Wielka Rumunia

[trevistas]

Zdecydowane dzialania na europejskiech polach bitewnych zmienily los Rumunii. Niepowodzenie niemieckiej ofensywy w lipcu 1918r. na froncie zachodnim I pozniejsza ofensywa sil Ententy w kierunku Niemiec, wzmocniona przez wloska ofensywe w polnocnowschodnich Wloszech przeciwko silom austrowegierskim sygnalizowaly razem bliski upadek Sil Centralnych. Na Balkanach - Alianci rozpoczeli ofensywe z Salonik, 15 wrzesnia 1918r.; 30 wrzesnia 1918r. Bulgaria zostala zmuszona do podpisania rozejmu, a 30 pazdziernika - Turcja.
Tzw. Armia Dunaju zlozona z trzech alianckich dywizji pod dowodztwem gen. Berthelota przygotowywala sie do przekraczania Dunaju w miescie Giurgiu (miasto na granicy rumunsko - bulgarskiej, 60 km na poludnie od Bukaresztu). 3 listopada Austro - Wegry zaakceptowaly alianckie warunki zaprzestania ognia. Rumunski krol Ferdynand rozkazal swej armii ponowne przystapienie do wojny w dniu 10 listopada, w tym samym dniu gdy wojska alianckie ostatecznie przekroczyly granice w Giurgiu.

[trevistas]

Cd. Jednak mobilizacja armii rumunskiej okazala sie bardzo trudna z powodu braku wyposazenia, uzbrojenia czy koni oraz rozproszenia oficerow I zolnierzy zdemobilizowanych na poczatku roku (1918). Lecz w polowie listopada sily liczace 90 tysiecy zolnierzy byly juz gotowe do akcji. Rumunskie oddzialy wojskowe zaczely wkraczac do Muntenii, Dobrudzy I Siedmiogrodu (Transylwanii). Oddzialy armii niemieckiej rozpoczely wycofywanie sie z okupowanej Rumunii 10 listopada 1918r., a 1go grudnia ostatnie oddzialy niemieckie przekroczyly Karpaty w drodze na zachod. Rowniez 1 grudnia, krol Ferdynand na czele swej armii wkroczyl do Bukaresztu. Gdy monarchia Austro - Wegierska popadala w stan dezintegracji, Rumuni w Bukowinie (28 listopada) oraz w Siedmiogrodzie (1 grudnia) zadeklarowali swa unie z macierza. 11 grudnia Sfat al Tari (lokalne zgromadzenie narodowe) w Besarabii odrzucilo wczesnie przyjete (marzec 1918) warunki wstepne mogace ograniczyc zjednoczenie z Rumunia. CDN

[trevistas]

Cd. Podczas czterech lat I Wojny Swiatowej, rumunska aktywnosc narodowa w Bukowinie byla umiarkowana. Do 1916r. wiekszosc ludnosci cywilnej I zolnierzy pozostawala lojalna wobec Austrii. Przypadki wspolpracy z rosyjskimi salami okupacyjnymi byly rzadkie; jedynie garstka intelektualistow wyemigrowala do Rumunii aby prowadzic antyaustriacka dzialalnosc. Rumunscy deputowani do parlamentu w Wiedniu pozostali lojalni monarchii do 22 pazdziernika 1918r., potem Rumuni I pozostale narodowosci Bukowiny (Rusini, Zydzi, Polacy, Wegrzy) przejeli odpowiedzialnosc za swoje losy - poprzez nowosformowane Rady Narodowe. Rumunscy przywodcy polityczni w Bukowinie podjeli zdecydowane dzialania, aby zapewnic, ze prowincja stanie sie czescia Rumunii poprzez zwolanie Zgromadzenia Konstytucyjnego w Czerniowcach - 27 pazdziernika 1918r. Zgromadzenie skladalo sie z deputowanych do parlamentu austriackiego w Wiedniu, deputowanych do lokalnego parlamentu oraz lokalnych politykow. Zgromadzenie wydalo rezolucje wyrazajaca intencje zjednoczenia prowincji z Rumunia. CDN

[trevistas]

