LASY ANTY- PAŃSTWOWE*

[rusin321]

LASY ANTY- PAŃSTWOWE*

*- tytuł wątku pochodzi ze śródtytułu artykułu "Chrońmy przyrodę
ojczystą" - pismo OBYWATEL nr 3/2008 (41). Temat dotyczy "dyskusji o
Bieszczadach" ponieważ porusza kwestie istoty parków narodowych i
problemów związanych z ich funkcjonowaniem, dotyczy także delikatnej
kwestii gospodarki lesnej prowadzonej m.in. na obszarze Gór
Turczańsko - Sanockich.

Źródło: www.obywatel.org.pl/index.php...ge&pageid=1296


Chrońmy przyrodę ojczystą!

Park Narodowy. Już sama ta nazwa wskazuje na coś niesłychanie
ważnego. Odnosi się do najlepiej zachowanych miejsc przyrodniczych
danego kraju. Chroni nie tylko najcenniejsze skarby przyrody, ale
także dziedzictwo kultury i historii. Niestety, w Polsce od niemal
10 lat proces tworzenia parków narodowych stoi w miejscu, choć
możliwe, a nawet konieczne, jest objęcie tą formą ochrony jeszcze
kilku ważnych obszarów.

O trzech takich...

– „Na dzień dzisiejszy rekomendację PROP uzyskały planowane parki
narodowe: Turnicki, Jurajski i Mazurski. Jest to absolutne minimum,
by dopełnić krajowy system obszarów chronionych na poziomie parków
narodowych” – mówi prof. Romuald Olaczek z Uniwersytetu Łódzkiego.
Każdy z wspomnianych parków byłby gwarancją przetrwania unikalnego
pod względem przyrodniczym fragmentu Polski, który można porównać do
szlachetnego kamienia w koronie. Powstanie tych parków
zakłada „Krajowa strategia ochrony i zrównoważonego użytkowania
różnorodności biologicznej na lata 2007-13”.
Jednym z najgorętszych orędowników idei jest prof. Jerzy Piórecki.
Obszar, na którym miałby powstać Turnicki Park Narodowy, jest
wyjątkowy nawet w gronie parków istniejących i planowanych do
utworzenia. Jako jedyny w Polsce obejmowałby pogórze i typowe dlań
wartości przyrodnicze. Leży na południe od Przemyśla, na terenie
dawnego „państwa arłamowskiego”, czyli strzeżonego miejsca
wypoczynku i polowań komunistycznych prominentów. Obszar wtórnie
zdziczał w wyniku burzliwej historii tego terenu, stając się równie
cennym i ciekawym jak Bieszczady; podobnie jak one, będąc słabo
zaludnionym.
Historią parki stoją

Głównym celem istnienia parków narodowych jest zachowanie przyrody w
możliwie najlepszym stanie. Ale nie jest to jedyny sens ich
tworzenia. – „Park narodowy to także ochrona skarbów kultury i
historii” – mówi Krzysztof Worobiec, prezes Stowarzyszenia na rzecz
ochrony krajobrazu kulturowego Mazur „Sadyba”.
Weźmy Jurę. Stanowiła one niegdyś granicę Polski, toteż za czasów
Kazimierza Wielkiego powstała tu sieć zamków – tzw. Orlich Gniazd.
Do niezwykłych skarbów należą ruiny zamków w Olsztynie k.
Częstochowy i Ostrężniku czy strażnica obronna z przełomu XIV i XV
w., na niewielkiej skale wapiennej w Suliszowicach. Ponadto, w
Złotym Potoku mamy Dworek Krasińskich oraz Pałac Raczyńskich wraz z
parkiem przypałacowym, a także jeden z najstarszych rezerwatów w
Polsce – „Parkowe” z grodziskiem z VIII w. W tej samej miejscowości
znajduje się pstrągarnia z 1881 r., najstarsza w Polsce.
Równie ciekawie prezentuje się planowany Turnicki Park Narodowy.
Znajduje się on na ziemiach zamieszkałych niegdyś przez plemię
Lędzian, mające duże znaczenie dla kształtowania się państwowości
polskiej i ruskiej (kijowskiej). Przed wojną na tych terenach można
było spotkać Żydów, Ukraińców i Niemców. Niestety, w wyniku
ostatniej wojny oraz jej następstw, jak „Akcja Wisła”, tych nacji
już tu nie spotkamy. Zostały po nich liczne pamiątki: stare sady i
kirkuty, cerkwie, kaplice i ukraińskie cmentarze... Zachowały się
również cmentarze z okresu I wojny światowej, rosyjskie i
austriackie, a także jedyna w Polsce cerkiew obronna w Posadzie
Rybotyckiej. W okolicach planowanego Parku liczne są zamki, pałace i
klasztory.
Mazurski PN przechowuje natomiast liczne świadectwa życia ludności
niemieckiej oraz dawniejszych mieszkańców – Prusów. Należą do nich
wsie mazurskie z domami z czerwonej cegły, z murem pruskim i
kamieniem polnym. Są też pozostałości po grodziskach, kopcach
strażniczych i kurhany pozostawione przez wymarły bałtycki lud.
Zachowało się równiez kilka wiosek założonych przez
staroobrzędowców, którzy musieli uciekać z Rosji po reformie
tamtejszej Cerkwi w XVII w. Ich potomkowie do dziś zamieszkują te
tereny, dbając o banie (ruskie łaźnie parowe) i świątynie zwane
molennami, oraz klasztor i księgi pisane w języku staro-cerkiewno-
słowiańskim. Do interesujących zabytków należy też prawosławna
cerkiew funkcjonująca przy żeńskim klasztorze w Wojnowie.
Miłosierdzie gminy...

