Dodaj do ulubionych

Naszo godka wymiero !

22.01.02, 17:38
Nasza mowa wymiera. Jak mówi czasami prof. Miodek, „wycofuje się”. Można ją
jeszcze usłyszeć na terenach wiejskich, zdala od centrów kulturalnych, raczej
od ludzi starszych wiekiem. Młodzi mieszkańcy miast, ludzie lepiej
wykształceni, choć przeważnie jeszcze nieźle ją rozumieją, nie chcą się już nią
posługiwać.
Dla wielu ludzi nie znających mowy śląskiej z domu, gdzie używało się jej w
sposób naturalny, lub słabo ją pamiętających, mówienie po śląsku oznacza po
prostu mówienie byle jaką „wsiową” lub slangową polszczyzną. Wielokrotnie
spotkałem Polaków, którzy wyczuwając mój śląski akcent, być może chcąc mi
zrobić przyjemność, starali się mówić do mnie, jak im się wydawało, po śląsku.
W istocie mówili byle jaką polszczyzną, wplatając w nią parę znanych z
kabaretów niemiecko brzmiących słów, całe mnóstwo polskich wyrażeń slangowych a
także co nieco wulgaryzmów. Walnie do rozpowszechnienia się tego przekonania
przyczyniają się media, które lansują kabaretowo - jarmarczny i prymitywny
model śląskości.
Także i my, Ślązacy wyrośli i wychowani w śląskich domach, w „atmosferze”
śląskiej mowy, choć ją kochamy, też w jakiś sposób mamy poczucie jej brzydoty i
gorszości. Bez psychicznych barier potrafimy rozmawiać po śląsku z rodzeństwem,
z rodzicami i krewnymi. Do nich „godało sie” od zawsze, przed nimi nie ma sensu
się ukrywać. W kontaktach z nieznajomymi mówienie „po naszymu” przychodzi nam z
trudnością. Nie umiemy też rozmawiać po śląsku z ludźmi, przed którymi czujemy
respekt, z przełożonymi, ze starszymi, z nauczycielami. Pracując jako
nauczyciel na uczelni wielokrotnie zaobserwowałem to zjawisko, próbując na
zajęciach zagadywać gwarą do studentów, aby i ich sprowokować do tego samego.
Często wychodził z tego bełkot. Widziałem, że oni, mimo że chcą mówić po
śląsku, jakoś nie potrafią. Zaczynają się jąkać, mieszają słowa polskie ze
śląskimi a także z różnymi wyrażeniami slangowymi.
Rozmawianie z kimś „po naszymu” trąci pewną poufałością, która kłóci się z
dystansem, jaki odczuwamy w stosunku do niektórych ludzi. Nie potrafimy w
naszej mowie znaleźć form adekwatnych do wyrażania szacunku, jaki w naturalny
sposób z naszej strony pewnym osobom się należy. Nie umiemy mówić w sposób
elegancki i uroczysty.
Wielkim i smutnym szokiem było dla mnie odkrycie, że dwaj moi znajomi, rodowici
Ślązacy, do swoich małych dzieci mówią po polsku. Sami na co dzień mówią gwarą,
tak rozmawiają ze swoimi żonami, tak zwracają się do krewnych. Kiedy zapytałem
dlaczego, usłyszałem, że to jakoś samo tak wyszło, że inaczej nie potrafią.
Mówili to ze smutkiem, myślę więc, że nie ma w tym wyrachowania i konformizmu.
Nasza mowa nie daje poczucia piękna. Podobnie jak my, mówiąc do kogoś, komu
chcemy okazać szacunek, podświadomie czujemy, że bardziej adekwatne będzie
użycie języka literackiego, tak rodzice, chcąc swym dzieciom dać to, co
najlepsze, podświadomie przechodzą na polski.
Jesteśmy więc rozdarci, jak ta Judymowa sosna. Z jednej strony nasza mowa
kojarzy się nam z tym, co bardzo osobiste i intymne, z naszym domem rodzinnym,
ze swojskością, z bezpieczeństwem, z miłością. Chcemy więc ją zachować. Z
drugiej strony czujemy, że jest ona gorsza, brzydsza, że brak w niej piękna. W
naszym narzeczu mówimy więc niewyraźnie i cicho bo języki nasze są podcięte ...
To odczucie gorszości, bylejakości języka automatycznie przenosi się na ludzi
się nim posługujących. Sami postrzegamy naszych pobratymców jako bardziej
pospolitych, mniej godnych szacunku. Chłopcy godający po śląsku uważani są za
mniej atrakcyjnych, dziewczyny za brzydsze. Ten stosunek dotyczy wreszcie
samooceny człowieka. Sami siebie oceniamy jako mniej wartościowych. Wobec
Polaków mówiących „poprawnie” po polsku odczuwamy kompleks niższości. Albo
tłumiąc w sobie żal próbujemy się do nich dostosować, albo zazdroszcząc im
separujemy się i okopujemy w naszej śląskości, razem z językiem odrzucając
wyższą kulturę, piękno i intelekt.
Wielokrotnie zastanawiałem się, dlaczego tak jest. Co jest źródłem upośledzenia
naszej mowy. Niewątpliwie ogromne znaczenie mają tu przyzwyczajenia ludzi,
nabyte podczas dziesięcioleci pieczołowitego niszczenia jej, rugowania ze
szkół, mediów i innych miejsc publicznych oraz przedstawiania jej jako mowy
niewykształconych wieśniaków i roboli, niegodnej człowieka kulturalnego. Ale
czy przyczyna takiego stanu rzeczy jest tylko na zewnątrz? Dlaczego nasza mowa
nie daje tego odczucia piękna, które mamy słuchając np. poezji w dobrym
wykonaniu, albo oglądając przedstawienie teatralne. Czy przyczyna po części nie
tkwi w nas samych, ponieważ sami nie szanujemy naszej mowy mówiąc chaotycznie i
byle jak? Czasami można jeszcze usłyszeć starszych ludzi godających pięknie, aż
serce rośnie i chce się ich słuchać i słuchać. Oni pamiętają język, jakiego
używało się dawniej, kiedy jeszcze nie było telewizji a w niej „Nauki jazdy”
i „Świętej wojny”. Jak niestety rzadkie jest to zjawisko!
Cóż jest przyczyną takiego a nie innego odczucia estetycznego? Dlaczego jedne
rzeczy odczuwamy jako piękne, a inne jako brzydkie? Czy są to tylko pewne
przyzwyczajenia ludzi, moda, która się zmienia i każe nam raz lubić małe
zielone samochody o kanciastych kształtach, a za dwa lata auta duże, bordowe i
raczej zaokrąglone? To też. Ale czy jest pod tym całym blichtrem coś, co się
nie zmienia co sezon, jakaś trwała i prawdziwa wartość? Myślę, że tak. Zapewne
zaprotestuje teraz wiele postmodernistycznych autorytetów, ale moim zdaniem
warunkiem koniecznym (choć nie wystarczającym), żebyśmy mogli odczuwać coś jako
piękne jest pewna staranność „wykonania”, wewnętrzna spójność i logika,
harmonia i porządek. Dlatego wolimy rzeczy wykonane porządnie od tych
zrobionych tandetnie. Dlatego lepiej czujemy się rozmawiając z kimś uczesanym i
ubranym porządnie niż z kimś rozczochranym ubranym w zwisające spodnie z
których wystaje pognieciona koszula.
To powiązanie piękna z porządkiem było intuicyjnie odczuwane przez ludzi od
dawna, myślę nawet, że dawniej było ono odczuwane znacznie wyraźniej niż
obecnie. Dlatego Polacy słowo „ładny” wywiedli od słowa „ład”. Dlatego
słowo „kosmetyki”, czyli upiększacze, pochodzi od greckiego słowa „kosmos”
oznaczającego właśnie porządek, ład, który Grecy przeciwstawiali chaosowi,
czyli nieporządkowi i zamieszaniu.
Problem polega na tym, że nasza mowa tego podstawowego warunku nie spełnia.
Nasza mowa nie jest uporządkowana. Nasza mowa jest chaosem a nie kosmosem i
dlatego tak trudno jest nam mówić porządnie i pięknie, dlatego często odczuwamy
ją jako brzydszą i gorszą. I myślę, że wielu z nas uwierzyło już, że tak to ma
być. Tak jak kiedyś polska szlachta wierzyła, że „Rzeczpospolita nierządem
stoi”, tak my za resztą kraju pozwoliliśmy się przekonać, że istotą mówienia po
śląsku jest po prostu mówienie byle jak po polsku. Oklaskujemy i wynosimy na
szczyty popularności ludzi często prymitywnych, sprowadzających naszą mowę i
tradycję do poziomu rynsztoka.
To poczucie piękna języka, a raczej jego brak, oddziałuje i na nasze zewnętrze
i na nasze wnętrze. W oddziaływaniu na zewnątrz język można by przyrównać do
ubrania. Każdy z nas chce się ubierać starannie i ładnie. Nie mam tu na myśli
gonienia za każdą nową modą. Mam na myśli to, co jest zdrowe, czyli unikanie
niedbalstwa. Naturalne jest, że chcemy być schludni i ubierać się w czyste,
wyprane rzeczy. Na specjalne okazje, np. wtedy gdy chcemy podkreślić uroczysty
charakter jakiegoś wydarzenia, albo komuś okazać szacunek, ubieramy się
szczególnie elegancko. Uważalibyśmy za gruby nietakt, gdyby ktoś poszedł do
ślubu w potarganych dżinsach. Podobnie nie wypada iść na sumę do kościoła w
przepoconej podkoszulce,
Obserwuj wątek
    • Gość: mesco Re: Naszo godka wymiero ! IP: 193.80.31.* 23.01.02, 21:44
      cale szczescie ze ten wasz chory belkot
      slonzacki "wycofuje" sie.
      Tego zaden normalny czlowiek nie zniesie.
      • Gość: uta Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.pppool.de 23.01.02, 21:55
        ten belkot wycofal sie ale za zachodnia granice.A tu masz nikt belkotu nie
        rozumie.

        • Gość: QCZ Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.proxy.aol.com 23.01.02, 23:20
          Co Wy macie na ten temat do powiedzenia .Wy Mesco i Uta. A podroge: Was To
          niepowinno interesowac.
          Do was czuje tylko wstret nic wiecej. Mesco -kryminalista , a jego kalezanka
          daleko nie odbiega.
      • Gość: Wehrwolf Re: Naszo godka wymiero ! NIE TAK GIBKO IP: *.pppool.de 10.02.02, 11:11
        Gość portalu: mesco napisał(a):

        > cale szczescie ze ten wasz chory belkot
        > slonzacki "wycofuje" sie.
        > Tego zaden normalny czlowiek nie zniesie.

        Ty wstrentny Pedalu lepiej zajmnij sie twoim PEDALOWYM -Zaprondkowanym AIDS,
        Srodowiskiem do kturego kazdy normalny czlowiek czuje WSTRENT i OCHYDE,
        A nie szkaluj uczciwych i normalnych ludzi ty Degeneracie Polski ktory zre
        chleb niemiecki i zyje na koszt panstwa niemieckiego hau ab do twojej
        zasranejPolskiej ojczyzny nikt cie nie trzyma w Niemczech,

        Die "Kammeraden" in Leipzig wissen schon über Mesco!!!!!!!
    • Gość: mesco Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.ub.uni-leipzig.de 24.01.02, 14:19
      to az tyle tego gówna sie ukazalo?
      • Gość: Ecik Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.dip.t-dialin.net 10.02.02, 10:16
        Gość portalu: mesco napisał(a):

        > to az tyle tego gówna sie ukazalo?

        mesco narobiyl do galot! he he he!
      • Gość: Kormel Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.proxy.aol.com 27.02.02, 08:09
        Gość portalu: mesco napisał(a):

        > to az tyle tego gówna sie ukazalo?
        a jo mu godom: Jak som takie wielkie rzycie jak ty to i gowna majom duze.
        tylko jak sie zmieszcza w twoim malym lebie? Kormel z USA.


    • albrecht1 Re: Naszo godka wymiero ! 10.02.02, 11:18
      Bardzo fajnie to ujęłaś.
      Przez bardzo długi czas miałem podobny problem. Jeśli chodzi o język to
      niestety jestem niemal całkowicie spolonizowany. I to w drugim pokoleniu. Moi
      rodzicie mówili do nas w domu tylko po polsku, choć miedzy soba po slasku.
      Zawsze tłumaczyli, że to po to bysmy uniknęli szykan, upokorzeń jakich oni
      doznawali w szkole czy w pracy. Mój ojciec wiele lat pozbywał się ślaskich
      naleciałości jak akcent czy zwroty, bo studiujac profesorowie dziwnym trafem
      oceniali go zawsze nizej od kolegów, którym on udzielał korepetycji.
      Trudno nie wspomnieć też sytuacji tuzpowojennej kiedy każdy wyraz niemiecko
      brzmiący mógł byc pretekstem do aresztowania i uznania za Niemca i nazistę.
      Owszem rozumiem wiele wyrażeń i zwrotów, ale to niewystarcza żeby cokolwiek
      mówić po śląsku.
      To jednak nie przeszkadza mi wiedziec kim jestem, szczególnie kiedy 1 listopada
      idziemy na groby zapalić znicze na grobach gdzie najstarzsze napisy mają lata
      1860. Troche pomaga mi w tym opis sytuacji w Irlandii. Tam też niewielki
      procent ludności mówi po gaelicku, ale wszyscy wiedzą kim są, jaka jest ich
      tozsamość i przeszłość.
      • Gość: Gryjtka Re: Naszo godka wymiero ! IP: 213.76.14.* 10.02.02, 12:25
        Jo godała, godom i godać niy przestana.

