Tłumacz jak Indiana Jones

[arana]

– Tłumacz literatury polskiej jest jak Indiana Jones – mówi Hendrik Lindepuu. Jego życie jest przygodą, ma jeszcze mnóstwo do odkrycia.

www.rp.pl/artykul/9148,1036757-Przeklady-literatury-polskiej.html?p=1

To prawda. Zawsze wtedy przypomina mi się myśl Ciorana o tłumaczach inteligentniejszych niż pisarze.

A jedno z moich ulubionych zdań należy do Jacka Godka:

Między nami nic nie było, prócz zużytych trzech kondomów

Gógiel nie zdradza tytułu książki, zatem pytam Was: znacie?

[arana]

Nikt nie czytał? To nadróbcie, bo naprawdę warto. Tłumaczenie jest wspaniałe, rozkoszowałam się melodią każdego zdania. A treść? Powiem tylko tyle: był przed Houllebecqiem. (Jak to napisać? Z apostrofem czy bez?)

[akimiri]

Czyżby "101 Reykjavik" Helgasona?

[arana]

Mhy.

[akimiri]

arana napisała:

> Tłumaczenie jest wspaniałe, rozkoszowałam się melodią każdego zdania.

Znaczy, znasz islandzki, skoro taka ocena...

[arana]

No dobra, trochę niezręcznie się wyraziłam. Melodia polszczyzny mnie uwiodła. Bo to naprawdę nie jest ważne z jakiego języka jest tłumaczenie. Ważny jest sposób napisania po polsku.

[akimiri]

A pewnie. Tyle że wówczas powstaje pytanie: czytam przekład czy może - już nieco inne, samodzielne dzieło? I czy - to drugie nie jest aby jakimś rodzajem oszustwa?

Błogosławiona wina

[arana]

Literatura zna takie pojęcie. Myślę, że pasuje ono do wielu zachwycających tłumaczeń.

[akimiri]

A ja sobie uważam, że tłumaczenie może być co najwyżej kongenialne (ach, jakie piękne słowo!). Jeśli przekracza ten próg, przestaje być tłumaczeniem.

[arana]

A znasz takie?

[akimiri]

A pewnie. Na przykład większość 'przekładów' Biblii...

A wiesz...

[arana]

... to ciekawe. Chodzi Ci o to, że są interpetacją tłumaczy?

[akimiri]

A wiesz, że po łacinie 'tłumaczenie' to m.in. 'interpretatio', a 'tłumacz' - 'interpres'?

[arana]

Nie, nie wiedziałam. A skąd język to wiedział?

Cieeekawe?...

[akimiri]

Język to ludzie. I na odwrót.

Ale...

[arana]

... dlaczego Oskar Wilde rzucił paradoks o życiku, które naśladuje sztukę?

[akimiri]

On chyba rzekł był coś w tym sensie, że życie naśladuje sztukę częściej niż sztuka życie. Coś w tym jest, zwłaszcza o dobie obecnej, okresie tzw. kultury masowej. Niemniej, by mieć co naśladować, to coś trzeba najpierw stworzyć. Ergo: sztuka i tak była pierwsza. Tak samo jak Balzac

[akimiri]

arana napisała:

> [...] myśl Ciorana o tłumaczach inteligentniejszych niż pisarze.

Ośmielę się twierdzić, że dobry tłumacz zwykle jest inteligentniejszy od pisarza (czy innego takiego), którego tłumaczy. W przeciwnym razie nie byłby dobrym tłumaczem. Gorzej gdy tę przewagę manifestuje w swoich przekładach. Wtedy przestaje być tłumaczem. Wtedy zaczyna być (na psa urok) krytykiem.

[illmatar02]

Ciekawy problem poruszacie. Wychodzący poza ramy języka. Chyba że mamy na myśli semiotyczny obraz twórczości, język jako znak i środek wyrazu. Bo już dawno odkryłam, że "dzieło jest mądrzejsze od autora". Jeśli nie jest, jest do dupy. Ale mam na myśli obraz, bo to bardziej moja dziedzina niż słowo.

[akimiri]

illmatar02 napisała:

> Ciekawy problem poruszacie. Wychodzący poza ramy języka.

Pytanie filozoficzne (czyli nie na to forum : czy cokolwiek jest w stanie wyjść poza ramy języka? Nawet jeśli się to coś bardzo stara?

[arana]

Jakiego języka? Bo jest wiele. Np. język sztuki... muzyki...

