobocznym rynku; oś południkowa miasta – ulica Piotrkowska – stanowiła odcinek głównego szlaku komunikacyjnego; oś równoleżnikową osady wyznaczała ulica Średnia (obecna ul. Legionów i ul. Pomorska)

[madohora4]

1824
zamieszkanie pierwszych osadników przy ulicy Piotrkowskiej; na północnym odcinku ulicy, tj. od Rynku Nowego Miasta do późn. ul. Cegielnianej (ob. między pl. Wolności a ul. Jaracza) – sukiennicy przybyli z Dolnego Śląska i z Wielkiego Księstwa Poznańskiego – zaś na południowym, od ul. Dzielnej do Górnego Rynku (ob. między ul. Narutowicza a pl. Reymonta) – tkacze lnu i bawełny, pochodzący z Dolnego Śląska, Czech, Prus i Saksonii[3]; pierwsze drewniane domy tkaczy wzniesiono przy ul. Piotrkowskiej 248–268;
- rozpoczęcie wytyczania osady lniano-bawełnianej o nazwie Łódka, na południe od osady sukienniczej zwanej Nowym Miastem, w dolinie rzeki Jasień (pierwszy etap regulacji osady zakończono w 1827); panujące tam dogodne warunki hydrotechniczne (spiętrzenia wodne) stworzyły możliwość budowy zakładów mechanicznych poruszanych energią spadku wód: bielników, magli, przędzalni, farbiarni, płukarni itp.
- rozpoczęcie budowy (przez administrację rządową) zakładu płócienniczego – najstarszego, niezachowanego do dzisiaj, obiektu przemysłowego Łodzi – przy późn. ulicy Emilii (ob. ul. ks. bpa Tymienieckiego), obejmującego bielnik, krochmalnię, suszarnię, folusz i magiel; w 1826 oddany do użytku, w 1828 stał się własnością pochodzącego z Kowar na Dolnym Śląsku Tytusa Kopischa[23]; mylony z jednym z najlepiej zachowanych obiektów przemysłowych tego okresu w Polsce – tzw. bielnikiem Kopischa (nazwa błędna, bo to inny obiekt mieszkalno-przemysłowy z 1829 r. – patrz niżej);
- utworzenie (7 czerwca) Łódzkiego Towarzystwa Strzeleckiego (Lodzer Bürger Schützengilde), zwanego Bractwem Kurkowym (przyjmuje się, że strzelectwo było najstarszą dyscypliną sportową uprawianą w Łodzi i dzień założenia bractwa utożsamiany jest z datą narodzin sportu łódzkiego); założycielami Towarzystwa byli mistrzowie sukienniczy, pionierzy łódzkiego włókiennictwa, którzy osiedlając się w Łodzi, kultywowali zwyczaje wywiezione z dawnej ojczyzny (Niemiec i Dolnego Śląska); pierwszym komendantem bractwa został Johann Fiedler, a pierwsza siedziba mieściła się w domu Fridricha Hoffmana przy ul. Wschodniej 31; pierwsze ćwiczenia członkowie Towarzystwa odbywali na terenach, na których po 1880 r. powstał park Helenów (podczas prac ziemnych przy jego urządzaniu odnaleziono w 1884 r. ślady tych ćwiczeń w postaci wielu kul; trzy z nich, z inicjatywy spadkobierców Karola Anstadta, zostały oprawione w srebro i opatrzone napisem upamiętniającym powstanie bractwa); w 1842 r. plac strzelniczy został przeniesiony do ogrodu miejskiego (ob. park Źródliska) przy Wodnym Rynku (ob. pl. Zwycięstwa), gdzie w 1847 r. urządzono pierwszą w mieście halę strzelniczą; Towarzystwo działało w Łodzi do wybuchu II wojny światowej (w okresie międzywojennym pod nazwą Łódzkie Stowarzyszenie Sportowo-Strzeleckie)
- zawarcie kontraktu (27 października) pomiędzy prezesem Komisji Województwa Mazowieckiego – Rajmundem Rembielińskim a sprowadzonym z Chemnitz w Saksonii specjalistą z zakresu przędzalnictwa bawełny – Krystianem Fryderykiem Wendischem, na mocy którego przedsiębiorca zobowiązał się do wybudowania i wyposażenia dwóch przędzalni: bawełnianej i lnianej oraz tkalni bawełny
- założenie Cechu (Zgromadzenia) Płócienników; w zebraniu założycielskim (9 listopada) wzięło udział 16 mistrzów tkackich i 17 czeladników; pierwszym starszym Zgromadzenia wybrano Józefa Berntha; w 1828 r. członkami cechu było już 110 mistrzów, 30 czeladników i 10 uczniów
(U) wytyczenie od 1823 r. i nazwanie kolejnych ulic: Aleksandryjskiej (ob. ul. Bojowników Getta Warszawskiego), Franciszkańskiej, św. Jakóba (ob. ul. Jakuba), Jerozolimskiej (ob. nieistniejącej – po 1956 r. wchłonięta przez ul. Wolborską), Piotrkowskiej, Południowej (ob. ul. Rewolucji 1905 r.), Północnej, Średniej (ob. ul. Pomorska i odcinek ul. Legionów między pl. Wolności a ul. Zachodnią), Wschodniej, Zachodniej oraz Rynku Nowego Miasta (ob. pl. Wolności)

[madohora4]

[madohora]