        Tak robiom tyż moje dzieci i dziynki tymu niy majom rozdwojynio jaźnie.
        • Gość: albrecht Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.bielsko.dialog.net.pl 10.02.02, 18:21
          Ja też nie mam. Używam tylko innego języka.
          • Gość: Gryjtka Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.katowice.cvx.ppp.tpnet.pl 10.02.02, 21:04
            To mosz słabo kompetyncjo jynzykowo. Tak sie to teroski nazywo.

            I na Ślonsku ciynżko Ci bydzie niydugo znoleźć robota.
            • Gość: albrecht Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.bielsko.dialog.net.pl 11.02.02, 08:14
              Jakoś dam sobie radę :). Daj Boże, żeby problemem był tylko język.
        • Gość: miglanc Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.dip.t-dialin.net 10.02.02, 18:43
          Matura robilech w 1966-oczywiscie na Slasku.Krotko przed matura dwie dziolchy
          z naszej klasy szly do szkoly i godaly se po Slasku a nie wiedzialy ze za nimi
          idzie rechtorka polskiego z innej klasy tez podobno Slazaczka i poleciala do
          naszego wychowawcy z skarga na te dziolchy.Nasz wychowawca uczyl jezyka
          polskiego i byl slazokiem i tak zagodol ta calo sprawa "Ja tez jestem
          Slazakiem i w moim towarzystwie mowi sie po slasku.Ale jak bedziecie widziec
          pania...to mowcie jezykiem literackim.Ja w kazdym razie uwazam ze gwara slaska
          czesto jest bardziej polska jak jezyk polski bo np mowi sie ZOPASKA- za pasem
          a po polsku fartuch -VOR TUCH" Dlo takich ludzi jak on to mielismy wszyjscy
          respekt.
          Co do takich czworonogow jak Mesco to najlepiej IGNOROWAC!!!
          • hanys_hans Re: Naszo godka wymiero ! 11.02.02, 09:01
            Godomy, godomy bo godac´ muszymy!
            Bo jak pszestanymy to wykorkujymy!
            • Gość: Rozmowny Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.swietochlowice.sdi.tpnet.pl 11.02.02, 13:14
              Niy tak gibko.

              Noprzod sie muszymy pogodać, a niydugo te godki bydymy aby stynografować.

              A może i zapisować?

              Godka łodżoła!
    • Gość: Giles trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: 62.154.238.* 11.02.02, 17:00
      dawno nie spotkalem na tym forum tak trafnej analizy. masz jakis sensowny
      pomysl na lad w slaskiej gwarze i wogole polepszenie slaskiego samopoczucia?

      juz widze te niekonczace sie spory o to czy mowic "starka" czy tez
      moze "oma" , "onkel" czy "ujek" itd. Nie wspominajac juz o tym czy poprawniej
      jest "bandem" (opolskie) czy "byda" (katowice i okolice:-))).
      na poczatek wystarczylaby moze ujednolicona pisownia??



      • Gość: Ana&Liza Re: trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: *.dip.t-dialin.net 11.02.02, 17:15
        O wyrazach niemieckich w śląskiej mowie
        Odpowiedzi na różne wątpliwości
        (część przykładów z Niedzielnego obiadu Hyjdli)
        W pytaniu o czystość gwary śląskiej kryje się wiele problemów, o których trzeba
        się wypowiadać bardzo delikatnie i precyzyjnie zarazem. Zacznę od uwagi
        ogólnej, generalnej: wszystkim wiadomo doskonale, że nie ma jednej gwary
        śląskiej.
        Wszyscy, którzy się trochę po Śląsku i po świecie pokręcili, a mają ucho
        wyczulone na rozmaite różnice, wiedzą, że różne części Śląska mówią nieco
        odmiennie, a nieraz już kilka miejscowości dalej ?jest inno godka?. Piszą też o
        tym moi korespondenci.
        Dominującą pozycję wśród tekstów pisanych posiada fonetyka (wymowa) i
        słownictwo części przemysłowej Górnego Śląska, pomagają w tym oczywiście
        katowickie media ? i bardzo dobrze. Tutaj nawiasem wspomnę, że ciężko
        przyszłoby tworzenie śląskiego języka literackiego (termin chyba jeszcze
        hipotetyczny), bo trzeba by szukać jakiejś wspólnej płaszczyzny, a o taką
        trudno przy dużym zróżnicowaniu (borykają się z tym piszący w języku
        kaszubskim).
        Ale do rzeczy:
        I. Z językoznawczego punktu widzenia: system językowy (a gwara określonego
        terenu jest spójnym, odrębnym systemem) składa się z kilku podsystemów ? mamy
        do czynienia z płaszczyzną fonologiczną (dźwięki mowy i jednostki ogólniejsze ?
        fonemy), morfologiczną, na którą składa się słowotwórstwo (budowa wyrazów,
        jednostką jest morfem) i fleksja (odmiana wyrazów), wreszcie z płaszczyzną
        składniową (budowa zdań) ? to wszystko składa się na gramatykę, czyli zbiór
        reguł, a drugi potężny podsystem to leksyka, czyli słownictwo, materiał, który
        poddany jest regułom gramatyki.
        Przykład, żeby było bardziej po ludzku:
        Reguła gramatyczna (gdybyśmy uogólnili tysiące przykładów i taką regułę
        sformułowali; a jest to oczywiście jedna z bardzo wielu nieuświadamianych sobie
        reguł, które stosują wszyscy użytkownicy jakiegoś systemu językowego, gdy mówią
        poprawnie, w sposób akceptowalny i zrozumiały) brzmi na przykład tak:
        rzeczowniki żeńskie zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -a po
        spółgłosce twardej mają w dopełniaczu liczby pojedynczej końcówkę -y, ale z
        wyjątkiem rzeczowników żeńskich, które w mianowniku liczby pojedynczej są
        zakończone na -a po spółgłosce twardej, gdy tą spółgłoską jest k albo g, bo
        takie mają końcówkę -i.
        Zastosowanie reguły:
        Mianownik: baba, krowa, ślajfa, bana, itd.
        Dopełniacz zawsze będzie na -y: baby, krowy, ślajfy, bany itd.
        I ta mała podreguła z zakończeniami na -ka i -ga:
        M. matka, wodziónka, śtreka, woga,
        D. matki, wodziónki, śtreki, wogi.
        I nie ma siły. Radość badania systemu językowego polega na tym, że obserwuje
        się wielokrotnie bezwyjątkowość reguł gramatycznych.
        Specjalnie do powyższych przykładów dobrałem słowa z trzech kategorii:
        1. wspólne dla gwary i dla języka polskiego,
        2. typowe dla gwary,
        3. zapożyczone z niemieckiego.
        Co to zmienia? Nic, wszystkie te wyrazy, bez względu na pochodzenie, odmieniają
        się według reguł gramatycznych właściwych opisywanej gwarze (językowi), w tym
        wypadku gwarze śląskiej, a zatem są śląskie.
        II. A zatem, słownictwo jest tylko jednym z wielu podsystemów składających się
        na całość nazywaną tu ?gwarą śląską?. A teraz kwestia zapożyczeń niemieckich
        (nie są to jedyne zapożyczenia z obcych języków obecne w mowie Ślązaków, bo
        mamy do czynienia też z pożyczkami czeskimi i słowackimi, a gdyby do sprawy
        podejść bardzo dokładnie i chcieć wszystko do kna (znacie? = do imyntu)
        wyjaśnić, to trzeba by mówić o zapożyczeniach łacińskich (szkoła), francuskich
        (choćby szakiet, parada) i z wielu innych języków świata tego.
        Stanisław Bąk w swojej książce Mowa polska na Śląsku (1974) pisze krótko:
        Oddziaływanie niemczyzny nie jest i nie było tak głębokie, jak to wielu ludzi
        myśli i jak to sugerują dawne pseudonaukowe publikacje niemieckie. Rzecz
        sprowadza się do przejęcia pewnych elementów słownikowych i nielicznych
        szczegółów w obrębie składni. Wielu tych zapożyczeń używa się także w innych
        gwarach oraz w języku ogólnopolskim.
        Potem autor podaje kilkadziesiąt przykładów z wyjaśnieniami albo i bez nich.
        Nie są mi znane pseudonaukowe publikacje niemieckie, i może to i dobrze, ale
        warto powalczyć z pewnymi przesądami z polskiej strony. ?Śląszczyźnie? jako
        systemowi językowemu jest bardzo, bardzo daleko do języka niemieckiego, równie
        daleko jak wszystkim innym językom słowiańskim ? z wyjątkiem części słownictwa.
        Zapożyczenia są istotnym elementem każdego systemu, są jedną z naturalnych dróg
        rozwoju tegoż systemu ? obok tworzenia całkiem nowych słów i nadawania innych
        znaczeń słowom już istniejącym.
        Nie ma języka wolnego od zapożyczeń i w tym względzie niemożliwe jest
        doprowadzenie jakiegokolwiek języka do stanu ?czystego? (bez zapożyczeń,
        rdzennie polskiego czy jakiegoś innego). Wszystkie czystki skazane są na
        niepowodzenie, bo na samym początku puryści popełniają błąd ? nie da się usunąć
        zapożyczeń, nawet nie trzeba tego robić, bo jak wiemy wymyślanie ?czysto
        polskich? nazw dla różnych przedmiotów kończy się najwyżej kupą śmiechu
        (osławiony zwis męski zamiast krawata czy krawatki) ale co do szczegółów i np.
        w sprawie wielu anglicyzmów można i trzeba dyskutować.
        Najlepiej jednak mówić o konkretnych faktach językowych. Mnie najbardziej z
        resztek przesądów o ?prapolskości? różnych słów wyleczyło przeczytanie
        artykuliku o pochodzeniu słowa chleb w Słowniku etymologicznym języka polskiego
        Aleksandra Brücknera. Cytuję:
        Słowianie z niemieckiego, dziś Laib, gockie hlaifs, przejęli; dzisiejsze Brot
        zastąpiło dopiero później Niemcom ich pierwotne, ogólne Laib (s. 179).
        Tak, tak, i słowo chleb jest germanizmem, pożyczką bardzo dawną, ale jednak...
        Czy zatem wyrzucać je należy z języka polskiego? Oczywiście, że nie, bo i
        czymże by je zastąpić. Ale zarazem mamy tu unaocznione, jak bezsensowne może
        być pytanie: to chleb jest polski czy niemiecki? Najlepiej wtedy odpowiedzieć,
        że on jest nie polski, nie niemiecki, tylko Boski.
        III. Od ogółu do szczegółu.
        Bardzo z grubsza można by podzielić słowa powszechnie odczuwane jako przejęte z
        niemieckiego na następujące grupy:
        związane z pracą, np. z górnictwem i przemysłem: (bana, cug, bergmón, śtajgier,
        drejer, śleper, hajer, fedrować),
        związane ze stosunkami społecznymi, głównie z wprowadzaniem nowych wyrazów wraz
        z nowymi zjawiskami, rozwojem techniki, szczególnie licznymi w XIX wieku, kiedy
        językiem administracji był niemiecki. Nic zatem dziwnego, że istnieją takie
        słowa jak: szparkasa, geltag, loncetla i heft. Przecież polska terminologia tak
        naprawdę tworzyła się (z niemałym trudem) dopiero po 1918 r., a i tak bardzo
        dobrze przynajmniej w znanym mi zaborze rosyjskim trzyma się na przykład kajet,
        a na loncetlę chyba nikt normalnego polskiego słowa nie wymyślił, bo ?pasek z
        wypłaty? to raczej dowód bezradności niż sensownie utworzona jednostka
        leksykalna.
        wreszcie mnóstwo słów, które przeniknęły z niemieckiego i wzbogaciły śląską
        mowę, często używanych, będących (tu uczenie:) elementami gramatycznymi: ja,
        durch, furt, richtig, genau obok rodzimego pochodzenia toć, no dyć, ano,
        wdycki. A jak one się mają do siebie nawzajem? Kiedy furt, a kiedy wdycki się
        powie? Itd.
        i wiele innych.
        Tu raczej należy mówić o wyniku wielowiekowego sąsiedztwa kultur i języków niż
        np. o ?skażeniu? gwary śląskiej całkowicie niemieckimi wyrazami. Takie
        przenikanie istniało też w śląskiej niemczyźnie, np. na pewnym obszarze Dolnego
        Śląska kogut nie nazywał się der Hahn, ale der Kokot (niekiedy w pisowni też
        Kockott)!
        Najtrudniejsze dla mnie ? nie-Ślązaka ? jest określenie zakresów użycia na
        przykład tak bliskich sobie jednostek jak richtig (może czasem też w brzmieniu
        rychtyk) i genau. Tu trzeba by zebrać sporą ilość zdań i stwierdzić czy i w
        jakich przykładach te słowa można za siebie podstawić. Kolejnym pytaniem jest,
        czy są sytua
        • Gość: Ana&Liza Re: trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: *.dip.t-dialin.net 11.02.02, 17:19
          Kolejnym pytaniem jest, czy są sytuacje takie, że za genau da się podstawić
          jakiś element o etymologii słowiańskiej, a przede wszystkim, czy taki element w
          śląskiej mowie istnieje. Bo teraz, w bardzo współczesnym polskim mamy
          dokładnie, które w niektórych kontekstach jest odpowiednikiem śląskiego genau,
          ale chyba tylko w takich krótkich, jednowyrazowych dopowiedzeniach. Jest to
          dość słabo jeszcze zbadana dziedzina polskich gwar, choć pewien wyłom uczynił
          dla gwar Orawy dr Kazimierz Sikora w swojej rozprawie, która być może niedługo
          już ukaże się w formie książki. On jest specem od takich małych a ciekawych
          słóweczek.
          IV. Dlaczego fater i heft to wyrazy śląskie?
          Przyjrzyjmy się najpierw fatrowi. Jak używane jest to słowo? Czy można się do
          ojca zwrócić: Fater, dejcie mi..., czy jednak jakoś to nie pasuje, za to
          częściej powie się Byłech z fatrym...? Jeśli ta teoryjka, że fater częściej
          występuje w opowiadaniu, a nie w bezpośrednim zwrocie do ojca albo że słowo to
          jest używane z pewnym odcieniem żartobliwo-pieszczotliwym, sprawdziłaby się, to
          byłaby gotowa odpowiedź, że słowo to zapożyczone z języka niemieckiego nie
          wypiera starego ojca, ale wzbogaca system, pozwala wydobyć pewne odcienie
          znaczeniowe. Mamy przecież także tatulka i pewnie jeszcze coś. Bo zasady
          głoszą, że właściwie nie ma słów, które znaczą dokładnie to samo. Kiedy
          istnieją dwa słowa, które by mogły znaczyć to samo, bardzo szybko dochodzi do
          różnicowania znaczeń. Istnieje bardzo mało tzw. dubletów, np. lingwista i
          językoznawca, które właściwie (ale czy do końca i na pewno?) znaczą to samo.
          Dlatego bardzo trudno powiedzieć, że fater to słowo przejęte z niemieckiego
          niepotrzebnie i niepotrzebnie zastępujące ojca.
          Może nie być starego, polskiego słowa na zeszyt, bo przecież same zeszyty też
          wymyślono bardzo niedawno (zapytajcie starzików). Chociaż na przykład na Orawie
          lud Boży się wysilił i na zeszyt mają tam następujące określenia: pisanka,
          skrzipta, śkripta i śkrypta, wreszcie zesit, no i ?całkiem po polsku? zesyt. Ta
          dygresja to przykład na bogactwo i niesamowity potencjał słowotwórczy żywej
          gwary, także i śląskiej, choć nie akurat w tym przypadku. Myślę też, że gdyby
          zamiast takiego heftu (albo hefta) używać polskich odpowiedników, to by było po
          polsku, a nie po śląsku.
          Piszę dużo o systemie, bo to on ostatecznie decyduje i wskazuje, z jaką mową
          mamy do czynienia. I tak oto, kiedy fater odmienia się jak wiater, a heft jak
          płot, to znaczy że wyraz jest już zaadaptowany, doskonale dopasował się do
          systemu i jest śląski.
          O autentycznym zepsuciu śląskiej gwary (czyli po uczonemu o rozpadzie spójności
          systemu) można by mówić, gdyby ktoś wypowiadał się tak (przykład wymyślony i
          chyba niemożliwy): *piynióndze mom in der szparkasa albo (autentyczne od małego
          Ślązaka z Bonn) Boziu, gib zdrówko tatusiowi. Nieodmienność wyrazu i niemiecka
          fleksja to jest prawdziwe pomieszanie, ale coś takiego nigdy nie może się stać
          zjawiskiem powszechnym, bo najczęściej mamy do czynienia z całościowym ?
          przestawieniem się? na drugi język. Wtedy pierwszym elementem, który ginie, są
          słowa właśnie (przykład drugi).
          Ale nie można wszystkiego naraz napisać, więc na tym skończę.
          • Gość: Satyryk Re: trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: *.katowice.cvx.ppp.tpnet.pl 11.02.02, 20:42
            Czy by to boła powtorka z rozrywki?

