Gwara Roztoczańska

[swiatlo]

Ja, Warszawiak, a Roztoczanin tylko wakacyjny i po ojcu, zawsze lubiłem
słuchać gwary mojej babki i ciotek. Tego charakterystycznego zaciągania.
Teraz już niewiele z tego pamiętam. Niedawno rozmawiałem przez telefon z
kuzynem, który teraz mieszka w Niemczech, ale który się wychował w Obszy i
nadal mówi melodyjnie się zaciągając. Jakże to cudownie brzmiało.
Chętnie bym tutaj w Oregonie nad Pacyfikiem zapisał się na kurs językowy
gwary wschodniej.
Po babce tylko pamiętam takie wyrażenia, jak:
- jidz (czyli jedz)
- słychać (czyli czuć zapach)
- a ło (czyli proszę bardzo)

Czy możecie rozszerzyć ten podręczny słowniczek o inne wyrażenia?

[perla]

ni - nie
byłem z nim - spotkałem go
b. rzadkie używanie imion - mówi się: on jest w domu? Trzeba się domyślać o
kogo chodzi.

nie jestem specjalistą, ale to zauważyłem.

[lecytyna]

Jak super, że jest takie forum!!! Ja co prawda z Wrocławia, ale całe
dzieciństwo to wakacje pod Zamościem (rodzinne strony mamy). Zawsze przerażona
wracałam z samodzielnych wypraw bo byłam nieodmiennie pytana: "Czyjaś ty???" -
a ja nie wiedziałam co odpowiedzieć))

[lecytyna]

Jak super, że jest takie forum!!! Ja co prawda z Wrocławia, ale całe
dzieciństwo to wakacje pod Zamościem (rodzinne strony mamy). Zawsze przerażona
wracałam z samodzielnych wypraw bo byłam nieodmiennie pytana: "Czyjaś ty???" -
a ja nie wiedziałam co odpowiedzieć))
Moja kuzynka mieszka tam dopiero od 10 roku zycia (rodzice uciekli z miasta w
rodzinne strony mamy) i jako że jest uzdolniona językowo, cudownie potrafi
mówić gwarą)) NO po prostu cymes!!! niestety, napisac sie tego nie da, a ło.

[czuk1]

lecytyna napisała:

> Jak super, że jest takie forum!!! Ja co prawda z Wrocławia, ale całe
> dzieciństwo to wakacje pod Zamościem (rodzinne strony mamy). Zawsze
przerażona
> wracałam z samodzielnych wypraw bo byłam nieodmiennie pytana: "Czyjaś ty???" -

> a ja nie wiedziałam co odpowiedzieć))
> Moja kuzynka mieszka tam dopiero od 10 roku zycia (rodzice uciekli z miasta w
> rodzinne strony mamy) i jako że jest uzdolniona językowo, cudownie potrafi
> mówić gwarą)) NO po prostu cymes!!! niestety, napisac sie tego nie da, a ło.

Fajnie. A teraz zapytam z oddali : Czyjaś Ty? Już sie nie boisz. Prawda ? Ja
uważam, że jesteś nasza. Kieruje dlatego prośbę - bądż z nami (w internecie) ,
jeśli tematyka Cie interesuje i jeśli czujesz sympatię do tej krainy , jej
przyrody i mieszkańców. Pozdrawiam Cię serdecznie Mariusz

[lecytyna]

czuk1 napisał:

> Fajnie. A teraz zapytam z oddali : Czyjaś Ty? Już sie nie boisz. Prawda ?

