O MILOSCI OJCZYZNY

[Gość: Krolowa Jadwiga]

Piotr Skarga


KAZANIA SEJMOWE





KAZANIE WTÓRE
O MIŁOŚCI KU OJCZYŹNIE I O PIERWSZEJ CHOROBIE RZECZYPOSPOLITEJ, KTÓRA JEST Z
NIEŻYCZLIWOŚCI KU OJCZYŹNIE
To wam rozkazuję - mówi Pan Jezus - abyście się społecznie miłowali. Pokój
mój daję wam, pokój mój zostawuję wam.

Joan. 14 [27] & 15 [17].

Eccle. 2 [11].

Nie masz nic pod słońcem trwałego, mówi Salomon: nie tyło domy i familije,
ale i królestwa, i monarchije wielkie ustają i upadają, i naród się po
narodzie na ziemi odmienia. Lecz nic nie jest bez przyczyny, zwłaszcza w
ludzkich sprawach, które z rozumu i wolnej wolej pochodzą. Co rozumem i
pilnością, i cnotą stanęło, to się nierozumem i niedbałością, i złością
ludzką obala.

Królestwa giną i upadają.

Jako ciała nasze abo wnętrznymi chorobami, abo powierzchnymi gwałtownymi
przypadkami umierają, tak i królestwa mają swoje domowe choroby, dla których
upadać muszą. Mają i nieprzyjacioły mocne, którzy je wojnami i rozbojem
gubią. Obojej niebezpieczności zabiegać mądrzy z pomocą Bożą umieją, i lud
swój dobrzy sprawce wybawiają. Na choroby domowe mają lekarstwa, a na wojny i
gwałty mają rozmaite obrony. Żaden z was, Przezacni Panowie, nie jest tak
prosty, aby nie baczył ciężkiej i wielkiej niemocy tego naszego Królestwa i
wnętrznego a domowego jego zachwiania; abo żeby nie uczuł mocnego
nieprzyjaciela, który na głowy nasze następuje i rozbojem straszliwym nam
grozi.

Choroby Rzeczypospolitej.

Byście domowe niemocy tego królestwa zleczyli, łacniejsza by obrona naleźć
się mogła. Ale jako się chory bronić ma, który sam na nogach swoich nie stoi?
Leczcież pierwej tę chorą swoje matkę, tę miłą ojczyznę i Rzeczpospolitą]
swoje. A jeśliście ostrożni i mądrzy lekarze, najdziecie sześć szkodliwych
chorób jej, które jej bliską śmierć (obroń Boże) ukazują, a jako złe pulsy,
źle jej tuszą. Pierwsza jest - nieżyczliwość ludzka ku Rzeczypospolitej] i
chciwość domowego łakomstwa. Druga - niezgody i roztyrki sąsiedzkie. Trzecia -
naruszenie religiej katolickiej i przysada heretyckiej zarazy. Czwarta -
dostojności królewskiej i władzej osłabienie. Piąta - prawa niesprawiedliwe.
Szósta - grzechy i złości jawne, które się przeciw Panu Bogu podniosły i
pomsty od niego wołają. Mówmy dziś za pomocą Bożą o tej pierwszej chorobie
Rzeczypospolitej.

Miłość rodzi zgodę. Zgoda bez miłości być nie może. Im szersza miłość, tym
lepsza. Im szersza zgoda, tym lepsza.

Dwoje przedniejsze rozkazania, umierając Pan Jezus, Bóg i Pan nasz, zostawić
nam swoim testamentem raczył. Jedno, abyśmy się spólnie miłowali; drugie,
abyśmy pokój między sobą i zgodę świętą zachowali. Jedno z drugiego pochodzi
i płynie: miłość rodzi zgodę, a bez zgody miłość być nie może. Miłość ku
bliźnim, im jest szersza, tym jest lepsza. Dobrze miłować sąsiada; lepiej
wszytkie, którzy w mieście jednym są, a pogotowiu jeszcze lepiej wszytkie
obywatele królestwa tego, gdy im dobrego co czynim abo dla nich co cierpim.
Także dobra zgoda i pokój między pospolitym ludem, ale lepsza między pany,
którzy ludźmi rządzą abo o nich radzą, a nalepsza między królmi, którzy
wszytkiemu światu pokój zgodą swoją przynoszą. Do tej szerokiej i przestronej
miłości przywodzić się macie, Przezacni Panowie, którzyście tu na to się
zjachali, abyście o tym myślili i radzili, jakoby lud wszytek nie ginął, a
wasza ku Rzeczypospolitej miłość gorąca i szczera pokazać się mogła.

Przykład miłości ludzkiej na panu Jezusie.

Przykład tej szerokiej i przestronej miłości postawił nam, uczniom swoim, na
sobie Pan Zbawiciel i mistrz nasz, gdy wszytkim i kupom onym wielkim ludzi
dobrodziejstwa czynił. Matt. 9 [36]. "Ujźrzawszy - mówi Ewangelista - lud
wielki, użalił się nad nimi, bo byli strapieni i leżący (w chorobach), jako
owce nie mające pasterza", i wnet je leczył, karmił i nauczał. Joan. 3 [16].
A jeszcze więtszą miłość pokazał, gdy zdrowie i żywot swój dał nie za jedno
królestwo, ale za wszytkie na świecie ludzie, chcąc, aby każdy, kto weń
wierzy, nie ginął, ale miał żywot wieczny.