            Kaj ty chopie jeszcze chcesz wrazić we swoje wontpliwości?

            Weź sie lepi za czytanie ksionżek po ślonsku. Na poczontek - "Radaś pochylono".
            • Gość: Ana&Liza Re: trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: *.dip.t-dialin.net 11.02.02, 22:01
              Deutsche Entlehnungen im Polnischen - Geschichte, Sachbereiche, Reaktionen
              1. Ansichten zum Anteil deutscher Entlehnungen im polnischen Wortschatz

              Im Jahre 1893 behauptete Gabriel Korbut, keine Sprache habe dem Polnischen so
              viele Lehnwör-ter gegeben wie das Deutsche. Dabei seien deutsche Entlehnungen -
              im Gegensatz zu Latinismen - meist völlig assimiliert, so dass sie von Polnisch
              Sprechenden nicht mehr als fremd empfunden würden (Korbut 1893). Im Jahre 1974
              erschien ein Artikel des tschechischen Linguisten Jiri Damborský, der das
              Auftreten von Germanismen in einem polnischen Wörterbuch (S. Skorupka et al.,
              Hgg., 1969) untersuchte. Deutsche Entlehnungen nehmen in seiner Untersuchung
              zahlen-mäßig erst die vierte Stelle hinter den lateinischen, französischen und
              griechischen ein.
              Angeregt von Korbut und Damborský führte der deutsche Polonist Ulrich Drechsel
              (1996) seine eigene Untersuchung des Anteils deutscher Entlehnungen im
              Polnischen durch. So fand er im Großwörterbuch Polnisch-Deutsch von Jan Piprek,
              Juliusz Ippoldt et al. 3419 (ca. 1,71 %) und in einem wissenschaftlich-
              technischen Wörterbuch 870 (ca. 0, 87%) (genaue bibliographische Angaben zu den
              Wörterbüchern fehlen) deutsche Lehnwörter. Das Ergebnis ist also nicht
              umwerfend, allerdings gibt Drechsel zu, dass manche umstrittenen Wörter sowie
              Lehnübersetzungen außer Betracht blieben. Er kommt zu dem Schluss (1996: 49),
              "dass der deutsche Anteil am heutigen polnischen Fachwortschatz eher
              unbedeutend ist. Innerhalb des allgemein-sprachlichen Wortschatzes hingegen
              haben Wörter deutscher Herkunft ihren festen Platz und stellen in ihrer
              Gesamtheit seit längerem eine relativ kon-stante Größe dar."
              Dabei sei ihr Charakteristikum im heutigen Polnisch nicht die außergewöhnliche
              Quantität, son-dern ihre beachtliche Gebrauchshäufigkeit, ihr
              alltagssprachlicher Charakter und ihr hoher Assi-milationsgrad.
              In einem kleinen Lexikon sprachwissenschaftlicher Termini (Skudrzykowa/Urban
              2000: 41) wird die Zahl der Germanismen im jetzigen Polnisch auf ca. 4000
              eingeschätzt. Zum Vergleich: für Latinismen wird die Zahl 10 000 (abgesehen vom
              Fachwortschatz) und für Gallizismen 3500 genannt.
              Es scheint, dass derartige statistische Zusammenstellungen der wirklichen Rolle
              des deut-schen Lehngutes im polnischen Wortschatz nicht ganz gerecht werden.
              Nicht alle deutschen Lehnwörter sind in einsprachigen polnischen Wörterbüchern
              als solche gekennzeichnet. Das gilt auch für das schon erwähnte Wörterbuch von
              Skorupka et al. (Hgg., 1969), wo etwa bei szynka (Schinken) die Angabe
              deutscher Herkunft fehlt. Viele Wörter deutscher Herkunft haben sich im
              Polnischen offenbar so fest eingebürgert, dass sie selbst von Wörterbuchautoren
              nicht mehr als fremd erkannt werden.

              2. Zur Geschichte deutscher Einflüsse im Polnischen

              2.1. Überblick über einige neuere Forschungen
              Das Problem deutscher Spracheinflüsse auf das Polnische ist bis jetzt von
              verschiedenen Autoren, meist von polnischen und deutschen Linguisten, behandelt
              worden. Einen umfassenden Überblick über solche Forschungen aus dem 19. und 20.
              Jh. findet man bei Alicja Karszniewicz-Mazur (1988: 7ff.). Dieselbe Autorin
              äußert sich ausführlich zur Chronologie deutscher Entlehnungen im Polnischen.
              Als Hauptkriterium wendet sie die phonetische Substitution an, darüber hinaus
              berücksichtigt sie lexikographische Daten, den Assimilationsgrad sowie
              historische Fakten (ebd.: 262ff.). Bei der Darstellung der Rolle
              wirtschaftlicher und kultureller Beziehungen bespricht sie die im 13. Jh.
              einsetzende sog. Ostkolonisation, in deren Folge neue Städte gegründet und in
              der Landwirtschaft neue Arbeitstechniken eingeführt wurden (ebd.: 16 ff).
              Gerade in dieser Zeit kamen ins Polnische viele deutsche Entlehnungen..
              Andererseits aber erwähnt sie auch die zweite Siedlungswelle, u. zw. im 17.
              Jh., als besonders in Großpolen und Kleinpolen von deutschen Ansiedlern neue
              Dörfer gegründet wurden. Dagegen hatten - so Karszniewicz-Mazur - die
              spätereren Siedlungsaktionen (18.-19. Jh.) schon eroberischen Charakter mit
              einer negativen Auswirkung auf die polnische Wirtschaft (ebd.: 19).
              Bei der historischen Einteilung der Germanismen geht sie von der Periodisierung
              der deutschen Sprache aus - so werden nacheinander Entlehnungen aus dem
              Althochdeutschen, Mittelhochdeutschen und Neuhochdeutschen besprochen. Nicht
              übersehen werden von der Breslauer Germanistin auch Entlehnungen aus dem
              Mittelniederdeutschen und Neuniederdeutschen - die meisten betreffen das
              Seewesen, z.B. bosman, bursztyn, fracht, kajuta, sztorm (ebd.: 121f., 211ff.).
              Die Autorin weist auf tschechische Vermittlung mancher Germanismen im
              Polnischen hin, z.B. bei kuchnia (Küche), malzonka (Ehefrau), zegnac
              (verabschieden) und papiez (Papst) - wobei wir das letztgenannte Wort in
              Anlehnung an andere Autoren doch als eine direkte Entlehnung aus dem Deutschen
              betrachten wollen. Als deutsche Entlehnungen betrachtet sie auch solche Wörter,
              die letztendlich auf das Lateinische zurückgehen, wie: autorytet, fakultet,
              immunitet, uniwersytet (ebd.: 123 ff). Entscheidend sei die formale Ähnlichkeit
              der Suffixe, z.B.: dt. -(i)tät, poln. -(y)tet.
              In einem Beitrag aus dem Jahre 1989 äußern sich zwei polnische Autorinnen, die
              Germa-nistin Aleksandra Czechowska-Blachiewicz und die Polonistin Grazyna
              Habrajska, über Entleh-nungen in der Sprache des Gebietes von Lódz, besonders
              im Wortschatz der Textilindustrie. Diese zur Zeit zweitgrößte polnische Stadt
              wurde im 18. und 19. Jh. sowohl von Polen als auch von Deutschen und Juden
              bewohnt. Eine große Menge von Entlehnungen verdankt die Sprache der Einwohner
              von Lódz schlesischen und schwäbischen Zuwanderern. Über die Hälfte der heute
              in Lódz im gesprochenen Polnisch verwendeten Germanismen seien dieselben wie im
              Wortschatz der Allgemeinsprache, z.B. bejca, renta, tapeta (1989: 89ff.).
              Daneben gebe es Wörter, die auch in anderen Mundarten aufträten. Bei manchen
              deutschen Lehnwörtern sei jiddische Vermittlung wahrscheinlich, z.B. bei brew
              (Augenbraue), brud (Schmutz), klosz (glockenförmiger Frauen-rock, ebd.: 91).
              Die ältesten Entlehnungen stammten schon aus dem 3./4. Jh., als die Germanen
              mit den Slawen in Berührung kamen. Bei der Verbreitung deutscher Lehnwörter
              hätten deutsche Dialekte eine große Rolle gespielt, so im Mittelalter vor allem
              das Schlesische. Im 17. - 19. Jahr-hundert hätten sich in Polen zudem viele
              deutsche, besonders rheinpfälzische, westböhmische, niederdeutsche und
              schwäbische Dialektinseln gebildet (ebd.: 86).
              Der deutsche Polonist Andrzej de Vincenz (1992) macht auf die Rolle des
              historisch-kulturellen Hintergrunds aufmerksam. Den geringen Einfluss des
              Polnischen auf das Deutsche ei-nerseits und den großen Einfluss des Deutschen
              auf das Polnische andererseits erklärt de Vincenz (1992: 121) damit,
              "daß die Geschichte Europas die Geschichte der Ausbreitung der christlich-
              lateinischen Kultur von Italien und Frankreich auf den Rest des Kontinents,
              nach Norden und Osten, ist. So gibt es im Deutschen Hunderte von Lehnwörtern
              aus dem Französischen, während man im Französischen kaum zwanzig oder dreißig
              deutsche Lehnwörter zusammenbe-kommt."
              Eine wichtige Zäsur in den deutsch-polnischen Sprachkontakten bildete nach de
              Vincenz die Annahme der Christentums durch den ersten polnischen Herzog Mieszko
              I. im Jahre 966. Die Missionare, die in Begleitung von dessen Ehefrau Dubrawa
              aus Prag kamen, um in Polen die christliche Lehre zu verbreiten, gehörten - wie
              ganz Böhmen - zur Diözese Regensburg. Sie waren es, die dem Polnischen neuen
              Wortschatz vermittelten, seien es nun Wortentlehnungen aus dem Deutschen wie
              papiez (Papst), post (Fasten)) oder genaue Nachbildungen deutscher Ausdrücke
              (Lehnübersetzungen), die ihrerseits Übersetzungen von lateinischen Ausdrücken
              sind, z.B. milosierdzie (Barmherzigke
              • Gość: Ana&Liza Re: trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: *.dip.t-dialin.net 11.02.02, 22:07
                Sie waren es, die dem Polnischen neuen Wortschatz vermittelten, seien es nun
                Wortentlehnungen aus dem Deutschen wie papiez (Papst), post (Fasten)) oder
                genaue Nachbildungen deutscher Ausdrücke (Lehnübersetzungen), die ihrerseits
                Übersetzungen von lateinischen Ausdrücken sind, z.B. milosierdzie
                (Barmherzigkeit) oder meczennik (Märtyrer). Durch Vermittlung des Deutschen
                bzw. auch des Tschechischen habe das Polnische auch bestimmte auf das
                Lateinische zurückgehende semantische Strukturen oder Begriffsfelder
                bzw. "Weltbilder" übernommen (ebd.: 115).
                Im 13. Jahrhundert, in der Zeit der deutschen Ostsiedlung, entstanden in Polen
                richtige Städte (civitates) "mit geschriebenen Gesetzen, gewählten
                Stadtbehörden und einem ebenfalls ge-wählten Bürgermeister" (ebd.: 116). Sie
                übernehmen das deutsche Recht, in Polen meist Magde-burger Recht genannt. Die
                gesamte Stadtorganisation samt Architektur kam zuerst aus Frankreich und
                Italien nach Deutschland und dann über deutsche Ansiedler nach Polen.
                Entsprechende Ent-lehnungen sind z.B. burmistrz (Bürgermeister) oder gmina
                (Gemeinde; ebd.).
                Mit der Geschichte deutscher Entlehnungen im Polnischen befasst sich auch
                Ulrich Drechsel (1996). Die ältesten Entlehnungen - meist religiöse Termini -
                seien überwiegend lateini-scher Provenienz und kamen teils durch deutsche,
                teils durch tschechische Vermittlung ins Polni-sche, z.B. kosciól (Kirche) (
                tschech. kostel ( ahd. kastel ( lat. castellum (ebd.: 43). Den Höhepunkt
                deutscher Einflüsse datiert Drechsel auf die Zeit zwischen dem 13. und 15.
                Jahrhundert. Er betrachtet sie als Folge des Zustroms deutscher Kolonisten wie
                Kaufleute und Handwerker, die die Gestaltung des Rechts in den Städten
                beeinflussten. Die Aufnahme des deut-schen Lehngutes sei übrigens fast
                ausschließlich auf mündlichem Wege erfolgt (ebd.: 44). In der mittelpolnischen
                Periode (1500 - 1780) ging nach Drechsel die Aufnahmebereitschaft des
                polnischen Wortschatzes für deutsche Lehnwörter zurück.. Ursachen hierfür seien
                die teilweise Polonisierung der deutschen Kolonisten sowie der starke Einfluss
                des Lateinischen. Auch in dieser Zeit betrifft der deutsche Einfluss in erster
                Linie den Berufsalltag (ebd.: 45). In der Zeit von 1795 bis 1918, als Polen
                infolge der Teilungen von der politischen Karte Europas verschwunden war, kam
                es in den von Preußen und Österreich annektierten Gebieten erneut zu
                verstärkten deutschen Spracheinflüssen, die durch das Schulwesen, die Behörden,
                das Militär und durch Druckerzeugnisse verbreitet wurden. Ab 1887 wurde das
                Polnische an den Volksschulen und ab 1890 auch an Gymnasien und Realschulen
                durch das Deutsche ersetzt. So wurden im häuslich-privaten Bereich Germanismen
                wie ancajgowac (anzeigen), anunk (Begriff, ( Ahnung) oder ferlezowac (verlesen,
                vorlesen) verwendet (ebd.: 45). Ins Polnische drangen Lehnübersetzungen wie
                czasopismo (Zeitschrift) oder swiatopoglad (Weltanschauung) ein.
                Auch in der polnischen Wortbildung und in der Grammatik zeigten sich deutsche
                Einflüsse, vgl. die für das Polnische untypische Stellung der Konjunktion ale,
                etwa in (ebd.: 46):
                Syn ale nie przyszedl. (‘Der Sohn aber kam nicht’, statt: Ale syn
                nie przyszedl.)
                Drechsel nennt ferner einige Beispiele für deutschen Einfluss auf den
                Warschauer Stadtdialekt, z.B. (ebd.):
                W blaumontag nie chodze nigdy do warsztatu. (Am blauen Montag gehe ich nie in
                die Werkstatt).
                Infolge der puristischen Tätigkeit habe sich die Zahl der Germanismen nach dem
                1. Weltkrieg dann deutlich verringert, und Ausdrücke aus dem 2. Weltkrieg wie
                kennkarta oder gestapo finde man heute fast nur noch in literarischen Werken
                (ebd.: 47).
                Mit der Chronologie der deutschen Lehnwörter im Polnischen befasst sich der
                polnische Germanist Tomasz Czarnecki. Für die Bestimmung der Chronologie nennt
                er drei Arten von Kriterien (Czarnecki 2000a):
                a. sprachliche Kriterien, bes. phonetisch-phonologische und morphologische
                Merkmale;
                historisch-kulturelle Kriterien, d.h. historische und kulturelle Faktoren, die
                mit dem Entlehnungsprozess einzelner Wörter zusammenhängen;
                b. philologisch-chronologische Kriterien, unter Berücksichtigung der jeweiligen
                Erstbe-lege in polnischen Texten sowie die Erstbuchungen in polnischen
                Wörterbüchern.