Wielkim hamulcem w procesie tworzenia nowych parków narodowych jest
ustawa o ochronie przyrody, „psuta” sukcesywnie od połowy lat 90.
Gwoździem do ich trumny okazała się jej nowelizacja z 1998 r. –
„Doprowadzono do tego, że to gmina decyduje, czy na jej terenie
park powstanie, podczas gdy jest to interes ogólnonarodowy” –
komentuje dr Jerzy Parusel, dyrektor Centrum Dziedzictwa Przyrody
Górnego Śląska. Podobnie uważa znany pisarz Kazimierz Orłoś, od lat
zaangażowany w ochronę mazurskiej przyrody: „Na jednej szali trzeba
położyć interes wszystkich obywateli, jakim jest park narodowy – na
drugiej interesy kilku lokalnych grup”.
Park narodowy niewątpliwie oznacza dla samorządów nowe możliwości,
ale także ograniczenia – i w tym właśnie tkwi problem. Każda z
jurajskich gmin chce coś dla siebie „wyrwać”, np. wzgórze zamkowe w
Olsztynie, gdyż nie będzie można tam organizować imprez masowych. O
planowaną siedzibę dyrekcji parku w Pałacu Raczyńskich zabiega z
kolei potomek dawnych właścicieli. W efekcie nacisków różnych grup
interesu, z pierwotnie planowanych 8 tys. ha zostało do dziś
niewiele ponad 5 tys. ha, na których miałby powstać Jurajski PN. Tym
sposobem rozmienia się bogactwo narodowe na drobne.
Krzysztof Worobiec wskazuje na obłudę samorządów lokalnych. –
„Podczas pewnego spotkania, gminy z obszaru projektowanego MPN w
pierwszej kolejności chwaliły się dziewiczą przyrodą tego terenu. Po
czym jako zagrożenie dla gminy wskazywano... zbyt dużo form jej
ochrony. Nie mogły zrozumieć, że jeśli chcą środowiskiem przyciągać
turystów, to nie mogą go tak eksploatować”.
Lasy Anty-Państwowe

