alex_scott
05.01.03, 17:36
Źródła, nurty i formy terroryzmu
Społeczno-ekonomiczne źródła terroryzmu łączą się ściśle z takimi zjawiskami,
jak: kryzysy ekonomiczne, różnorodne napięcia społeczne, sytuacje
dyskryminacji narodowej i społecznej oraz świadomością dysharmonii między
rzeczywistością a obrazem jaki jest podawany w środkach masowego przekazu;
Źródła historyczno-polityczne mają swój początek w ostrych reakcjach
społecznych domagających się pełnej demokratyzacji i poszanowania
praworządności oraz praw człowieka.
Źródła socjologiczne można sprowadzić do zjawiska występowania w wielu
krajach szczególnej atmosfery społecznej, o tzw. duchu przemocy;
Źródła psychologiczne - należy zauważyć, iż duża część terrorystów
charakteryzuje się głębokim nie zrównoważeniem psychicznym, posiadając przy
tym duże poczucie własnej wartości.
Drugim ważnym problemem wpływającym na podział terroryzmu, a zarazem będącym
jedną z form tego podziału są nurty, które zostały sklasyfikowane jako:
- anarchistyczno-lewacki: Czerwone Brygady (Włochy), Frakcja Armii
Czerwonej (Niemcy), Akcja Bezpośrednia (Francja);
- separatystyczno-narodowościowy: IRA (Ulster), ETA (Hiszpania)
- ekstremizm komunistyczny: Tupamaros (Urugwaj), Rewolucyjna Armia
Ludu (Argentyna), Japońska Armia Czerwona;
- narodowo-wyzwoleńczy: Czarny Wrzesień, Ludowy Front Wyzwolenia
Palestyny;
- neofaszystowski: Nowy Ład (Włochy);
- skrajnej prawicy: Stowarzyszenie Obrony Ulsteru - UDA, Ochotnicze
Siły Ulsteru - UVF;
- religijny: fundamentaliści islamscy, np. Hamas (Strefa Gazy), sekta
buddyjska "Najwyższa Prawda Aum"[1].
Paul Wilkinson w swojej pracy Terrorism and the Liberal State wyróżnił cztery
charakterystyczne nurty terroryzmu[2]:
1. Terroryzm subrewolucyjny - dąży do osiągnięcia określonych celów
politycznych nie będących jednak zmianami rewolucyjnymi (systemowymi), akty
przemocy popełniają małe grupy (czasami akty indywidualne) w sposób wysoce
nie przewidywalny (często są trudne do odróżnienia od psychopatologicznych i
kryminalnych).
2. Terroryzm rewolucyjny - celem jest w tym przypadku rewolucja lub
chociaż osiągnięcie taktycznych zwycięstw w walce rewolucyjnej, aktów
przemocy dokonują grupy posiadające przywódców i ideologię lub program, są to
z reguły specjalne, zakonspirowane, paramilitarne grupy tworzone wewnątrz
ruchu rewolucyjnego, jednocześnie obok walki zbrojnej prowadzona jest walka
polityczna.
3. Terroryzm represywny - służący do "tłumienia buntów lub trzymania w
ryzach grup, indywidualnych obywateli lub form zachowania uważanych za
niepożądane przez represora lub tylko prześladowania wybranych samowolnie do
likwidacji", jest to terroryzm często bardzo krwawy przechodzący w terror
masowy.
4. Terroryzm epifenomenalny - brak w nim jasno sprecyzowanych celów,
jest elementem dokonywanych na wielką skalę aktów przemocy, które są
przypadkowe, nieprzemyślane, niezaplanowane, pojawiające się w kontekście
bardzo krwawej walki.
Terroryzm nielegalny wiąże się z wymienionymi wcześniej nurtami występuje
jako:
- terroryzm skrajnej prawicy (neofaszystowski, rasistowski,
szowinistyczny);
- terroryzm skrajnej lewicy (neoanarchistyczny, anarchizujący);
- terroryzm ruchu narodowowyzwoleńczego (palestyński, baskijski,
irlandzki, molukański);
- terroryzm mający inne motywacje ideologiczne i polityczne (np.
argentyńskie Monteneros, ugrupowania tureckie, cypryjskie, irańskie,
muzułmańskie, erytrejskie).