1827
- powstanie pierwszego murowanego ratusza w Rynku Nowego Miasta (ob. pl. Wolności 1, Archiwum Państwowe), wybudowanego w okresie od czerwca 1826 do czerwca 1827 przez Karola Lebelta (przedsiębiorcę budowlanego ze Zgierza) według projektu Bonifacego Witkowskiego (lub Hilarego Szpilowskiego albo Piotra Aignera); najcenniejszy i najstarszy w Łodzi zabytek architektury klasycystycznej w stylu empire (jego architektonicznym odpowiednikiem po przeciwległej stronie ul. Piotrkowskiej był kościół luterański pw. Świętej Trójcy, który jednak po przebudowie w końcu XIX w. stracił pierwotny charakter)
- uruchomienie pierwszej przędzalni bawełny, wybudowanej przez Krystiana Wendischa przy zbiegu ulic obecnej Przędzalnianej i dawnej Przędzalnianej (od 1837 r. św. Emilii, obecna ul. ks. bpa Tymienieckiego) [inne źródła podają, że było to przy obecnej ul. Wróblewskiego 10[46]]; był to gmach murowany, trzykondygnacyjny, z dwoma dodatkowymi kondygnacjami na poddaszu; zmechanizowane urządzenia przędzalnicze posiadały napęd hydrauliczny, wykorzystujący spadek wód rzeki Jasień (w świetle ostatnich odkryć, dokonanych przez archeologa Zbigniewa Rybackiego, możliwe jest, że tą pierwszą była przędzalnia bawełny z okolic Młyna Wójtowskiego, wybudowana w 1826 r.[47]); oprócz przędzalni oddano także w tym czasie (dokładna data nie jest znana) do użytku na Księżym Młynie dom mieszkalny dyrektora fabryki (jeden z najstarszych zachowanych do dzisiaj domów mieszkalnych w Łodzi, obecnie ul. Przędzalniana 71)

[madohora]

1835 rozpoczęcie oświetlania ulic latarniami oliwnymi; na ul. Piotrkowskiej stanęło 11 latarni rewerberowych – wyposażonych w cztery mosiężne posrebrzane blachy odbijające światło

[madohora]

Biała Fabryka L. Geyera (Centralne Muzeum Włókiennictwa) oraz znajdujący się obok Skansen Łódzkiej Architektury Drewnianej

[madohora]

Łódź , miasto, stolica województwa łódzkiego , Polska centralna . Leży na północno-zachodnim skraju Wyżyny Łódzkiej, na zlewisku Wisły i Odry , 130 km na południowy zachód od Warszawy .

[madohora]

Encyklopedia Britannica
DomGry i quizyHistoria i społeczeństwoNauka i technikaBiografieZwierzęta i przyrodaGeografia i podróżeSztuka i kulturaPieniądzeFilmy

Łódź
Polska
Napisane i sprawdzone przez
Historia artykułu

Łódź
Łódź, Polska.
Łódź , miasto, stolica województwa łódzkiego , Polska centralna . Leży na północno-zachodnim skraju Wyżyny Łódzkiej, na zlewisku Wisły i Odry , 130 km na południowy zachód od Warszawy .


Łódź wymieniana jest w XIV-wiecznych źródłach jako wieś. Prawa miejskie uzyskało w 1798 r., lecz pozostawało niewielką osadą, liczącą w 1820 r. zaledwie 799 mieszkańców. W tym samym roku Królestwo Polskie postanowiło uczynić z niego ośrodek przemysłu tekstylnego i zaprosiło do osiedlania się w nim zagranicznych tkaczy i rzemieślników. Kongresówka znalazła się pod panowaniem Rosji , a po zniesieniu w 1850 roku barier celnych między Rosją a Kongresówką, w Imperium Rosyjskim otworzył się wielki rynek zbytu dla łódzkich manufaktur . Pod koniec XIX w. Łódź stała się wiodącym w Polsce ośrodkiem produkcji tekstyliów bawełnianych. Inne gałęzie przemysłu obejmowały przetwórstwo wełny, jedwabiu, juty, konopi i skóry oraz produkcję odzieży, metali, chemikaliów i papieru. Szybki rozwój miasta spowodował, że w 1913 roku liczba mieszkańców wynosiła 500 000.


Judenrat getta łódzkiego
Spotkanie kierowników wydziałów Judenratu („Rady Żydowskiej”) ds. getta łódzkiego w okupowanej przez Niemców Polsce.

Kiedy Łódź po I wojnie światowej stała się częścią nowo niepodległej Polski , straciła duży rynek rosyjski. Miasto przetrwało okupację niemiecką w czasie II wojny światowej ze stosunkowo niewielkimi zniszczeniami, a zakłady tekstylne i inne zakłady zostały reaktywowane po 1945 r. Niemiecką okupację internowano znaczną liczbę Żydów w getcie w północnej części miasta, gdzie zostali umieszczeni w obozie na roboty przymusowe , a później wywiezieni do obozów zagłady .


Łódź, Polska

Łódź jest trzecim co do wielkości miastem w kraju i pozostaje głównym ośrodkiem polskiego przemysłu tekstylnego, produkującym znaczną część krajowego towaru bawełnianego, a także przetwarzającym wełnę, jedwab i włókna sztuczne. Ponieważ Łódź nie rozwinęła się intensywnie aż do końca XIX wieku, Łódź ma nowoczesny, przemysłowy wygląd i niewiele wyróżniających się lub atrakcyjnych budynków. Łódź w trakcie swojej gwałtownej ekspansji terytorialnej wchłonęła pobliskie wsie i przedmieścia , nadając miastu nieplanowany i nieco chaotyczny układ; niektóre dzielnice to labirynt fabryk, bloków mieszkalnych, dawnych rezydencji fabrykantów i domków robotniczych.

[balzack]

Trza by pojechać, bo downo żech niy był.

[madohora]

.