Taką miłością ku ludziom abo Rzeczypospolitej zapalać się macie wy, którzy o
dobrym pospolitym radzicie. Wy, które Pismo bogami zowie. Bo nic tak własnego
Panu Bogu nie jest, jako ludziom wszytkim dobrze czynić. Psal. 81 [6].

Przełożeni czemu się bogami zową. Bo nędze ludzkie odganiają.

I kto taki jest, Boskie naśladowanie i obraz na sobie nosi. Przełożeni nad
ludźmi bogowie są ziemscy, nie tylo dlatego, iż moc Bożą mają na gubienie
złych i ożywienie dobrych i niewinnych - bo sam Pan Bóg umarza i ożywia - ale
nawięcej dlatego, iż oni miłosierdziem i staranim swoim nędzę ludzką odganiać
mają, aby - ile z nich jest każdy pomoc jaką miał. Jako to Pan Bóg czyni,
który wszytko, co stworzył, opatruje i żywi, i na nie hojnie dary
miłosierdzia i dobroci swej wylewa, nie tyło ludźmi rozumnymi, ale i
bestyjami nie gardząc, jako Psalm mówi: Psal.103 [27-28]. "Oczy wszystkiego
stworzenia patrzą na cię. Panie, a ty im dajesz pokarm ich czasów swoich: gdy
ty dajesz i sypiesz, oni zbierają; gdy otworzysz rękę twoje, wszytkiego dobra
pełno jest".

Lud wszytkiej Korony oczy do tego sejmu obraca i ręce podnosi, mówiąc etc.

Słusznie też do was mówić tak nań, przezacni obmyślacze dobra pospolitego,
wszytkiej tej Korony, to jest ludzi i dusz, ile ich jest w Polszcze, w
Litwie, w Rusi, w Prusach, w Żmudzi, w Inflanciech, oczy do was obracają i
ręce do was podnoszą, mówiąc jako i oni Egiptcyjanie do Józefa: Gene. 47
[25|. "Zdrowie nasze w ręku waszych". Wejźrzycie na nas, abyśmy nie ginęli i
w domowej niesprawiedliwości, i w pogańskiej niewolej.

Ojcowie sierot i mamki.

Wyście ojcowie naszy i opiekunowie, a my sieroty i dzieciny wasze. Wyście
jako matki i mamki nasze; jeśli nas odbieżycie, a źle o nas radzić będziecie,
my poginiem i sani zginiecie. Wyście rozumy i głowy nasze; my jako proste
dzieci na wasze się obmyślanie spuszczamy, i Pan Bóg wam myślić o nas
rozkazał.

Góry, z których rzeki wytryskają.

Wyście jako góry, z których rzeki i zdroje wytryskają: a my jako pola, które
się onymi rzekami polewają i chłodzą. Psal. 71 [3]. "Góry - jako Psalm mówi -
przyjmujcie lud-kom pokój, i pagórki spuszczajcie im sprawiedliwość". Was Pan
Bóg podniósł na wysokie urzędy: nie dla was, abyście sami swoich pożytków
pilnowali, ale dla ludu, który wam Pan Bóg powierzył, abyście nam
sprawiedliwość i pokój, który od Pana Boga bierzecie, spuszczali.



Jeruzalem nasze. Ojczyzna - czoło wszytkich pociech.

Toć są głosy i wołania ich do was: zmiłujcież się nad nimi! Miłujcie ojczyznę
tę swoje i to Hieruzalem swoje, to jest Koronę tę i Rzeczposp[olitą], a
mówcie tak z serca z Dawidem: Psal. 136 [5-6]. ,,Jeśli cię zapomnię, ojczyzno
miła moja i Hieruzalem moje, niech zapomnię prawice ręki swojej. Niech język
mój przyschnie do ust moich, jeśli pomnieć na cię nie będę a jeśli cię na
czele wszytkich pociech moich nie położę". O, jakie zaklinanie, którym się
wiązać macie, abyście nic sobie tak miłego, tak wesołego nie mieli, jako
dobro Hierozolimy swojej, to jest Rzeczyposp[olitej] i ojczyzny swojej,
życząc sobie onego w Psalmie błogosławieństwa: Psal. 127 [5]. "Błogosław-ci.
Bóg, abyś patrzył na dobre Jerozolimy po wszytkie dni wieku twego".

Dobrodziejstwa matki naszej ojczyzny.

Jako namilejszej matki swej miłować i onej czcić nie macie, która was
urodziła i wychowała, nadała, wyniosła? Bóg matkę czcić rozkazał. Przeklęty,
kto zasmuca matkę swoje. A która jest pierwsza i zasłużeńsza matka jako
ojczyzna, od której imię macie i wszytko, co macie, od niej jest? Która
gniazdem jest matek wszytkich i powinowactw wszytkich, i komorą dóbr waszych
Komora dóbr naszych - ojczyzna. wszytkich. Jeruzalem, matka nasza - mówi
Apostoł - nad wszytki matki czci i szanowania godna. Galat. 4 [26].
Rozmyślcie, jakie od tej matki, od Korony i Rzeczypospolitej] tej,
dobrodziejst