Nowy Wiśnicz

[madohora]

Książę Stanisław Herakliusz to również utalentowany twórca, prekursor polskiego baroku w dziedzinie literatury. Posługiwał się kilkoma językami, w swoich dziełach stosował niemal wszystkie znane formy literackie, jednak najbardziej interesował się nowymi prądami płynącymi z obszarów Italii. Jego dzieło filozoficzne „Rozmowy Artaksesa i Ewandra” weszło do kanonu literatury staropolskiej i stało się nawet lekturą szkolną[18] Przykład organizacji ścisłego centrum stolicy stanowi przebudowa pałacu Pod Blachą zlecona na początku XVIII wieku przez Jerzego Dominika Lubomirskiego. Pałac, który nabrał klasycystycznych kształtów, położony po południowej stronie Zamku Królewskiego, w 1777 r. zakupił sam król, umieszczając tam z czasem bibliotekę.

[madohora]

Książę Jerzy Marcin to również awanturnik i uczestnik konfederacji barskiej. Od 1758 roku służył w wojsku pruskim, następnie rosyjskim. Przez rodzinę został odsunięty od życia politycznego w Polsce, ale zapisał się w historii jako miłośnik muzyki i teatru. W 1777 sfinansował wydanie „Świętoszka” Moliera, w 1783 wydzierżawił przywilej teatralny, a dyrektorem teatru uczynił Wojciecha Bogusławskiego. Otworzył też szkołę baletowo-aktorską dla 1000 osób.

[madohora]

Lubomirscy, podobnie jak inne bogate rody arystokratyczne, sprawowali mecenat artystyczny, kulturalny i naukowy. W rodzinnym zamku – Wiśniczu, który do dziś jest własnością rodu oraz w Wilanowie, Łazienkach Królewskich, Łańcucie czy Mokotowie utrzymywali prywatne grupy teatralne, finansowali artystów, fundowali obiekty sakralne i dbali o wystrój rezydencji. Przebudowa zamku w Wiśniczu była dziełem Macieja Trapoli. Kaplica zamkowa ozdobiona została stiukami Giovanniego Battisty Falconiego. Natomiast Stanisław Lubomirski (1583-1649), który finansował remont zamku, ufundował również dwadzieścia obiektów sakralnych.

[madohora]

Lubomirscy na terenie swoich dóbr budowali prywatne szkoły dla podopiecznych. Często naukę oddawali w ręce profesjonalistów – zakonów pijarów czy jezuitów. Członkowie rodziny fundowali klasztory, kościoły i inne obiekty sakralne. Książę Stanisław Lubomirski ufundował klasztor karmelitów w Wiśniczu, stanowiący do dziś perłę architektury renesansowej w Polsce. Przez wiele dziesięcioleci rezydenci zamku w Wiśniczu wspomagali klasztor różnymi legatami. Jerzy Dominik Lubomirski (ok. 1665-1727) podarował klasztorowi paulinów na Jasnej Górze wiele cennych przedmiotów, w tym naczynia liturgiczne. Z jego inicjatywy powstała główna brama wiodąca do klasztoru. Nosi nazwę Bramy Lubomirskich. Jerzy Ignacy, wraz z żoną Marianną, ufundował kościół i klasztor reformatom w Rzeszowie (1722), a potem kapucynom w Rozwadowie (1753).

[madohora]

Jego brat książę Adam Hieronim Karol Lubomirski (1811-1873) był oficerem wojsk polskich, walczył też jako ochotnik w powstaniu listopadowym. Po stłumieniu zrywu władze carskie pozbawiły rodzinę części majątku leżącej w zaborze rosyjskim.

[madohora]

W 1823 roku książę Henryk Lubomirski (1777-1850) przekazał swoje bogate zbiory (obejmujące księgozbiór, archiwalia, dzieła sztuki i inne zabytki zwane „starożytnościami”) Zakładowi Narodowemu im. Ossolińskich we Lwowie, który stał się od tego czasu ważną placówką naukową i kulturalną znaną w całej Europie. Prowadzono tu badania z zakresu nauk humanistycznych. Prace wydawane przez zakład w XIX wieku nadal przedstawiają wysoką wartość poznawczą. Ossolineum wydaje również źródła do historii Polski. Bez wsparcia rzeczowego i finansowego, jakie Ossolineum otrzymało od księcia Lubomirskiego, placówka upadłaby już w początkowym stadium działalności. Henryk Lubomirski przez wiele lat pełnił funkcję kuratora placówki. Przyczynił się do powstania Muzeum Książąt Lubomirskich (1823) – pierwszego prywatnego muzeum na ziemiach polskich, ogólnie dostępnego dla zwiedzających. Książę Henryk Lubomirski w 1825 roku utworzył Ordynację Przeworską. Na skutek działalności niepodległościowej twórcy, ordynacja została zalegalizowana przez władze zaborcze dopiero po jego śmierci w 1869 r. Pierwszym uznanym ordynatem został jego syn – książę Andrzej Lubomirski.

