Wariacje na temat potraw z jajek

[madohora]

guma, dekstryna rozpuszczają się w czasie gotowania
jaj, nie pozostawiając po sobie żadnego śladu. Materyały
te atoli mają wobec lakieru i pokostu tę niższość, iż
one same wrazie zawilgocenia, stają się dobrem podło
żem dla rozwoju drobnoustrojów, które mogą się prze
nieść na jaja.
Powlekanie jaj substancyami tłuszczowemi lub
lepkiemi wymaga wiele czasu i staranności, gdyż jedno
razowe powleczenie zazwyczaj nie wystarcza. Przy
wysychaniu lub stężeniu powłoki należy w regule jaja
odpowiednio poukładać, co przy użyciu materyałów
lepkich najlepiej uczynić na półkach z drobnej siatki
drucianej, gdyż na nich lepka powłoka nie tak bardzo
i znacznie przylega, jak do drzewa. Przez przylgnięcie
zaś do drzewa łatwo powstają w powłoce luki, a nawet
może zdarzyć się uszkodzenie skorupy jaj.
Jednym z pojedynczych i często zalecanych środ
ków w celu konserwacyi jaj jest owinięcie tychże
w czysty, gruby papier. W tej mierze podaje Bockmann 1 )
doświadczenia poczynione w własnem gospodarstwie.
Konserwował on mianowicie u siebie jaja przez szereg
lat w ten sposób, iż owijał je starannie w czysty papier
gazetowy, poczem układał po 400 sztuk do płaskich
skrzyń. Skrzynie te były podzielone poprzecznemi ścia
nami na 4 części, a w każdej z nich mieściło się po
100 jaj, w ten sposób ułatwionym był przegląd zapasu
jaj, które można było z łatwością, w miarę ich wieku
zużywać. Bockman twierdzi, iż jaja w ten sposób kon
serwowane przechowywały się dobrze po kilka miesięcy,
nie psuły się bowiem nigdy i miały zawsze dobry smak.
Wyniki konserwacyi jaj w sposób wyżej wspo
mniany, które uzyskał autor poznamy później.

[madohora]

okryte. Wprawdzie byłoby prościej, gdyby się jaja
umieściło w sicie i tak zanurzono w szkle wodnym, lecz
w tym wypadku trudno byłoby uzyskać tak jednostajną
powłokę. Jaja te przechowano w piwnicy na półce.
25/XI. 1903 miały wszystkie jaja dobry wygląd,
jakkolwiek były nieco chropate, gdyż powłoka szkła
wodnego złuszczyła się na nich w niektórych miejscach.
Przy prześwietlaniu okazały się komory powietrzne jaj
dosyć duże, a w związku z tern utraciły one znacznie
na wadze. Z 5 jaj zbadanych 4 były dobre i smaczne,
1 zaś było niezdatne do użycia. 7/1. 1904 znaleziono 2
jaja zepsute. 2/II. 1904 wyglądały jaja tak jak poprze
dnio , smak niektórych z nich, ugotowanych względnie
usmarzonyrh był dosyć dobry. Resztę jaj zbadano
szczegółowo 10/III. 1904 i stwierdzono u nich smak
jeszcze dosyć dobry, lecz jałowy.
Utrata wagi jaj wskutek wysychania nie była tu
tak znaczna, jak u jaj nieimpregnowanych, a wolno
w piwnicy przechowanych — wynosiła od 0.02 do
0.0972o/o) a średnio O.O584°/ 0 na każdy dzień przez czas
trwania doświadczenia. Ochrona powłoki szkła wodnego
przeciw wysychaniu była pomimo to niedostateczną,
a także kilka jaj mimo tej ochrony uległo zepsuciu.
Inny sposób zastosowania roztworu szkła wodnego,
który daje lepsze wyniki poznamy w dalszym ciągu.
Doświadczenie 14 i 15 Jaja impregno
wane 20°/ 0 -ową montaniną (kwas fluorowo
krzemowy).
Z montaniną, którą używa się głównie do osusza
nia zawilgoconych ścian i desynfekcyi, przeprowadzał
autor dwie próby, które jednak dały zupełnie złe rezul
taty. Montanina nie zapobiegła bowiem wysychaniu
jaj, a nadto wiele jaj nabrało złego smaku, a już po
4 tygodniach część jaj próbnych uległa zepsuciu. Na
stępne doświadczenie z tym samym środkiem w roz-