                Die Geschichte der deutsch-polnischen Lehnkontakte kann man nach Czarnecki
                insge-samt in drei Perioden einteilen: die älteste (bis ca. 1050), die
                mittelalterliche (1050 - 1600) und die neuzeitliche (1600 - 2000). Für die
                erste Periode, die in die Vorgeschichte der polnischen Sprache fällt (Letztere
                wird oft auf die Zeit vor 1136 datiert - auf dieses Jahr wird die Entstehung
                des wichtigen Sprachdenkmals für das Polnische: "Bulla gnieznienska" datiert),
                seien knapp 240 deutsche Lehnwörter feststellbar, darunter über 180
                ‚indirekte‘ Lehnwörter, d.h. solche Wörter, die aus dem Deutschen
                bzw. Germanischen durch Vermittlung anderer Sprachen gekommen sind (Czarnecki
                2000b). Unter Letzteren nennt Czarnecki 62 sog. kulturelle Wanderwörter, die in
                den meisten slawischen Sprachen aufträten und deren Vermittlungsweg nicht
                direkt zu rekonstruieren sei, z.B. beczka ( ahd. *buttia, chwila ( ahd./as.
                hwila, ksiadz ( ahd. kuning, kupowac ( kaufon, pieniadz ( ahd. pfenning.
                Daneben seien Entlehnungen erkennbar, die damals unter Vermittlung des
                Tschechischen bzw. anderer slawischer Sprachen ins Polnische gekommen seien,
                z.B. biskup ( ahd. biskouf, chrzest ( ahd. christ, mnich ( ahd. munih, szkoda (
                ahd. scado, mlyn ( ahd. mulin, dziekowac ( ahd. dankon, kosciól ( ahd. kastel,
                msza ( ahd. missa, oltarz ( ahd. altari, szatan ( ahd. satan. Als
                ‚direkte‘ Entlehnungen nennt Czarnecki (2000b) etwa los (Elch),
                skarb (Schatz) und stal (Stahl). Will man die von Czarnecki als Wanderwörter
                bezeichneten Entlehnungen ebenfalls als Germanismen betrachten, was ja durchaus
                möglich erscheint, so kommt man auf 120 Wörter, die aus dem Deutschen bzw.
                Germanischen ins Vorpolnische gekommen sind.

                In der zweiten Periode (1050 - 1600) wurden laut Czarnecki ca. 2000 deutsche
                Lehnwör-ter übernommen, meist direkte Entlehnungen, die als Folge direkten
                deutsch-polnischen Sprach-kontakts in der Zeit der sog. Ostsiedlung anzusehen
                sind. Besonders ostmitteldeutsch-schlesische, oberdeutsche und niederdeutsche
                Dialekte, nach 1450 auch das entstehende Neuhochdeutsche be-einflussten das
                Polnische in dieser Epoche. Hier einige Beispiele mit Czarneckis Datierungsvor-
                schlägen:
                vor 1250: cegla (Ziegel), krysztal, wójt (Bürgermeister), zeglarz (Segler),
                ratusz, falsz, kilof (Keilhaue)
                vor 1300: galgan (Lumpen), ganek (Veranda), gwalt, helm, ladowac (laden),
                soltys
                (Bürgermeister)
                vor 1350: farba, malarz, rynna, wanna
                vor 1450: budowac (bauen), cel (Ziel), filar(Pfeiler), gryf, hetman (Feldherr),
                krepowac (fesseln, einschränken, einengen, wahrsch. ( mundartl.
                krampen 'zusammenbinden, mit einem Haken verschließen'), smak (Geschmack),
                spichrz (Speicher), stelmach, strych (Dachboden), stosowac (verwenden), smigus
                (Ostertaufe), zegar (Uhr)

                Die größte Zahl von Entlehnungen brachte Czarnecki zufolge die dritte und
                jüngste Epoche (1600 - 2000), u. zw. mehr als 8000. Er nennt für diese Zeit
                (allerdings ohne nähere zeitliche Differenzierung) u.a. folgende Beispiele:
                bajtlowac, banknot, bruderszaft, fach, felczer, flaga, flancowac, frajda,
                glansowac, heca, hochsztapler, interes, kajzerka, kibic, kindersztuba, kufer,
                platfus, polerowac, szmugiel, szrot, szwindel, sztambuch, szwagier, werbowac,
                wrak, zelowac

                Zu den neuesten Entlehnungen aus dem Deutschen gehören die von Czarnecki
                angeführ-ten Wörter autohaus, autohandel und InterCity. Viele Germanismen seien
                nur in Dialekten und nicht in der Standardsprache vorzufinden. Czarnecki hebt
                hervor, dass die Wörterbücher des Polnischen bis heute "nicht alle möglichen
                deutschen Lehnwörter
                • Gość: Ana&Liza Re: trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: *.dip.t-dialin.net 11.02.02, 22:09
                  Für die Bestimmung der Chronologie nennt er drei Arten von Kriterien (Czarnecki
                  2000a):
                  a. sprachliche Kriterien, bes. phonetisch-phonologische und morphologische
                  Merkmale;
                  historisch-kulturelle Kriterien, d.h. historische und kulturelle Faktoren, die
                  mit dem Entlehnungsprozess einzelner Wörter zusammenhängen;
                  b. philologisch-chronologische Kriterien, unter Berücksichtigung der jeweiligen
                  Erstbe-lege in polnischen Texten sowie die Erstbuchungen in polnischen
                  Wörterbüchern.

                  Die Geschichte der deutsch-polnischen Lehnkontakte kann man nach Czarnecki
                  insge-samt in drei Perioden einteilen: die älteste (bis ca. 1050), die
                  mittelalterliche (1050 - 1600) und die neuzeitliche (1600 - 2000). Für die
                  erste Periode, die in die Vorgeschichte der polnischen Sprache fällt (Letztere
                  wird oft auf die Zeit vor 1136 datiert - auf dieses Jahr wird die Entstehung
                  des wichtigen Sprachdenkmals für das Polnische: "Bulla gnieznienska" datiert),
                  seien knapp 240 deutsche Lehnwörter feststellbar, darunter über 180
                  ‚indirekte‘ Lehnwörter, d.h. solche Wörter, die aus dem Deutschen
                  bzw. Germanischen durch Vermittlung anderer Sprachen gekommen sind (Czarnecki
                  2000b). Unter Letzteren nennt Czarnecki 62 sog. kulturelle Wanderwörter, die in
                  den meisten slawischen Sprachen aufträten und deren Vermittlungsweg nicht
                  direkt zu rekonstruieren sei, z.B. beczka ( ahd. *buttia, chwila ( ahd./as.
                  hwila, ksiadz ( ahd. kuning, kupowac ( kaufon, pieniadz ( ahd. pfenning.
                  Daneben seien Entlehnungen erkennbar, die damals unter Vermittlung des
                  Tschechischen bzw. anderer slawischer Sprachen ins Polnische gekommen seien,
                  z.B. biskup ( ahd. biskouf, chrzest ( ahd. christ, mnich ( ahd. munih, szkoda (
                  ahd. scado, mlyn ( ahd. mulin, dziekowac ( ahd. dankon, kosciól ( ahd. kastel,
                  msza ( ahd. missa, oltarz ( ahd. altari, szatan ( ahd. satan. Als
                  ‚direkte‘ Entlehnungen nennt Czarnecki (2000b) etwa los (Elch),
                  skarb (Schatz) und stal (Stahl). Will man die von Czarnecki als Wanderwörter
                  bezeichneten Entlehnungen ebenfalls als Germanismen betrachten, was ja durchaus
                  möglich erscheint, so kommt man auf 120 Wörter, die aus dem Deutschen bzw.
                  Germanischen ins Vorpolnische gekommen sind.

