ulica Powązkowska

[pletwa3]

Czy przed wojną była równie ponuro-przemysłowa jak obecnie ? A może było tam
więcej domów mieszkalnych ? Dawno temu na tych terenach były jakieś rosyjskie
koszary, czy coś po nich zostało ? Czy kamienica pod nr 80 (naprzeciwko
cmentarza wojskowego) przed wojną była równie samotna jak dziś ? Ciekawi mnie
także dom pod nr 70 i niski jakby barak z czerwonej cegły pod nr 44.

[bno1]

pletwa3 napisał(a):

> Czy przed wojną była równie ponuro-przemysłowa jak obecnie ? A może było tam
> więcej domów mieszkalnych ? Dawno temu na tych terenach były jakieś rosyjskie
> koszary, czy coś po nich zostało ? Czy kamienica pod nr 80 (naprzeciwko
> cmentarza wojskowego) przed wojną była równie samotna jak dziś ? Ciekawi mnie
> także dom pod nr 70 i niski jakby barak z czerwonej cegły pod nr 44.
Ulica Powązkowska ma już swoje lata. Po powstaniu listopadowym, kiedy zbudowano
Cytadelę biegła przez jej esplanadę, koło późniejszego (koniec XIX W.)fortu
P,obecnie Fortu Bema, do rejonu tzw. Szwedzkich Gór, obok folwarku Parysów (rejon
ogrodów działkowych między fortem a centrum handlowym). W rejonie dzisiejszej
Trasy AK przecinała rzeczkę Rudawkę płynącą na Marymont z okolic Dworca
Zachodniego. Na Rudawce w drugiej połowie XVIII w. były zalewy, nad którymi
Czartoryscy urządzili ogród w stylu angielskim; część ich posiadłości leżała
także przy dzisiejszej ul. Powązkowskiej (teraz jest tam kompleks garażowy). W
czasach Królestwa Polskiego Rosjanie wyznaczyli tzw. Pole Powązkowskie czyli
poligon wojskowy. Oczywiście z całym zapleczem kwatermistrzowskim: m.in. młyny
przy dzisiejszej Przasnyskiej, silos na terenie stajni CWKS Legia (stoi do
dzisiaj), a później zbiorniki paliw przy Ostroroga. Były też baraki letnie i
zimowe: wzdłuż Powązk

[bno1]

Kończę pisanie poprzednie. Baraki, domy mieszkalne i magazyny postawiono
właśnie w rejonie Powązkowskiej, Duchnickiej, Przasnyskiej i Burakowskiej. Te
parterowe dwa domy (biały i czerwony) to są pozostałości takich zabudowań.
Zresztą po drugiej stronie Powązkowskiej stoją też magazyny. Budynek przy
wojskowym cmentarzu jest resztką z przedwojennego ciągu obiektów, który
zaczynał się przy Elbląskiej (widać je jeszcze na zdjęciach lotniczych z 1945
r.). W miejscu dzisiejszego szpitala wojskowego był przed wojną teren z
barakami, w których zlokalizowano pułk łączności. Na miejscu obecnych domów
wybudowanych przy skrzyżowaniu Przasnyskiej i Krasińskiego przed 1939 r. stało
małe wojskowe osiedle mieszkaniowe. I baraki i osiedle w nazwie
miały "Kościuszkowskie" ponieważ w drugiej połowie powstania kościuszkowskiego
w tym rejonie (nad Rudawką) odbyła się całodniowa walka z Prusakami. Była na
tyle zacięta, że z miasta ściągano posiłki polskiej milicji unicypalnej.
HEJ.