[madohora]

cia. Z badanych w dniu 28/IV. 1904 ostatnich 6 jaj
wyglądały wszystkie dobrze i były jeszcze niezepsute;
smak 3 sztuk ugotowanych był jeszcze dosyć dobry,
ale jałowy, tak samo i 3 innych, które usmażono.
Przy tej metodzie zakonserwowały się jaja na
ogół dobrze, wszakże zaledwie nieznacznie lepiej aniżeli
jaja użyte do doświadczeń sub. 1 i 2, które bez żadnych
specyalnych zabiegów przechowano w piwnicy. Zepsucie
się kilku jaj spreparowanych nadmanganianem potaso
wym uważa autor za przypadkowe i nie przypisuje
mu żadnego znaczenia, opierając swoje zdanie o tym
sposobie konserwacyi na jakości jaj, które pozostały
zdatne do użycia. Jakość jaj zakonserwowanych w tych
trzech wypadkach (doświadczenie 1, 2, 16) była prawie
jednakowa.
Różnica w ubytku na wadze wskutek wyschnięcia
jest tu nieznaczna, gdyż przy doświadczeniu 16-tem
utraciły jaja przeciętnie w każdym dniu O'O697°/ 0 swej
wagi, wobec takiego samego ubytku OO64B°/ 0 wzglę
dnie 0-0753 przy doświadczeniach 1 i 2
Tak samo smak jaj użytych do doświadczenia 16
nie pozostał lepszym od smaku jaj sub. 1 i 2 Używa
nie nadmanganianu potasowego do konserwowania jaj
jest zdaniem autora korzystne, gdy się ma do czynie
nia z jajami niezbyt czystemi, gdyż przez jednogo
dzinne zatopienie ich w rozczynie tego środka, desyn-
fekuje się ich powierzchnię, a następne owinięcie ich
w papier ma zaś na celu ochronienie przed osiadaniem
się na nich kurzu lub wilgoci z powietrza.
Oprócz nadmanganianu posasowego używa się przy
konserwowaniu jaj w celu ich odrażania kwasu salicy
lowego i borowego. Rozczyny tych środków stosuje się
w sposób podobny jak nadmg. pot. Autor nie przepro
wadzał doświadczeń z tymi środkami.

[madohora]

się t. j. tężeje tylko przyskorupowa warstwa białka
łącznie z jego błoną, skutkiem czego pory w skorupie
i błonie zostają zatkane i dostęp powietrza oraz rozma
itych szkodliwych drobnoustrojów etc. do wnętrza jaja
wykluczony.
Prali na podstawie własnego doświadczenia, do
którego użył 22 jaj, z których tylko jedno po 9 mie
siącach uległo zepsuciu, stwierdza, iż metoda ta daje
najlepsze wyniki w tych wypadkach, w których jaja
konserwuje się w zwykłej t. j. nieobniźonej sztucznie
temperaturze. Równocześnie atoli zwraca uwagę, iż
stosowanie tego sposobu konserwowania jaj jest dosyć
kłopotliwe, a używaniejaj tak zakonserwowanych, któ
rych się nie gotuje, jest niewygodne, ponieważ skrajna
warstwa stężonego białka przylega do skorupy i trzeba
ją dopiero wyskrobywać, chcąc je zużyć. Sposób ten
okazuje się dobrym do konserwowania małych ilości,
które są przeznaczone do użycia w stanie ugotowanym,
ale dla jaj, które mają być użyte do pieczywa, wcale
się nie nadaje.
III. Konserwowanie jaj w płynach.
Płyny w których się konserwuje jaja, są to prze
ważnie roztwory wodne rozmaitych środków desynfek-
cyjnych. Zatapianie jaj w płynach jest o tyle lepszem
od metod, polegających na konserwowaniu ich na sucho,
iż jaja takie nie wysychają i nie nabierają skutkiem
tego jałowego smaku.Z drugiej atoli strony zachodzi
niebezpieczeństwo, iż do jaj konserwowanych wniknąć
mogą z takich rozczynów rozmaite sole, zdolne wy
wołać w ich wnętrzu zmiany i wpłynąć ujemnie na ich
smak. Ażeby zapobiedz tego rodzaju dyfuzyi powleka
s i§ j a j a przed włożeniem ich do płynu środkami nie-
przepuszającymi wody n. p. smalcem, waseliną i t. d.
Jeżeli odnośne naczynia stoją odkryte, należy od czasu

