Lokacje na surowym korzeniu

[petronella.kozlowska]

Gmina Krempna powiat Jasło

Z 21 wsi i osad gminy Krempna dostępna w internecie przeszłość siedmiu wiosek, w tym jedynej założonej przez Niemców – Krempnej, najstarszej i największej wsi, założonej w puszczy.

Wieś lokowana na prawie magdeburskim w I połowie XV wieku jako niemiecka kolonia Krummbach (nm. krumm – krzywy, zakrzywiony + nm. bach – potok; tak wygląda właśnie Wisłoka w miejscu gdzie lokowano osadę)[potrzebne źródło]. Wieś założył Mikołaj Stadnicki.

pl.wikipedia.org/wiki/Krempna_(gmina)
pl.wikipedia.org/wiki/Krempna

Z lokacji Krempnej nic nie wyszło, bo wieś była ponownie lokowana na prawie wołoskim w XVI w.


Na początku XV wieku w Beskidzie Niskim miały miejsce tak zwane migracje wołoskie i w związku z tym wielka własność ziemska przystępuje do kolonizacji tych terenów. W 1420 roku ród Wojszyków herbu Powała zakłada wieś Myscową na prawie wołoskim mianując osadźcą Iwana Wałacha[4].

Jerzy Czajkowski, Studia nad Łemkowszczyzna

[petronella.kozlowska]

Jerzy Czajkowski, Studia nad Łemkowszczyzna, Sanok 1999.

Str.67

W srodkowej czesci Beskidu Niskiego pomiedzy Jasiołka a Wisłoka odnotowujemy w
1581 r. 5 dalszych wsi wymienionych po raz pierwszy, a mianowicie Polany, Ropianka,
Olchowiec, Ciechania i Oenna. Wszystkie załoone prze Mikołaja Stadnickiego z
wykorzystaniem elementu wołoskiego, czy rusko-wołoskiego. Rónia sie miedzy soba
stanem zagospodarowania. Ropianka jest w tym czasie „novae radicis" i ma
sołtystwo na 1 łanie i 2 dworzyszcza wołoskie Oenna — sołtystwo na 1 łanie i 3
dworz. woł., Ciechania — sołtystwo na 1 łanie i 2 łany kmiece, co równa sie
dworzyszczom, Olchowiec — 5 dworzyszcz wołoskich (por. Zest. 2). Stosunkowo
najwieksza była wies Polany na wschód od Krempnej, bowiem liczyła 8 dworzyszcz,
wołoskich, 2 zagrodników z rola, 1 komornika z bydłem, 3 komorników bez bydła i 1
łan sołtysi258. Ze wzgledu na za gospodarowanie może to byc wies nieco starsza.

[petronella.kozlowska]

Ropianka jest w tym czasie „novae radicis" i ma sołtystwo na 1 łanie i 2 dworzyszcza wołoskie Ożenna — sołtystwo na 1 łanie i 3 dworz. woł.,


tak wielkie były te wioski zakładane na surowym korzeniu

Polany duża wieś na wschód od Krempnej liczyła 8 dworzyszcz wołoskich, 2 zagrodników z rola, 1 komornika z bydłem, 3 komorników bez bydła i 1 łan sołtysi

15 chłopów z rodzinami

Jan Pawluś, Krempna i okolice, str. 13:

[petronella.kozlowska]

niemieccy osadnicy opuszczali z czasem wsie, zasiedlane przez Rusinów i Wołochów, gospodarka czynszowa w górach nie miała szans na rozwój, Wołochom przydzielano pół łana, dlatego bo byli wędrownymi pasterzami

Krempna 11 chłopów z 1/2 łana według podatków z 1581 r.,


Jednostką gospodarczą, osadniczą i statystyczną zarazem było we wsiach zakładanych
na prawie wołoskim „dworzyszcze” wołoskie. Z regestrów poborowych spisywanych w XVI i
XVII w. dowiadujemy się jak znaczne różnice zachodziły wtedy między poszczególnymi
wsiami. Ludnymi jak na owe czasy były wsie, które liczyły wówczas /prócz sołtysiego/
powyżej 15 dworzyszczy /np. Wysowa-18, Tylawa-19, Zyndranowa aż 22/. Sporo było
średniaków posiadających 5-15 dworzyszcz. Były też wioski maleńkie, głównie w głębi gór
przy węgierskiej granicy, czasem świeżo osadzone, liczące zaledwie dwa /Ropianka,
Ciechania/ lub trzy dworzyszcza. W niektórych wsiach wymieniane są w źródłach
„półdworzyszcza wałaskie” /Krempna-11 półdworzyszcz, Myscowa-7/.

