Gość: settembrini
IP: *.swic.dialup.inetia.pl
11.12.03, 11:54
Gazeta znow swoimi nierzetelnymi artykulami wywolala mala afere. Z tego
zamieszania wyniosla wiele wymiernych korzysci jak chocby zwiekszona ilosc
wejsc na strony portalu. Ponizej zamieszczam opinie dr hab. A. Adamskiego z
Uniw. Mikolaja Kopernika, która powinien wyjasnic wszystkim status
uzytkownika nielegalnego oprogramowania ;)
pzdr
settembrini
Dr hab. Andrzej Adamski
Podstawy prawne zatrzymania sprzętu komputerowego przez Policję w sprawach o
piractwo komputerowe
W roku 2001 media informowały o wielu przypadkach zatrzymania przez policję
sprzętu komputerowego w celu zabezpieczenia materiału dowodowego w sprawach
o tzw. piractwo komputerowe. Okoliczności, w jakich dochodziło do tych
zatrzymań wywoływały protesty organizacji branżowych i krytykę prasową1.
Niejednokrotnie kierowała się ona przeciwko samej idei .akcji antypirackiej.
oraz jej promotorom (BSA, Microsoft Polska). Znacznie częściej dotyczyła
jednak stosowanych metod zwalczania piractwa przez przedstawicieli organów
ścigania i organizacji reprezentujących producentów programów komputerowych:
.Po wkroczeniu do firmy i machnięciu legitymacją służbową, wszystkim osobom
pracującym przy komputerach każe się natychmiast odejść od stanowisk pracy,
po czym komputery zaczyna badać ekspert, m.in. uruchamiając z przyniesionej
dyskietki nieznany bliżej program. Jeżeli na którymś komputerze zostanie
wykryte nielicencjonowane oprogramowanie, komputer zostaje "aresztowany",
tzn. zapakowany i wywieziony z firmy. Przez cały okres badania komputerów
nikomu z firmy nie wolno wyjść ani zatelefonować. Czasami, gdy bojówka jest
łaskawa, pozwala się skopiować trochę dokumentów z aresztowanego komputera,
dając na to 10-15 minut. Na zakończenie operacji szef firmy otrzymuje
protokół-wspomnienie po komputerach, którym będzie musiał się zadowolić przez
kilka miesięcy. Po tygodniu do firmy przychodzi "Postanowienie", w którym
prokurator zatwierdza zatrzymanie "... rzeczy, przeszukanie przeprowadzone
bez polecenie prokuratora w wypadku nie cierpiącym zwłoki".2
Poniższe uwagi są próbą odpowiedzi nad kilka pytań natury prawnej, jakie
nasuwa lektura cytowanego fragmentu artykułu oraz innych publikacji
poruszających zagadnienie aktualnie stosowanych w Polsce metod walki z
piractwem komputerowym - rozpowszechnionym wśród tzw. korporacyjnych
użytkowników końcowych (ang. corporate end-user piracy)3.
Zacznijmy od wyjaśnienia tego pojęcia.
1. Na czym polega piractwo komputerowe użytkowników korporacyjnych?
1 A. Horodeński, Szwadrony informatycznej śmierci, .Rzeczpospolita. .
dodatek .Rzecz w sieci.(2001.03.22.), tenże, Piraci i stróże
prawa, .Rzeczpospolita. . dodatek .Rzecz w sieci. (2001.05.17), M. A.
Zieliński, Czy wiesz, co masz na dysku, .Rzeczpospolita. (2001.12.24.), P.
Krawczyk, Zdrowy rozsądek, a zabezpieczenie sprzętu komputerowego, Linux-News
http://hedera.linuxnews.pl/_news/2001/06/19/_long/419.html
2 A. Horodeński, Szwadrony informatycznej śmierci, j.w.
3 Wg raportu Business Software Alliance .Software Piracy in the European
Union., January 1999, organizacja ta w 1998 r. podjęła w Europie 2. 154
różnego rodzaju działań prawnych skierowanych przeciwko piractwu
korporacyjnemu, w tym 280 niezapowiedzianych kontroli legalności
oprogramowania w siedzibie jego użytkowników. 71 tego rodzaju kontroli
(najwięcej w Europie) przeprowadzono w Polsce (s. 66).
Najprościej mówiąc, na używaniu nielicencjowanego oprogramowania w
komputerach należących osób prawnych, podmiotów gospodarczych lub innych
jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej.
Najczęściej .piractwo korporacyjne. jest skutkiem: 1) używania oprogramowania
w lokalnej sieci komputerowej na większej liczbie stanowisk niż na to zezwala
umowa licencyjna; 2) wykonania, wbrew licencji, dodatkowych kopii programu na
stanowiskach używanych przez pracowników.