[madohora]

konane z tym środkiem przez Straueha dało bardzo
złe wyniki, gdyż po 8-miesięcznej konserwacyi 80°/ ft
jaj użytych do tego celu zepsuło się.
Jednym z bardzo zalecanych środków do konser
wowania jaj ma być gliceryna z wodą — w różnej
części (Seel, Bóckmann); autor twierdzi atoli na
podstawie swojego doświadczenia (18 i 19-go), którego
tu przytaczać nie będziemy, iż jakkolwiek gliceryna
chroni jaja od zepsucia się, to jednak zmienia ich
smak na wstrętnie słodki i to do tego stopnia iż nie
można tego środka wcale polecać.
Doświadczenie 20 Jaja przechowane
w wodzie wapiennej,
Wodę wapienną do konserwowania jaj przyrządza
się albo jako jasny roztwór wodorotlenku wapniowego,
albo też z świeżo gaszonego wapna, zarobionego na
rzadkie mleko wapienne. Wodorotlenek wapniowy roz
puszcza się w wodzie tylko nieznacznie, a mianowicie
w stosunku około 1:700; a rozczyn jasny tego środka
traci z czasem — skutkiem dostępu powietra — na
własności desynfekcyonującej, gdyż przez kwas wę
glowy powietrza powstają nierozpuszczalne węglany
wapna, nie posiadające żadnej wartości odkażającej.
Z tego powodu wapno palone lub gaszone, które dłuż
szy czas było wystawione na działanie wolnego po
wietrza nie nadaje się do konserwmwania jaj.
Nąjodpowiedniej jest używać do konserwowania
jaj rzadkiego tylko mleka wapiennego, które w miarę
ubytku przez wyparowanie należy dopełniać świeżem.
Wodę wapienną można atoli ochronić od ulatniania się,
a równocześnie powstrzymać dostęp kwasu węglowego
powietrza, przez polanie górnej powierzchni tego
płynu oliwą lub innym tłuszczem.
Jeżeli jaja znajdują przez czas dłuższy w wodzie
wapiennej, natenczas dostają się do ich wnętrza znaczne

[madohora]

włożone były ostrymi końcami ku dołowi w kamien
nym garnku i następnie zalane tą mieszaniną. Przepis
zalecany przez angielskie ministerstwo rolnictwa w r.
1903 brzmi jak następuje: 4 części gaszonego wapna
dodaje się do 20 części wody a następnie codziennie
przez cały tydzień miesza, zaś dnia czwartego lub
piątego dodaje 1 część soli kuchennej. Jaja umieszcza
się w naczyniu, które należy wypełnić aż po brzeg
jasną wodą wapienną.
Doświadczenie 21 Jaja zakonserwo
wane w mleku wapiennem, którego po
wierzchnię zalano oliwą.
Z początkiem maja 1903 r. umieszczono w mleku
wapiennem 20 jaj, które już jakiś czas przedtem le
żały w lodowni. Mleko to sporządzone z świeżo uga
szonego wapna, było tak rzadkie jak świeże krowie
mleko. Na tę wodę wapienną wylano warstwę zielo-
nej, surowej oliwy oliwkowej, o charakterystycznej
aromatycznej woni Ten gatunek oliwy użyto w celu
stwierdzenia o ile jej aromat wpłynie na zapach i smak
jaj i o ile woda wapienna ulegnie zmydleniu przez
oliwę. Garnek kamienny wraz z jajami użytemi do
próby przechowano w piwnicy.
Przy badaniu kilku jaj, dokonanem w dniu 6 li
stopada 1903 stwierdzono, iż te były dobre. Z wyjąt
kiem jednego jaja, które wysterczało w warstwie oliwy,
czuć były inne oliwą tylko w małym stopniu. Smak
jaj usmarzonych był dobry i prawie wcale nie zdra
dzał smaku oliwy. W dalszym ciągu wydobyto 7 stycz
nia 1904 kilka jaj z wody wapiennej. Na zewnątrz
były wszystkie dobre, woń oliwy udzieliła im się tylko
nieznacznie. Oliwa sama nabrała konsystencyi masła
i była bardziej zmydlona, jak poprzednio. Smak jej
udzielony jajom nie był wybitniejszy jak przy po
przednim badaniu w dniu 6 listopada 1903 —