Cd. Wybrano tez 50 cio osobowa (rumunska) Rade Narodowa w celu kierowania sprawami biezacymi. Rada na czele ktorej stanal Ianci Flandor (dotychczasowy posel do parlamentu w Wiedniu) nie pozostawiala watpliwosci, ze bedzie sie sprzeciwiala wszelkim podzialom prowincji wzdluz linii etnicznych. Stanowisko takie postawilo ja w powaznym konflikcie z Ukrainska Rada Narodowa, ktora objela kontrole nad dystryktami zamieszkalymi przez Rusinow (Ukraincow), w tym Czerniowcami - pod koniec pazdziernika 1918r. Z drugiej strony dzialania innych bylych rumunskich poslow do wiedenskiego parlamentu (np. A. Onceil), ktorzy byli zwolennikami federalizacji z Austria, doprowadzily do wspolpracy z Ukrainska Rada w sprawie podzialu prowincji wg granic jezykowych oraz prob stworzenia wspolnego rzadu.
Rumunska Rada narodowa szybko potepila powyzsze porozumienie I 7 listopda 1918r. zaapelowala do rzadu rumunskiego w Jassach o przyslanie wojsk. CDN

[trevistas]

Cd. Jedenastego listopada wojska rumunskie wkroczyly do Czerniowiec a sily ukrainskie wycofaly sie do Galicji nie stawiajac oporu. Niezaleznosc Rumunskiej Rady Narodowej w Bukowinie trwala 2 tygodnie, 28 listopada zwolano Kongres Rumunski, ktory jednomyslnie glosowal za zjednoczeniem z Rumunia. Rzad rumunski zaaprobowal powyzsze glosowanie dekretem z dnia 19 grudnia 1918r.
[Dla przypomnienia: w 1910r., w Transylwanii I Banacie mieszkalo 2.785 mln Rumunow, w Bukowinie 230 tys. a w Besarabii 1.092 mln].
W Transylwanii (Siedmiogrodzie) zdarzenia przybraly podobny przebieg jak w Bukowinie. Przywodcy Rumunskiej Partii Narodowej (na Wegrzech) w dniu 12 pazdziernika 1918r. zadeklarowali swe wsparcie dla ''Rumunskiego Narodu na Wegrzech I Transylwanii'' I oglosili zamiar zwolania zgromadzenia narodowego dla zdecydowania losu Transylwanii. Alexandru Voida, rumunski posel do parlamentu w Budapeszcie odczytal podobne oswiadczenie w parlamencie wegierskim w dniu 18 pazdziernika 1918r. CDN

[trevistas]

Cd. 31 pazdziernika 1918r., Rumunska Partia Narodowa I Rumunska Partia Socjal - Demokratyczna w Transylwanii utworzyly Rade Narodowa. W sklad rady wchodzilo po szesciu przedstawicieli kazdej z ww. partii, Rada ta przybrala uprawnienia rumunskiego rzadu tymczasowego w Transylwanii. 9 listopada Rada poinformowala rzad wegierski, ze przejmuje ona kontrole nad wszystkim obszarami Transylwanii I Wegier zamieszkalymi przez Rumunow.
W dniach 12 - 14 listopda wym. Rada prowadzila w Aradzie negocjacje z Oszkarem Jaszi - ministrem d/s narodowosci w nowym rzadzie wegierskim kierowanym przez prem. M. Karolyi.
Negocjacje nie przyniosly zadnych efektow. O. Jaszi zaproponowal system kontrolowanej autonomii oparty na modelu szwajcarskim, lecz Rumuni upierali sie przy pelnych prawach do samookreslenia sie. CDN

[trevistas]

Cd. W miescie Alba Iulia (w Siedmiogrodzie, ok. 300 km na pln zachod od Bukaresztu), 1 grudnia 1918r., Rumunska Partia Narodowa zwolala Wielkie Zgromadzenie Narodowe. W zgromadzeniu bralo udzial 10 tys. osob, reprezentujacych ludnosc z calej Transylwanii. W wiekszosci opowiedzieli sie oni za zjednoczeniem z Rumunia; jednak zostaly postawione warunki: Transylwania pozostanie autonomiczna do czasu utworzenia Zgromadzenia Konstytucyjnego zjednoczonej Rumunii, oraz, ze nowe zjednoczone panstwo zostanie zorganizowane zgodnie z demokratycznymi I liberalnymi zasadami. Wielkie Zgromadzenie zlozylo wladze wykonawcza w rece Consiliu Dirigent (Rady Kierowniczej) z siedziba w Sibiu. Rzad rumunski uznal zjednoczenie - dekretem z dnia 11 grudnia 1918r. CDN.