2. Czy używanie nielegalnych kopii prawnie chronionych programów
komputerowych jest w Polsce przestępstwem?
Nie. Polski ustawodawca nie przyjął takiego rozwiązania (zalecanego przez
rekomendację Rady Europy nt. Przestępstw Komputerowych z 1989 r.). Zdecydował
się natomiast na objęcie zakazem karnym szeregu innych form naruszeń
autorskich praw majątkowych w odniesieniu do programów komputerowych, takich
jak ich nieuprawnione: zwielokrotnianie [art. 117 ustPrAut], kopiowanie [art.
278 § 2 k.k.], rozpowszechnianie [art. 116 ustPrAut] oraz paserstwo [art. 118
ustPrAut , art. 293 k.k.].
3. Czy .piractwo korporacyjne. narusza któryś z wymienionych wyżej
zakazów ?
Biorąc pod uwagę istotę tej formy piractwa (więcej kopii lub użytkowników niż
licencji) oraz sposób zdefiniowania poszczególnych przestępstw przez
ustawodawcę - w zasadzie wchodzić mogą w grę tylko dwa przepisy . art.278 §
2 k.k. (nielegalne uzyskanie cudzego programu komputerowego w celu
osiągnięcia korzyści majątkowej), oraz art. 293 k.k. (umyślne lub nieumyślne
paserstwo programu komputerowego).
4. Czy właścicielowi przedsiębiorstwa lub osobie pełniącej funkcje
kierownicze w jednostce organizacyjnej, w której używa się nielegalnego
oprogramowania komputerowego grozi odpowiedzialność karna za tolerowanie tego
stanu rzeczy ?
Nie. Polskie ustawodawstwo nie przewiduje sankcji karnych ani za brak
nadzoru w tej dziedzinie ani za posiadanie nielegalnego oprogramowania
komputerowego w związku z prowadzaną działalnością gospodarczą. Rozwiązania
takie występują w prawodawstwie niektórych innych państw, np. Austrii i
Wielkiej Brytanii, gdzie dyrektorzy instytucji lub właściciele
przedsiębiorstw mogą odpowiadać karnie za tego rodzaju czyny.
5. W jakiej sytuacji kierownik zakładu pracy może odpowiadać karnie za
ujawnione przypadki .piractwa korporacyjnego. ?
Na kierowniku zakładu pracy nie spoczywa szczególny obowiązek prawny
kontrolowania legalności oprogramowania komputerowego używanego w zarządzanym
przez niego zakładzie. Nie może on zatem odpowiadać za pomocnictwo
do .piractwa korporacyjnego. przez zaniechanie (art. 18 § 3 k.k.). Może
natomiast ponosić odpowiedzialność karną za podżeganie lub tzw. sprawstwo
polecające, w szczególności, gdy wyda podległemu sobie
pracownikowi polecenie wykonania nielegalnych kopii programów komputerowych
na stacjach roboczych znajdujących się w zakładzie.
6. Czy wiadomość o używaniu w firmie .X. .pirackich. programów komputerowych
stanowi wystarczającą podstawę dla Policji do dokonania przeszukania
pomieszczeń tej firmy w trybie art. 219 k.p.k.?
Tak, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że w firmie .X.
używa się programów komputerowych uzyskanych z naruszeniem przepisu art. 278
§ 2 lub art. 293 k.k. albo art. 117 lub art. 118 ustPrAut. Tylko w wypadkach
nie cierpiących zwłoki przeszukanie może być przeprowadzone bez postanowienia
sądu lub prokuratora.
7. Czy Policja jest uprawniona do przeszukania zasobów komputerów
znajdujących się w firmie .X. w celu uzyskania dowodów wskazujących na
nielegalne pochodzenie programów komputerowych ?
Kodeks postępowania karnego nie przewiduje takiej możliwości. Art. 219 § 1
k.p.k. wyraźnie mówi o .przeszukaniu pomieszczeń i innych miejsc. w
celu .znalezienia rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie.. Informacja, w
tym program komputerowy, nie jest rzeczą (uzasadnienie projektu k.k. z 1997
r. do art. 278 § 2). Aktualny projekt nowelizacji k.p.k. przewiduje w związku
z tym wprowadzenie do polskiej procedury karnej normy (art. 236a k.p.k.),
która nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o przeszukaniu i zatrzymaniu
rzeczy do danych komputerowych i przekazów informacji przesłanych pocztą
elektroniczną. Do czasu uchwalenia przez Sejm i wejścia w życie wspomnianej
zmiany ust
