sloggi
17.06.02, 13:38
Historia
Początki stałego osadnictwa na tym terenie sięgają X-XI wieku. Przez
żyzne łąki nadwiślańskie wiódł szlak komunikacyjny, łączący dwie pierwsze
stolice Mazowsza: Płock i Czersk. Jego droga przebiegała od wsi Jazdów i Solec,
przez Łomianki do Łomny. Ta najstarsza wieś, wraz z Czosnowem, należała między
XII a XIV w. do Karmelitów Czerwińskich i była potem miastem biskupim. Z Łomny
trakt wiódł do Zakroczymia i dalej brodem przez Wisłę do Wyszogrodu i Płocka.
Znacznie później powstały wsie na granicy pól i lasów: Palmiry, Sadowa
i Dziekanów Niemiecki (po raz pierwszy na mapie z 1889-91 r. w postaci
pojedynczych zabudowań). Kolonia Kiełpińska nad Wisłą została zaznaczona na
mapie nieco wcześniej, bo w 1843 r., natomiast wieś Borakowo (jej nazwa
pochodzi od boru, nie od buraka) już w XVI wieku.
Nazwa Łomianki wywodzi się od słów: łominy, łomna, oznaczających
miejsca z naniesionymi przez wylewy rzeki drzewami lub równiny z wykrotami po
wykarczowanym lesie. Miano Kępa Kiełpińska (podobnie jak Kępa Potocka i Saska
Kępa) określa mieliznę, wynoszoną stopniowo wskutek osadzania się materiału
rzecznego, zarastającą drzewami i krzewami.
Życie tutejszych mieszkańców związane było z Wisłą. Korzystali oni z
żyznych gleb i wspaniałych łąk, ale byli też narażeni na liczne powodzie w
latach: 1774, 1813, 1844, 1888/89, 1924 (Wisła wylała, zatapiając dolny taras i
wieś Kiełpin), 1940 i 1958. Nowe wały przeciwpowodziowe, usypane w końcu lat
50, powstrzymały kolejne zalewy. Na początku XIX wieku przez teren gminy
przepływały dwie niewielkie rzeczki (tylko jedna płynie do dziś). Położenie i
kształt starorzeczy są dość stabilne. Na najstarszych mapach, a także na
późniejszych, naniesiono jeziorka: Dziekanowskie i Kiełpińskie oraz grupę
drobnych jeziorek na północ od Łomianek, które później przekształciły się w
podmokłe łąki. Jezioro Dziekanowskie uległo sztucznemu spiętrzeniu, zwiększyło
swą powierzchnię i zmieniło kształt wskutek wybudowania wałów
przeciwpowodziowych.
Zmieniała swój charakter także szata roślinna - ubywało łąk, zwiększał
się zasięg pól uprawnych. Lasy zostały całkowicie zlikwidowane na terenie
Dąbrowy i Dąbrowy Leśnej. Wycięto je w latach 1830-1930. Dawne lasy łęgowe i
grądowe zajmujące zalewowy taras Wisły, zniknęły wskutek wyrębów (osadnictwo
niemieckie na prawie holenderskim w początkach XIX w.).
Na terenie gminy pozostały tylko niewielkie fragmenty ponadstuletnich borów
(obecnie Kampinoski Park Narodowy). Obok rolnictwa i żywiołów powodziowych,
przyczyną zanikania lasów było wytwarzanie węgla drzewnego (na mapie z 1783 r.
wokół wsi Wólka Węglowa istnieje duża polana, która powiększa się na kolejnych
mapach).
Najstarszą osadą zamieszkaną do dziś jest prawdopodobnie Kiełpin z
prastarym kurhanem i starym cmentarzyskiem. W 1461 roku ówcześni właściciele
wsi - Kiełpińscy herbu Rogala - ufundowali modrzewiową kaplicę, w miejscu
której znajduje się dziś pamiątkowa kapliczka.
Większość okolicznych terenów w średniowieczu była własnością książąt
mazowieckich i ich zauszników, aż do roku 1526, gdy część książęca przeszła na
własność króla Zygmunta Augusta. W wyniku nadań miał tu swe posiadłości również
Kościół, o czym świadczą zachowane do dziś nazwy: Kiełpin Poduchowny,
Dziekanów, Dziekanówek. Na przełomie XV i XVI w. osiedlali się na terenach
dawnego koryta Wisły Holendrzy i Niemcy - stąd nazwy: Dziekanów Niemiecki i
Kazuń Niemiecki. Dobra (określane później jako młocińskie) wielokrotnie
dzielono, sprzedawano lub dzierżawiono. Podczas panowania Zygmunta Starego,
królowa Bona założyła w Burakowie, Młocinach i okolicy sieć dobrze
prosperujących młynów. W początkach XVI w. południowa część ziemi (Łomianki)
należała do starostwa warszawskiego, a całe Młociny były własnością Jana i
Wojciecha - synów Matyjaska z Młocin, którzy następnie sprzedali je
młocińskiemu karczmarzowi Maciejowi Chmielowi. Większość terenów dzisiejszej
gminy należała do parafii Kiełpin, która w 1603 r. liczyła 900 mieszkańców.
Północna część gminy, dawne dobra kościelne, od połowy XVI w. stanowiły już
własność świeckiego rodu Roszczeborskich. Za czasów Władysława IV właścicielem
Łomianek i okolic był kanclerz królewski Jerzy Ossoliński. W 1636 r.
właścicielem Młocin i Borakowa został starosta warszawski Krzysztof Sobek, a
Buraków na krótko otrzymał prawa miejskie. W czasach najazdu szwedzkiego i
obrony Warszawy został on doszczętnie spalony, a większość jego mieszkańców
wymordowana. Rozwój tych terenów nastąpił za czasów Augusta III, którego
minister Brühl zbudował w Młocinach okazałą rezydencję, a syn Fryderyk założył
odlewnię kul armatnich i wytwórnię prochu (późniejsza Prochownia).
Pod koniec XVIII wieku właścicielem dóbr młocińskich i łomiankowskich
został Jerzy Fryderyk Poths, po którym majątek odziedziczył jego młodszy brat
Henryk Filip, który z kolei, swemu synowi Henrykowi, przekazał hipotecznie
dobra Młociny i Łomianki w 1820 r. Tuż przed powstaniem listopadowym dzierżawca
dóbr dziekanowskich, poseł inflandzki Antoni Trębicki, wydajnie rozwinął
rolnictwo, zakładając w sąsiedniej Łomnie fabrykę narzędzi rolniczych oraz w
Marymoncie - Instytut Rolniczy. W początkach XX wieku powstaje wiele małych
zakładów przemysłowych i rzemieślniczych.
Druga wojna światowa pozostawiła po sobie w Kiełpinie kwatery 2500
żołnierzy poległych wraz z gen. Bołtuciem we wrześniu 1939 r. Jego imię nosi
dziś jedna z ulic Łomianek. Lata powojenne przyniosły dalszy rozwój
gospodarczy, który zaowocował przyznaniem Łomiankom w 1989 r. praw miejskich.
Według portalu www.lomianki.pl