[madohora]

jaj przedstawiało się jak i użytych, do doświadczenia
21-go, a smak po 9 miesiącach pozostał wcale dobry.
Doświadczenie 23 Jaja zatopione w j a-
snej wodzie wapiennej przyrządzonej we
dług recepty angielskiej.
.Dnia 25-go lipca 1903 roku włożono 24 jaj do
wody wapiennej, sporządzonej według poprzednio już
wspomnianego przepisu angielskiego ministerstwa rol
nictwa. Jaja badane kilkakrotnie w rozmaitych odstę
pach czasu — okazały się dobre, chociaż niektóre z nich
nabrały woni wapna, które jednak ustąpiła po wymo
czeniu w czystej wodzie.
Dnia 12 marca 1914 zagotowano z zachowaniem
środków ostrożności kilka jaj — mimo to skorupa ich
popękała; białko ich było nieco ciemniejsze, niż u jaj
świeżych, zresztą zaś były one zupełnie zdatne do
spożycia.
Przy wszystkich trzech doświadczeniach z wodą
wapienną zakonserwowały się jaja dobrze, ani jedno
z nich nie uległo zepsuciu ani też nie stało się nie-
zdatnem do użycia w potrawach. W porównaniu do
jaj przechowanych w lodowni lub w chłodzarni miały
one tę zaletę, że nie wyschły, lecz przeciwnie przy
brały nieco na wadze. Po 9 miesięcy trwającej kon-
serwacyi różnił się smak jaj wapiennych po ich usma-
rzeniu wprawdzie od smaku jaj świeżych, pozostał
jednak całkiem dobrym ; rażący posmak wapna w żad
nym wypadku nie wystąpił. Że jaja wapienne źle
się gotują, gdyż skorupa ich łatwo pęka, oraz że
białko nie daje się rozbić na pianę jest wprawdzie
niedogodnem, to jednak wcale nie umniejsza wielkiej
wartości wody wapiennej jako środka do konserwo
wania jaj.
Jaja przechowane w szkle wodne m.
Sposób polegający na konserwowaniu jaj w wodzie

[madohora]

tak, wysoko, by powierzchnia płynu była o 1 cm.
wyższa od górnej warstwyjaj. Naczynia z jajami przy
krywa się lub też pozostawia odkryte i przechowuje
się w chłodnem miejscu. Jeżeli wiele wody z naczynia
wyparuje trzeba dolać świeżą,, gdyż w przeciwnym
razie utworzyłby roztwór szkła wodnego zbyt gęstą
galaretę, która z czasem rozpada się i w ten sposób
przez szczeliny wpuszcza powietrze do jaj. Uniknąć
można najlepiej zgęszczania się szkła wodnego, uży
wając szczelnie zamykanych puszek blaszanych.
Na drugi saski konkurs jaj konserwowanych nade
słano jaja, które po dokładnem oczyszczeniu, zapomocą
szczotki przechowano w 10°/ 0 roztworze szkła wodnego
w puszkach blaszanych. Puszki te były hermetycznie
uszczelnione wkładkami z gutaperki. Jaja zawarte w nich
przez 6 miesięcy zachowały się bardzo dobrze, jak
kolwiek temperatura, w której naczynia z niemi były
umieszczone, dochodziła niekiedy do 25°. Zresztą przy
obydwu wspomnianych konkursach okazało się szkło
wodne najlepszym środkiem do konserwowania jaj.
Autor przeprowadził trzy próby z roztworem
szkła wodnego ; do dwóch doświadczeń użył 10%
roztworu do trzeciego zaś 3%-go
Doświadczenie 24 Jaja w 10% roztwo
rze szkła wodhego w naczyniu odkrytem.
Dnia 8 maja 1903 r. włożono do garnka kamien
nego 17 jaj, z których jedna część była zupełnie
świeża, a druga miała około 2 tygodni. Garnek ów
nalano 10% roztworem szkła wodnego, który przykrył
jaja warstwą 3 cm. grubą i wstawiono odkryty do
piwnicy. Po trzech miesiącach stężało szkło wodne na
masę galaretową i poczęła się zarysowywać i rozpadać,
ażeby więc ograniczyć dalsze ^odparowywanie wody,
przykryto garnek płytą szklaną. Część jaj , które zba
dano 26 listopada 1903 okazała się dobrą ; podczas