[trevistas]

Cd. Gdy czesci panstwa rumunskiego stawaly sie caloscia, rumunski premier Bratianu - przygotowywal sie do Konferencji Pokojowej w Paryzu, wiedzac, ze bez walki sie nie obejdzie.
Byl on jednak zaskoczony niezyczliwoscia ze strony zachodnich Aliantow. Francuscy I brytyjscy politycy interpretowali separatystyczny pokoj jaki zawarli Rumuni z Panstwami Centralnymi, jako pogwalcenie wczesniejszego wzajemnego traktatu z 1916r. W zwiazku z czym nie czuli sie oni zobowiazani do wypelnienia obietnic uczynionych tam, aby uzyskac rumunskie przystapienie do wojny po stronie Ententy.
Wielka Czworka tworzaca razem z Japonia Rade Najwyzsza, zdecydowaly, ze Rumunia musi byc ukarana za swa kapitulacje w 1918r., (Traktat Bukaresztenski zawarty przez Rumunie z Niemcami I Austrowegrami w dniu 7 maja 1918r.). Nie dopuszczono Rumunii do procesu tworzenia pokoju jako rownego, zezwalajac na obecnosc na Konferencji Pokojowej jedynie dwoch przedstawicieli Rumunii, podczas gdy Serbia, ktora sie nigdy nie poddala mial trzech przedstawicieli. Wykluczone tez Rumunie z Komisji d/s granic Terytorialnych oraz d/s Mniejszosci Narodowych. CDN

[trevistas]

Cd. Realizujac swe przywiazanie do idei Wielkiej Rumunii, premier Bratianu w dniu 31 grudnia 1919r., odrzucil jakikolwiek kompromis w sprawie rumunskich zadan terytorialnych. Domagal sie on: calego Banatu (zgodnie z Traktatem zawartym z panstwami Ententy w dniu 17 sierpnia 1915r.), cytuajac historie - przodkowie Rumunow byli pierwszymi, ktorzy osiedlili sie na tych terenach, statystyki etniczne - Rumuni byli najliczniejsza populacja w regionie. Oponowal on podzialowi Banatu, mimo ze wschodnia czesc (1/3 regionu) miala serbska wiekszosc narodowa; uzasadnial to twierdzeniem, ze akcja podzialu moglaby zniszczyc polityczna I ekonomiczna zwartosc regionu. 1 go lutego argumentowa; on, ze Rumunia powinna uzyskac wszystkie terytoria przyznane jej w ww. Traktacie - po prostu jako nagrode za wsparcie Ententy. Odrzucil on sugestie, ze niezalezne plebiscyty (w Bukowinie, Transylwanii I Besarabii) moglyby dostarczyc bardziej wiarygodnej wiedzy o stanie opinii publicznej tamze, niz lokalne zgromadzenia narodowe, ktore glosowaly za zjednoczeniem z Rumunia. CDN

[trevistas]

Cd. Premier Bratianu stwierdzil tez, ze w Transylwanii Wegrzy nie glosowali za zjednoczeniem z Rumunia I rowniez nie glosowaliby, poniewaz nie chcieli oni zaakceptowac statusu mniejszosci - pod wladza ludnosci nad ktora dominowali oni przez 1000 lat. Obiecal on, ze panstwo rumunskie udzieli mniejszosciom narodowym pelni politycznej wolnosci. Stwierdzil on, ze jesli rumunskie oczekiwania terytorialne zostana spelnione I wojska rumunskie beda mogly poruszac sie dalej na zachod - na Wegrzech, wowczas armia rumunska zniszczy bolszewizm. Rada Najwyzsza Ententy pozostala niewzruszona I ustanowila Rumunska Komisje Terytorialna, ktorej zadaniem miala byc ocena legalnosci rumunskich zadan terytorialnych.
Dla prem. Bratianu najwazniejszym zagadnieniem terytorialnym byla Transylwania I byl on zdeterminowany walczyc o kazdy cal prowincji - w miare mozliwosci ustanawiajac granice z Wegrami na rzece Tisza. CDN

[trevistas]

