kwestion
13.04.09, 03:38
Bardziej niż Izrael strzegł Szabatu, Szabat strzegł Izraela
Ahad Ha’am
"Wśród wielu praw religijnych ustanowionych przez judaizm znajdują
się takie, których podstawowym celem jest uświęcanie ludzkich
działań, przestrzeni, a nawet czasu: „Bądźcie święci, bo Ja, Haszem,
wasz Bóg, jestem Święty” (Wajikra/Kapłańska 19:2).
Podczas Szabatu – jak podkreśla rabin Abraham Joshua Heschel – nie
przestrzeń, ale czas zostaje uświęcony. Judaizm stworzył świątynię,
do której nie potrzeba przychodzić, bo przemieszcza się razem z
człowiekiem. Świątynię, która istnieje wszędzie tam, gdzie pojawia
się choćby jeden wyznawca judaizmu; wędrującą razem z nim, bo
istniejącą trwale nie w przestrzeni, ale w czasie.
Tą świątynią jest Szabat.
„Szabat jest próbą wykreowania przez judaizm w jednym dniu każdego
tygodnia przedsmaku Ery Mesjańskiej” – zauważają Dennis Prager i
Joseph Telushkin.
Celem Szabatu nie jest wstrzymywanie się od pracy. Niewykonywanie w
Szabat pracy jest środkiem do celu, a nie samym celem. Celem Szabatu
nie jest odpoczynek. Odpoczynek jest tylko „produktem ubocznym”
Szabatu.
Celem Szabatu jest właśnie uczynienie z tego dnia świątyni w
czasie: „Pamiętaj stale o dniu Szabatu, aby go uświęcać”
(Szemot/Wyjścia 20:8).
Uświęcanie Szabatu jest celem Szabatu. W czasie Szabatu znajdujemy
się w „świątyni” – i w tym czasie Tora wymaga, abyśmy zachowywali
się i postępowali jak w świątyni.
„Bo w sześć dni Bóg uczynił niebo i ziemie, morze i wszystko, co w
nim jest i odpoczął w siódmym dniu. Dlatego Bóg pobłogosławił dzień
Szabatu i uświęcił go”.(Bereszit/Rodzaju 2:1-3)
Bóg dokonał aktu stworzenia. Siódmego dnia zaprzestał kreacji.
Konsekwentnie więc w Szabat zakazane nie jest wcale wykonywanie
wszystkich czynności, ale wyłącznie czynności kreacyjnych:
polegających na wytwarzaniu, stwarzaniu i przekształcaniu. Miszna
wymienia 39 głównych kategorii takich czynności (melachot)
zabronionych w Szabat.
Jednocześnie prawa judaizmu ustanawiają wiele micwot (przykazań),
których wypełnienie jest konieczne, aby uświęcić Szabat.
Przygotowania do Szabatu
Rabini nazywali Szabat czule i z miłością Narzeczoną. W każdy piątek
wieczorem do żydowskich domów przybywa ten specjalny gość.
Narzeczona. Królowa – Szabat Hamalka.
Ilekroć spodziewamy się wyjątkowego gościa w naszym domu, poświęcamy
sporo czasu na przygotowania. Szczególny gość wymaga szczególnej
oprawy. Nie witamy go w rozdeptanych kapciach, papilotach na głowie,
rozciągniętym swetrze, w zakurzonym i brudnym mieszkaniu.
Jest zatem zrozumiałe, że i do nadejścia Szabatu należy się
przygotować. Jeśli zostawimy wszystko na ostatnią chwilę, możemy nie
zdążyć, a co gorsza – w pośpiechu umknie nam cała radość i
wyjątkowość wieczoru.
• Kolacja szabatowa ma być zjadana z apetytem (szabat powinien
składać się z wydarzeń przyjemnych!), należy więc unikać jedzenia
większych posiłków w piątkowe popołudnie.
• Zakupy lepiej zrobić rano w piątek niż w czwartek, ale
oczywiście czwartek jest też dopuszczalny. W przypadku produktów,
które wymagają długiego przygotowania – czwartek jest konieczny.
Dokonywanie zakupów raczej w piątek rano niż w czwartek wiąże się z
opisanym w Torze darem manny dla znajdujących się na pustyni
Izraelitów – manna na Szabat spadała z nieba w piątek
rano: „Zbierali to [mannę] każdego ranka” (Szemot/Wyjścia 16:21).
• Dobrze jest przygotować jakąś specjalną, wyjątkową potrawę
szabatową. Tradycyjnie jest nią czulent. Odpowiednie na Szabat są
szczególnie ryby, jednak tylko dla tych, którzy lubią potrawy z ryb:
do żadnych dań nie należy się w Szabat zmuszać. Nie ma więc
najmniejszego sensu przygotowanie potrawy szalenie wyrafinowanej,
jeśli nie będziemy mieli najmniejszej ochoty jej później zjeść.
• Jeśli korzystamy z produktów przygotowanych przez nie-Żyda, to
co najmniej jedna czynność w trakcie tych przygotowań powinna być
wykonana przez nas.
• Dobrze jest upiec własne chałki, ale nie jest to konieczne.
• Przed rozpoczęciem Szabatu należy przygotować stół i nakrycia
oraz sprawdzić, czy naczynia są czyste. Łóżka powinny być
pościelone. (Dodatkowo przed Szabatem trzeba wykręcić żarówkę z
lodówki – niektórzy zalecają nawet zablokowanie wyłącznika
reagującego na otwarcie drzwi lodówki.)
Przygotowanie stołu na szabatową kolację oznacza – poza
przygotowaniem nakryć i pięknego obrusu – umieszczenie na nim chałek
(przykrytych odpowiednią serwetką) oraz kielicha kiduszowego.
• Wskazana jest kąpiel przed Szabatem (co najmniej umycie twarzy,
rąk i nóg w ciepłej wodzie). Trzeba być ostrzyżonym (ale do fryzjera
nie należy iść w piątek, lecz wcześniej i nie znaczy to, że należy
chodzić co tydzień: włosy powinny być po prostu zadbane). Należy też
zadbać o paznokcie.
• Ubranie na Szabat powinno być inne od zwyczajnego, codziennego.
Prorok mówi: „Będziesz czcił Szabat i nie będziesz w ten dzień
załatwiał swych zwykłych spraw” (Jeszaja/Izajasz 58:13). O
słowie „czcił” mędrcy stwierdzili: „Twoje ubranie szabatowe nie
będzie takie, jak w inne dni”.
• Przed rozpoczęciem Szabatu należy opróżnić kieszenie, aby
uniknąć – zakazanego – przenoszenia przedmiotów.
Tuż przed rozpoczęciem Szabatu, zwyczajowo, wskazane jest włożenie
jakiejś sumy do skarbonki, gdzie znajdują się pieniądze na cele
charytatywne...