[madohora]

sztuk włożono do tego rozczynu i wraz z odkrytem
naczyniem wstawiono do piwnicy; badano je w dniach
28 listopada 1903, 9 stycznia, 13 lutego, 12 marca
i 22 kwietnia 1904 r. Szkło wodne w ciągu całego
czasu trwania doświadczeń nie stało się żelatynowa-
tem. Przy pierwszem badaniu okazały się wszystkie
jaja dobre, przy następnem wydawało jedno jajo za
pach nieco stęchły, było jednak jeszcze zdatne do użytku.
Białko niektórych jaj było nieco zmętniałe i rozrze
dzone. Smak jaj usmażonych był przy końcu doświad
czenia jeszcze dosyć dobry, jakkolwiek już nie w tym
stopniu co u jaj zakonserwowanych w 10%-wym roz
tworze. Skorupa tych jaj pękała przy gotowaniu na
wet mimo poprzedniego przewiercenia; jaja ugoto
wane nie miały jednak żadnego posmaku. Białko da
wało się rozbijać dobrze na pianę
Bóżnice w skutkach tych trzech doświadczeń ze
szłem wodnem były tak minimalne, iż zaledwie je
można było ustalić, gdyż jaja zarówno w 10°/ 0 jak
i w 3°/(j roztworze szkła wodnego były dobrze zakon
serwowane po 9 miesiącach. W ciągu doświadczenia
przybrały jaja od Ol do O - 4°/ 0 na wadze. Przy rów
nym terminie konserwacyi zachowują — o ile się zdaje
— lepiej swój smak jaja przechowane w 10°/ 0 roztwo
rze szkła wodnego, niż w 3 0, 0 -wym. Bóżnica w ich
smaku była jednakowoż minimalna i mogła być spo
wodowana przypadkowymi przyczynami. Polecenia go-
dnem jest mimo to, konserwowanie jaj w 10% roz
tworze szkła wodnego, gdyż taki skoncentrowany roz-
czyn ma większą zdolność antyseptyczną i przedstawia
tern samem większą rękojmię dobrego zachowania jaj —
pamiętać też należy, że szkło wodne jest bardzo tanim preparatem.

[madohora]

Ze względu, iż z tytułu tłumacza jest się skaza
nym na przymusową objektywność, pozwałam sobie
w tym osobnym ustępie poświęcić kilka słów jeszcze
jednej metodzie konserwowania jaj , o której Prali
mimo wszechstronnego omówienia przedmiotu, wcale
nie wspomina. Mam tu mianowicie na myśli zabieg,
polegający na sproszkowaniu jaj.
Z okazyi podjętej akcyi bojkotu towarów pruskich,
przybył do Lwowa jeden z członków paryskiej Izby
handlowej, gdzie poruszył w Towarzystwach rolniczych,
między innemi sprawę organizacyi eksportu jaj gali
cyjskich wprost do Francyi, oraz sprawę proszkowa
nia jaj.
Zabieg ten — o ile prawdziwe są jego zalety — ma
wielką przyszłość przed sobą i z tego powodu, główne
zalety, podane przez wspomnianego agenta tu powtó
rzę. Przedtem jednak muszę zwrócić uwagę, iż jest to
pomysł dawniej już znany i opisany już w roku 1906
przez Fusconi’ego.
Według Pusconi’ego polega ten proceder na od
dzieleniu białka od żółtka, które się następnie rozbija
do tego stopnia, żeby piana utworzona zawierała jak
najwięcej baniek powietrza. Następnie się je razem
miesza i znowu rozbija, aż otrzymamy jednolicie za-

[madohora]

