STELLA

[Gość: U]

NYTimes Book Review.

STELLA by Peter Wyden. 382 pages.Simon & Schuster.

W 1935r. Peter Wyden zostal usuniety ze szkoly,razem z innymi mlodymi Zydami hitlerowskich
Niemiec i znalazl sie w nowootwartej szkole w Berlinie.Tam,zakochal sie w dziewczynie Stelli
Goldschlag,z ktora spiewal w chorze szkolnym.Chociaz Zydowka,Stella byla fizycznym uosobieniem
nazi propagandy.wysoka blondynka o jasnej karnacji,sliczna,posiadajaca wszystkie cechy aryjskiej
rasy.Jednak spelnienie marzen Petera bylo odlegle.Stella byla wyrafinowana,swiadoma swoich
wdziekow,za wysoki prog dla wstydliwego Petera.W 1937 rozstali sie.Rodzina Petera dostala wize do
USA,a rodzinie Stelli takowej odmowiono.Przez nastepne 10 lat Peter zastanawial sie,co moglo sie
stac z e Stella i innymi znajomymi .PO wojnie Mr.Wyden doznal szoku na wiadomosc,ze sliczna
kolezanka szkolna stala sie zapalczywa wspolpracowniczka Gestapo w tropieniu ukrytych Zydow
berlinskich.40 lat pozniej,Mr Wyden probuje zrekonstruowac historie Stelli,idac sladem szkolnych
przyjaciol,powojennych procesow sadowych isamej Stelli,ktora znalazl zyjaca spokojnie pod
zmienionym nazwiskiem w bylych Niemczech Zach.Rezultatem tych poszukiwan jest jego ksiazka
"Stella".Wiekszosc literatury n/t Holocaustu,jak zauwazyl ocalony z Auschwitz Primo Levi,jest w
kolorach czarnych i bialych.podczas gdy rzeczywistosc,jak wszystko w zyciu,byla bardziej
zlozona.Jednym z celow programu exterminacji bylo zmuszenie Zydow do wykonywania brudnej
roboty.Wielu ocalalych zostalo wciagniete w zycie w "szarej strefie" kompromisow i efoistycznych
strategii by przetrwac.Choc Stella jest wyjatkiem,Wyden nie skupia sie na niej.Pisze jej historie na tle
innych,ktorych sciezki przeciely sie ze sciezka Stelli.W ten sposob maluje nam obraz swiata cieni
ostatnich Zydow Berlina,ich rozdarcie w dokonywaniu wyboru i odretwiajacych kompromisow,Wielu
wolalo samobojstwo niz podpisanie paktu z Diablem,co uczynila Stella,podczas gdy inni wybrali
lagodniejsze formy wspolpracy jako doktorzy,sekretarki,tlumacze czy kochanki.Tak wiec,choc nie
rogrzesza Stelli,pozwala jej zachowac ludzka postac.Poczatkowo odmawiala kolaboracji,byla bita
jedna poddala sie,gdy Gestapo zlapalo jej rodzicow i zagrozili ich transportem do Oswiecimia.Jednak
kontynuowala swoja role jako "catcher"(tropiciel,lapacz) nawet wtedy,gdy Gestapo zlamalo
przyrzeczenie i wyslalo jej rodzicow do Oswiecimia.Zrozumiala wtedy,ze jest za pozno,skorumpowana
przez dana jej wladze i przywileje.Mr Wyden nie probuje osadzac Stelli jako ze nie wie co by sam
zrobil.