abcd17
16.04.05, 16:08
Subregionalny program rozwoju społeczno-gospodarczego Regionu Wałbrzyskiego
na bazie Strategii rozwoju zintegrowanego markowego produktu
turystycznego „Trakt Wałbrzyski”
Punkt wyjścia
Problemem Wałbrzycha oraz okolicznych gmin jest degradacja techniczna,
gospodarcza i społeczna przejawiająca się między innymi w rosnącym ubóstwie i
poszerzaniu wykluczenia społecznego części mieszkańców, strukturalnym i
długotrwałym bezrobociu, braku perspektyw zawodowych dla części wykształconej
młodzieży, przestępczości, degradacji technicznej większości obiektów
zabytkowych prowadzącej do utraty dziedzictwa kulturowego, trudnych warunkach
mieszkaniowych, małej liczbie i wąskim zakresie usług lokalnych oraz
problemach z zanieczyszczaniem środowiska.
Wbrew zapisom Narodowego Programu Rozwoju oraz regionalnej strategii rozwoju
województwa dolnośląskiego, większość miast regionu niedostatecznie korzysta
dziś z aktywizacji turystycznej jako osi rozwoju gospodarczego i społecznego.
Pomimo dysponowania potencjalnymi atrakcjami turystycznymi, bolączką gmin
jest brak funkcjonującego, wypromowanego markowego produktu turystycznego.
Miasta nie wykorzystują więc w sposób optymalny posiadanego potencjału.
Brakuje współpracy subregionalnej, stanowiącej często jedyną szansę ratunku
dla małych i wyludniających się gmin, których społeczności nie są w stanie
efektywnie dbać o posiadane zabytki kultury i przemysłu. Brakuje skutecznych
narzędzi wsparcia dla lokalnej przedsiębiorczości oraz organizacji
pozarządowych chcących realizować swoje projekty nakierowane na aktywizację
zagrożonych grup społecznych. Podejmowane przez różne podmioty i instytucje
działania nie są często odpowiednio zaplanowane i przy braku międzysektorowej
współpracy mają ograniczone szanse powodzenia.
Przesłanki rozwoju
Zarówno Wałbrzych, jak i każda z otaczających go gmin posiada olbrzymi
potencjał atrakcji turystycznych: otoczenie w postaci malowniczych gór i
krajobrazów, średniowieczne zamki, rezydencje pałacowe, zabytkowe założenia
parkowe, rezerwaty przyrody, szlaki piesze i rowerowe, zabytki sakralne,
obszary staromiejskiej zabudowy, zabytkowe dworce kolejowe, stare schroniska
górskie, sztolnie i inne obiekty po byłych kopalniach, fortyfikacje, stadniny
koni, uzdrowiska, bliskość zagospodarowanych i potencjalnych terenów
narciarskich i kąpielisk. Skumulowanie tych atrakcji w bliskiej odległości
sytuuje Region Wałbrzyski na czele najciekawszych turystycznie miejsc nie
tylko w Polsce. Istotne znaczenie mają również inne czynniki – bezpieczeństwo
(w porównaniu do Europy Zachodniej), wolna baza lokalowa oraz środowiska
młodzieżowe i osoby bezrobotne gotowe zaangażować się w inicjatywy pro-
rozwojowe społecznie i gospodarczo. Odtworzenie dziedzictwa przemysłowego
subregionu wymaga dużych nakładów finansowych. Szansą stojącą przed miastami
i gminami z subregionu są fundusze strukturalne, środki udostępnione Polsce
przez kilka krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz środki krajowe,
którymi dysponują m.in. Ministerstwo Kultury.
Zasadnym jest więc utworzenie programu, który połączy w spójną i logiczną
całość wszystko to, co Wałbrzych i otaczające go gminy mają do
zaoferowania. „Trakt Wałbrzyski” ma szansę stać się megaproduktem
turystycznym, bazującym na dziedzictwie przyrody i dziedzictwie przemysłowym.
Cele programu
Celem programu jest stworzenie markowego produktu turystycznego, a więc
zdiagnozowanie, logiczne uporządkowanie, podporządkowanie wspólnej wizji,
pogrupowanie w pakiety oraz wypromowanie atrakcji turystycznych ok. 15 gmin
regionu wałbrzyskiego (po polskiej i czeskiej stronie granicy).
W kolejnym kroku planuje się oparcie na bazie markowego produktu rozwoju
branży usług turystycznych, realizacja kluczowych projektów inwestycyjnych
(rozwój infrastruktury) oraz uruchomienie zestawu projektów społecznych
aktywizujących lokalną społeczność, szczególnie w płaszczyźnie
przedsiębiorczości.