„Z preparatu tego bardzo łatwo przyrządzać om-
„ ety, sosy, pasztety, kremy, ciasteczka i t. p. Jedna
kowoż zastosowanie jaj sproszkowanych ma oprócz tego
„daleko większe znaczenie pod względem przemysłowym.
„Jaja sproszkowane zapewniają fabrykantom pasz
tetów, biszkoptów, pierników, cukiernikom i t. p. na
stępujące korzyści:
„Preparat dający się bardzo długo przechować;
„jaja zawsze i w każdej p ,rze roku świeże; produkt
„o cenie stałej ; produkt o małej objętości, zajmujący
„zatem nie wiele miejsca: 76 do 84 jaj idzie na 1 kg.
„proszku.
„Użycie owego proszku jest łatwe, bo wystarczy
„dodać do niego oznaczoną ilość wody, ażeby zregene
rować t. j. otrzymać na nowo pierwotny produkt.
„Używanie jaj sproszkowanych oszczędza przemy
słowcom zakupywanie wielkich zapasów jaj , konieczne
„z powodu zmienności ich ceny w rozmaitych porach
„roku; straty nieuniknione skutkiem rozbicia podczas
„przeglądania, pakowania lub przewozu; jaja zepsute;
„kapitał obrotowy; koszta personalu, zajętego przy
„przeglądaniu, pakowaniu jaj i t. p.
„ 4 / 5 kosztów przewozu i składowego, gdyż za tę
„samą cenę, co 1 jaj naturalnych można przewieźć
„4.0JO jaj sproszkowanych.
„Na końcu swoich wywodów oferuje ów agent roz-
„maite aparaty do przetworzenia na proszek 1,500.000
„jaj rocznie (107.150 kilogramów) w cenie 15 do 18
„tysięcy franków, do fabrykacyi podwójnej ilości 22 do
„25 tysięcy franków.
„Koszta połączone z samą fabrykacyą proszku wy-
„nosić mają 15 do 0'20 franków na 100 jaj — oczy-
„wiscie licząc osobno koszt nabycia jaj“.
Dla pewniejszej informacyi co do rzeczywistej
wartości jaj proszkowanych zwróciłem się do Kedakcyi

[madohora]

„dyś kwestya obecności koniecznych, z maszyn i przy
„przeróbce dołączających się zanieczyszczeń, które na-
„wet procentowo jako dopuszczalne będą musiały być
„przyjęte. Jednem słowem straty, na jakie może byc
„społeczeństwo narażone, przy rozszerzaniu się takiego
„przetworu jaj mogą być większe niż korzyści, a w ka-
„żdym razie nie będą w żadnym stosunku wzajemnym
„do siebie. Jajo świeże lub dobrze przechowane innemi
„sposobami dotąd znanemi będzie zawsze budzić wię-
„cej zaufania i da się łatwiej ocenić co do dobroci
„w zwyczajnym domowym obrocie niż wszelkie proszkowane jego przetwory.

[madohora]

ZŁOTE JAJKO
Kiedyś Janka porą nocną
Blask niezwykły budzi w łóżku:
„Czy to gwiazdy lśnią tak mocno?
Spojrzyj w okno, mój Kopciuszku!“
Lecz Kopciuszek, mądry psina,
Do drzwi skrobie, woła Janka:
Jakaś wielka to nowina!
Jakaś dziwna niespodzianka!
Toć daleko do jutrzenki,
A blask płonąć nie przestaje...
Janek biegnie do stajenki —
I, jak wryty, w progu staje.
Co za cudy! co za dziwa!
Jakby w stajni wzeszło słońce!
Gęś gęganiem Jasia wzywa,
A ma oczy tak błyszczące.
Tak radosne gąski oczy, —
To, co mówię, nie jest bajką, —
A wtem z kątka coś się toczy:
Złote jajko! złote jajko!
Złote jajko, śliczne, duże
Wpada prosto w Janka dłonie,
A blask leci na podwórze
I jak drugie słonko płonie.
Cały las się z snu ocyka,
Ze to zorza, myśli sobie,
Śpiewnych ptaków gra muzyka,
Jak w poranka jasnej dobie.
„Co za szczęście niesłychane!
Czarodziejskie pewnie sprawy!
Cóż za jajko to dostanę?
Pół Krakowa, pół Warszawy!
Jeśli codzień gąska zniesie
Taką sztukę z stu dukatów,
To zbuduję zamek w lesie,
Jak pan z panów i magnatów!
Matce kupię szubę nową,
Kopciuszkowi funt kiełbasy,
Sobie szpadę dwułokciową
I kabacik w żółte pasy.
Lecz tymczasem dalej w drogę,
Pójdź, jajeczko, do koszyka!
Złote jajko sprzedać mogę
Tylko w mieście u złotnika!“
Aż się chłopcu śmieje dusza,
Aż mu nogi lecą, płyną...
Jaś Sowizdrzał w podróż rusza
Wraz z Kopciuszkiem, wiernym psiną

