artykuł

[madziulec]

Beata Ziemlańska nauczyciel-wychowawca ZSS w Rymanowie Zdroju

Treść niniejszego artykułu adresuję przede wszystkim do rodziców dzieci z
chorobą odpływu pęcherzowo – moczowodowego , a także do innych osób , zawodowo
lub ze względów humanistycznych , zainteresowanych problematyką dzieci i ich
rodzin z tym rodzajem schorzenia . Służenie rodzicom swoją wiedzą i radą , a
także dzielenie się wiedzą z osobami podejmującymi działania opiekuńcze ,
wychowawcze i dydaktyczne na rzecz dzieci przewlekle chorych , jest głównym
celem tego artykułu .

Choroba przewlekła jest czynnikiem zakłócającym prawidłowy rozwój dziecka
zarówno pod względem fizycznym , psychicznym i społecznym , a jej pojawienie
się i trwanie stanowi trudną próbę dla całej rodziny .

Choroba u dziecka może zostać wykryta w różnym wieku i mieć łagodny lub
burzliwy przebieg . Swoistą cechą choroby przewlekłej jest jej długotrwałość
oraz niejednokrotnie zagrożenie życia dziecka .

Niewątpliwie do chorób tych należą choroby układu moczowego , dla których
charakterystyczne jest to , że często przebiegają w sposób skryty , niszcząc
organizm dziecka oraz to , że są trudno wykrywalne , zwłaszcza u niemowląt i
małych dzieci .Dzieje się tak dlatego , że objawy przebiegają często w innych
układach .

Nietypowe objawy to : biegunki , wymioty , brak apetytu ,bóle brzucha ,
zaparcia , wzrost temperatury ciała bez wyraźnej przyczyny , słaby przyrost
wzrostu i masy ciała .Dzieci takie mają obniżoną odporność , często ulegają
innym infekcjom , są apatyczne lub rozdrażnione i płaczliwe .

Niektóre choroby układu moczowego dają objawy zlokalizowane w tym
narządzie .Należą do nich : nieprawidłowości i dolegliwości przy oddawaniu
moczu ( skąpomocz ,częstomocz , moczenie nocne , popuszczanie moczu w dzień )
, barwa i zapach moczu , obrzęki twarzy , bóle w okolicy nerek .

Najczęściej występującymi u dzieci chorobami tego układu są : zakażenie
układu moczowego , kłębuszkowe zapalenie nerek , zespół nerczycowy , kamica
nerkowa . Opisy objawów tych chorób , choć rzadko , możemy spotkać w
poradnikach dla rodziców .

Coraz częściej , na leczenie do sanatorium w Rymanowie Zdroju , gdzie
znajduje się oddział nefrologiczny , przyjeżdżają dzieci z chorobą odpływu
pęcherzowo – moczowodowego .Jest to choroba mało znana w społeczeństwie , a
jej obrazu klinicznego nie spotkamy w poradnikach dla rodziców , jak też w
literaturze z zakresu pedagogiki specjalnej . Wiedzy o niej może nam
dostarczyć tylko literatura z zakresu medycyny . Jest to choroba , która może
dawać u dziecka objawy zarówno typowe , jak i nietypowe dla choroby układu
moczowego .

Odpływ pęcherzowo - moczowodowy jest wyrazem niedorozwoju błony mięśniowej
moczowodu i trójkąta pęcherza , stanowiących jedną całość anatomiczno –
czynnościową .W warunkach prawidłowych , przy wzroście ciśnienia
sródpęcherzowego w czasie mikcji , ujścia pęcherzowo – moczowodowe ulegają
zamknięciu , a skurcz pęcherza powoduje równoczesne otwarcie ujścia
pęcherzowego cewki i wypieranie moczu na zewnątrz .

Przy odpływie wstecznym mocz cofa się częściowo do moczowodu .Cofanie się
moczu do moczowodu w czasie mikcji powoduje , że bezpośrednio po jej
zakończeniu spływa on do pęcherza i zalega w nim , co sprzyja namnażaniu się
bakterii . Przy wystąpieniu zakażenia istnieje zagrożenie zainfekowania
miąższu nerki , co może doprowadzić do powstania nieodwracalnych bliznowatych
zmian upośledzając czynność nerki .

Odpływ pęcherzowo – moczowodowy może być spowodowany przez : przeszkodę
podpęcherzową w wydalaniu moczu ( choroba szyi pęcherza , zastawki lub
zwężenie cewki ) , ostry i przewlekły stan zapalny dróg moczowych , neurogenne
zaburzenia pęcherza , obecność ciał obcych w pęcherzu .