Zasady realizacji
Program będzie realizowany przez partnerstwo lokalnych samorządów, instytucji
kultury, szkół średnich i wyższych uczelni, przedsiębiorstw, organizacji
pozarządowych, kościołów i związków wyznaniowych, przy współpracy
koordynacyjnej i organizacyjnej Fundacji Edukacji Europejskiej oraz wsparciu
merytorycznym konsultantów zewnętrznych.
Oparcie programu na rozwoju turystyki wynika z następujących przesłanek:
1. Subregion Wałbrzyski charakteryzuje się dużą ilością
bezkonkurencyjnych choć niewykorzystanych dziś atrakcji naturalnych i
kulturowych.
2. Polska słynie z gościnności – a gościnność jest podstawową przesłanką
do animacji ruchu turystycznego.
3. Turystyka jest coraz bardziej liczącą się gałęzią gospodarki w
związku z naturalnością wykorzystania atrakcji naturalnych i kulturowych jako
podstawą rozwoju ruchu turystycznego oraz stosunkowo łatwym tworzeniem
niewymagających wysokich kwalifikacji i predyspozycji miejsc pracy w branży
turystycznej.
4. Rozwój turystyki wymaga przyjęcia uspołecznienia procesu za
podstawową dewizę programu. Uspołecznienie prac rozwojowych z kolei jest
najlepszą drogą budowy demokratycznego społeczeństwa obywatelskiego.
Program zaplanowano do realizacji w ujęciu subregionalnym z uwagi na
następujące przesłanki:
1. Atrakcje turystyczne rozrzucone są po wielu gminach subregionu.
Tworzenie produktu turystycznego na bazie atrakcji mieszczących się w
granicach administracyjnych jednej gminy jest nieefektywne. Konkurencyjny
produkt turystyczny można stworzyć tylko poprzez wykorzystanie
subregionalnego potencjału (efekt synergii – razem zyskamy więcej niż
działając osobno).
2. Unia Europejska wspiera projekty składane przez partnerstwa różnych
organizacji, instytucji kultury i samorządów. Im projekt ma charakter
ponadlokalny – tym większą uzyskuje punktację. Część źródeł finansowych
wymaga złożonych projektów o dużym budżecie.
3. Narzędzia wsparcia biznesu oraz organizacji pozarządowych i innych
podmiotów non-profit są tańsze w wykorzystaniu jeśli dotyczą większej liczby
projektów. Efekt skali będzie możliwy do wykorzystania w projektach
ponadlokalnych, obejmujących możliwie dużą liczbę partnerów.
4. Małe i lokalne projekty nie są atrakcyjne dla potencjalnych
sponsorów, których wsparcie finansowe umożliwia pokrycie kosztów zaplanowania
działania oraz zgromadzenie środków wspomagających tzw. udział własny
instytucji kultury i organizacji pozarządowych (non-profit) niezbędny do
ubiegania się o wsparcie finansowe UE.
Program docelowo powinien objąć działania realizowane w okresie 2-letnim
(2005-2006). Długi okres realizacji programu wynika z przyjęcia innowacyjnego
na skalę polskich samorządów doradztwa procesowego, dzięki któremu odbiorcy
programu otrzymują wsparcie merytoryczne nie tylko na etapie budowy planów
strategicznych, ale również w trakcie pozyskiwania środków finansowych na
realizację projektów wynikających ze strategii, jak i również pełną
realizację tych projektów (i ich rozliczenie) w okresie 2-letnim. Okres ten
może być poszerzony w przypadku pozyskania źródeł finansowych, zarówno w
odniesieniu do subregionu, gminy i lokalnej instytucji.
Innowacyjność programu
Warto wskazać na 5 płaszczyzn innowacyjności programu:
1. Intensywne wsparcie branży turystycznej – szkolenia, pisanie wniosków
pod konkretne
przedsięwzięcia w ramach funduszy europejskich – tak aby już od startu
budować jej potencjał do sprostania wyzwaniu, jaki stworzy wykreowanie marki
produktu turystycznego (inkubator branży turystycznej).
2. Tworzenie “dynamicznych” elementów stanowiących składowe markowego
produktu turystycznego, opartych na tożsamości regionu, gmin i poszczególnych
osób tworzących oferty (pakiety) turystyczne, opartych na statycznych
atrakcjach które będą wzbogacane “multimedialnie” tak