                  In der zweiten Periode (1050 - 1600) wurden laut Czarnecki ca. 2000 deutsche
                  Lehnwör-ter übernommen, meist direkte Entlehnungen, die als Folge direkten
                  deutsch-polnischen Sprach-kontakts in der Zeit der sog. Ostsiedlung anzusehen
                  sind. Besonders ostmitteldeutsch-schlesische, oberdeutsche und niederdeutsche
                  Dialekte, nach 1450 auch das entstehende Neuhochdeutsche be-einflussten das
                  Polnische in dieser Epoche. Hier einige Beispiele mit Czarneckis Datierungsvor-
                  schlägen:
                  vor 1250: cegla (Ziegel), krysztal, wójt (Bürgermeister), zeglarz (Segler),
                  ratusz, falsz, kilof (Keilhaue)
                  vor 1300: galgan (Lumpen), ganek (Veranda), gwalt, helm, ladowac (laden),
                  soltys
                  (Bürgermeister)
                  vor 1350: farba, malarz, rynna, wanna
                  vor 1450: budowac (bauen), cel (Ziel), filar(Pfeiler), gryf, hetman (Feldherr),
                  krepowac (fesseln, einschränken, einengen, wahrsch. ( mundartl.
                  krampen 'zusammenbinden, mit einem Haken verschließen'), smak (Geschmack),
                  spichrz (Speicher), stelmach, strych (Dachboden), stosowac (verwenden), smigus
                  (Ostertaufe), zegar (Uhr)

                  Die größte Zahl von Entlehnungen brachte Czarnecki zufolge die dritte und
                  jüngste Epoche (1600 - 2000), u. zw. mehr als 8000. Er nennt für diese Zeit
                  (allerdings ohne nähere zeitliche Differenzierung) u.a. folgende Beispiele:
                  bajtlowac, banknot, bruderszaft, fach, felczer, flaga, flancowac, frajda,
                  glansowac, heca, hochsztapler, interes, kajzerka, kibic, kindersztuba, kufer,
                  platfus, polerowac, szmugiel, szrot, szwindel, sztambuch, szwagier, werbowac,
                  wrak, zelowac

                  Zu den neuesten Entlehnungen aus dem Deutschen gehören die von Czarnecki
                  angeführ-ten Wörter autohaus, autohandel und InterCity. Viele Germanismen seien
                  nur in Dialekten und nicht in der Standardsprache vorzufinden. Czarnecki hebt
                  hervor, dass die Wörterbücher des Polnischen bis heute "nicht alle möglichen
                  deutschen Lehnwörter registriert" hätten und in der Hinsicht "weitere
                  Untersuchungen notwendig" seien (2000a: . Andererseits gibt er zu, dass viele
                  Lehnwörter ohnehin nur einen ephemerischen Charakter gehabt hätten und
                  besonders nach 1918, also mit der Wiedergeburt Polens, aus dem Gebrauch
                  gekommen seien.
                  Für die Datierung der einzelnen Entlehnungen in der dritten Periode sei
                  besonders das philologische Kriterium maßgebend. Im 17. Jh. kamen nach
                  Czarneckis Meinung nur wenige deutsche Entlehnungen ins Polnische, im 18. Jh.
                  dagegen wieder mehr. Noch größer sei die Zahl der Entlehnungen zwischen 1800
                  und 1918 gewesen, als Polen unter den drei Großmächten Preu-ßen, Österreich und
                  Russland aufgeteilt war. Auch nach 1990 seien in Polen wieder etwas mehr
                  deutsche Lehnwörter in die umgangssprachlich gefärbte Standardsprache
                  übernommen worden.
                  Czarnecki äußert sich auch zu polnischen Entlehnungen im Deutschen. So seien in
                  der Zeit von 1000 bis 1500 aus dem Polnischen 25 Lehnwörter (meist sog.
                  Fernentlehnungen) ins Deutsche übernommen worden. Als sichere Polonismen nennt
                  er Grenze (13. Jh.), polnisch (11. Jh.), Säbel (15. Jh.) und Gurke (15. Jh.)
                  (2000b).
                  Mit deutschen Entlehnungen im 19. Jahrhundert beschäftigt sich der polnische
                  Linguist Boguslaw Nowowiejski (1996). Während es bereits mehrere Arbeiten zu
                  Entlehnungen in der alt- und mittelpolnischen Periode gebe, sei das 19.
                  Jahrhundert bisher nur wenig erforscht worden (ebd.: 16f.). Gerade für diese
                  Zeit sei eine sehr große Anzahl von Germanismen charakteristisch, besonders in
                  der Amtssprache, die im 20. Jahrhundert meist aber wieder durch einheimische
                  Aus-drücke ersetzt worden seien. Gründe für diese Erscheinung sieht Nowowiejski
                  in der allgemeinen Abneigung gegenüber der aufgezwungenen Germanisierung im
                  preußischen und zum Teil auch im österreichischen Teilungsgebiet sowie in der
                  puristischen Tätigkeit um die Jahrhundertwende und in den ersten Jahrzehnten
                  danach. Zahlreiche sprachpflegerisch orientierte Publikationen (z.B. Blizinski
                  1888, Passendorfer 1909, Letowski 1915) hätten sich sehr massiv gegen die vor-
                  handenen Germanismen gewandt, die als Kennzeichen der Unterdrückung gegolten
                  hätten (No-wowiejski 1996: 207ff.).
                  Aufgrund einer Auswertung der damaligen Presse stellt Nowowiejski eine
                  ausführliche Liste deutscher Entlehnungen aus dem 19. Jahrhundert zusammen
                  (ebd.: 256ff.). Unter (I) werden hier Beispiele für Entlehnungen genannt, die
                  im heutigen Standardpolnisch immer noch gebraucht werden (wenn auch viele von
                  ihnen als umgangssprachlich einzustufen sind); unter (II) finden sich
                  ausgewählte Beispiele für Entlehnungen, die im heutigen Standardpolnisch nicht
                  mehr verwendet werden (wenn auch viele von ihnen weiterhin in polnischen
                  Dialekten vorkommen):
                  (I) buchalter, feldmarszalek, geszeft, heca, hantle, knajpa, landszafta,
                  meldowac, mu-fa, pudel, szpicel, szwarcowac, szwejsowac, szyber, zecer
                  (II) abreibung, abszlus, amt, amtman, ausbruch, bajrat, bakenbardy, banhof,
                  berycht, bonerowanie, brener, bryftregier, fakelcug, ferklejdunk, festunek,
                  forszlag, forszus, fortszrytler, frejowy (bezplatny- kostenlos), heklowac,
                  kaisersznit, knakwurszt, krejs, kuczer, landrat, landwera, liwerant, opernhauz,
                  pakkamer, pocztamt, pulwersak, rajsbret, ranglista, raps, szlips, szprechowac,
                  szryft, szuwaks, trejbhauz, traktier, trephauz
                  Es ist schon erstaunlich, welch eine große Menge von Germanismen aus dem
                  Polnischen inzwischen wieder verschwunden ist.

                  2.2. Zusammenfassendes zur Geschichte deutscher Entlehnungen im Polnischen
                  In der Vorgeschichte der polnischen Sprache (etwa bis 1150) sowie in der
                  altpolnischen Zeit wurde ins Polnische in großem Maße religiöser Wortschatz
                  übernommen, zum Teil durch Vermittlung des Tschechischen. Dies hängt mit der
                  Annahme
                  • Gość: Ana&Liza Re: trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: *.dip.t-dialin.net 11.02.02, 22:11
                    Dies hängt mit der Annahme des Christentums durch Polen im Jahre 966 zusammen.
                    Hier spielte die tschechische Ehefrau des polnischen Herzogs eine wichtige
                    Rolle. Auch manche alltagssprachlichen Ausdrücke sind in dieser Zeit entlehnt
                    worden.
                    Der nächste wichtige Faktor war (ca. im 13. - 14. Jh.) die sog. deutsche
                    Ostsiedlung, als deutsche Handwerker, Kaufleute, Bauern nach Polen kamen und zu
                    dessen wirtschaftlicher Ent-wicklung beitrugen. Auch die Stadtverwaltung wurde
                    nach deutschem Vorbild gestaltet. Die Zu-wanderer kamen meistens aus
                    mitteldeutschen Gebieten nach Schlesien und zogen weiter ost-wärts nach Krakau
                    und Lemberg sowie in andere Regionen. Erst gegen Ende des 14. Jahrhunderts
                    erlosch der Siedlungsprozess und in die polnischen Städte begann der polnische
                    Adel einzudringen. Eingeführt wurde jetzt eine einheitliche polnische
                    Rechtssprechung, und das Appellationsgericht wurde von Magdeburg nach Krakau
                    verlegt. Der in dieser Zeit durch Nahkontakt entlehnte Wortschatz betrifft
                    solche Bereiche wie Handwerk, Handel oder das Alltagsleben. Gerade diese
                    Entlehnungen haben sich bis heute erhalten und gehören zum Zentrum der
                    polnischen Lexik. Sie sind völlig assimiliert und ihre fremde Herkunft ist oft
                    nicht mehr erkennbar (z.B. bei szafa und waga).
                    Dagegen spielen die zahlreichen in der Teilungszeit (besonders im 19.
                    Jahrhundert) ent-lehnten Germanismen nur eine eher marginale Rolle im heutigen
                    Polnisch. Viele von ihnen sind als umgangssprachlich einzustufen (z.B. fajny,
                    frajda). Kaum eine Rolle spielen heute deutsche Entlehnungen aus der Zeit des
                    2. Weltkrieges. Zu den neuesten deutschen Entlehnungen, die erst in den 90er
                    Jahren des 20. Jahrhunderts ins Polnische kamen, gehören mehrere Ausdrücke aus
                    der Autobranche, neben dem oben erwähnten autohaus z.B. auch kombi, szrot oder
                    szyberdach.
                    Charakteristisch für die deutschen Einflüsse auf das Polnische insgesamt sind
                    die zahlrei-chen Lehnübersetzungen, z.B. czasokres (Zeitabschnitt), korkociag
                    (Korkenzieher), listonosz (Briefträger), miarodajnie (maßgebend), odszkodowanie
                    (Entschädigung), parowóz (Dampfwa-gen), swiatopoglad (Weltanschauung). Darunter
                    befinden sich auch Lehnwendungen wie rozu-miec cos pod czyms (etwas unter etwas
                    verstehen), od przypadku do przypadku (von Fall zu Fall) und nie byc w
                    stanie... (nicht im Stande sein, ...) oder Tu lezy pies pogrzebany (Hier liegt
                    der Hund begraben).

                    3. Sachbereiche
                    3.1. Folgenden Sachbereichen lassen sich deutsche Entlehnungen im Polnischen
                    ungefähr zuordnen (ich nenne jeweils nur einige Beispiele, wobei solche Wörter
                    bevorzugt werden, die im jetzigen Deutschen keine formalen Pendants haben):
                    Haus, Hausgeräte: beczka (Fass) fajka (Pfeiffe), firanka (Fenstervorhang),
                    skrzynia (Kiste), szafa (Schrank), szyba (Scheibe), talerz (Teller), zegar
                    (Uhr)
                    Handwerk: drut (Draht), korba (Kurbel), lutowac (löten), murarz (Maurer),
                    obcegi (Zange), pedzel (Pinsel), warsztat (Werkstatt), (umg..) bormaszyna,
                    sztamajza, wihajster (‘nicht näher bekanntes Werkzeug’ - stammt vom
                    deutschen "Wie heißt er?")
                    Wirtschaft, Handel: grosz, handel, jarmark, kosztowac (kosten), pieniadz
                    (Geld), spichrz (Speicher), waga
                    Architektur, Bauwesen: belka (Balken), budowac (bauen), dach, kruzganek
                    (Kreuzgang), rusztowanie (Rüstung, Gerüst), strych (Dachboden)
                    Verwaltung: burmistrz (Bürgermeister), gmina (Gemeinde),margrabia (Markgraf),
                    ratusz
                    (Rathaus), soltys (Bürgermeister - in einem Dorf)
                    Religion: klasztor (Kloster), ksiadz (Priester), papiez (Papst), pielgrzym
                    (Pilger),
                    post (Fasten)
                    Militarwesen: kaliber, kolba, lufa (Lauf, Rohr), maszerowac (marschieren),
                    musztra (Exerzieren, Drill), oficer
                    Seewesen: bosman (Bootsmann), kajuta, reda (Reede), zeglarz (Segler)
                    Sport: kibic, majstersztyk, runda, strefa (Zone), turniej (vgl. 3.2)
                    Bergbau: halda (Halde), sztolnia (Stollen), sztygar (Steiger), szyb (Schacht),
                    szychta (Schicht)
                    Kleidung: fartuch (Schürze), futro (Pelzmantel), kitel, kolnierz (Kragen),
                    obcas (Absatz), pantofel
                    Tiere: dorsz, los (Elch), mops, pudel, szpic(Spitz)
                    Essen: bigos (Sauerkraut mit Fleischstücken), cukier (Zucker), olej (Öl),
                    panierowac, rodzynek (Rosine), sznycel, zupa (Suppe)
                    Sonstiges: cel (Ziel), fortel (schlaue, geschickte Maßnahme, Trick),
                    grunt, hamowac (hemmen), hart (Kraft, Stärke),hochsztapler, karzel (Zwerg),
                    kierowac
                    (leiten, steuern), król (König), kula (Kugel), pakowac, polerowac, ratowac
                    (retten),
                    szafowac (spenden, verschwenden), szlak (Strecke, Weg), szpital, szwagier,
                    tandeta
                    (wertloses Zeug), urlop (Urlaub)
                    Es ist ersichtlich, dass in manchen Fällen deutsche Entlehnungen keine analogen
                    Formen im heutigen Deutsch haben. So geht das polnische fartuch (Schürze) auf
                    das mhd. vortuoch (vgl. Karszniewicz-Mazur 1988: 54), soltys (Bürgermeister)
                    auf das mhd. schuldheize (scholtheize) (ebd.: 101), szafa (Schrank) auf das
                    oberdeutsche schaff (16.Jh.) (ebd.: 189) und zegar (Uhr) auf das mhd. seiger
                    (Turmuhr)(ebd.: 118) zurück.
                    Nicht aufgenommen haben wir etwa lancuch (Kette)(mhd. *lannzug "Schmuckkette")
                    oder ponczocha (Strumpf)(mhd. buntschuoch), die möglicherweise durch
                    tschechische Vermittlung gekommen sind (vgl. Karszniewicz-Mazur 1988: 85, 93).