[madohora]

JAŚ SPRZEDAJE ZŁOTE JAJKO
I CO Z TEGO WYNIKŁO
Była buda, a w tej budzie
Dziwnych rzeczy moc się tłoczy,
Źe stawali przed nią ludzie,
Rozdziawiając naścież oczy.
Aż głowami z dziwu chwieją
I nadziwić się nie mogą,
Bo Chińczyki tam się śmieją,
Rycerz w zbroi patrzy srogo.
Stare miecze, hełmy, dzbany,
Jakieś skrzynie i zegary,
Tu figurki z porcelany,
Owdzie kubki i puhary.
A sam kupiec, dziad zgarbiony,
Mistrz szachrai i lichwiarzy,
Przybył skądciś z obcej strony,
Źle mu patrzy z lisiej twarzy.
Niby w słowach grzeczna sztuka
I uprzejmy i układny,
Ale odrwi i oszuka,
Bo to szalbierz jest szkaradny.
Drzwi się sklepu otworzyły,
Kupiec chytrze lśni Oczyma,
Wchodzi dumnie Janek miły,
Złote jajko w rękach trzyma.
,,Panie kupiec, mam śliczności, —
Rzecz i przednią i bogatą;
Gdy się przyda jegomości.
Ile waćpan dasz mi za to?“
Kupiec towar chwyta chciwie,
Że nie odda: widać z miny,
„To jest rzadkie? Ja się dziwię!
Ja mam takich dwa tuziny!
Złoto liche, nie wiem wreszcie,
Czy naprawdę to ze złota?
Dam — talara! chcecie — bierzcie!“
Tak oszukać chce niecnota!
Ale Janek to mądrala,
Więc się żachnie: „Co takiego? '
Niby to się już oddala,
Niby idzie do innego.
Targi w targi. Kupiec waży,
W łeb się skrobie, chrząka, syka,
Aż nareszcie się odważy
1 sarść wsuwa do trzosika.
Sto dukatów odrachował,
„Masz—powiada—mą krwawicę,“
Jaś Sowizdrzał złoto schował
I dalejże na ulicę!

[madohora]

Jaś Sowizdrzał sfrunął z nieba
I po rozum wskok do głowy:
Chyba wodą zmykać trzeba —
I już płynie w toni płowpj.
Zrobił Janek doskonale,
Bo zaledwie w Wisłę wskoczył:
Łódź z wrogami pruje fale,
Chytry kupiec już go zoczył.
Wiosła wodę uderzają,
Prędziuteńko łódź pomyka,
Już go mają! już go mają!
Ale znowu Janek zmyka.
A tymczasem pies kochany
Pocichutku płynie zdała,
Przez szeroki nurt wiślany
Wprost do łodzi pcha go fala.
Patrzy piesek: jajko złote
Zdradny oszust trzyma w dłoni,
„Ja mu zaraz zrobię psotę,
Toż wrzask będzie! niech Bóg broni!“
Warknął gniewnie, błysnął okiem,
Hyc! do łódki, cap! skarb drogi,
I wyskoczył jednym skokiem
I za Jasiem dalej w nogi!
Jaki lament, rwetes, krzyki,
Jaki hałas niebywały!
Od okropnej tej muzyki
Na dno ryby pozmykały.
Pies Jasiowi siadł na grzbiecie,
Złote jajko w łapkach trzyma,
Wprost do brzegu wiatr ich miecie,
A łódeczki jakoś niema.
Bo się kupiec w złości zmylił,
Chcąc psa schwytać z jajkiem złotem,
I tak mocno łódź przechylił,
Aż ją w wodę zwalił potem.
Skąpali się nie z ochotą,
Brr! tak zimna była woda!
Źe przemokli, mniejsza o to,
Tylko mi królewny szkoda!
Z wielkim trudem, pomaleńku,
Na brzeg wyszli, źli i głodni,
A Jaś z jajkiem złotem w ręku
Do dom wraca najswobodniej.
Spać się kładzie po wieczerzy,
Syt i wesół, z lekką głową,
A gdy Janek w łóżku leży,
Okpisz knuje zdradę nową.