Teoretycznie rzecz biorąc, Turnicki PN jest z wspomnianej trójki
najłatwiejszy do utworzenia. Miałby objąć tereny niemal w całości
będące własnością skarbu państwa, więc odpada kwestia porozumienia z
prywatnymi właścicielami, co bywa bardzo trudne.
Jednak wśród okolicznych mieszkańców panuje powszechne przekonanie,
że utworzenie parku pozbawi ich pracy. Poza leśnictwem,
zatrudniającym ok. 80 osób, zresztą w znacznej mierze sezonowo lub
na zasadzie „samozatrudnienia”, istnieje tam znikoma ilość typowo
gospodarczych – tj. nie budżetowych – miejsc pracy. Dlatego, w
oczach mieszkańców, „las” to wymarzony i stabilny pracodawca.
Turystyka póki co znajduje się w powijakach, więc powstające kwatery
agroturystyczne stanowią jedynie szansę na dodatkowe przychody.
Leśnicy przekonują, że park jest niepotrzebny. Argumentują, iż jest
to teren wodochronny i wycinka drzew odbywa się na niewielką skalę.
Dodają, że istnieje już w tym miejscu tzw. Leśny Kompleks
Promocyjny, który łączy cele gospodarcze z ochroną ekosystemu. –
„Leśny kompleks właściwie niczego nie rozwiązuje, leśnicy prowadzą
tam zajęcia edukacyjne w celu pokazania, jakimi są przyjaciółmi
przyrody, a tymczasem ich gospodarka leśna czy łowiecka idzie
własnym trybem” – ripostuje Przemysław Kunysz, prezes Towarzystwa
Ornitologicznego w Przemyślu, a także

[rusin321]

„Leśny kompleks właściwie niczego nie rozwiązuje, leśnicy prowadzą
tam zajęcia edukacyjne w celu pokazania, jakimi są przyjaciółmi
przyrody, a tymczasem ich gospodarka leśna czy łowiecka idzie
własnym trybem” – ripostuje Przemysław Kunysz, prezes Towarzystwa
Ornitologicznego w Przemyślu, a także przewodniczący społecznej rady
Turnickiego PN. Nie zgadza się on również ze stwierdzeniem, że
wycinki są minimalne. – „Ciągle są znaczne, lecz teraz ukrywa się je
pod hasłem tzw. przebudowy drzewostanów”.
Jest jeszcze jeden ważny powód, dla którego leśnicy nie godzą się na
park narodowy. – „Na terenie planowanego parku są wydzielone obwody
łowieckie Lasów Państwowych. Legenda Arłamowa jest nadal żywa, więc
to właśnie tu dzisiejsi prominenci polują na grubego zwierza” – mówi
prof. Jerzy Piórecki.
Podobnie wygląda sytuacja na Mazurach. – „Kolejne projekty
Mazurskiego Parku Narodowego przepadały głównie ze względu na
protesty leśników – nie ukrywa irytacji dr Jerzy Kruszelnicki z
Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. – To obszar gęsto
zalesiony, z atrakcyjnymi obwodami łowieckimi, gdzie polują
najwyżsi »dostojnicy« partyjno-państwowi”. Potwierdza to Kazimierz
Orłoś: „Polowania są tu tak nasilone, że w ubiegłym roku prawie nie
słyszałem rykowiska jeleni”.
Olsztyński naukowiec demaskuje hipokryzję leśników: „Kreują się na
obrońców przyrody i obrażają, gdy mówi się o ich interesach.
Wskazują samorządy jako niechętne parkowi, ale to leśnicy podburzają
samorządy przez swoich przedstawicieli. Gospodarka Lasów
Państwowych, polegająca na zwiększaniu pozyskania drewna z terenu
przyszłego parku narodowego, jasno pokazuje, jakie cele ma ten
podmiot”.
Kto daje i odbiera