[madohora]

W okresie powstania styczniowego książę był członkiem Rządu Narodowego Romualda Traugutta, gdzie pełnił funkcję Dyrektora Wydziału Spraw Wewnętrznych. Za działania antycarskie został zesłany w głąb Rosji do Nowogrodu Niżnego. Wspierał polskie szkolnictwo. Chronił przed konkurencją ze strony Rosji i Prus polskie organizacje zawodowe, zakładał kasy pożyczkowe. Starał się rewindykować polską sztukę zrabowaną podczas wojen przez Rosjan, między innymi odzyskał pomnik Poniatowskiego stojący przed Pałacem Prezydenckim, jak również odzyskał i wyremontował Kolumnę Zygmunta, zakupił polskie zamki w Czersku i Iłży, aby uratować je od unicestwienia. W 1875 roku utworzył Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie (dziś siedziba Centralnej Biblioteki Rolniczej). Zakładał wieczorowe szkoły dla rzemieślników i czeladników oraz groszowe kasy oszczędnościowe ubogich. Finansował wydawanie źródeł do historii Polski, czasopism branżowych, organizował bezpłatne biblioteki.

[madohora]

Książę Władysław Lubomirski (1866-1934) był mecenasem i twórcą grupy artystów Młodej Polski Muzycznej. Aby ułatwić działanie organizacji założył spółkę, która zajmowała się promowaniem utalentowanych młodych polskich artystów. Przez wiele lat finansował naukę i promował Karola Szymanowskiego, Artura Rubinsteina i Grzegorza Fitelberga. Finansował warszawską Filharmonię w czasie, kiedy urzędniczy carscy planowali jej zamknięcie. Książęta Władysław Lubomirski i Jan Tadeusz Lubomirski byli inicjatorami utworzenia Zjednoczenia Rodowego Książąt Lubomirskich.

[madohora]

W latach 1919-1939 Lubomirscy pełnili role posłów, senatorów, pracowali w ministerstwach. Angażowali się również w proces uprzemysłowienia państwa. Tworzyli placówki bankowe i kasy pożyczkowe, które udzielały tanich kredytów dla najbiedniejszych. Działali w organizacjach edukacyjnych, fundowali i finansowali szkoły. Należeli też do kluczowych organizacji zajmujących się modernizacją dróg, kolejnictwem, lotnictwem. Brali udział w odbudowie polskiej armii. Zajmowali się również polską kulturą i pracowali społecznie.

[madohora]

Widzów – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Kruszyna. Jest największą miejscowością pod względem liczby ludności w gminie. 4 września 1939 żołnierze Wehrmachtu zamordowali w egzekucji 14 mieszkańców wsi. W Widzowie znajduje się stadnina koni, która pod koniec XIX i na początku XX wieku należała do Lubomirskich. W Widzowie działa również klub sportowy ULKS „Polonia-Unia Widzów”, obecnie klub gra w B klasie. Klub działa nieprzerwanie od 1948 roku.

[madohora]

[madohora]

Na dziedzińcu zewnętrznym można zobaczyć m.in. oryginalną XVII – wieczną bramę wjazdową zaprojektowaną przez włoskiego architekta Macieja Trapolę, studnię kopaną przez jeńców tureckich, czy też przy głównym wejściu do zamku oryginalny barokowy portal wykuty w piaskowcu.

[madohora]

[madohora]

Ale Nowy Wiśnicz to nie tylko zamek

[madohora]

W XII wieku Nowy Wiśnicz był notowany jako wieś klasztorna. W XIV wieku był własnością Kmitów, a następnie Lubomirskich. Prawa miejskie otrzymał w 1616 roku za sprawą Stanisława Lubomirskiego. W założonym przez siebie mieście Lubomirski ufundował barokowy kościół farny i ratusz. Jako wotum za zwycięstwo pod Chocimiem w 1621 r. na wzgórzu obok zamku Stanisław wybudował klasztor Karmelitów Bosych. Znaczną część drewnianej zabudowy miasta strawił wielki pożar 3 lipca 1863

[madohora]

Akcja Wiśnicz – atak Armii Krajowej przeprowadzony 26 lipca 1944 roku na niemieckie więzienie w Nowym Wiśniczu. Jedna z największych akcji polskiego podziemia, w których uwolniono więźniów, przeprowadzonych w czasie niemieckiej okupacji Polski.