Cd. Jednak jego starania o nabytki terytorialne byly powiazane z szeregiem innych kwestii, takich jak: determinacja panstw Ententy do stworzenia pokoju w Europie - ale na warunkach sprzyjajacych ich interesom, obawy o losy mniejszosci narodowych w ogolnosci oraz mniejszosci narodowych w Rumunii oraz zagrozenie bolszewizmem w Europie Centralnej.
Linia demarkacyjna pomiedzy wojskami rumunskimi I wegierskimi utworzona 13 listopada 1918r. przez gen. L.F. Esperey (dowodca sil Ententy w pld - wsch. Europie) a biegnaca wzdluz rzeki Muresz w Srodkowej Transylwanii stawala sie nie do utrzymania. Wojska rumunskie posuwaly sie na zachod - mimo zakazu wydanego przez Aliancka Rade najwyzsza w dniu 25 stycznia 1919r. Do tego czasu rumunska armia osiagnela pozycje na wpol drogi pomiedzy miastami Cluj I Oradea. W celu zapobiezenia dalszym walkom (dalszemu posuwaniu sie na zachod wojsk rumunskich), Aliancka Rada Wojenna w Wersalu ustanowila linie demarkacyjna wzdluz linii kolejowej biegnacej z Satu Mare przez Oradee do Aradu, ustanawiajac te linie jako maksymalna granice rumunskiej okupacji. CD

[trevistas]

Cd. Powyzsze trzy miasta pozostawaly poza strefa rumunska I byly obsadzone przez wojska francuskie. Utworzono tez strefe neutralna pomiedzy wojskami rumunskimi I wegierskimi lezaca na zachod od ww. linii demarkacyjnej.
Gdy 20 marca 1919r. plk F. Vix przedstawiciel alianckiej misji militarnej w Budapeszcie poinformowal o powyzszej decyzji rzad wegierski, wegierski premier M. Karolyi sprzeciwil sie jej, twierdzac, ze powyzsza strefa pozbawi Wegry rozleglych terenow zamieszkalych przewaznie przez Wegrow. Kryzys polityczny trwal, premier Karolyi zrezygnowal ze stanowiska, a nowoutworzony rzad wegierski utworzony przez komunistow I socjalistow proklamowal Wegierska Republike Radziecka w dniu 21 marca 1919r. 1 kwietnia 1919r. Aliancka Rada Najwyzsza wydelegowala gen. J.C. Smutsa do Budapesztu, aby probowal on zawrzec prozumienie z nowym rzadem wegierskim pod przewodnictwem B. Kuna. CDN































>

[trevistas]

Cd. Premier Bratianu obawial sie, ze jesli wegierski premier B. Kun bedzie zachowywal sie ugodowo, to Rada Najwyzsza Ententy moze zaprosic delegacje rumunska na rozmowy do Paryza - co mogloby Rumunie terytorialnie wiele. Jednak B. Kun nie byl ugodowy na spotkaniu z gen. Smutsem. Odrzucil on autorytet Rady Najwyzszej w kwestii ksztaltowania granic Wegier I domagal sie przywrocenia linii demarkacyjnej na rzece Muresz (z 18 listopda 1918r.) - w wyniku czego wojska rumunskie mialy znalezc sie na wschodnim brzegu wymienionej rzeki. Gen. Smuts nie mial wyboru I powrocil do Paryza w dniu 12 kwietnia, pozostawiajac konflikt wegiersko - rumunski nierozwiazanym. Bratianu zdecydowal sie poslac armie rumunska bardziej na zachod. Ofensywa miala sie rozpoczac 16 kwietnia. CDN>

[trevistas]

Cd. Ofensywa rumunska miala sie rozpoczac 16 kwietnia 1919r. Wegierski nocny atak z 15 go na 16go kwietnia w rejonie Munti Apuseni (60 km na pld - zach. od miasta Cluj) dal usprawiedliwienie dla rumunskiego kontrataku, byl tez rumunskim usprawiedliwieniem dla Aliantow. Rumunska ofensywa odnosila sukces I zepchnela wojska wegierskie do Wschodnich Wegier. 25 kwietnia Bratianu oswiadczyl, ze wojska rumunskie maja sie kierowac ku rzece Tiszy oraz, ze nie pozwoli aby aby praktyczne trudnosci (Alianci) stanely mu na drodze. Byl on rowniez gotow koordynowac swe wysilki militarne z polska armia w celu zajecia Zakarpacia I Pld. Galicji w celu przerwania lacznosci wegierskich I rosyjskich bolszewikow. Na poczatku maja 1919r. postepy armii rumunskiej we Wschodnich Wegrzech byly na tyle zaawansowane, ze malo co stalo na ich drodze w marszu na Budapeszt. Jednak w tym momencie nastapila interwencja Aliantow, ktorzy zatrzymali marsz armii rumunskiej. CDN