Na Mazurach czy w okolicach Przemyśla – czyli w „Polsce B”, w
regionach, gdzie przemysł jest słabo rozwinięty – bardzo trudno o
pracę, zwłaszcza poza większymi miastami. Ale plany tworzenia parków
niekoniecznie stanowią zagrożenie w tej kwestii. – „Badania
przeprowadzone przez ministerstwo środowiska wskazują, że po
utworzeniu parku narodowego zatrudnienie w instytucjach parkowych
dla miejscowej ludności zwykle wzrasta, w stosunku do tego
panującego w Lasach Państwowych” – twierdzi Przemysław Kunysz.
Jak przekonuje dr Kruszelnicki, parki zwykle generują dodatkową
pracę przy obsłudze turystów: „Białowieża, gdyby nie park narodowy,
byłaby zapewne jedną z wielu miejscowości na wschodzie Polski.
Tymczasem powstają tam nowe pensjonaty czy hotele trzygwiazdkowe”.
Krzysztof Worobiec dodaje: „Sam hotel Żubrówka w Białowieży
zatrudnia ponad 100 osób plus obsługa zewnętrzna, tj. więcej niż
razem wzięte wszystkie nadleśnictwa zajmujące się eksploatacją
Puszczy Białowieskiej”.
W przypadku Pogórza Przemyskiego być może pokazała się już pierwsza
jaskółka zwiastująca wiosnę. Miejscowa prasa podała informację o
tym, jakoby miejscowa ludność w większości opowiadała się za
powstaniem parku, gdyż choć na kokosy nie można liczyć, turystyka
już się w tych okolicach zaczęła rozwijać. Mieszkańcy boją się
jednak wyrażać głośno swoje poglądy, gdyż są zastraszani przez
leśników. Mieszkance, która podpisała się pod apelem o utworzenie
parku, leśnicy odmówili sprzedaży drewna na zimę, głównego surowca
grzewczego w regionie. Dotychczas lokalne media były przeciwne
parkowi, możliwe więc, że ten nagły zwrot jest wyrazem zmiany
społecznego klimatu wokół idei parku.
– „Parki narodowe to szansa, by w sposób aktywny, z jednoczesnym
poszanowaniem przyrody, poznać region i pozwolić się wzbogacić
mieszkańcom” – uważa prof. Olaczek.
Niewydolna władza, aktywni obywatele

Od lat 60. Mazurski Park Narodowy, podobnie jak pozostałe spośród
planowanych parków, próbowano utworzyć kilkakrotnie. Po raz ostatni –
na początku tego roku. – „Złożyliśmy wniosek w ministerstwie
środowiska. Dziwnym zbiegiem okoliczności, »zaginął«. Dwa dni temu
złożyliśmy monit w tej sprawie. Można przypuszczać, że i
on »zaginie«, podobnie jak wniosek z 1998 r.” – złości się Jerzy
Kruszelnicki, który po upadku PRL-u stworzył już trzy projekty
parku.
Widząc pilną potrzebę ochrony przyrody Mazur i niefrasobliwość władz
w tym zakresie, naukowiec ten wraz z przyjaciółmi powołał
Stowarzyszenie na rzecz Utworzenia i Ochrony Mazurskiego Parku
Narodowego oraz Fundację na rzecz Ochrony Przyrody i Krajobrazu
Mazurskiego Parku Krajobrazowego i Dorzecza Krutyni. Organizacje te
wykupują najcenniejsze grunty i chronią je w ten sposób przed
zabudową. Są przypadki, gdy ludzie nie chcą sprzedawać własności,
jednak udaje się podpisać z nimi porozumienie, w ramach którego
rolnik dostaje pieniądze, w zamian za które zobowiązuje się nie
zabudować cennego terenu i użytkować go w sposób chroniący walory
przyrodnicze.
Działania na rzecz Turnickiego Parku Narodowego od 1996 r.
prowadziła organizacja ekologiczna Pracownia na rzecz Wszystkich
Istot. Jej działaczom udało się m.in. pozyskać przychylność zespołów
muzycznych (m.in. Dezerter), które wspólnie odbyły koncertową „Trasę
arłamowską” na rzecz jak najszybszego utworzenia parku. Sympatycy
Pracowni zebrali także ponad 30 tys. podpisów, które przekazano do
ówczesnego ministerstwa ochrony środowiska. Resort jednak
oświadczył, że na powołanie parku nie ma środków. Po kilku latach
działań, społecznikom wykruszyły się kadry i kampania zamarła.
Obecnie jednak mamy pewne odrodzenie. Pod koniec marca miłośnicy
przyrody i regionu powołali do życia Stowarzyszenie na rzecz
Turnickiego Parku Narodowego, którego celem jest objęcie Pogórza
Przemyskiego najwyższą formą ochrony.
Podobnie wyglądała kampania prowadzona przez łódzki Ośrodek Działań
Ekologicznych „Źródła” na rzecz powołania Jurajskiego PN. Działaczom
udało się przekonać do tej idei zespół Maanam, który publicznie ją
poparł, ale podobna sztuka nie udała się wobec lokalnych włodarzy.
Pewnym sukcesem było „wypędzenie” pokazów laserów i ogni sztucznych
oraz hałaśliwych koncertów z zamku w Olsztynie k. Częstochowy.
Przelewanie z pełnego w... pełne