[ryszard.maczewski]

Do tak wyczerpującego opisu dziejów Powązkowskiej warto dodać jeszcze:
1) ulica zaczynała się przy jednej z zaledwie kilku rogatek w Wałach (Okopach)
Lubomirskiego od 1770 otaczających całe miasto - najbliższe rogatki znajdowały
się na miejscu obecnego placu Wilssona, oraz w drugą stronę dopiero na
Wolskiej - mijała (tu powtórze wpis poprzednika) ogrody Czartoryskich, Fort
Bema, i folwark Parysów - ale to nie koniec !!! - dalej mijała Góry Szwedzkie
(obecnie teren lotniska Aeroklubu) i dochodziła do fortu Wawrzyszew (Fort II).
Była to więc droga o bardzo dużym znaczniu strategicznym - łączyła miasto i
Cytadelę z dwoma fortami. Podobne znaczenie miały obecne ulice Radiowa -
łącząca miasto z fortem Babice (Fort IIa) i Dywizjonu 303 - będąca dojazdem do
fortu Blizne (Fort III). Drogi te łączyły się - przechodziły w obecną ulicę
Marynin, która biegnąc wzdłuż obecnych ogródków działkowych dochodziła do
Księcia Janusza i do Górczewskiej.
Obecna Powązkowska kończy się na Powstańców Śląskich, potem są ogródki
działkowe - ale za nimi ulica zachowała się pod nazwą Księżycowa - z zachowaną
brukowaną nawierzchnią.
2) Mam reprint planu z 1936 - widać na nim baraki przy Duchnickiej, ale też i
sporą zabudowę wokół skrzyżowania Elbląskiej z Powązkowską. Tutaj też zaczynał
się teren wsi (?) Izabelin - usytuowanej pomiędzy obecnymi ulicami Powążkowską,
Sybilli, Dolnośląską i Elbląską. Tuż za cmentarzem wojskowym znajdowały się
fortyfikacje.
3) No i ostatnia rzecz - tramwaje. Od 1908 jeździły one do pętli usytuowanej
przy skrzyżowaniu ze Słodowiecką, potem, po wybudowaniu wiaduktu nad torami
(wart zobaczenia ze względu na zdobienie barierek) linia w 1930 została
wydłużona do skrzyżowania z Elbląską. Ostatnim etapem było jej wydłużenie w
1938 do cmentarza wojskowego. Można tam było dojechać tramwajem nr "8" - "1"
dojeżdżała tylko do Elbląskiej.

[bno1]

W rejonie Powązkowskiej, przed 1939 r, było stosunkowo dużo bocznic kolejowych,
które służyły użytkownikom tych terenów. Np do fortu Bema prowadziły tory
przecinające obecną trasę AK: za cmentarzem wojskowym (pozostał nasyp z
resztkami podkładów)z rozgałęzieniem obok obiektu Legii na Kozielskiej i przez
ten obiekt (do dzisiaj są tam baraki magazynowe z tabliczkami "obiekt
zabytkowy"). W czasie wojny był tam tzw. Pionieerpark, czyli jednostka saperów.
Przed wojną - WP zlokalizowało składnicę medyczną. Do jednostki łączności na
Elbląskiej też prowadziła bocznica - przecinała ul. Krasińskiego na wysokości
dzisiejszej piekarni i oligocenki. Trochę torów było też na tyłach dzisiejszego
Instytutu Mechaniki Precyzyjnej przy ul. Duchnickiej.
Na tyłach szkoły przy Elbląskiej, jeszcze po wojnie, stał zabytkowy budynek
zwany Czarnym Dworem (osiedle wzięło od niego nazwę) pochodzący z czasów
Czartoryskich. Na marginesie: po sprzedaży Powązek na początku XIX w.
Czartoryscy przenieśli swoje zbiory do Puław...
Pamiętam, że w na przełomie lat 60/70 jęździłem tramwajem na cmentarz wojskowy;
pętla była chyba koło domu przy Powązkowskiej 80.
Na zdjęciach lotniczych z 1945 r., w rejonie ówczesnego Parysowa, widać kilka
linii okopów, o których wspomina autor Rapsodii Żoliborskiej. Chodziło Niemcom
o utrudnienie powstańcom poruszania sie do i z Kampinosu.