A ja swoich rodziców jestem [tak mi mama kazała odpowiadać ]; wrocławianka
rodowita

Bardzo dziękuję za mile powitanie )

pozdrawiam
asia
Ja

[czuk1]

lecytyna napisała:

> czuk1 napisał:
>
> > Fajnie. A teraz zapytam z oddali : Czyjaś Ty? Już sie nie boisz. Prawda
> ?
>
> A ja swoich rodziców jestem [tak mi mama kazała odpowiadać ];
wrocławianka
>
> rodowita
>
> Bardzo dziękuję za mile powitanie )
>
> pozdrawiam
> asia
> Ja
Asiu. Dziecko drogie. Pieknie, że przyznmajesz sie do pochodzenia swojego. We
mnie ktory urodził się w pow.puławskim a dojrzałe lata spedził na
Zamojszczyżnie jest zazdrość jakaś , oni to sobie opowiadają przygody z
dzieciństwa tu umiejscowione, a ja wcinam sie wtedy (troche dla zasady) ze
swoimi gdzieś z Lubelszczyzny, Mazur czy Bydgoszczy).
Sumując - bądż z nami zamościakami. I teraz donoszę Ci co mowią u nas o
Woclawiu. Jest to miasto teraz (obok W-wy) najszybciej i najpelniej rozwijające
się w Polsce. Świadczy o tym las dżwigow budowlanych nad miastem i szybkie ,
korzystne zmainy. Sporo zamościan po studiach przenosi się lub zostaje we
Wrocławiu. Kilka rodzin , spośrod moich kolegow- emerytow wyjechało za dziećmi
do Wroclawia. Niedługo będzie tam najwiecej potomkow ludzi ze Lwowa I z
Zamojszczyzny. Pzdr Mariusz

[benia30]

Moja mama już od ponad 30 lat nie mieszka na Roztoczu a do dzisiaj wymawia:
pójdziem, zobaczym, kupim...itd... (zamiast pójdziemy, zobaczymy, kupimy)
A akcent bardzo sie utrwala, w czasach liceum mieszkałam na Roztoczu 1,5 roku,
kiedy wróciłam na Śląsk, do nowej szkoły, wszyscy się ze mnie śmiali przez
następne 1,5 roku... (a przecież ten akcent taki piękny jest!!!)

[czuk1]

benia30 napisała:

> Moja mama już od ponad 30 lat nie mieszka na Roztoczu a do dzisiaj wymawia:
> pójdziem, zobaczym, kupim...itd... (zamiast pójdziemy, zobaczymy, kupimy)
> A akcent bardzo sie utrwala, w czasach liceum mieszkałam na Roztoczu 1,5
roku,
> kiedy wróciłam na Śląsk, do nowej szkoły, wszyscy się ze mnie śmiali przez
> następne 1,5 roku... (a przecież ten akcent taki piękny jest!!!)
Zgadza sie. Moja rodzina wyjechala niedawno na Śląsk a akcent maja
już "śląski" . Pzdr Mariusz

[czuk1]

swiatlo napisał:

> Ja, Warszawiak, a Roztoczanin tylko wakacyjny i po ojcu, zawsze lubiłem
> słuchać gwary mojej babki i ciotek. Tego charakterystycznego zaciągania.
> Teraz już niewiele z tego pamiętam. Niedawno rozmawiałem przez telefon z
> kuzynem, który teraz mieszka w Niemczech, ale który się wychował w Obszy i
> nadal mówi melodyjnie się zaciągając. Jakże to cudownie brzmiało.
> Chętnie bym tutaj w Oregonie nad Pacyfikiem zapisał się na kurs językowy
> gwary wschodniej.
> Po babce tylko pamiętam takie wyrażenia, jak:
> - jidz (czyli jedz)
> - słychać (czyli czuć zapach)
> - a ło (czyli proszę bardzo)
>
> Czy możecie rozszerzyć ten podręczny słowniczek o inne wyrażenia?
>
To jest chyba gwara terenów pogranicza (nie tylko Roztocza) od - gdzieś -
Zamościa do Lwowa, od Przemysla po Włodawę. Specjaliści to nam opiszą.
Ja pochodzę z okolic Puław gdzie aż do Radomia jest gwara "staropolska' i
dlatego tu u nas wychwytuję jeszcze niektore niepoprawne wyrazy jak: "któro"
zamiast "które" idę ze swoim "tatem" a nie "tatą" itd. No a po 25 latach pobytu
to i ja zaciągam. Jednocześnie zaciagania trudno sie pozbyć. Słyszymy jak
hrubieszowianin prof.Wiktor Zin zaciaga - choć 50 lat nie mieszka w
Hrubieszowie? .... i td mozna by snuć refleksje. M

