beduinka
11.09.03, 11:20
W świecie arabskim prawo jest nierozerwalnie związane z teologią. Sam
Koran w wielu fragmentach przypomina nie natchnioną księgę, lecz kodeks
prawniczy. Według muzułmanów prawo jest wyrazem woli Boskiej. W skład prawa
muzułmańskiego wchodzą wszystkie sfery życia – od spraw doczesnych przez
moralne, etyczne po religijne. Jako że uznaje się to prawo za boskie,
ingerencja człowieka w jego brzmienie jest minimalna, ogranicza się do
interpretowania podanych praw, uzupełniania, przystosowania do współczesności.
Prawo muzułmańskie nazywa się „figh” czyli „nauka”. I właśnie jako
nauka osiągnęło ono wielki prestiż – ze względu na swoje boskie pochodzenie.
Prawo jest też uważane za ścieżkę, po której bogobojny muzułmanin powinien
kroczyć. Był to zestaw praktycznych wskazówek: co robić a czego nie. Tę drogę
i te zasady wyznacza prawo nazywane „szari’a” spolszczone to
terminu „szariat”.
Jaka jest różnica między fiqh a szariatem? Pierwsze to są teoretyczne
narzędzia tworzenia prawa, drugie to produkt gotowy – przepisy wytworzone
przy ich użyciu.
Istnieje jeszcze jeden termin – „szar’”, który łączy w sobie fiqh, szariat i
teologię.
Prawo muzułmańskie zostało uznane za objawione przez Boga na przełomie III i
IV wieku hidżry. Wcześniej rozwijało się ono przy wykorzystaniu Koranu, Sunny
(to jak postępował Prorok było dobre, więc inni ludzie powinni go naśladować)
i praktyki władców. Zajmowali się jednak nim nie kalifowie lecz uczeni
muzułmańscy. Ci pierwsi mieli za obowiązek jedynie pilnować, by było ono
przestrzegane.
Zaakceptowano wiele przepisów pochodzących z niepisanego zwyczajowego prawa
przedmuzułmańskich Arabów, które dzieliło się na:
Beduińskie – wyznaczało miejsce człowieka w plemieniu, obowiązki i
prawa jakie miał względem wspólnoty i nawzajem; wyznaczało zasady etyki
dotyczące gościnności, szczodrości, warunki prowadzenia wojen;
Miejskie – reguły dotyczące handlu, zakaz lichwy, nakaz opieki nad
pielgrzymami.
W Koranie znajdowały się przepisy na temat wykonywania obowiązków
muzułmańskich, kar za ich nieprzestrzeganie. Także informacje na temat
przewodzenia ummie. Wprowadza bardzo szczegółowy - a jednocześnie
kontrowersyjny dla nas Europejczyków – kodeks karny, np. odcinanie prawej
ręki złodziejowi, lewej stopy recydywiście.
W skład przepisów wywodzących się z praktyki władców były dotyczące podatków,
traktowania innowierców na danym terenie.
W późniejszym czasie wykształciły się inne metody kształtowania prawa:
Idżma –zgoda uczonych, jednomyślna opinia wszystkich prawników
danej szkoły;
Qiyas -stosowanie prawa analogii, np. zakaz picia alkoholu
rozszerzono na narkotyki;
Ra’y -jakiś prawnik uznany za wybitny autorytet wydaje w
jakiejś kwestii opinię, która zostaje uznana za obowiązującą;
Istihsan -wybieranie przez prawników najlepszego rozwiązania w
danej kwestii
Istislah -działanie na korzyść.
W sunnizmie istnieją cztery główne szkoły prawnicze. Są to:
1. szafi’icka (eponimem był Asz-Szafi’i) – oparcie na sunnie i Koranie
2. hanaficka (eponimem był Abu Hanifa) – Koran jako jedyne źródło nie
budzące wątpliwości, inne źródła powinny być sprawdzane, idżma akceptowana
jedynie, gdy pochodzi od godnych zaufania prawników, dopuszczenie lokalnych
praw zwyczajowych.
3. malikicka (eponimem był Malik Ibn Anas) – Koran i hadisy jako
równoprawne źródła
4. hanbalicka (eponimem był Ahmad Ibn Hanbal) – najbardziej
konserwatywna, rygorystyczna w sprawach kultu, liberalna – w sprawach
doczesnych