jasloiregion.pl/publikacje/

[petronella.kozlowska]

Grybów został wytyczony niby na „surowym korzeniu” ale nie w puszczy z dala od osiedli ludzkich, tylko na wykarczowanych już obszarach wymienionych w lokacji wsi, zamiarem lokacji było założenie miasta jako centrum handlowo-rzemieślniczego dla regionu. Mimo dogodnego położenia w kotlinie lokacja nie powiodła się, czego wynikiem było jej ponowienie w 1488 r.


Miasto zostało założone w 1340 dla kolonistów ze Śląska i Niemiec. Zasadźcą był Hanco Dives (po łacinie "Bogacz"), syn Jana Bogacza. Stąd pierwotnie występujące nazwy Grünberg, Grevenstadt, Grynberg i Grewensztat Grybów ponowne otrzymał prawa miejskie w 1488

pl.wikipedia.org/wiki/Gryb%C3%B3w
www.gminagrybow.pl/pl/544/0/rys-historyczny.html
www.grybow.pl/pl/6662/0/Wszystko_o_Grybowie.html

Grybów

[petronella.kozlowska]

"My, Kazimierz, z Bożej Łaski Król Polski, na mocy niniejszego wiadomym czynimy wszem i każdemu z osobna, teraźniejszym i przyszłym, którym zależy aby o tym wiadomość mieli, że pragnąć pożytki królestwa pomnożyć i ubogich swych poddanych w czasie najazdów od nieprzyjaciół zachować - Hankowi, mieszczaninowi sądeckiemu, synowi Jana Bożego, założyciela wsi Siatkowa, Biała Niżna i Biała Wyżna nad rzeką Białą polecamy pośród granic tychże wsi miasto prawem magdeburskim na 150 łanach frankońskich nadajemy mu wójtostwo wtem mieście którego miano ma być Grynburg, wieczyście oddając cztery tany z onych stu pięćdziesięciu i młynów tyłe ich urządzić sobie zdoła, z sadzawkami i łaźnią, z dwoma kramami sukiennymi, jatkami szewskiemi, kramarskiemi, parasolniczemi, stoły chlebne, rzeźnię i folusz, wolny od wszelkich danin. Uwalniany mieszkańców tego miasta założyć się mającego od jurysdykcji wojewodów kasztelanów starostów, burgrabiów, sędziów, podsędków, woźnych i innych urzędników, tudzież dostojników oddając ich jurysdykcji wójta i prawu magdeburskiemu, wójt zaś i jego spadkobiercy przed Królem tylko odpowiadać mają również na zasadach prawa magdeburskiego. Nadajemy mieszkańcom wolność od wszelkich czynszów i prostacyj na lat piętnaście, poczem każdy po dziesięć skojców z tanu na św. Marcin płacić będzie powinien, z czego dla wójta szósty denar i szósty denar sądowy przypaść mają. Na skotnicę wójt tyle tanów ma na-znaczyć ile potrzebnym się okaże dla kościoła zaś dwa lany wolne od danin, zastrzegając dla plebana na wiardunku monety pospolitej tytułem dziesięciny z każdego łanu, przy czem królowi prawo patronatu służyć ma. Udzielamy także mieszkańcom prawo targu co tydzień w dzień sobotni. Zastrzegamy, że mieszkańcy nie będą pociągani do dziesięciny snopowej ani polowej lecz po upływie wolności z każdego łanu po wiardunku monety pospolitej płacić będą winni. Cła w Krakowie i Rytrze podczas trwania wolności płacić nie są obowiązani. Po upływie wołności wójt i jego następcy ku obronie królestwa na każdą wyprawę ilekroć potrzeba się okaże z trzema pachołkami i na własnych koniach i o własnej zbroi służyć winien. Dla tych rzeczy świadectwa pieczęć naszą niniejszemu (pismu) jest przyłożona na moc wieczyste-go potwierdzenia. Działo się w Krakowie w Oktawę Błogosławionego Stanisława Męczennika w Maju Roku Pańskiego tysięcznego trzech-setnego czterdziestego".