Z punktu widzenia terytorialnego terroryzm można podzielić na:
- państwowy (gdy chodzi o zastraszające działanie władzy państwowej
wobec obywateli lub sytuację odwrotną);
- międzynarodowy, który ma miejsce zachodzi wówczas, gdy akty
terrorystyczne o wyraźnie międzynarodowych konsekwencjach, oddziałujące na
stosunki międzypaństwowe i ogólną sytuację międzynarodową, ma charakter
przemocy stosowanej wobec osób chronionych przez prawo międzynarodowe
(dyplomaci, przywódcy państw, rządów) i miejsc podlegających takiej ochronie
(ambasady), wobec lotnictwa cywilnego i środków komunikacji masowej;
- separatystyczny - często kojarzony z terroryzmem narodowo -
wyzwoleńczym, polegający na dążeniu poszczególnych ugrupowań do uzyskania
odrębności politycznej, etnicznej, religijnej. Może się on przejawiać w
działaniach typu "happeningowego" jak opanowanie przez grupę młodych ludzi w
nocy z 1/2.45.1997r. dzwonnicy na placu Św. Marka w Wenecji i
ogłoszenie "wyzwolenia placu przez oddział armii Najświętszej Republiki
Weneckiej", czy bardziej radykalnych i krwawych akcjach bojówek ETA w Kraju
Basków lub separatystów korsykańskich).
Ażeby uznać zamach za akt terroryzmu międzynarodowego[3], musi on spełniać
następujące warunki:
- musi mieć miejsce lub wywoływać skutki poza terytorium państwa,
którego domniemany sprawca jest obywatelem,
- nie może być dokonany przez lub przeciwko członkom sił zbrojnych;
- ma na celu naruszenie interesów lub uzyskanie korzyści przez siły
zbrojne;
- musi być dokonany lub wywoływać skutki poza terytorium państwa,
przeciw któremu jest skierowany;
- jest dokonany lub ma skutek na terytorium państwa, przeciwko
któremu akt jest skierowany i domniemany przestępca wie, że osoba będąca
adresatem aktu nie jest obywatelem tego państwa.
Biorąc z kolei pod uwagę motywację (dotyczy to głównie terroryzmu
indywidualnego) wyróżniamy terroryzm:
- kryminalny (jest działaniem z chęci zysku lub zamachem na wszelkie
dobro jednostki: życie, wolność, nietykalność osobistą - odpowiada klasycznym
przestępstwom, jak napad, rozbój);
- patologiczny (jest wynikiem zaburzeń umysłowych: Herostratos
podpalający świątynię Diany w Efezie, Shiran-Shiran zabójca Roberta
Kennedy'ego, umysłowo chory z Fryburga podpalający budynki użyteczności
publicznej);
- polityczny (sprawcy przyświecają idee odmienne od powszechnie
przyjętych, obce jest mu poczucie obywatelskie, etyka społeczna, fanatycznie
dąży do obranego celu, odrzucając wszelkie wartości społeczne).
Ten ostatni jest najbardziej interesującym zjawiskiem, ponieważ stawia przed
prawem konieczność tworzenia odpowiednich norm i instytucji oraz wymaga
nowych teorii w celu jego zwalczania.
Terroryzm można także podzielić na :
- skierowany przeciwko jednostce, grupie społecznej, całemu
społeczeństwu, czy wreszcie działający "na oślep";
- represyjny, defensywny, ofensywny (w zależności od celu działania);
- jednorazowy albo ciągły;
- skierowany przeciwko sferze polityki, gospodarki, kultury,
tożsamości narodowej i innym przejawom życia społecznego;
- prywatny.
Tadeusz Hanausek w swoim opracowaniu pod tytułem W sprawie pojęcia
współczesnego terroryzmu wyróżnia następujące kryteria terroryzmu:
1. Kryterium kombinowane podmiotu i celu:
- terroryzm jako metoda walki politycznej;
- terroryzm jako instrument manipulacji w grze wywiadów;
- terroryzm jako element oficjalnej polityki zagranicznej państwa
(przykład Izraela - uderzenia powietrzne na lotnisko w Bejrucie 28.XII.1968
r., czy działalność komórki wywiadu pod kryptonimem "Gniew Boga").
2. Kryterium sprawcy i motywów jego działania:
- terroryści, których motywy działania mają charakter społeczny,
polityczny lub religijny,
- terroryści - kryminaliści,
- terroryści chorzy umysłowo.
3. Kryterium przejawiające się w sposobie działania:
- uprowadzenie bądź zatrzymanie (przetrzymywanie) środków komunikacji
publicznej wraz z pasażerami w roli zakładników;
- uprowadzenie bądź zatrzymanie (przetrzymywanie) osób w charakterze
zakładnika;
- powodowanie wybuc