[trevistas]

Cd. Ponadto premier Bratianu mial sam watpliwosci czy posuwac sie dalej na Wegrzech, poniewaz nie mial on zamiaru obalenia Wegierskiej Republiki Radzieckiej I zastapienia jej przez wegierski rzad narodowo - konserwatywny, ktory z pomoca Aliantow, z pewnoscia opieralby sie mocno jakimkolwiek rumunskim zadaniom terytorialnym. Na poczatku maja 1919r.rumunska ofensywa zastopowala na rzeka Tisza. 10 czerwca Najwyzsza Rada Aliancka oskarzyla Bratianu o lekcewazenie wczesniej ustalonej linii demarkacyjnej I spowodowanie kryzysu, ktory doprowadzil do upadku rzadu Karolyiego I dojscia do wladzy wegierskich bolszewikow. Gniew Rady byl spowodowany faktem, ze wegierska armia (Czerwona) odnosila znaczace sukcesy na froncie czechoslowackim (ofensywa wegierska na tym froncie rozpoczela sie 30 maja 1919r., zajmujac wieksza czesc Slowacji). Bela Kun odpowiedzial ugodowo na zadania Rady w sprawie powstrzymania ofensywy; Rada miala tez nadzieje, ze podobny sposob rozwiaze konflikt rumunsko - wegierski. CDN

[trevistas]

Cd. Alianci zadali od Bratianu wycofania wojsk rumunskich poza rzeke Tisze (na lutowa linie demarkacyjna - tak jak mniej wiecej biegnie obecna granica wegiersko - rumunska), Bratianu odmowil. Stwierdzil on, ze nie czuje sie odpowiedzialnym za aktualna sytuacje wewnatrzwegierska (W.R.R) I upieral sie przy fakcie, ze rzeka Tisza to praktycznie jedyna linia obronna armii rumunskiej. Wowczas Rada zagrozila wstrzymaniem dostaw uzbrojenia I innej pomocy - o ile Rumunia nie dostosuje sie niezwlocznie.
Wojska rumunskie pozostaly tez na linii rzeki Tiszy - potwierdzajac, ze alianci nie podejma powaznej akcji wobec Rumunii. Wykorzystujac spokoj na froncie armia wegierska zaatakowala wzdluz rzeki Tiszy 20 lipca 1919r. Po poczatkowych sukcesach zostala ona odrzucona przez rumunska kontrofensywe, ktora rozpoczela sie 24 lipca. 29 lipca wojska rumunskie przekroczyly rzeke Tisze I szybko poruszaly sie w kierunku Budapesztu. 1 go sierpnia B. Kun I jego rzad podaly sie do dymisji a 4 sierpnia armia rumunska wkroczyla do Budapesztu. CDN

[trevistas]

CD Celem premiera Bratianu w okupacji Budapesztu bylo zainstalowanie rzadu, ktory podpisalby traktat pokojowy z Rumunia - na warunkach korzystnych dla Rumunii. W tym samym czasie Rumuni nalozyli surowe warunki rozejmowe na nowy wegierski rzad: armia wegierska miala byc zredukowana do 15 tys. zolnierzy - ktorzy mogliby by uzyci tylko dla utrzymania porzadku wewnetrznego, nastapila konfiskata zbytecznego uzbrojenia, Wegry mialy poniesc koszty utrzymania armii rumunskiej znajdujacej sie na zachod od Tiszy. Ponadto okupacyjne wladze rumunskie skonfiskowaly liczne urzadzenia przemyslowe, lokomotywy oraz inne dobra - uzasadniajac to reparacjami za straty jakie poniosla Rumunia podczas okupacji niemiecko - austrowegierskiej w latach 1917 - 18. CDN

[trevistas]