[akimiri]

arana napisała:

> Jakiego języka? Bo jest wiele. Np. język sztuki... muzyki...

Wszystkie te odmiany, jak się wydaje, i tak opierają się na słowie. Jakkolwiek obrazoburczo by to brzmiało

[arana]

Oczywiście, że nie! Jeśli opiszesz dzieło muzyczne lub malarskie słowem, to je spłycisz, ogołocisz z NIEWYMAWIALNEGO!

[akimiri]

Cóż... Czyż 'niewymawialne' to nie jest słowo...?
Oczywiście: poruszamy się - my dwoje hic et nunc - na różnych płaszczyznach. Na których, wziąwszy z osobna, każde z nas ma rację.
Taka sobie odmiana Kota Schrödingera

[arana]

Tak, Kot Schrödingera przesądza sprawę i świetnie tłumaczy... tłumaczy, tak?

[akimiri]

Może nie tyle tłumaczy, ile wyjaśnia

[arana]

Dla mnie to synonim... często stosowany przez tłumaczy, o!

[akimiri]

No zaraz pewnie wleziemy na kwestię, co to jest 'tłumaczenie', co 'przekład', co 'wyjaśnianie' i jak się one wobec siebie mają lub przynajmniej miewają Tyle że na ten temat tyle już napisano! Będziemy powielać?

[arana]

E nie, oboje wiemy...czujemy, o co chodzi.

Ale gwoli sprawiedliwości... Odpowiedź w innym wątku. Zaraz napiszę.

Balzac był pierwszy

[arana]

Jeśli myślisz o Ingardenie i jego konkretyzacji, to Balzac był pierwszy! Już w "Fizjologii małżeństwa" napisał, że

Czytać - znaczy niemal współtworzyć.

[akimiri]

arana napisała:

> Czytać - znaczy niemal współtworzyć.

Czyżbyśmy znów, po kocie pana S., nawiązywali - niejako - do mechaniki kwantowej?

[arana]

Nie, do Balzaca. Genialnego, moim zdaniem.

[akimiri]

Myślę, że każda czynność, zwłaszcza w jakikolwiek sposób związana z językiem, jest współtworzeniem. Pan de Balzac może był jednym z pierwszych, który to zwerbalizował. Lecz zapewne nie pierwszym

[arana]

Hm... możliwe, ale znam nieźle ówczesną i wcześniejszą literaturę i nie spotkałam nigdzie podobnego stwierdzenia.

Jednym słowem, Balzac, i już!

[akimiri]

Nie będę się kłócić, bo nie mam konkretnych argumentów. Niemniej doświadczenie uczy, że wszystko już było w starożytnych czasach i w sumie niewiele nowego nowożytni zdołali wymyślić. Ale może Balzac należy akurat do tych chlubnych wyjątków. Nie wiem. Nie bardzo znam człowieka

Kubuś czy Fredzia?

[arana]

akimiri napisał:

> Ośmielę się twierdzić, że dobry tłumacz (...)

Zatem Kubuś Puchatek czy Fredzia Phi-Phi?

[akimiri]

arana napisała:

> Zatem Kubuś Puchatek czy Fredzia Phi-Phi?

Z dwojga złego wolę już Kubusia.

[akimiri]

Wolę Kubusia, bo się zdołał 'utradycyjnić'. Jak - na ten lub ów przykład - Hulki-Laskowskiego tłumaczenie "Szwejka", nie najlepsze w świetle tzw. sztuki przekładu. Oczywiście 'Kubuś Puchatek' jest - wedle wspomnianej sztuki - bez sensu. Ale 'Fredzia Phi-Phi" (wyjąwszy płeć) - jeszcze bardziej. Co do imienia, optuję za 'Miśką'. Rzeszta jest do dyskusji.

[arana]

A wiesz, istnieje na ten ten temat ciekawy artykuł. Znasz?

www.dekadaliteracka.pl/?id=582

[akimiri]

arana napisała:

> A wiesz, istnieje na ten ten temat ciekawy artykuł. Znasz?

No, teraz już znam Istnieje też interesująca wypowiedź tego (m.in. językowego) zarozumialca Stillera: "Pokaz język!", t. 2, s. 447-451. To stamtąd zapożyczyłem 'Miśkę'. Tego zresztą, nie tę Miske

A jest...

[arana]

... w sieci?

[akimiri]

W sieci, w sieci... A musi? Się pofatyguj do księgarni (może być nawet sieciowa, niech tam). Albo do jakiejś książnicy.