                    3.2. Zur Sportlexik
                    Als ich in einer früheren Arbeit (Lipczuk 1999) 847 Lexeme aus der
                    standardnahen Schicht des polnischen Sportwortschatzes untersuchte, stellte ich
                    unter ihnen 73 Entlehnungen aus der deut-schen Sprache fest. Damit liegen
                    deutsche Entlehnungen auf Rang vier, deutlich hinter Latini-smen (307),
                    englischen (182) und französischen (180) Entlehnungen. Kennzeichnend für
                    deutsche Lehnwörter aus unserem Material ist der hohe Anteil
                    umgangssprachlicher Ausdrücke, z.B. fory (Vorgabe, Vorteil), fuks (Glück,
                    Glücksfall), klapa (schwere Niederlage), kiks (Fehlstoß, fehlerhafter Ballstoß,
                    verfehlter Stoß), kiksowac (einen Fehlstoß/Fehlschuss ausführen), klapa
                    (Pleite, Misserfolg, klare Niederlage), koks (Dopingmittel), koksowac sie
                    (Doping einnehmen, sich dopen), murowac (den Zugang zum eigenen Tor durch eine
                    Verteidigungsmauer verstellen), pudlo1 (Fehlschuss), pudlo2 (Podest, Podium),
                    pudlowac (verfehlen, am Tor vorbeischießen), szpica, szpurtowac, srubowac und
                    windowac (sie) (sich) steigern).
                    Es ist leicht zu bemerken, dass manche der Sportgermanismen auf andere
                    Quellensprachen zurückgehen. Deutsch war eine Vermittlersprache bei solchen
                    Entlehnungen aus dem Französischen wie blokada, flanka, grupa, kabina, maszyna,
                    oferta, plac, roszada, runda, sruba (Schraube), tarcza (Schießscheibe), trasa
                    (Strecke, Piste), turniej, zgrupowanie (Camp, Trainingslager), aus dem
                    Lateinischen bei filar (Stütze, starker Spieler in einer Mannschaft), mur
                    (Mauer), operowac, para (Paar), pech, pechowiec (Pechvogel), pechowy/pechowo
                    (Adj.) (Pech-, mit Pech), próba, tafla (Eisfläche), aus dem Italienischen bei
                    inkasowac (kassieren), protest, spacerek (leichtes Spiel), szpagat, sztafeta
                    (in Lipczuk 1999: 158 wird sztafeta - wohl unrichtig - als eine italienische
                    Entlehnung betrachtet), aus dem Englischen: szpurt, szpurtowac, und aus dem
                    Jidischen: plajta.. Auf das Niederländische gehen Flagge und kapern zurück -
                    durch das Deutsche vermittelt wurden: flaga und kaperowac (einen Spieler mit
                    unsauberen Mitteln anwerben, locken). Dabei ist der deutsche Ursprung nicht
                    immer eindeutig: So geht wahrscheinlich das Wort barwa (barwy) (Farbe) auf das
                    Althochdeutsche zurück, kam ins Polnische aber möglicherweise durch Vermittlung
                    des Tschechischen.
                    Zu den deutschen Entlehnungen im Sportbereich (im weiten Sinne) gehören ferner:
                    banda, blok, cel (Ziel), celny/celnie (treffsicher), celowac (zielen), centra
                    (Vorlage), fajerwerk (glänzende Szenen, eine große Menge spektakulärer
                    Aktionen; Feuerwerk), hala, kibic (Sportfan, Sportanhänger, Kiebitz), kibicowac
                    (Fan einer Mannschaft, eines Sportlers sein; an
                    • Gość: Ana&Liza Re: trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: *.dip.t-dialin.net 11.02.02, 22:14
                      Zu den deutschen Entlehnungen im Sportbereich (im weiten Sinne) gehören ferner:
                      banda, blok, cel (Ziel), celny/celnie (treffsicher), celowac (zielen), centra
                      (Vorlage), fajerwerk (glänzende Szenen, eine große Menge spektakulärer
                      Aktionen; Feuerwerk), hala, kibic (Sportfan, Sportanhänger, Kiebitz), kibicowac
                      (Fan einer Mannschaft, eines Sportlers sein; anspornen, anfeuern), kregle
                      (Kegelsport), kunszt (Kunst, Meisterschaft), los/losowac, majstersztyk
                      (Meisterstück), maruder (einer der Letztplatzierten in einem Rennen o. ä.;
                      Schlendrian), meldunek, meldowac (sie), ratowac, strefa (Zone), szlagier,
                      sztanga (Hantel), szturm, szturmowac, tuz (As, Crack, hervorragender Sportler),
                      waga (Gewichtsklasse, Gewicht), wunderteam (dt. + engl.) und zeglarstwo
                      (Segelsport).
                      Nicht zu vergessen sind ferner Lehnübersetzungen wie wielobój (Mehrkampf),
                      przedskoczek (Vorspringer) oder miedzybiegi (Zwischenläufe) (siehe dazu
                      Ozdzynski 1970: 58f.).
                      Der polnische Sportwortschatz wird in der Forschungsliteratur nur selten als
                      Beispiel für deutsche Einflüsse erwähnt. Aus unseren knappen Bemerkungen geht
                      aber hervor, dass auch hier - neben den gewöhnlich angeführten Bereichen wie
                      Handel oder Handwerk - eine beträchtliche Zahl von Germanismen Eingang gefunden
                      hat.

                      4. Zur Einstellung gegenüber deutschen Entlehnungen in Polen
                      4.1. Die alt- und mittelpolnische Sprachperiode
                      Bereits in der altpolnischen Zeit ist Widerstand gegen deutsche Einflüsse zu
                      bemerken. So ver-ordneten gegen Ende des 13. Jahrhunderts Erzbischof Jakub
                      Swinka und die Lentschitzer Synode (Synod Leczycki), dass nur Personen, die der
                      polnischen Sprache mächtig seien, zum Direktor einer Kirchen- und Klosterschule
                      ernannt werden könnten und dass in polnischen Kirchen die deutsche Sprache
                      durch die polnische zu ersetzen sei. 1537 wurden in der Krakauer Marien-kirche
                      Messen in polnischer Sprache eingeführt, wodurch der damals geläufige Ausdruck
                      siedziec jak na niemieckim kazaniu (‚wie in einer deutschen Predigt
                      dasitzen‘, d.h. nicht verstehen, worüber gesprochen wird; nach Rybicka
                      1976: 9) an Aktualität verlor. Die große Rolle der deutschen Sprache in Polen
                      und ihr Einfluss auf das Polnische blieb trotzdem bestehen. Deutsche Lehrer,
                      Drucker und Ärzte kamen in die polnischen Städte, und die Kenntnis der
                      deutschen Sprache war nach wie vor verbreitet: Das Bürgertum brauchte die
                      deutsche Sprache, um Handel zu treiben, und die Adligen brauchten sie, um ihre
                      Söhne an deutschen Universitäten ausbilden zu lassen.

                      4.2. Reaktion auf deutsche (und andere) Entlehnungen im 19. und 20. Jh.
                      Kritische Stimmen gegen deutsche Entlehnungen sind in Polen auch im 19.
                      Jahrhundert und Anfang des 20. Jhs. zu vernehmen. In seiner Abhandlung über die
                      Verunreinigung der polnischen Sprache wendet sich F. K. Skobel (1872) gegen
                      Lehnübersetzungen aus dem Deutschen wie sta-wiac pytanie (von: eine Frage
                      stellen), czynie pana uwaznym (ich mache Sie aufmerksam...) oder wypisac
                      konkurs (einen Wettbewerb ausschreiben). Auch der Grammatiker und Lexikograph
                      A. A. Krynski (1921) nennt mehrere Beispiele für - nach seiner Meinung -
                      unerwünschte Wortent-lehnungen wie fungowac, radirowac, aber auch für die
                      Beeinflussung der polnischen Syntax, z.B. in Ausdrücken wie szukac za czyms,
                      brakuje ksiazka (Rektion) und profesor naturalnej historii (statt: profesor
                      historii naturalnej). Er wendet sich gegen zahlreiche Lehnübersetzungen wie:
                      przedlozyc (nach: vorlegen) und pokrywac sie (sich decken, statt: zgadzac sie,
                      odpowiadac). Krynski meint, dass die älteren Germanismen das Polnische zwar
                      durchaus bereichert hätten, aber die neueren, die infolge der
                      Germanisierungspolitik übernommen wurden, entschieden zu bekämpfen seien (ebd.:
                      3f.). Viel Aufmerksamkeit widmeten Wörtern fremder Herkunft die
                      sprachpflegerisch orientierte Zeitschrift Poradnik Jezykowy (gegründet 1901)
                      und die seit 1913 wirkende linguistische Zeitschrift Jezyk Polski.
                      Im Allgemeinen haben wir es hier aber mit eher gemäßigten Stellungnahmen zu
                      tun: Be-stimmte Fremdwörter werden getadelt, die anderen werden in Schutz
                      genommen. Im Poradnik Jezykowy (1903, 4: 66) lesen wir, dass niemand für einen
                      übertriebenen Purismus sei und alle Fremdwörter durch heimische Ausdrücke
                      ersetzen wolle. Besonders solche Lehnwörter, die sich im Polnischen
                      eingebürgert hätten und allgemein geläufig seien, sollten geschont werden. Mit
                      al-ler Strenge solle man aber jenes "Ungeziefer" ("robactwo") bekämpfen, das
                      die gegenseitige Verständigung zerstöre. Józef Peszke spricht sich in Poradnik
                      Jezykowy (1905, 8: 112ff.) gegen zu häufigen Gebrauch von Fremdwörtern aus,
                      äußert andererseits aber die Meinung, dass Wörter wie karta, tablica, talerz,
                      teatr, lekarz, maszyna, papier behalten werden sollten. Bei der Suche nach
                      polnischen Ersatzwörtern seien der alte Wortschatz, die Volkssprache und erst
                      an letzter Stelle die Bildung neuer Wörter auszunutzen. Ähnlich äußert sich Jan
                      Los in Jezyk Polski (1913, 10: 293): "Trzeba sie trzymac dawnej ogólnej zasady:
                      nie wpadac w przesade ani na jedna, ani na druga strone." ("Man soll sich an
                      den alten Grundsatz halten, weder in der einen noch in der anderen Richtung zu
                      übertreiben."; Übers.: R.L.)
                      In seiner Abhandlung Walka o jezyk ("Der Kampf um die Sprache") will Aleksander
                      Brückner (1917), einer der größten Gelehrten jener Zeit, die Muttersprache als
                      Kennzeichen einer Nation verteidigen. In Polen sorge man für die Reinheit der
                      Sprache nicht; deshalb seien über-mäßig viele Fremdwörter eingedrungen. Diese
                      Verunreinigung durch Fremdwörter sei dem Pol-nischen und dem Deutschen
                      gemeinsam (ebd.:12):
                      "Bo oto miedzy wszystkimi znaczniejszymi jezykami swiata wlasnie niemiecki i
                      polski najbardziej cudzoziemszczyzna zachwaszczono i nie wiemy, któremu z obu
                      pod tym wzgledem przypisac pierwszenstwo." ("Denn unter allen wichtigeren
                      Sprachen der Welt wurden eben das Deutsche und das Polnische durch das Fremde
                      am meisten verunreinigt, und man weiß nicht, welcher von diesen beiden Sprachen
                      der Vorrang in dieser Hinsicht gebührt." - Übers.: R.L.)
                      Brückner fügt hinzu, dass die Deutschen und Tschechen die Gefahr jedoch
                      rechtzeitig erkannt hätten, während man sich in Polen weiterhin
                      diesem "obszönen Laster" ("sprosnemu nalogowi", ebd.: 18, Übers.: R.L.) ergebe.
                      Trotz dieser entschiedenen Einstellung gegen Fremdwörter wen-det er sich gegen
                      übertriebene Polonisierung von Lehnwörtern wie lampa,, szafa, papier, telefon
                      oder telegraf. Er sieht auch keinen Grund, fremde Eigennamen zu verpolnischen
                      (und etwa Monachium zu sagen statt München). Als Methode der Polonisierung
                      empfiehlt er die Verwendung alter polnischer Wörter, dialektaler Ausdrücke und
                      schließlich die Bildung von Neologismen (ebd.: 43). Die im Polnischen
                      vorhandenen Lehnübersetzungen wie parostatek (Dampfschiff) oder listonosz
                      (Briefträger) nennt er "Deutsche in polnischer Kleidung" ("Niemcy w polskiej
                      szacie").

