rozchełstany

[nikodem321]

Mnie zaciekawił ten wyraz - "rozchełstany"

Czasownik "chełtać" nie istnieje.
"Rozchełtać" również nie istnieje.

Skąd wziął się ten "cudowronek"?

[efedra]

Podobnie można pytać o "wyświechtany".
Nie ma w słowniku wyrazu "świechtać". I nie słyszałam, żeby ktoś coś takiego gdziekolwiek powiedział lub napisał. A jednak wszyscy rozumieją, kiedy coś jest "wyświechtane".

[zbyfauch]

Skąd wziąłeś chełtać, jest chełstać.

[nikodem321]

"chełstać się" SUPER!

Słownik gógla tego nie konotuje, a to taki sympatyczny wyraz!

Swoją drogą.
skoro jest "chłestać się" to chyba musi być i "chłestać". Tylko co znaczy "chłestać" bez "się"?

[ytte]

Na Podkarpaciu mówi się, że buty się chełtają, co oznacza, że są za duże i tył spada ze stopy.

[zbyfauch]

nikodem321 napisał:

> Skąd wziął się ten "cudowronek"?

Zaryzykuję!
Z jajka?

[nikodem321]

Z jajka?
Jajka to chyba mają faceci w mosznie.
Ptaki to chyba raczej mają w gniazdach jajo.

[mika_p]

"W przybałtyckiej pradolinie,
gdzie Chełst w Sarbsko z wolna płynie..."
Dalej nie pamietam, to była piosenka, na koloniach nas uczyli

[widzet]

nikodem321 napisał:

> Mnie zaciekawił ten wyraz - "rozchełstany"
>
> Czasownik "chełtać" nie istnieje.
> "Rozchełtać" również nie istnieje.
>
> Skąd wziął się ten "cudowronek"?

"Chełtać", ale może "chełstać" istnieje?

[hans.schmid]

Mnie "chełstać" dziwnym trafem kojarzy się z "chlastać". Rozpięty/ porozpinany ma w sobie coś ze znaczenia "rozchlastany" - rozorany/porozcinany. Czy to może być właściwy trop?

chełstać i świechtać

[ytartu]

nikodem321 napisał:

> Mnie zaciekawił ten wyraz - "rozchełstany"
>
> Czasownik "chełtać" nie istnieje.
> "Rozchełtać" również nie istnieje.
>
> Skąd wziął się ten "cudowronek"?

Oto pochodzenie obu słów:

1. „rozchełstany”

Znaczenie dzisiejsze: niedbale, szeroko rozpięty (np. o koszuli), nieporządny, rozmemłany.
Etymologia:
Rdzeniem jest czasownik chełstać / chałstać, dziś już rzadki lub archaiczny.
Chełstać oznaczało machać czymś, miotać, szarpać, targać (np. gałęzie chełstane wiatrem).
Wyraz prawdopodobnie pochodzi od prasłowiańskiego xъlstati - uderzać, smagać, miotać.
Budowa:
roz- – prefiks oznaczający rozszerzenie, rozchylenie, rozluźnienie.
chełst- – rdzeń niosący znaczenie „szarpać, targać".
-any – imiesłów bierny.
„rozchełstany” dosłownie znaczy więc coś „rozszarpanego, rozchylonego przez szarpanie” — stąd obrazowo: rozpięta koszula, niechlujny wygląd.

2. „wyświechtany”

Znaczenie dzisiejsze: dosłownie – wytarty od ciągłego używania; przenośnie – banalny (np. wyświechtane frazesy).
Etymologia:
Powstało od czasownika świechtać (dawniej / dialektalnie również: świechtować, świechotać), który oznaczał „trzeć, szarpać, miętosić, zużywać coś przez ciągłe pocieranie”.
Rdzeń świech- wiąże się z prasłowiańskim sъvxъ / sъvъxъ - "suchy, spróchniały, kruchy”, oraz z wyrazami typu świech, świechota (coś suchego, postrzępionego).
Budowa:
wy- – prefiks nadający znaczenie ukończenia, doprowadzenia do pewnego stanu (tu: „wytarcia”).
świecht- – rdzeń „trzeć/zużywać”.
-any – imiesłów bierny.
„wyświechtany” dosłownie znaczy więc „wytarty, zużyty przez ciągłe pocieranie”, a metaforycznie: zbanalizowany wskutek nadmiernego używania.