[madohora]

Na akcję wyruszył oddział dywersyjny 36 partyzantów AK z I Batalionu 12 Pułku Piechoty Armii Krajowej z Placówki „Łosoś” w Lipnicy Murowanej, dowodzony przez podporucznika Józefa Wieciecha ps. „Tamarow”. Polacy posiadali 2 ręczne karabiny maszynowe, 2 pistolety maszynowe MP, 4 steny, 1 pepeszę, 22 karabiny „Mauser”, 17 pistoletów oraz po 2-5 granatów dla każdego żołnierza.

[madohora]

Trzy miesiące po akcji 29 października 1944 roku Niemcy przeprowadzili szeroko zakrojoną pacyfikację okolicznych wsi, co uznano za niemiecki odwet na lokalnej ludności za Akcję Wiśnicz. Wzięło w niej udział wojsko, policja oraz kolaborujące z niemieckimi nazistami jednostki „własowców”. Przeprowadzili oni pacyfikację wsi Lipnica Murowana, Lipnica Dolna oraz Lipnica Górna. Ofiarą padli również niektórzy uczestniczący w akcji w Nowym Wiśniczu żołnierze AK. Zastrzeleni zostali wówczas: Józef Burdak „Kruk” i Franciszek Michałek „Raj”. Dodatkowo aresztowano i wysłano do obozów koncentracyjnych: Leona Szczerkowskiego „Lwa”, Zbigniewa Wyrzykowskiego „Maryśkę”, Romana Stokłosę, Szymona Sufczyńskiego „Tłoka”, Juliana Wieciecha „Skrzata”, Tadeusza Wieciecha „Turkota”. Z osadzonych w obozach niemieckich przeżył tylko Julian Wieciech

[madohora]

Tablica znajduje się na północnej ścianie ratusza, obok wejścia do budynku. Upamiętnia brawurową akcję partyzanckiego oddziału AK na kasę Dywizji Wermachtu w 1945 roku. Wykonana z brązu przez prof. Czesława Dźwigaja tablica, odsłonięta została podczas uroczystych obchodów 50-rocznicy akcji AK 8 stycznia 1995 roku.

[madohora]

Znajdujące się około 6 kilometrów od Bochni, niepowtarzalne miasteczko z wysokiej klasy zabytkami architektury takimi jak: zamek, klasztor, ratusz oraz kościół parafialny z dzwonnicą fundowanymi przez Stanisława Lubomirskiego. Muzeum w dworku Koryznówka przechowuje pamiątki po Janie Matejce. Nieopodal centrum znajduje się odkryty basen.

[madohora]

Korpus zamku, wczesnobarokowy z fragmentami renesansowymi, zbudowany jest na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem i zwieńczony czterema basztami w narożach. Od północno – wschodniej strony znajduje się kaplica z 1621 roku, a od południowo – wschodniej tzw. Kmitówka, pierwotnie w XVI w. budynek wolno stojący. Na II piętrze zamku, przy sali rycerskiej, znajduje się galeria widokowa.

[madohora]

Na wzgórzu obok zamku mieści się klasztor Karmelitów Bosych (1621–1635), wymieniany w podręcznikach z zakresu historii sztuki polskiej jako wybitne dzieło wczesnego baroku. Wraz z imponującą świątynią pod wezwaniem Chrystusa Zbawiciela i fortyfikacjami bastionowymi był najwspanialszą fundacją Stanisława Lubomirskiego, wojewody krakowskiego. Wyróżnił się on w pierwszej połowie XVII w. wzniesieniem imponujących obiektów sakralnych i nowoczesnych twierdz we wschodniej Małopolsce Budowa kościoła karmelitów stanowiła wypełnienie ślubu złożonego przez magnata w oblężonym przez Turków obozie pod Chocimiem, we wrześniu 1621 roku.