                      4.3. Polonisierungswörterbücher
                      In einem der (von Spezialwörterbüchern abgesehen) wenigen
                      Polonisierungswörterbücher nennt Eugeniusz S. Kortowicz (1891) eine Reihe von
                      Germanismen, die er durch einheimische Wörter ersetzen möchte. Dazu gehören
                      heute nicht mehr gebräuchliche Germanismen wie bacha (Er-satzwörter: strumyk,
                      potok, ruczaj), felowac (brakowac), festunek (twierdza), kunstwerk (dzielo,
                      utwór sztuki, dzielo sztuczne), landkarta (krajorys), liwerowac (dostarczac),
                      raps (rzepak), szlaga (palka), szafner (urzednik kolejowy), szalter (okno,
                      okienko), szlichtada (sannojazda), sznaps (wódka, gorzalka), sznara
                      (grzechotka, kolatka), sznupa (pysk) und szternwarta (gwiaz-dopatrznia), aber
                      auch heute immer noch gebräuchliche wie cyrkiel (krazydlo), fartuch (zapaska),
                      hak (kruk, kruczek usw., zaczepnik), kartofel (ziemniak, perka), landszaft
                      (krajobraz), taniec (plas, plasy), zupa (rosól) sowie szminka, szorowac,
                      szpita
                      • Gość: Ana&Liza Re: trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: *.dip.t-dialin.net 11.02.02, 22:16
                        4.3. Polonisierungswörterbücher
                        In einem der (von Spezialwörterbüchern abgesehen) wenigen
                        Polonisierungswörterbücher nennt Eugeniusz S. Kortowicz (1891) eine Reihe von
                        Germanismen, die er durch einheimische Wörter ersetzen möchte. Dazu gehören
                        heute nicht mehr gebräuchliche Germanismen wie bacha (Er-satzwörter: strumyk,
                        potok, ruczaj), felowac (brakowac), festunek (twierdza), kunstwerk (dzielo,
                        utwór sztuki, dzielo sztuczne), landkarta (krajorys), liwerowac (dostarczac),
                        raps (rzepak), szlaga (palka), szafner (urzednik kolejowy), szalter (okno,
                        okienko), szlichtada (sannojazda), sznaps (wódka, gorzalka), sznara
                        (grzechotka, kolatka), sznupa (pysk) und szternwarta (gwiaz-dopatrznia), aber
                        auch heute immer noch gebräuchliche wie cyrkiel (krazydlo), fartuch (zapaska),
                        hak (kruk, kruczek usw., zaczepnik), kartofel (ziemniak, perka), landszaft
                        (krajobraz), taniec (plas, plasy), zupa (rosól) sowie szminka, szorowac,
                        szpital, szrama, sztaba, szyld und viele andere. Man sieht, dass sich Kortowicz
                        bemüht, selbst eingebürgerte Lehnwörter wie zupa oder hak zu ersetzen. Von
                        seinen Polonisierungen haben sich einige bis heute erhalten, z.B. strumyk,
                        brakowac, twierdza, dzielo, ziemniak, dostarczac, rzepak, okienko, pysk. In
                        Kortowicz‘ Wörter-buch finden sich auch viele Germanismen, die im
                        heutigen Polnisch als umgangssprachlich bzw. dialektal gelten, z.B. pucowac,
                        rychtyk, szparowac und szyndowac.
                        Als Grund für seine Polonisierungsbemühungen nennt Kortowicz seine Sorge um die
                        Reinheit der polnischen Sprache. Bei Ausländern entstehe der Eindruck, dass das
                        Polnische un-terentwickelt sei, während es doch über einen reichen Wortschatz
                        verfüge, der für einfache Men-schen verständlicher als Fremdwörter sei. Dies
                        will er mit seinem Wörterbuch beweisen, in dem für immerhin 10.000 Fremdwörter
                        ca. 50.000 polnische Ausdrücke angeführt werden (ebd.: V f.). Den Gebrauch der
                        Fremdwörter betrachtet er als eine nationale Sünde, die zum Untergang der na-
                        tionalen Identität führen könne. Kortowicz, selbst ein einfacher Beamter aus
                        Pluskowesy bei Chelmza (Kulmsee), richtet sein Wörterbuch an weniger gebildete
                        Leute und will es auch als ei-nen Beitrag zur Stärkung des nationalen
                        Bewusstseins verstanden wissen: "A nie majac ziemi i mowy polskiej, nie ma
                        Polski i Polaków." ("Und wenn man kein polnisches Land und keine polnische
                        Sprache hat, so gibt es kein Polen und keine Polen.", ebd.: VII. - Übers.:
                        R.L.)
                        Deutlich nationalistische Züge weist das Wörterbuch von Wladyslaw Niedzwiedzki
                        (1917) auf, der betont, dass die polnische Sprache für die Zugehörigkeit zur
                        polnischen Nation ausschlaggebend sei. Die polnische Sprache sei mit der
                        Sprache der alten Hellenen vergleichbar. Als unerwünscht betrachtet
                        Niedzwiedzki die zahlreichen Lehnübersetzungen in der polnischen Sprache, weil
                        sie eine Widerspiegelung fremder Gedanken in muttersprachlicher Form darstell-
                        ten (ebd.: 9). Hier einige Beispiele für die Germanismen, die Niedzwiedzki
                        polonisieren möchte; dabei sind unter (I) wiederum die im heutigen
                        Standardpolnisch gebräuchlichen Wörter genannt (die meisten angegebenen
                        Ersatzwörter haben sich nicht durchgesetzt), unter (II) die nicht mehr
                        gebräuchlichen Wörter:
                        (8) (I) para (dwójka), rynek (targowica), stal (twardza), szuflada (suwnica,
                        popchnica), slusarz (zamecznik, zamkarz), turniej (igrzyska, zapasy, gonitwy)
                        razura (golarnia), abszlus, ekstracug, ferklajdunk, szlichtada, festunek,
                        liwerant,
                        pakamer, pulwersak, szryft, trebhauz
                        In der ersten Hälfte des 20. Jahrhunderts entstanden in Polen mehrere
                        Spezialwörterbü-cher mit Wörtern fremder Herkunft. Es handelte sich um Versuche
                        zur Vereinheitlichung des Fachwortschatzes auf einzelnen Gebieten, zur
                        Ersetzung bestimmter Fremdwörter durch einhei-mische Ausdrücke bzw. zur
                        Erklärung von Wörtern fremder Herkunft, z.B. für das Handwerk (K. Stadtmüller
                        1921), die Seefahrt (B. Slaski 1922), das Rechtswesen (B. Slaski 1931), die
                        Medizin (Slownik lekarski polski, 1905). Diese Unternehmen wurden meist von
                        Behörden oder einzelnen Vereinen angeregt und hatten einen wesentlichen
                        Einfluss auf die Gestaltung der polnischen Fachterminologie.
                        Im Folgenden seien einige Beispiele aus Stadtmüller (1921) angeführt. Das
                        Handwerk ge-hörte ja zu diesen Sachbereichen, deren Wortschatz deutlich von
                        Germanismen dominiert wur-den. Die vier ersten sind im heutigen Polnisch nicht
                        mehr geläufig, die anderen gelten als um-gangssprachlich:
                        (9) abrychtmaszyna ) strugarka
                        absznit ) odrzynek (deski)
                        holajza ) piesznia
                        lochowanie ) dziurawienie
                        muterka, mutra ) nasrubek
                        przeborowac ) przewiercic
                        sztamajza ) dlóto
                        zeszwajsowac ) spawac
                        Deutsche Entlehnungen wurden auch von Autoren sprachpflegerischer Arbeiten
                        angegrif-fen (z.B. Skobel 1872, Letowski 1915, Krynski 1921). Es handelt sich
                        um Abhandlungen, in denen verschiedenartige sprachliche Fehler angeprangert
                        werden und die auch Verzeichnisse unerwünschter Ausdrücke enthalten, darunter
                        auch Wörter fremder Herkunft.

                        4.4. Zur Bekämpfung der Germanismen in der Sportlexik
                        Polonisierungsversuche im Sportbereich richteten sich verständlicherweise in
                        erster Linie gegen Anglizismen. Ab und zu wurden aber auch deutsche Lehnwörter
                        angegriffen. So wirft Józef Pod-halicz den Polen vor, alles Fremde in der
                        Sprache zu loben (1924: 45f.): "Wezmy tylko takie Niemcy - aby sie przekonac,
                        ze tak jest. Z ust Niemca nikt jeszcze nie uslyszal na zawodach wy-razenia
                        obcego." ("Nehmen wir nur Deutschland als Beispiel, um uns zu überzeugen, dass
                        sich die Sache so verhält. Aus dem Munde eines Deutschen hat im Laufe von
                        Wettkämpfen noch niemand ein fremdes Wort gehört." - Übers.: R.L.). Dem Wort
                        runda wird in der Zeitschrift Wychowanie Fizyczne (1927, 7-8: 216)
                        Aufmerksamkeit gewidmet. Es sei "ein am allerwenigsten nötiger und äußerst
                        hässlicher Germanismus" ("germanizm najniepotrzebniejszy a nader szpet-ny",
                        Übers.: R.L.) und solle durch obieg oder (im Boxen) starcie ersetzt werden.
                        Angemerkt sei hier, dass runda im heutigen Polnisch ein ganz bekanntes, nicht
                        nur im Sport geläufiges Wort ist.
                        Insgesamt ist die abweisende Einstellung gegenüber Entlehnungen aus dem
                        Deutschen unübersehbar, im Sportbereich wie außerhalb davon. Dies gilt vor
                        allem für das 19. Jahrhundert und die ersten Jahrzehnte des 20. Jhs. und lässt
                        sich mit der damaligen politischen Lage in Zusammenhang bringen. Der Widerstand
                        gegen deutsche Spracheinflüsse im geteilten Polen (vor 1918) resultierte aus
                        einer nicht ganz unbegründeten Angst vor Germanisierung.

                        5. Bibliographie
                        Blizinski, J. (1888), Barbaryzmy i dziwolagi jezykowe, Kraków.
                        Brückner, A. (1907), "Wyrazy obce w jezyku polskim", in: Prace Filologiczne VI,
                        1-55, 602-636.
                        Brückner, A. (1917), Walka o jezyk, Lwów.
                        Brückner, A. (1939), "O wyrazach obcych", in: Encyklopedyczny slownik wyrazów
                        obcych, Warszawa, S. V-XXVIII.
                        Czechowska-Blachiewicz, A. / Habrajska, G. (1989), "Deutsche Entlehnungen in
                        der Spra-che des Gebietes von Lódz“, in: Proben. Konferenzbeiträge,
                        Warszawa, 86-93.
                        Czarnecki, T. (1993), "Zur Chronologie der deutschen Lehnwörter im
                        Altpolnischen. II. Entleh-nungen aus dem Mittelhochdeutschen (1050-1250)", in:
                        Studien zur Deutschkunde. Zur Frage der deutsch-polnischen Beziehungen in
                        Kultur und Politik, Warszawa, 125-146.
                        Czarnecki, T. (2000a), "Tausend Jahre deutsch-polnische Sprachkontakte
                        (Probleme mit der Chronologie der deutschen Lehnwörter im Polnischen)", in:
                        Akten des Millenniums-Kongresses Warschau 2000 (Manuskript, im Druck).
                        Czarnecki, T. (2000b), "Die ältesten deutsch-polnischen Sprachkontakte", in:
                        Akten des Germa-nisten-Kongresses Wien 2000 (Manuskript, im Druck).
                        Damborský, J. (1974), "Wyrazy obce w jezyku polskim (próba klasyfikacji)", in:
                        Poradnik Jezykowy 7, 341-355.
                        Drechsel, U. (1996), "Wie fest ist deutsches Lehngut im Polnischen
                        verwurzelt?", in: St
                        • Gość: Ana&Liza Re: trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: *.dip.t-dialin.net 11.02.02, 22:18
                          5. Bibliographie
                          Blizinski, J. (1888), Barbaryzmy i dziwolagi jezykowe, Kraków.
                          Brückner, A. (1907), "Wyrazy obce w jezyku polskim", in: Prace Filologiczne VI,
                          1-55, 602-636.
                          Brückner, A. (1917), Walka o jezyk, Lwów.
                          Brückner, A. (1939), "O wyrazach obcych", in: Encyklopedyczny slownik wyrazów
                          obcych, Warszawa, S. V-XXVIII.
                          Czechowska-Blachiewicz, A. / Habrajska, G. (1989), "Deutsche Entlehnungen in
                          der Spra-che des Gebietes von Lódz“, in: Proben. Konferenzbeiträge,
                          Warszawa, 86-93.
                          Czarnecki, T. (1993), "Zur Chronologie der deutschen Lehnwörter im
                          Altpolnischen. II. Entleh-nungen aus dem Mittelhochdeutschen (1050-1250)", in:
                          Studien zur Deutschkunde. Zur Frage der deutsch-polnischen Beziehungen in
                          Kultur und Politik, Warszawa, 125-146.
                          Czarnecki, T. (2000a), "Tausend Jahre deutsch-polnische Sprachkontakte
                          (Probleme mit der Chronologie der deutschen Lehnwörter im Polnischen)", in:
                          Akten des Millenniums-Kongresses Warschau 2000 (Manuskript, im Druck).
                          Czarnecki, T. (2000b), "Die ältesten deutsch-polnischen Sprachkontakte", in:
                          Akten des Germa-nisten-Kongresses Wien 2000 (Manuskript, im Druck).
                          Damborský, J. (1974), "Wyrazy obce w jezyku polskim (próba klasyfikacji)", in:
                          Poradnik Jezykowy 7, 341-355.
                          Drechsel, U. (1996), "Wie fest ist deutsches Lehngut im Polnischen
                          verwurzelt?", in: Studia i materialy. Germanistyka XII (Zielona Góra), 43-49.
                          Karszniewicz-Mazur, A. (1988), Zapozyczenia leksykalne ze zródla niemieckiego
                          we wspólczesnej polszczyznie, Wroclaw.
                          Katny, A. (1990), "Auswahlbibliographie zum polnisch-deutschen Sprachkontakt",
                          in: Katny, A. (Hg.), Die deutsche Sprache im Kontrast und im Kontakt, Rzeszów.
                          Korbut, G. (1893), "Wyrazy niemieckie w jezyku polskim pod wzgledem jezykowym i
                          cywili-zacyjnym", in: Prace Filologiczne IV, 345-560.
                          Kortowicz, E. S. (1891), Oczyszczyciel mowy polskiej czyli slownik obcoslów
                          skladajacy sie blisko z 10 000 wyrazów i wyrazen z obcych mów utworzonych a w
                          pismie i w mowie polskiej nie-potrzebnie uzywanych, oraz wyrazów gminnych,
                          przestarzalych i ziemszczyzn w róznych okoli-cach Polski uzywanych z
                          wyslowieniem i objasnieniem polskiem, Poznan.
                          Krynski, A. A. (1921), Jak nie nalezy mówic i pisac po polsku, Warszawa.
                          Lipczuk, R. (1993), "Einige Bemerkungen zu den deutsch-polnischen
                          Sprachkontakten", in: Studia i materialy XXXIX. Filologia germanska (Zielona
                          Góra), 31-36.
                          Lipczuk, R. (1994), "Zwei Wörterbücher: Campe und Kortowicz", in: Kwartalnik
                          Neofilologicz-ny 1, 43-50.
                          Lipczuk, R. (1999a), "Deutsche Einflüsse im Polnischen und deren Reflektion in
                          Polen", in: Spillmann, H. O. / Warnke, I. (Hgg.), Internationale Tendenzen der
                          Syntaktik, Semantik und Pragmatik. Akten des 32. Linguistischen Kolloquiums in
                          Kassel 1997, Frankfurt/M. etc., 291-297.
                          Lipczuk, R. (1999b), Wörter fremder Herkunft im deutschen und polnischen
                          Sportwortschatz, Szczecin.
                          Letowski, A. (1915), Bledy nasze. Rzecz o czystosci jezyka polskiego na Litwie,
                          Wilno.
                          Los, J. (1913), "Granice puryzmu", in: Jezyk Polski 10, 287 - 293.
                          Niedzwiedzki, Wl. (1917), Wyrazy cudzoziemskie zbyteczne w polszczyznie,
                          Warszawa.
                          Nowowiejski, B. (1996), Zapozyczenia leksykalne z jezyka niemieckiego w
                          polszczyznie XIX wieku (na materiale czasopism), Bialystok.
                          Ozdzynski, J. (1970): Polskie wspólczesne slownictwo sportowe, Wroclaw.
                          Passendorfer, A. (1909), Bledy jezykowe, 2. Aufl., Lwów.
                          Peszke, J. (1905), "O naduzywaniu wyrazów obcych", Tl. I, in: Poradnik Jezykowy
                          8, 112-117, Tl. II, in: Poradnik Jezykowy 9, 129-134.
                          Podhalicz, J. (1924), "O wlasna terminologie”, in: Sportowiec (Torun) 4,
                          45-48.
                          Rybicka, H. (1976), Losy wyrazów obcych w jezyku polskim, Warszawa.
                          Skobel, F.K. (1872), O skazeniu jezyka polskiego w dziennikach i w mowie
                          potocznej osobliwie w Galicyi. Spostrzezenia i uwagi, 3. Aufl., Kraków.
                          Skorupka, S. / Auderska, H. / Lempicka, Z. (Hgg.) (1969), Maly slownik jezyka
                          polskiego, Warszawa.
                          SKUDRZYKOWA, A./URBAN, K. (2000), Maly slownik terminów z zakresu
                          socjolingwistyki i pragmatyki jezykowej, Kraków - Warszawa.
                          Slownik lekarski polski (1905), Kraków.
                          Stadtmüller, K. (1921), Slownictwo rzemieslnicze, Kraków.
                          Stadtmüller, K. (1924), "O zasady polskiej terminologii zeglarskiej", in: Jezyk
                          Polski 2, 33-41.
                          Slaski, B. (1922), Slownik morsko-rybolówczy, Poznan.
                          Slaski, B. (1931), Materjaly do polskiego slownika prawniczego, Kepno.
                          Vincenz, A. de (1992), "Deutsch-polnische Sprachkontakte", in: Kobylinska, E. /
                          Lawaty, A. / Stephan, R. (Hgg.), Deutsche und Polen. 100 Schlüsselbegriffe,
                          München / Zürich, 114 - 122.
                          Walczak, B. (1995), Zarys dziejów jezyka polskiego, Poznan.
                        • Gość: hartmut Re: trafna analiza, masz jakis pomysl, jak to zmienic? IP: *.dip.t-dialin.net 11.02.02, 22:34
                          mozesz mi to przislac na hartmut@poczta.gazeta.pl?
        • Gość: Giles a co z ujednoliceniem pisowni??? IP: 62.154.238.* 12.02.02, 10:39
          • Gość: al Re: a co z ujednoliceniem pisowni??? IP: *.opole.dialup.inetia.pl 12.02.02, 20:24
            Nieftorzi by sie i za to wziyli ,yno sie bojom uo sfojy stolki.
            Wystympowanie we obroonie Slonskej goutki je i tak fest ryzykowne a co dopiyro
            ukloudaniy zasad pisaniou po nasymu.
            Ale tyn fto to zrobi bandzie pamiyntany na zawsze ,tak ja noblisci i inksi
            ucyni ftorzi uodmiyniyli dzieje .
            Ale cos z tego jak polne galouty !
            • Gość: Norma Re: a co z ujednoliceniem pisowni??? IP: *.swietochlowice.sdi.tpnet.pl 13.02.02, 08:14
              Pomaluśku, polekuśku ...to sie dzieje.