[ryszard.maczewski]

Linia tramwajowa na Powazkowskiej zostala skasowana w marcu 1971. <a
href="http://republika.pl/ztm/otwarcia.htm">republika.pl/ztm/otwarcia.htm
</a>

[bno1]

Hej. Przed paroma miesiącami przeczytałem w którymś tygodniku ilustrowanym, że
na początku XX wieku w rejonie Powązek były jedne z trzech największych ubojni
bydła w Warszawie (oprócz Grochowa i Ochoty). Ponieważ ulica Elbląska nazywała
się wówczas Szlachtuzowa, można mniemać, iż to właśnie tam (koło Powązkowskiej)
zlokalizowano rzeźnie. Pozdr.

[bno1]

Witam. Nawiązuję do tekstu o bocznicach kolejowych położonych w rejonie
Powązkowskiej. Przedwczoraj zaobserwowałem, że na tyłach cmentarza wojskowego
(pardon, komunalnego) pozostałość z nasypu kolejowego i trawnika wzdłuż Trasy
Toruńskiej, po stronie Legii, jest "czyszczona" z zieleni. Wycinają drzewa i
krzaki oraz palą trawę, pracuje sprzęt mechaniczny i oczywiście ludzie. Wczoraj
ok. 100 m nasypu było już "łyse", a obok leżały elementy stalowych szalunków
oraz tzw. ścianek szczelnych. Będą jakieś fest wykopy. Na terenie Legii wyrosło
duże zaplecze budowlane. Zobaczymy. co dalej...

[jerzy.majewski]

Warto jeszcze dodać, że z czasem dla zabudowy wzniesionej pomiędzy redutą na
terenie dzisiejszych Sadów Żoliborskich a Fort Powązkowskim (obecnie Bema) utarła się nieoficjalna nazwa
Miasteczko.
W 1912 r. mieszkało tu już niemal 6 tys. osób, z czego połowę stanowiła ludność
żydowska.
W 1916 roku wraz z Wolą Miasteczko włączono w granice Warszawy. Jak wyglądało
tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości mozemy przekonac się się ze wspomnień
Stanisława Marii Salińskiego. Przybył tu pierwszego dnia po zakończeniu swej długiej
tułaczki rozpoczętej w rodzinnym Władywostoku. Tutaj też odnalazł coś z atmosfery Dalekiego Wschodu.
�Miasteczko - dzielnica-niedzielnica,osiedle nie-osiedle, skupisko baraków, zmurszałych domków parterowych, a
niektóre owyglądzie typowych, rosyjskich �dacz� z ganeczkami, z balaskami, okieneczka z
pelargonią i fuksją. Zza firaneczek zaciekawione, płochliwe obserwacje. Zieleń i bzy,
wiele, wiele bzu. (...) I - o dziwo! jezyk rosyjski. (...) Jakiś Wania w wyświechtanym
szynelu wojskowym ze śladami dystynkcji oficerskich przywoływał przez całą długość
uliczki między �daczami� drugiego jakiegoś Wanię. (...) Po godzinie siedziałem w
gronie kilku takich jak mój nowo poznany. Na stole stała butelka wódki zaprawionej
malinowym sokiem. Tu w nędznym, niechlujnym pokoiku, jednym z kilku podobnych w tej
ťdaczyŤ, pod japońskimi bzami, z pryczami zamiast łóżek, przy stole krzyżaku z nie
heblowanych desek, zagryzając kiszonym, jeszcze z zeszłorocznych zbiorów ogórkiem,
wypiłem pierwszy w Polsce kieliszek wódki o smaku malin. Kilka godzin później
śpiewałem w Polsce po raz pierwszy na głos. Stojąc - chwiejnie, ale stojąc - śpiewałem
z nim ťBoże, cara chraniŤ�.
Z biegiem czasu w Miasteczku było coraz mniej emigrantów rosyjskich, ale aż do 1939
roku zachowało ono swój nieco podmiejski i bardzo wschodni charakter, choć od
początku lat 20. ponad niskimi domkami górował duży budynek szkoły przy Elbląskiej
51, projektu Tadeusza Zielińskiego. W osadzie działało dość prężne Towarzystwo
Przyjaciół Powązek. Miasteczko uległo poważnemu zniszczeniu już w 1939 roku. W pobliżu trwały równie
zaciekłe walki jak w 1794 roku.
Reszta zabudowy spłonęła w czasie Powstania Warszawskiego. Jakieś szczątki
osiedla przetrwały jednak wojnę i ostateczny kres przyniosła mu dopiero budowa
osiedla mieszkaniowego Rudawka, przeprowadzona w latach 1969-73. Stanęło tu
około 30 bloków mieszkalnych zaprojektowanych przez zespół arch. Haliny
Drzewiczewskiej.
Podobno w trakcie budowy zastanawiano się nad nazwą osiedla. Myślano o nazwie
Zatrasie II, Powązki lub Ogród Izabeli. Przeciwko nazwie Powązki stanowczo
protestowali mieszkańcy, którzy mówili, że �na Powązki mają jeszcze czas�. Ciekawe, że nikomu do głowy nie
przyszły inne historyczne nazwy: Czarny Dwór czy
Miasteczko.