[stiah]

Gwara ta czasami przyjmuje formy ekstremalne - w czasie jednej z wędrówek, idąc
z Lubyczy, przez Potoki do zagubioneych pod Wielkim Działem Mrzygłodów,
zgubiliśmy się haniebnie. Na szczęście spotkaliśmy tubylca który na nasze
pytanie o drogę, wygłosił długą litanię machając przy tym rękami z której
jedynie zrozymieliśmy coś jak "Mzighlody" tudzież ogólny kierunek. Trafiliśmy.

[januszx]

Wspanaiale ,że przypomniałeś o gwarze roztoczańskiej , świetny wątek! , zaraz
wstawie tekst ..juz kończę...
pozdrawiam
J

[miriamfirst_]

istnieje, oprocz mowy, słynna, roztoczańska cisza tzn mam na myśli milczenie
pomiędzy dwojgiem (najczesciej) osob, rzadko trojgiem; szansę na "zadzianie
się" tego zjawiska istnieja zwykle w niedziele,lub poznym popoludniem dnia
powszedniego. Jest to roztoczanski "bialy kruk". Zależnie od okoliczności
milczenie może mieć charakter

a. wspolczujacy
b. bedacy wyrazem najwyzszego oburzenia (rzadko, poniewaz "w fazie" oburzenia
roztoczanie bardzo dużo mówia, przekrzykując się wzajemnie)
c. refleksyjny czyli panta rei, minął dzień, już ósma, niedlugo kolejny
odcinek serialu ect czyli wszystko, co plus minus wyznacza odmierza upływajacy
czas
d. religijny (np po kościele, lubo po sutym niedzielnym obiedzie)
e. ogólnonarodowy i ogólnoświatowy

Nie znajac tego zjawiska, a po raz pierwszy doznajac go podczas wizytu pewnego
pana F., usiłowałam rozpaczliwie acz delikatnie próbować rozpoczynac rozmowe,
bo milczenie wydawało mi się krępujące. Niepotrzebnie się męczyłam.
Pan F., zaszczycił mnie, nieznajomą, propozycją obrzedu milczenia jakie,
zreśztą, dokonało się, przerywane lekko westrznieniami. Trwało około 30 minut
co jest wartością symboliczną, minimalną, i nie ma o czym mówić, ponieważ
milczenie owo zwykle trwa godzinami. Fantastyczne, wręcz buddyjskie milczenie
dla milczenia, i wspólnie "konsumowanie" widoku jakim jest np. mur sąsiada,
zarwany płot, czy - jak wspominane tu gęsto - bocianie gniazdo. Może to być
również wspólne i skupione obserwowanie jak ktos bezskutecznie usiłuje
uruchomic np samochód. Ale rzadko.

Miriam

ps. uprzejmie prosze o wstrzymanie aię z ewent chęciami skonkretyzowania, kim
był wymieniony pan F.,)

[maciek302]

Piejo kury piejo majo koguta,albo musi ta bedzie co znaczy wystarczajaco

[stiah]

Stara Marunia, gdy coś było bardzo dobrego wyrażała najwyższy stopień pochwały
następująco: No, temu bigosu to można "wy" powiedzieć! Niestety, Marunia
wyjechała do Rawy Ruskiej i tam dożyła końca swych dni.