Cd. W tym samym czasie premier Bratianu uwiklal sie w dyskusje z Aliantami w sprawie mniejszosci narodowych, a w szczegolnosci o cywilny status rumunskich zydow. Na Rumunie nalozono takie same zobowiazania jak na pokonana Austrie, bylo to uwlaczajace dla kraju; Bratianu poczul sie urazony. Przedstawiciel Rumunii nie byl obecny na podpisaniu Traktatu Pokojowego z Austria w St. Germain w dniu 10 wrzesnia 1919r. Dwa dni pozniej premier Bratianu I jego rzad zlozyli rezygnacje, cytujac jako powody: nieuznawanie przez Najwyzsza Rade Ententy - Traktatu z 1916r. oraz nakladanie na kraj warunkow niekompatybilnych z jego suwerennoscia. Na stanowisko premiera zostal powolany gen. A. Vaitoianu (b. minister wojny w rzadzie Bratianu). 15 listopada 1919r. Rada Najwyzsza Ententy wyslala ultimatum do prem. Voitoianu, zadajac od Rumunii w ciagu osmiu dni: wycofania armii rumunskiej z Wegier do granicy ustalonej na konferencji pokojowej, przyjecia Interalianckiej Komisji, ktora ocenilaby wartosc dobr przejetych przez rumunskie sily okupacyjne, zatrzymania dalszych rekwizycji, podpisania Traktatu z Austria oraz traktatu w sprawie mniejszosci narodowych. CDN

[trevistas]

Cd. Alianci grozili powaznymi konsekwencjami Rumunii w razie niezastosowania sie do ultimatum. Rzad Vaitoianu odrzucil powyzsze ultimatum I podal sie do dymisji 30 listopada.
Jego nastepca, tzw. Blok Parlamentarny, kierowany przez Alexandru Vaida, zdecydowal sie zaakceptowac warunki ultimatum, aby nie tracic dotychczasowych zyskow I wznowic dobre relacje z krajami zachodnimi - ktore to wiekszosc rumunskich politykow uwazala za podstawowe dla powojennego rozwoju kraju. Premier A. Vaida w zasadzie zgodzil sie na ustapienie w sprawach wegierskich I wydelegowal gen. Coanda do Paryza, gdzie podpisal on Traktat z Austria I traktat ws. mniejszosci narodowych (tzw. Maly Traktat Wersalski; taktat ten musialy podpisac: Polska, Rumunia, Czechoslowacja I Jugoslawia, nie musialy go podpisac kraje zachodnie, ale tez I Niemcy; Traktat ten powstal z inspiracji srodowisk zydowskich w USA). CDN>

[trevistas]

Cd. Podzial Banatu zostal dokonany ze wzgledna latwoscia. Premier Bratianu oczekiwal inkorporacji calego regionu do Rumunii na podstawie istniejacego skladu etnicznego (600 tys. Rumunow, 400 tys. Szwabow I 300 tys. Serbow) oraz ekonomiczno - politycznej integralnosci regionu. Jednak Rada Najwyzsza wyznaczyla granice pomiedzy Rumunia I Jugoslawia (Krolestwo SHS) na podstawach etnicznych. Rumuni otrzymali 2/3 terytorium a Jugoslowianie 1/3. Armia serbska, ktora okupowala wiekszosc Banatu, przekazala rumunska czesc regionu - wojskom francuskim, ktore to przekazaly ten teren wojskom rumunskim w lipcu 1920r.
Formalna abrobata przez panstwa Ententy przylaczenia Besarabii do Rumunii byla zupelnie inna historia. CDN>

[trevistas]

Cd. W zalaczeniu, mapa podzialu Banatu pomiedzy Rumunie I Jugoslawie w 1919r.:
en.wikipedia.org/wiki/Banat#/media/File:Banat2_en.png
Cd. ws. Besarabia. Po przesluchaniu przed Rumunska Komisja Terytorialna w dniu 22 lutego 1919r., premier Bratianu ostrzegl, ze Rumunia nie moze istniec bez rzeki Dniestr jako wschodniej granicy, mowiac: '' Besarabia jest drzwiami do naszego domu, w rekach innych moze byc zagrozeniem dla Rumunii.'' Jednak Alianci nie byli przekonani, zas najbardziej sceptyczni byli Amerykanie. Amerykanski sekretarz Stanu R. Lansing, bedac wyjatkowo sceptycznym wobec stosowanych przez Rumunie metod w pozyskiwaniu nowych terytoriow zapytal premiera Bratianu, czy zgodzilby sie na przeprowadzenie plebiscytu w Besarabii?
Bratianu odpowiedzial, ze nie zgodzilby sie. Przysiegal on, ze nie ma watpliwosci co do wyniku, ale tez nie zgadza sie na wycofanie armii rumunskiej - ktorej wycofanie sie mogloby narazic lokalna ludnosc na ''bolszewicka zaraze''. CDN