[bno1]

Witam. W swoich skromnych zbiorach posiadam kopię dokumentu, z którego wynika,
że na początku XIX w., w rejonie dzisiejszego wiaduktu na Powązkowskiej (nad
torami kolejowymi) stało kilka wiatraków, a nieco dalej na północ mieściła się
wytwórnia tabaki. Przy okazji: na zdjęciu zamieszczonym w "Stolicy" z 1947 roku
widać ten wiadukt w trakcie odbudowy: las rusztowań. A teraz tak się zużył, że
musieli wycofać z niego przegubowe autobusy.
Nawiązując do szkoły przy Elbląskiej: na zdjęciu lotniczym z 1945 r. widać, że
po drugiej stronie jezdni (teraz stoją tam dwa wojskowe internaty) Niemcy
wykopali kilka ukryć dla pojazdów i trochę okopów dla żołnierzy. Przez całą
zresztą wojnę w budynku szkoły kwaterowało wojsko. W zależności od źródła
informacji- SS albo Wermacht. Pozdrowienia. Aha, na tyłach wojskowego cmentarza
robota wre: jeden dźwig, koparka i sześć spycharek (ładowarek), duży wykop i
ogromna góra ziemi.

[ryszard.maczewski]

bno1 napisał(a):

> Pamiętam, że w na przełomie lat 60/70 jęździłem tramwajem na cmentarz wojskowy;
> pętla była chyba koło domu przy Powązkowskiej 80.

Według planu miasta z 1965 pętla znajdowała się trochę dalej - po stronie
cmentarza komunalnego, kawałek za kościołem stojącym obecnie pomiędzy Armii
Krajowej a ulicą prowadzącą do Fortu Bema.

[lityns]

Kiedy autobus skręca w ulicę Powązkowską za oknem zaczynają po kolei przesuwać
się elementy miasta, z których można odczytać historię jego rozwoju. 250 lat
temu miasto było otoczone wałem nazywanym Okopami Lubomirskiego, których bieg
dzisiaj wiernie odtwarza ulica Okopowa. Za wałem rozlokowano cmentarz, a za nim
poprowadzono kolej obwodową. Magazyny pokryły teren, na którym obce wojska
obozowały wokół miasta. Wał widoczny naprzeciwko kościoła św. Józafata.
przypomina o XIX wiecznej twierdzy z dwoma pierścieniami fortów. Lotnisko i
obrzeżające je działki zajęły gołe pole świecące między pierścieniami fortów.
Kiedy zniknęły odrzutowce, na niebie pojawiły się stada kołujących gołębi.
Wpatrujący się w nie emeryci chyba żyją poza czasem.
([e-mail])

[pletwa3]