Prof. Jerzy Piórecki źródła problemów upatruje w interesach
polityków. – „Zawsze się tak układa, że ponad połowa posłów to
myśliwi, więc im nie zależy na zbyt restrykcyjnym prawie. Podobna
sytuacja ma miejsce w ministerstwie środowiska, gdzie dodatkowo jest
wielu leśników, co nadaje tej instytucji charakter bardziej
gospodarczy niż przyrodniczy”. Z tego względu profesor postuluje
wyłączenie ochrony przyrody z ministerstwa środowiska. Jako
właściwszy wskazuje resort kultury, z którym ochrona przyrody ma
zbieżne cele.
Argumentem przeciwko tworzeniu kolejnych obszarów chronionych są
finanse. Często słyszy się o niedoinwestowaniu już istniejących
parków. Jednocześnie obecne władze myślą o likwidacji
funkcjonujących przy parkach tzw. gospodarstw pomocniczych, które
nierzadko przysparzają im więcej środków niż dotacje budżetowe, z
roku na rok coraz niższe. Czy jest więc sens tworzyć nowe parki i ów
niewielki tort dzielić na jeszcze mniejsze kawałki? Oczywiście
najlepszym rozwiązaniem byłoby zwiększenie środków budżetowych na
ochronę przyrody, jednak zawsze, gdy pojawia się taki postulat,
natychmiast słychać protesty, że nas na to nie stać.
Rozwiązaniem mogłaby być reforma systemu Narodowego i Wojewódzkich
Funduszów Ochrony Środowiska. Dziś zaledwie od 0 do 6% środków
gromadzonych w tych instytucjach przeznacza się na ochronę przyrody.
Znaczną część pozostałych środków otrzymują prywatne
przedsiębiorstwa na inwestycje w tzw. czystsze technologie. Paradoks
istniejącego modelu polega na tym, że

[rusin321]

Rozwiązaniem mogłaby być reforma systemu Narodowego i Wojewódzkich
Funduszów Ochrony Środowiska. Dziś zaledwie od 0 do 6% środków
gromadzonych w tych instytucjach przeznacza się na ochronę przyrody.
Znaczną część pozostałych środków otrzymują prywatne
przedsiębiorstwa na inwestycje w tzw. czystsze technologie. Paradoks
istniejącego modelu polega na tym, że przedsiębiorstwa dobrze
radzące sobie na rynku najpierw płacą do tych funduszów kary za
zanieczyszczanie środowiska, a następnie otrzymują z nich dotacje
np. na zakup nowszego filtra.
Reforma miałaby polegać na finansowaniu parków narodowych. – „Środki
te można by przeznaczać na odszkodowania dla mieszkańców i gmin
położonych w miejscach cennych z przyrodniczego punktu widzenia, za
niepodejmowane działalności szkodliwej dla przyrody” – uważa dr
Mariusz Glubowski z Uniwersytetu Łódzkiego. Dr Jerzy Parusel
mówi: „Tak to działa w Anglii, gdzie właściciel otrzymuje
odszkodowanie w zamian za ekstensywne użytkowanie czy wręcz za
nieużytkowanie swojej własności”.
Konstytucja sobie, decydenci sobie

– „W Konstytucji znajduje się zapis o zrównoważonym rozwoju. Na
rozległych obszarach cennych przyrodniczo tylko park narodowy jest w
stanie zapewnić taki model rozwoju, który pogodzi potrzeby ludzi,
przyrody i dziedzictwa historycznego” – uważa prof. Olaczek. Z kolei
dr Kruszelnicki wskazuje inne miejsca, które spełniają kryteria
objęcia ochroną w formie parków narodowych. – „Puszcza Borecka czy
Las Warmiński to tereny, nad którymi warto się pochylić. Obecnie
różnymi formami ochrony przyrody objęta jest niemal połowa kraju.
Niestety jest to ochrona iluzoryczna. Wolałbym, aby to było 10%
powierzchni, ale rzeczywiście chronionej”.
Konrad Malec



Całość na :

www.obywatel.org.pl/index.php...ge&pageid=1296

Całość na...

[rusin321]

Całość na ;

www.obywatel.org.pl/index.php?module=subjects&func=viewpage&pageid=1296