[baky]

Moja babcia miała takie określenie: "krasiste".
Określała tym mianem np. pstrągi, które łowiłem (i łowię nadal) w Tanwi, gdy
przynosiłem je na kolację. Takie ładne, krsiste - mawiała. Gdy duże -
"szkaradne" :o)))
Czyli krasiste, to było "coś" ładnego i jednocześnie pstrokatego (pstrąg ma
różnokolorowe kropki), np. mówiła też: "podaj mi tę krasistą chustkę" -
pstrokatą i kolorową. Śmieszne określenie, nie ma co...

PS. Mawiała min.: "Poli ty naliwki, kaj by pstrogi ni myśleli, co je psi
jedzo"... hihi...

[czuk1]

miriamfirst_ napisała:

>
> istnieje, oprocz mowy, słynna, roztoczańska cisza tzn mam na myśli milczenie
> pomiędzy dwojgiem (najczesciej) osob, rzadko trojgiem; szansę na "zadzianie
> się" tego zjawiska istnieja zwykle w niedziele,lub poznym popoludniem dnia
> powszedniego. Jest to roztoczanski "bialy kruk". Zależnie od okoliczności
> milczenie może mieć charakter
>
> a. wspolczujacy
> b. bedacy wyrazem najwyzszego oburzenia (rzadko, poniewaz "w fazie"
oburzenia
> roztoczanie bardzo dużo mówia, przekrzykując się wzajemnie)
> c. refleksyjny czyli panta rei, minął dzień, już ósma, niedlugo kolejny
> odcinek serialu ect czyli wszystko, co plus minus wyznacza odmierza
upływajacy
> czas
> d. religijny (np po kościele, lubo po sutym niedzielnym obiedzie)
> e. ogólnonarodowy i ogólnoświatowy
>
> Nie znajac tego zjawiska, a po raz pierwszy doznajac go podczas wizytu
pewnego
> pana F., usiłowałam rozpaczliwie acz delikatnie próbować rozpoczynac rozmowe,
> bo milczenie wydawało mi się krępujące. Niepotrzebnie się męczyłam.
> Pan F., zaszczycił mnie, nieznajomą, propozycją obrzedu milczenia jakie,
> zreśztą, dokonało się, przerywane lekko westrznieniami. Trwało około 30
minut
> co jest wartością symboliczną, minimalną, i nie ma o czym mówić, ponieważ
> milczenie owo zwykle trwa godzinami. Fantastyczne, wręcz buddyjskie milczenie
> dla milczenia, i wspólnie "konsumowanie" widoku jakim jest np. mur sąsiada,
> zarwany płot, czy - jak wspominane tu gęsto - bocianie gniazdo. Może to być
> również wspólne i skupione obserwowanie jak ktos bezskutecznie usiłuje
> uruchomic np samochód. Ale rzadko.
>
> Miriam
>
> ps. uprzejmie prosze o wstrzymanie aię z ewent chęciami skonkretyzowania, kim
> był wymieniony pan F.,)


Ale fantastycznie ciekawe spostrzeżenie. Napewno roztoczanie to ludzie mało
mówni, rozmawiający z przyrodą. Ale żeby aż tak? Może to był tylko taki jeden
Pan F?
Trzeba bylo poeksperymentować na innych "roztoczańskich panach".
Pozdrawiam Cie serdecznie M

[benia30]

Przypomniało mi się właśnie...
Ze słowniczka mojej babci:

GUZY - guziki
CZUB - kaptur,
GRECZKI - obuwie typu sandałki
CUPAKA - szybko
HET - daleko
WDZIWAć - ubierać

Babcia mawiała do mnie mniej więcej tak: "Wdziwaj czub i greczki, zapinaj guzy
i leć cupaka het, het...." Hmm, ładnie, prawda???

[swiatlo]

Rzeczywiście pamiętam "het" i "wdziwaj". Nie pamiętam pozostałych zwrotów.