[madohora]

Prace budowlano-architektoniczne prowadził aż do swej śmierci 30 grudnia 1637 roku nadworny architekt Lubomirskiego, Włoch Maciej Trapola. W 1630 roku 22 czerwca generał zakonu zezwolił przenieść nowicjat do Wiśnicza. 2 lipca 1642 roku, w Wiśniczu utworzono Kolegium Teologiczne, istniejące do kasaty klasztoru przez Austriaków. Od 1629 kościół i klasztor budowali jeńcy tatarscy wzięci do niewoli przez Lubomirskiego. Kościół konsekrowano 1 lipca 1635 roku.

[madohora]

W roku 1940 kościół klasztorny został rozebrany przez hitlerowców na polecenie Hansa Franka. Materiał budowlany pozyskany z rozbiórki został wykorzystany do budowy jego rezydencji.
Obecnie w zabudowaniach klasztornych ponownie funkcjonuje wiezienie o zaostrzonym rygorze.

[madohora]

W latach 1975-1980 przeprowadzono gruntowny remont dworku oraz jego wyposażenia i od 1981 r. dzięki staraniom właścicieli, utworzono w nim muzeum. Możemy oglądać w nim XVIII-XIX-wieczne meble, obrazy, szkice i różne przedmioty będące pamiątką pobytów Jana Matejki na wiśnickiej ziemi. Do zwiedzania przeznaczona jest część budynku z salonikiem oraz gabinetem Stanisławy Serafińskiej, autorki pamiętnika poświęconego artyście.

[madohora]

Muzeum Ziemi Wiśnickiej mieści się w budynku, w którym wg dokumentu austriackiego z 1863 r. znajdował się Zakład Ubogich, założony w 1641 roku przez księcia Stanisława Lubomirskiego w celu umieszczenia w nim 9 osób, niezdolnych do zarobkowania. Od początku fundacji na ścianie budynku wisiał krzyż przypominający o idei, która przyświecała fundatorowi tego obiektu. Przez ponad 360 lat szpital był przytułkiem dla biednych z terenu gminy Nowy Wiśnicz i okolicy.

[madohora]

Popatrz niby daleko a blisko. Mój brat też był w MSW - najpierw w Warszawie a potem w Bieszczadach

[madohora]

Już chyba o tym mówiliśmy. Najlepiej samemu, tak aby nikt mnie nie poganiał i mogłabym wszystko spokojnie pooglądać.

[madohora]

Architektura kościoła:

Wiśnicki XVII-wieczny kościół parafialny wraz z plebanią i dzwonnicą został zbudowany w latach 1616 – 1621 z fundacji Stanisława Lubomirskiego, wojewody krakowskiego, przy współudziale architekta Macieja Trapoli.
Jest budowlą murowana z kamienia, jednonawową, prostokątną, z zakończonym półkolisto prezbiterium otoczonym obejściem, w którym mieści się przedsionek, zakrystia i dawny skarbczyk. Od strony północnej posiada przybudówkę z połowy XVIII wieku. Na elewacji frontowej, po bokach głównego wejścia znajdują się w niszach figury świętych Piotra i Pawła.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na parterze budynku mieszczą się sale obrad Rady Miejskiej, na piętrze Urząd Stanu Cywilnego oraz Miejska Biblioteka Publiczna im. Jana Brzękowskiego, a w piwnicach galeria i kawiarnia „Fakt” prezentująca w zmiennych ekspozycjach artystyczny dorobek mieszkańców ziemi wiśnickiej i uczniów Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych.

[madohora]

[bobik-jedyn]

Do kościoła NMP chodziliśmy na msze.

Spaliśmy w internacie szkoły plastycznej (jak i w Gdyni)...

Służyłem dwa lata na Podchorążych w stolYcy, ale pewno brat służył później... 😉

[madohora]

Środowisko naturalne na obszarze parku jest w niewielkim tylko stopniu skażone, gdyż brak tu ciężkiego przemysłu i wielkich aglomeracji miejskich.

[madohora]

[madohora]

Stanisław Sebastian Lubomirski założył również Centralny Związek Przemysłu Polskiego „Lewiatan”, którego był prezesem od 1932 roku. Związek propagował idee rozwoju przemysłu – obniżenie podatków, świadczeń socjalnych dla robotników i zwiększenie pomocy państwa dla przemysłu. Członkowie organizacji zasiadali w sejmie, senacie, byli członkami wielu rządów II RP i innych instytucji państwowych. Mieli rozbudowane zaplecze informacyjne – wydawali trzy czasopisma „Przegląd Gospodarczy”, „Kurier Polski” i „Depeszę”. Stanisław Sebastian Lubomirski założył Bank Przemysłowy Warszawski S. A., był prezesem Banku Handlowego w Warszawie, Centralnego Związku Przemysłu Polskiego, Związku Banków Polskich, Stowarzyszenia Przemysłowców Polskich. Życie poświęcił walce o uniezależnienie polskiej gospodarki od wpływów zaborczych, a po odzyskaniu niepodległości – od wpływów państw sąsiednich.