[trevistas]

Cd. Kwestia Besarabii przeciagnela sie przez wiekszosc 1920r. Rada Ambasadorow nie chciala podpisac traktatu dotyczacego Besarabii, dopoki Rumunia nie zawrze pokoju z Wegrami. Rumunia podpisala Traktat w Trianon w dniu 4 lipca 1920r., ktory przyznawal jej cala Transylwanie oraz czesc wschodnich Wegier, wlaczajac miasta Oradea I Arad. Dopiero 28 pazdziernika 1920r. Rada Ambasadorow przedlozyla min. spraw zagran. Rumunii T. Ionescu Traktat w sprawie Besarabii - uznajacy zwierzchnosc Rumunii nad tym terytorium oraz uznajacy Dniestr jako granice pomiedzy Rumunia I Rosja, ale tez stwierdzajacy, ze Rosja powinna podpisac ten Traktat. CDN

[trevistas]

Cd. Rosja powinna podpisac ten traktat, gdy do wladzy dojdzie tam rzad, z ktorym Alianci byliby w stanie sie porozumiec. Wszystkie szczegoly ww. traktatu mialyby byc rozstrzygane poprzez arbitraz Rady Ligi Narodow. Jednak faktyczne negocjacje w sprawie szczegolow zostaly pozostawione Rumunii I Rosji. Odmowa Rosji uznania zwierzchnosci rumunskiej nad Besarabia bylo powazna przeszkoda w normalizacji stosunkow pomiedzy krajami w okresie miedzywojennym.
Konferencja Pokojowa uzgodnila granice w Dobrudzy bez wiekszych trudnosci. Traktat z Neuilly z 27 listopada 1919r. pozostawil tu granice nienaruszona - zgodnie z postanowieniami Traktatu Bukaresztenskiego z 1913r.
Do jesieni 1920r., terytorialne nabytki Rumunii uzyskaly miedzynarodowa sankcje. Dodaly one 156 tys. km2 (w 1919r. Rumunia obejmowala 296 tys. km2) oraz ponad 8.5 mln mieszkancow (w 1919r. - 16.25 mln) do stanu przedwojennego Krolestwa. CDN>

[trevistas]

Cd. Liczba Rumunow zyjaca poza granicami panstwa rumunskiego zostala zredukowana do ok. 600 tys., tj. 250 tys. w Rosji, 230 tys. w Jugoslawii, 60 tys. w Bulgarii I 24 tys. na Wegrzech. Rumunia jednk stala sie krajem wielu mniejszosci narodowych (1920): wegrzy - 9.3%, zydzi - 5.3%, ukraincy - 4.7% oraz niemcy - 4.3%; razem ok 30% populacji Rumunii stanowily mniejszosci narodowe. Zyski tertorialne, ludnosciowe I ekonomiczne musza byc jednak wazone wobec ogromnych strat ludzkich I materialnych spowodowany przez udzial kraju w I Wojnie Swiatowej. Jesli przyjmiemy, ze zabitych zolnierzy rumunskich bylo ok. 300 tys., dodajac do tego straty cywilne - mozna ocenic, ze Rumunia utracila ok. 1/10 swej przedwojennej populacji. CDN>

[trevistas]

Cd. Zniszczenia w rumunskim przemysle, rolnictwie I innych galeziach gospodarki byly oceniane na 72 mln zlotych lei. W 1918r. w porownaniu do 1913r., produkcja ropy naftowej wynosila 47 %, wegla - 41 %, zas wyrobow metalurgicznych 19.4%. Powaznie bylo zniszczone kolejnictwo, z 910 lokomotyw w 1914r., w 1919 r. pozostalo 265, z 54 tys. wagonow towarowych pozostalo 3.5 tysiaca, w podobnej sytuacji znajdowalo sie rolnictwo; w 1919/20r. obsiano 8.3 mln hektarow, podczas gdy w 1914r. - 13.7 mln ha. Produkcja zboz spadla o 35%.
Zniszczenia wojenne wymagaly napraw, nowe prowincji I obywatele - integracji do istniejacych struktur, instytucje panstwa - ulepszenia. KONIEC.