[januszx]

Szybko u moich starszych znajomych ze wsi to - rychło

a ciekawy jestem czy wiecie jak w gwarze powiemy "zawsze"?
pozdrawiam
J

[stiah]

Ja nie wiem, ale jestem ciekaw. Za to pamiętam obelgi jakimi się wzajemnie
obrzycaliśmy jako dzieci. Mieszkając na pograniczy kultur, różnicowaliśmy się w
różnych konfiguracjach na "bulbowców" "banderowców" "upowców" "żydów", a młodsi
koledzy pieszczotliwie zwani byli "bachorami" i "najduchami". Na szczęście
kończyło się zawsze na krzykach. "Rychło" zapominaliśmy o wzajemnych
połajankach i graliśmy w palanta, noża, państwa, piłkę szmacianą i co tam
jeszcze...

[benia30]

Znowu się mojej babci czepię, ale kiedy zaczyna coś opowiadać to mówi: "Tak
roku..." Nie wiem jak to przetłumaczyć, chyba znaczy to "w poprzednich latach"
czy "pewnego minionego roku"

Ale jak brzmi "zawsze" po roztoczańskiemu, nie potrafię sobie skojarzyć...

[users1]

Wydaje mi się że "tak roku" to w roku ubiegłym, a "zawsze to "zawdy"
W.2

[januszx]

Już Wam moi mili odpowiadam
Przypuszczam ,że to zależy od miejsca ale ja przytoczę określenie z okolic
Suchowoli

Oni zawdy w zimie w walinkach iszli du sklipu i du kóscioła...

doszło cos nowego...?

[benia30]

Jeszcze mi się taka zabawna anegdotka rodzinna przypomniała związana z gwarą
roztoczańską i... z babcią oczywiście.
Przychodzimy kiedyś z moim mężem, który słabo zna (znał...) miejscową gwarę, do
babci i zastajemy ją przy czynności szatkowania czyli siekania kapusty. Babcia
odrywa się od roboty i bardzo z siebie zadowolona oznajmia: "P O S I K A Ł A M
kapustę". Szkoda, że nie widzieliście miny mojego ślubnego, myślał że babci
odbiło...
Pozdr. Benia
-

[benia30]

Dochodzi jeszcze mało elegancki zwrot NA, który w dowolnym tłumaczeniu
oznacza "masz", "weż", "bierz". Mówi się tak do ludzi i do zwierząt, np: "na -
jidz" (czyt. proszę jedz)

[benia30]

W okolicach Radecznicy (Sąsiadka, Latyczyn) zetknęłam się z takimi
zwrotami: "jicta", "idźta", "choćta", itd...w tym samym stylu.
(jedzcie... idźcie... chodżcie...)
Pozdr. Benia

[szekla]

pamietam "posiekniete" rece, a zaciagam tez sama jak tylko z kims z
domu "telefonuje"

[czuk1]

szekla napisała:

> pamietam "posiekniete" rece, a zaciagam tez sama jak tylko z kims z
> domu "telefonuje"
"Telefonuje" to chyba jest żargon ogólnopolski.
Pozdrawiam Cię w to Wielkie Święto katolików -

[szekla]

mowienie o zonie, malzonce "zonka"

[szekla]

dalam wczoraj popis:
jechalam ze znajoma i tlumaczylam jej gdzie ma tym autem dojechac , mowie
za "krzyzowka"w lewo.Znajoma w ryk, to byl rechot, kwik i przytupywanie.Nawet w
Germanowie mi sie mowa rodzinna nie zapomina

[czuk1]

szekla napisała:

> dalam wczoraj popis:
> jechalam ze znajoma i tlumaczylam jej gdzie ma tym autem dojechac , mowie
> za "krzyzowka"w lewo.Znajoma w ryk, to byl rechot, kwik i przytupywanie.Nawet
w
>
> Germanowie mi sie mowa rodzinna nie zapomina


Nie zapomina sie też akcentu. Patrz akcent starego już prof. W.Zina - rodem z
Hrubieszowa. M