Bardzo ładnie to napisałeś. Właśnie coś takiego mi przychodzi do głowy, kiedy
codziennie sobie ulicą Powązkowską jeżdżę. Na pozór nieciekawa, brzydka - ma
jednak w sobie coś, co przywodzi na myśl historię miasta. Zresztą duża ilość
bardzo ciekawych odpowiedzi na mój wątek (wszystkim bardzo dziękuję) to
potwierdza.
pozdrawiam,
Płetwa

[bno1]

Witam. Nawiązując do poprzednich wypowiedzi muszę dodać, że nie zawsze w tych
rejonach pomieszkiwały obce wojska. Od 1815 roku do powstania listopadowego
kwaterowało tutaj również wojsko polskie (piechota i artyleria). Oprócz ćwiczeń
poligonowych, odbywały one treningi musztry potrzebnej do cotygodniowych rewii
(przeglądów) na Placu Saskim w Warszawie. Ówczesny namiestnik carski uwielbiał
takie imprezy i stanowiły one tradycję miasta. Czytałem o sytuacjach, w których
żołnierze masowo chorowali na żołądki, a jednak musieli brać udział w tych
"występach". Przyczyną choróbska był ewidentnie niski stan sanitarno -
higieniczny obozowisk na Powązkach...
Zwróćcie uwagę też na to,że mało piszemy o cmentarzach powązkowskich. I
słusznie, bo historia tego rejonu Stolicy to nie tylko dzieje nekropolii.

[pletwa3]

Tak, o cmentarzach dużo mwi się przy innych okazjach - i jest to temat jakby
bardziej "wyeksploatowany". Ale właśnie o tych wszystkich ciekawych sprawach,
ktre opisaliście - mniej. Chociaż np. mnie fascynuje cmentarz tatarski, o
którym nic nie wiem - kiedy powstał, kto go założył, czy jeszcze odbywają się
tam pochówki... Ciągle się wybieram go zwiedzić, ale jest otwarty jakoś bardzo
krótko i to tylko raz w tygodniu, nigdy się nie mogę wyrobić....

[bno1]

Witam. Wczoraj dostała się w moje ręce mapka Warszawy z 1910 r., oczywiście
reprint. Narysowano tam linię tramwajową (nr 1 i 7), która miala swoją pętlę na
skrzyżowaniu Powązkowskiej i Piaskowej - przed cmentarzem. Jest to więc już
trzecia pętla tramwajowa w historii ulicy Powązkowskiej. Pozdr.

[ryszard.maczewski]

bno1 napisał(a):

> Witam. Wczoraj dostała się w moje ręce mapka Warszawy z 1910 r., oczywiście
> reprint. Narysowano tam linię tramwajową (nr 1 i 7), która miala swoją pętlę na
> skrzyżowaniu Powązkowskiej i Piaskowej - przed cmentarzem. Jest to więc już
> trzecia pętla tramwajowa w historii ulicy Powązkowskiej. Pozdr.

Zgadzam się z tym że na Powązkowskiej były trzy pętle - przy Powązkach Wojskowych
(z 1938 r.), przy skrzyżowaniu z Elbląska (z 1930 r.) i ta trzecia (z 1908) - z
tym, że znajdowała się ona nie przy Piaskowej, a przy Słodowieckiej. Do dzisiaj
zachował się układ pętli na skrzyżowaniu Powązkowskiej, Skłodowieckiej i
Przesnyskiej.
Na jednej ze stron internetowych jest informacja, że tramwaj jeździł do IV Bramy -
nie znam dobrze układu cmentarza, ale chyba IV Brama jest właśnie przy
Słodowieckiej - więc wszystko by się zgadzało...