[madohora]

Eugeniusz Lubomirski (1895-1982) został aresztowany przez NKWD, siedział na Łubiance, gdzie poznał generała Andersa. W czasie długotrwałych walk generała, został jego adiutantem. Walczył u jego boku na terenie całej Europy, również pod Monte Cassino. Wreszcie dotarł do Wielkiej Brytanii. Był kandydatem na Prezydenta Polski na Uchodźstwie.

[madohora]

Jerzy Ignacy Lubomirski (1882-1945) był bardzo aktywny w środowisku lokalnym. Posłował do Wiednia w sprawie budowy mostu na rzece San. W czasie wojny pomagał osobom poszkodowanym. W 1944 roku został aresztowany. Był przetrzymywany i torturowany w tarnobrzeskim więzieniu. Został zamordowany przez MBP jako członek Armii Krajowej. Podczas trwania wojny i po jej zakończeniu, rodzina Lubomirskich była często nękana i inwigilowana przez gestapo, NKWD i MBP/SB. Majątek rodzinny został skonfiskowany, a rodzina wysiedlona ze swoich domów rodzinnych.

[madohora]

Drużyna (Druszyna, Szreniawa bez Krzyża, Corrulus, Curvatura, Krzywaśnic, Krzywaśny) – polski herb szlachecki.

[madohora]

W polu czerwonym rzeka srebrna w skos, czyli jak S przewrócone płynąca. W klejnocie głowa lwa złota bez korony między dwiema trąbami myśliwymi, u każdej z nich cztery dzwonki wiszą. Jedni go familianci tak zażywają, że na wierzchu rzeki kładą krzyż i to zowią Śreniawa, drudzy bez krzyża rzekę noszą i chcą to mieć Drużyną. Inni lwa na hełmie nie zażywają, ale tylko same trąby

[madohora]

Herb Drużyna jest pierwotną wersją herbu Szreniawa. Tak też o nim mówi Bartosz Paprocki w Herbach Rycerstwa Polskiego, powołując się na Długosza, który, opisując śmierć bpa Stanisława w 1060 r. wymienia Szreniawitów, gdzie w opisie herbu nie wspomina się o krzyżu, a jedynie o samej rzece w tarczy. Taką właśnie pieczęcią posługiwał się jeszcze początkowo w 1371 r. Jan Kmita, starosta ruski, przed uzyskaniem stanowiska starosty krakowskiego. Część spośród rodów pieczętujących się herbem Drużyna, stanowiła faktycznie drużynę tego starosty i pozostała przy tej wersji herbu. Zauważyć należy, że w większości byli to krewni starosty. Ważną wskazówką jest fakt że od tego momentu pojawiać się zaczyna w zapiskach nowa proklama starożytnego herbu Szreniawa- a mianowicie Drużyna. Konkludując, pierwotnie funkcjonował herb o nazwie Szreniawa, ale bez krzyżyka, a od 1371 r., gdy udostojniony dodaniem krzyżyka herb zatrzymał proklamę Szreniawa, pozostający przy wcześniejszej wersji herbu wprowadzili dla odróżnienia nowe zawołanie – Drużyna.

[madohora]

Na parterze zamku znajduje się ekspozycja naczyń kuchennych z XIX i początków XX wieku:

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Dziedziniec wewnętrzny z XVII – wieczną arkadową loggią wzorowaną na wawelskiej oraz oryginalnym malarstwem iluzjonistycznym po renowacji.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Komnaty na I piętrze rozmieszczone w układzie amfiladowym pełniły funkcję mieszkalną. Obecnie w zamkowych wnętrzach prezentowane są m.in. meble z przełomu XIX i XX wieku oraz makiety przedstawiające etapy przebudowy wiśnickiego zamku.

[madohora]

[IMG]https://fotoforum.gazeta.pl/photo/4/we/qa/9d27/0UzARw7XZ5mOCQmqaX.jpg[IMG]