W celu rozpoznania tej choroby oprócz niezbędnych badań moczu i krwi ,
konieczne jest przeprowadzenie wielu badań dodatkowych . Są nimi : cystografia
, urografia , cystoskopia , uroflawometria , urodynamika ,USG .

Z uwagi na zaawansowanie choroby wyróżnia się cztery stopnie odpływów
pęcherzowo – moczowodowych :

I - odpływy niskie do jednego lub dwóch moczowodów ,

II – odpływy sięgające do miedniczki bez jej poszerzenia ,

III – odpływy z miernym poszerzeniem moczowodów i układów kielichowo –
miedniczkowych ,

IV – odpływy ze znacznym poszerzeniem moczowodów i układów kielichowo –
miedniczkowych .

Postępowanie lecznicze , może być uzależnione od przyczyny , operacyjne
lub zachowawcze . Leczenie zachowawcze lekarze podejmują w przypadku zakażenia
dróg moczowych przy współistnieniu odpływu I i II stopnia , a niekiedy i III
stopnia .Dotyczy to zwłaszcza niemowląt i dzieci młodszych , u których
dojrzewanie anatomiczno – czynnościowe pęcherza trwa do 3 – 6 , a nawet do 12
roku życia . Dzieci te otrzymują leki przeciw bakteryjne i pozostają pod stałą
kontrolą lekarza , z obowiązkiem wykonywania okresowych badań moczu oraz
kontrolnych badań radiologicznych .Kontrolna cystografia mikcyjna pozwala na
prześledzenie dynamizmu choroby , tendencji do cofania się zmian lub do ich
nasilania się .

Brak poprawy pomimo długotrwałego leczenia przeciw bakteryjnego , jak
również odpływ IV stopnia wymagają bezwzględnie leczenia operacyjnego . Po
zabiegu dziecko nadal musi pozostawać pod kontrolą lekarską , aby nie nastąpił
nawrót choroby .

Jak widać , w leczeniu tej choroby , wymagana jest bezwzględnie ścisła
współpraca z rodziną dziecka .Współpraca ta jest możliwa tylko w przypadku
przyjęcia przez rodziców racjonalnej postawy , co jest zadaniem dość trudnym .
Zazwyczaj choroba syna lub córki , a następnie konieczność leczenia zaburzają
istniejące układy w rodzinie .Tryb życia dostosowuje się do programu leczenia
, zmienia się sytuacja emocjonalna i dotychczasowy status członków rodziny ,
następuje zmiana systemu wartości .

Zarówno dla dobra chorego dziecka jak i dla dobra jego rodziny niezmiernie
ważne jest szybkie osiągnięcie przez rodziców względnie stałej równowagi
emocjonalnej , przyjęcie przez nich racjonalnej postawy wobec choroby dziecka,
nacechowanej motywacją do zabezpieczenia mu należytej opieki i pomocy
medycznej oraz właściwego postępowania wychowawczego . Rodzice , świadomi tego
, że prawidłowo prowadzona rewalidacja musi opierać się nie tylko na aspektach
medycznych , ale także na aspektach psychologicznych i społecznych , mogą stać
się najlepszymi rewalidatorami .Ich kompetencje pedagogiczne opierać się muszą
nie tylko na wiedzy o chorobie dziecka i jej leczeniu , ale także na wiedzy o
właściwym postępowaniu opiekuńczo – wychowawczym .

Główne zadania , które stoją przed rodziną w procesie rewalidacji dziecka
z odpływem pęcherzowo – moczowodowym to :

* stworzenie dziecku należytych warunków rozwoju i leczenia oraz
zaspokajania potrzeb ,

* wspieranie rozwoju dziecka i kształtowanie tych dyspozycji , które
ułatwią mu osiągnięcie samodzielności osobistej i społecznej oraz realizację
własnych pragnień i zainteresowań ,

* wzmacnianie zdrowia i ogólnej sprawności dziecka .

Do szczegółowych zadań należą :

* troska o dokładną diagnozę choroby dziecka przy pomocy lekarzy
specjalistów i stosowanie się do ich zaleceń ,

* zaopatrzenie dziecka w zalecane leki oraz odpowiednie ich stosowanie ,

* przestrzeganie zasad higieny osobistej u dziecka ; codzienne
podmywanie mydłem pod bieżącą wodą , zmiana bielizny , u małych dzieci
przebieranie pieluch , ich gotowanie w płatkach mydlanych i prasowanie ,

* zapewnienie odpowiedniego ubioru i obuwia, gdyż dziecko nie może się
przeziębić ,

* prowadzenie licznych obserwacji dziecka oraz kalendarzy - mikcji ,
zalegania moczu , pojemności moczu ,

* zapewnienie odpowiedniej diety i właśc