Pozdrawiam

[bno1]

Witam. Tak się sympatycznie gawędzi, że dorzucę jeszcze parę słów o
powiązaniach historii z teraźniejszością. Jadąc Powązkowską w stronę Bemowa,
ok. 200 m za rondem, po lewej stronie, napotykamy przy ogrodzeniu na krzyż z
białą tabliczką upamiętniający egzekucję kilku mężczyzn dokonaną 1 sierpnia
1944 r. W "Rapsodii Żoliborskiej" przeczytałem, że tego dnia 80 powstańców,
podle uzbrojonych, miało zaatakować Pionieerpark czyli obecny teren koników
Legii. Przybyły oficer (jest imię i nazwisko...) nakazał zdobywać Fort Bema, na
co nie byli kompletnie przygotowani. Ostatecznie, wykonując ten rozkaz,
nacierali (omyłkowo) na teren cmentarza wojskowego. Zostali
zdziesiątkowani,wróciło ich 27 żywych, a niemcy zaraz potem rozstrzelali na
ulicy kilkunastu napotkanych przypadkowo mężczyzn - z zemsty. Podejrzewam, że
ten krzyż na Powązkowskiej jest śladem tamtej tragedii... Pozdr.

[bno1]

Hej. Co parę dni staram się dorzucić kawałek tekstu o ul. Powązkowskiej. Więc
dzisiaj uwaga o patronie pewnej uliczki, o Stanisławie Trembeckim. Położona
jest ona około 400 m od wiaduktu kolejowego, po lewej stronie licząc w kierunku
Elbląskiej, prostopadle do Powązkowskiej. Nie tak dawno rezydowało jeszcze tam
wojsko, a i teraz zamknięto wjazd na uliczkę bramą. Trembecki bywał u
Czartoryskich (wspomniałem o nich w jednym z poprzednich spotów)i napisał
poemacik poetycki pt. "Powązki" (pewnie mu się podobały...). Stąd jego
powiązania z tym rejonem. Zresztą taki układ istnieje też z Ignacym Krasickim:
też bywał, też napisał i też zatytułował: "Powązki". Pzdr.

[bno1]

Witam. Temat chodzi już od jakiegoś czasu, co parę dni ktoś dorzuci swój głos,
więc dołożę kilka szczegółów z historii ul. Powązkowskiej i jej okolic. W 1819
r. książe Konstanty polecił utworzyć w rejonie Powązek obóz wojskowy dla
piechoty (dla artylerii - koło Grójca, a konnicy - w Łęcznej). Pozwoliło to
jednostkom wojskowym, zgodnie z ówczesnymi przepisami, odbywać w czasie letnich
trzech miesięcy ćwiczenia polowe. W 1820 r. ul. Powązkowska została
wybrukowana, właśnie dla ułatwienia transportu "wojskowego". Pozdr.

[bno1]

Tak się porobiło, że pisanie o okolicach Powązkowskiej ostatnimi czasy istnieje
głównie w moim wykonaniu. Niech tam... Temat nie jest opatentowany, więc każdy
może... Mam jednak pytanie: w którym roku zbudowano linię kolejową dzielącą
Lasek na Kole; zaczyna się ona w rejonie Kozielskiej, a potem (łukiem) za
tramwajową pętlą na Kole, przechodzi nad Górczewską i pod Połczyńską, łączy się
z torowiskami na Odolanach (za EC Wola). Na lotniczych zdjęciach z 1945 r.
jeszcze jej nie ma; chyba, że ją na nich wyretuszowano. Pozdr.

[bno1]

Dodam jeszcze, że Norblin namalował obraz, nieduży, pt. "Ślizgawka na
Powązkach" (zacytowałem z pamięci). Dziełko wisi w muzeum w Krakowie, a
przedstawia wieczorne, przy pochodniach, łyżwowanie po zamarzniętym stawie.
Pewnie po kawałku rozlewiska Rudawki. Pozdrowienia.