              Coroski wiyncyj z nos szkryflo.

              Niykere sie pokazuje we druku, abo na stronach www.

              Idzie w tyj mierze ku lepszymu.
              • Gość: Czytelni Re: a co z ujednoliceniem pisowni??? IP: *.katowice.cvx.ppp.tpnet.pl 14.02.02, 18:23
                Coroski wiyncyj tyż czyto to, co inksi po ślonsku naszktyflali.

                A ksionżki w Jynzyku Ślonskym rozchodzom sie spod lady.

    • Gość: Lingwist Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.swietochlowice.sdi.tpnet.pl 22.02.02, 07:45
      Po tym co boło w Opolu i po przewidywaniach Synatora Rzeczpospolityj -
      Kazimiyrza Kutza, ło kerych sie mogesz poczytać w dzisiejszym Dziynniku
      Zachodniym, nasza godka zysko niydugo swoj Właściwy Status!

      Łobejrzysz jak wielu sie bydzie Jyj na gwołt chciało nauczyć!

      Pomyśl poleku ło dowaniu korepetycjow niykerym "pragliwcom" zmiany barw.

      Na tym bydziesz mog fajnie zarobić!
    • Gość: Jynzyk Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.swietochlowice.sdi.tpnet.pl 25.02.02, 14:17
      Niy mosz racje!

      Dzisioj w Listach do Dziynnika Zachodniego mosz kolejny przykład żondanio
      usuniyńcio tabu - że Jynzyk Ślonski niy istnieje.

      Niy istnieje dlo tych - kerzi Go niy znajom.

      Ślonzokom jest ŁON znany i przydatny łod poczontku.
      • Gość: Pieron Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.dip.t-dialin.net 25.02.02, 14:48
        Moje uznanie dlo tego artikla. Brawo!

        Pyrsk !
    • Gość: Pocieszy Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.katowice.cvx.ppp.tpnet.pl 27.02.02, 20:47
      Niy przejmuj sie Elwirko.

      Ło Twoja godka zadbo Biblijotyka Ślonsko w Katowicach.

      Na razie zajmuje sie zgodnie ze swojom nazwom i Statutym ... jynzykym
      i kulturom łużyckom.

      Jak zaczekosz jakeś 1000 lot, to tak jak łoni, zostanie i Twoja godka
      dostrzeżono.

      Napiszom wtynczos w Dziynniku Zachodniym: "Ślązacy utrzymali swoją
      tożsamość, pomimo że od 1000 lat nie mają własnego państwa".

      Byle wtynczos niy boł już 3002 rok !!!
    • Gość: 97,5 UKF Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.swietochlowice.sdi.tpnet.pl 01.03.02, 08:17
      Elwirko!

      Dzisioj bydziesz miała okazjo poskarżyć sie wszystkym gośno w Radiu TOK FM.

      Audycjo ło Mniyjszościach Narodowych bydzie po połedniu miyndzy trzeciom
      a szostom ( 15.00 - 18.00).

      Myśla rze niy bydzie cynzury dlo tych, kerzi budom godać w swojym Ślonskym
      Jynzyku.

      Mosz okazjo posuchać i powiedzieć po swojymu czego Ci trza!
    • Gość: Pocieszn Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.katowice.cvx.ppp.tpnet.pl 05.03.02, 21:31
      Co tam Elwirko godka.

      Teroski chodzi ło to coby umarli Ślonzoki.

      Mo tymu surzyć Spis Narodowy, a jego wyniki majom pokozać "dziko plaża"
      w miejscu kaj ponoś Ślonzoki żyjom.

      A że w spisie oficjalnych narodowości Ich niy ma, to niy bydzie Ich tyrz
      w jego wynikach. Bo zadbali w warszawce ło odpowiednio instrukcja kero to
      sprawi.

      Wedle niyj Ślonzokow mo niy być i szlus!

      I besto kombinujom, coby dlo unikniyńcio kompromitacji przed cołkym Swiatym
      zarejestrować Ślonzokow yjwyntualnie jako grupa etniczno.

      Całujcie już teroski za to Synator Sikonides po rynkach.

      Ale co sie łodwlecze to niy uciecze i powroci z poczwornom siyłom.

      Tego sie już zasztopować niy do. Lawina ruszoła.
    • Gość: Darek Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.jastrzebie.sdi.tpnet.pl 05.03.02, 23:12
      elvirka napisał(a):

      > Nasza mowa wymiera. Jak mówi czasami prof. Miodek, „wycofuje się”.
      > Można ją
      > jeszcze usłyszeć na terenach wiejskich, zdala od centrów kulturalnych, raczej
      > od ludzi starszych wiekiem. Młodzi mieszkańcy miast, ludzie lepiej
      > wykształceni, choć przeważnie jeszcze nieźle ją rozumieją, nie chcą się już nią

      na szczęście są jeszcze enklawy jak mój kochany Rybnik, gdzie w śląskich domach
      kultywuje się ślązkość

      > Dla wielu ludzi nie znających mowy śląskiej z domu, gdzie używało się jej w
      > sposób naturalny, lub słabo ją pamiętających, mówienie po śląsku oznacza po
      > ...
      > trudnością.
      to chyba nie jest dokładnie tak, mówienie czystą gwarą do osób spoza Śląska to
      trochę jak mówienie w innych językach, oni tego nie rozumieją, i chyba jednak
      Ślązak musi zostać "dwujęzyczny", jadąc do Kaszubów też nie zrozumielibyśmy ich
      gwary, ja sam często mam niestety problemy z niektóymi określeniami gwarowymi.
      Myślę, że należy romawiaćpo śląsku ale nie należy robić tego zawsze, nauczyłem
      się zmieniać sposób mówienia w zależności od osób z któymi rozmawiam, to trochę
      tak jak rozmowa w gronie osób z różnych krajó, jeżeli zna się ich języki to
      posługujemy się nimi i nie jest to nic dziwnego. Dlatego między Ślązakami
      używajmy języka śląskiego a " na zewnątrz" polskiego.
      Moje przekonania może też trochę wypływają z doświadczeń, pamiętam gdy jako
      dziecko będąc na wczasach z rodzicami, gdy odezwałem się do nich po śląsku ze
      stolika obok padło donośne i pogardliwe "ślązacy". NIestety przez lata tak był
      Śląsk traktowany i nieważne teraz dlaczego, ale to w Ślązakach zostało, przez
      lata próbowano wszystko co Śląskie zniszczyć. Na szczęście myślę, że Śląska mowa
      i tradycje odradzają się, coraz częściej słyszy się śląską mowę, nie zamarły
      śląskie tradycje. Dziś nie możemy już liczyć na to, że wszyscy na Śląsku będą
      rozmawiaći zachowywać się jak Ślązacy. Zbyt zróżnicowane jest już ich pochodzenie.
      Nasze tradycje zawsze były przechowywane i przekazywane w domach, ulice im nie
      służyły a massmedia nie lubiły, teraz jest już trochę lepiej, ale niech dalej dom
      pozostanie tym osrodkiem ślązkości, tym małym Śląskiem i niehc on tam trwa.
      Swoje dzieci nauczę mówić i tak, i tak. W spotkaniach oficjalnych nie mówią
      językiem literackim, bedzie im łatwiej porozumieć się ze wszystkimi i osiągnąc
      zamierzone cele. Ale w domu, w rodzinie nie ch kultywują zasady sowich rodziców i
      dziadków, bo tylko w ten sposób Śląsk może dalej istnieć nie tylko jako miejsce
      na mapie, bo tak naprawdę to z mapą nie ma on wiele wspólnego. ZNam ludzi któzy
      na Śląsku nie byli już lata a są lepszymi Ślązakami niż niejeden mieszkający tu
      całe życie.
      Tak więc bądźmy "dwujęzyczni" i nie sprowadzajmy ślązkości tylko do mówienia po
      Śląsku na ulicy
      Darek
      dpa@rsi.pl
      • Gość: Pytek Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.swietochlowice.sdi.tpnet.pl 06.03.02, 07:12
        Czy to znaczy, że Twoje dzieci dali bydom za utrzydupskich u okupantow
        i rostomajtyj maści administratorow?

        Czy dali bydom sobom ino na własny, domowy użytek i mimo że bydzie ich
        nawet wiynkszość, bydom musiały trzymać pysk, bo to sie "przybyszom"
        niy podobo, a niy podobo sie bo som lyniwe i niy chce im sie poznować
        Jynzyka Ziymie kaj przybyki i żyjom?

        Czamu hinduse, indonyzejczyki, i inkszych nacjom przedstawiciele, kere
        przybywajom do Anglije, niy domagajom sie coby Angliki godali w Ich jynzykach?

        A przybysze, kere przyłażom na Ślonsk majom take prawo?

        Doś schylanio karku przed kożdym przybłyndom.

        Nauczysz swoje dzieci serwilizmu, a Łone Cie na starość za to zniynawidzom!
    • Gość: Wyroczni Re: Naszo godka wymiero ! IP: *.katowice.cvx.ppp.tpnet.pl 13.03.02, 22:20

      Stracom sie tyż niydugo Ślonzoki.

      Przinajmniyj we wynikach Spisu Narodowego.

      Tak zadecydowała warszawka i tak sie stanie.

      Niy becz ło godka kerom niydugo niy bydzie komu godać, bo Ślonzoki majom sie
      stracić.

      Kochejmy warszawka !

      Bo łona ło wszystko mo staranie. I ło wyniki Spisu Narodowego.

Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się


Nakarm Pajacyka