[robert_kowalski47]

Na Powązkowskiej, pomiędzy Elbląską a Powązkowską 80, w latach 70-80 stało jeszcze około 5 kamienic o bardzo podobnej architekturze do budynku przy numerze 80. Mniej więcej tam, gdzie obecnie znajduje się „U Wojtka” znajdowały się dwie kamienice jedna z sklepem spółdzielni spożywczej, w drugiej mieściła się poczta. Wzdłuż (po obu stronach ulic) Sybili, Opalińskiej, Głogowskiej, Pionierskiej, zachodniej strony ul Izabelli aż do Broniewskiego znajdowało o się około 30-50 parterowych luźno stojących domków jedno rodzinnych, większość z sporymi podwórkami, oraz jakaś ogrodzona płotem betonowym zabudowa gospodarcza (wszystko obecnie całkowicie wyburzone). Przy Opalińskiej stała jedna odosobniona jednopiętrowa willa. Naprzeciwko Powązkowskiej 80 przy Sybilli stała dwupiętrowa kamienica z czerwonej cegły. Przed wojną, cały teren pokryty był domkami jednorodzinnymi, których jednak przeważająca większość została spalona i zburzona przez Niemców. W jednym z tych domków mieszkała moja rodzina. Niemcy dawali mieszkańcom 15 minut na spakowanie po czym podpalali dom po domu. Zgaduje, musiało się to stać pewnie po klęsce powstania - w odwecie. We wrześniu 1939, lochy dworu Czartoryskich służyły okolicznym mieszkańcom jako schron przeciwlotniczy (gdzieś chyba w okolicach dzisiejszej Jasnodworskiej). Przez Powązki przepływała rzeczka, która rozlewała się w jeziorko po północnej stronie Powązkowskiej na wysokości kościoła św. Jozafata. Był tam długi na kilkaset metrów, wysoki na kilka, wał w kształcie litery „L”, nazywany przez okolicznych „Górka”, parterowy budynek parafialny z sadem, plus domek mieszkalny – dzikie kąpielisko okolicznej młodzieży przed i tuż po wojnie. W latach 70-tych staw zamienił się w głębokie bagno, rzeczka zniknęła. Pętla tramwajowa (zlikwidowana w latach 70-tych) znajdowała się bezpośrednio przed kościołem Jozafata. Przed Powązkowską 80 znajdowała się pętla autobusowa (170, 122, 422). Pomiędzy kościołem a obecnym murem cmentarza wojskowego, znajdował się niewielki cmentarz niemiecki, zlikwidowany po wojnie. Pozostałości kamiennych grobów oraz ruiny jakiegoś nieznanego budynku parterowego były tam jeszcze w latach 70-tych. W rejonie, gdzie obecnie Opalińska zamienia się w Pionierską a Literacką, był w latach 70-tych staw, powstały w wyniku katastrofy budowlanej. W drugiej połowie lat 70-tych, podczas wykopów przy budowie trasy Armii Krajowej (która początkowo miała nosić nazwę „trasy toruńskiej”), koparka natrafiła niespodziewanie na żyłę wody (można podejrzewać dawna rzeczka). W efekcie nieregularny liniowo wykop ziemny może 200 x 30 metrów, 2-5 metrów (miejscami chyba głębiej) głęboki całkowicie wypełnił się wodą. Prawdopodobnie właśnie ze względu na ten nieprzewidziany wypadek, prace zostały zahamowane i porzucone na dobre 20 lat, zaś okoliczne dzieci zyskały dzikie lodowisko na zimę. Domki i sady znajdowały się również (jeszcze w latach 70-tych) pomiędzy Maczka, Literacką a Rudnickiego. Pomiędzy Maczka a Literacką, Sybilli a blokami PRL-owskiego osiedla przy Izabelli, oraz południowej strony Kochanowskiego były nawet jakieś pola uprawne które stopniowo zamieniły się jednak w dzikie, całkowicie zarośnięte łączki. Po południowej stronie ul Maczka znajdowała się jakaś zabudowa gospodarcze (jakieś drobne zakłady, magazyny). Zaraz za kościołem Jozafata przy Waldorffa zaczynał się teren wojskowy (budka wartownicza z szlabanem stała może 10 metrów od kościoła). Przy Ostrowieckiej przylegając do murów cmentarza znajdował się spory zakład – chyba papierniczy.