Newsweek - cykl - o mniejszościach narodowych

[ijaw]

Poniżej tylko fragment artykulu, bo tyle jest on-line. Newsweek rozpoczyna
cykl tekstów o innych kulturach. To świetny pomysł, więc po prostu zachęcam do
kupowania Newsweeka.

"Tatarski ślad
Polski Tatar ma dwie ojczyzny. Pierwszą jest Rzeczpopolita, druga to
Kruszyniany. Otwieramy cykl tekstów o bogactwie kulturowym mniejszości
narodowych. Na mizarze w Kruszynianach obok siebie stoją nagrobki z napisami
po polsku, rosyjsku i arabsku. Dzieje i ludzkie biografie plączą się tutaj jak
nigdzie w kraju. Tu leżą carski pułkownik Zachar Korycki, sztabskapitan
artylerii Iwan Murzin, Adam Mucharski, obrońca Port Artur, czy Aleksander
Połtorzycki, syn Chalila, zmarły w 1924 roku urzędnik wojskowy w II
Rzeczypospolitej. Łączą ich potomkowie ściągający tu z całego świata.
Jarosław Żurawski jest przedsiębiorczym 40-latkiem z Warszawy. Pracuje jako
kierownik w dużej firmie zagranicznej, stać go na wygodne wakacje w ciepłych
krajach czy weekendowe wypady samolotem. Jednak od dwóch lat w piątki pakuje
swoją rodzinę do samochodu i pędzi 300 kilometrów na "dziki Wschód", tam gdzie
kończy się mapa Polski. We wsi Kruszyniany kupił siedlisko i 150-letni dom.
Dla Żurawskiego nie są to tylko zwyczajne wypady na daczę - z Kruszynian
pochodzi tatarska rodzina jego matki. On sam wychowany jest w wierze
katolickiej. Z Tatarami wiążą go wschodnie rysy - ciemne włosy i skośne oczy.
Wśród miejscowych, którzy są, jak mówi - prości, uczciwi i pracowici, czuje
się jak u siebie. - Mój pradziadek powtarzał, że Kruszyniany są
najszczęśliwszym miejscem na świecie. Tu zawsze mieszkali obok siebie
muzułmanie, prawosławni, katolicy, a przed wojną jeszcze żydzi i ewangelicy.
Żyli w zgodzie, a weselić się można było prawie przez cały rok, bo co chwila
któraś wiara miała swoje święto - opowiada."

Newsweek polska nr 21

[dachs]

ijaw napisała:

> Poniżej tylko fragment artykulu, bo tyle jest on-line. Newsweek rozpoczyna
> cykl tekstów o innych kulturach. To świetny pomysł, więc po prostu zachęcam do
> kupowania Newsweeka.

Czy to ten tygodnik, ktory zamiescil artykul o spuszczaniu koranu do klozetu?
Pare osob zaplacilo zyciem za uczciwosc tamtejszych dziennikarzy.
Ja oszczedzam. Newsweeka i NIE nie kupuje.

[ijaw]

To mi zadałeś ból. Nie czytałam tego o Koranie. Podoba mi się inicjatywa, ta
promująca wielokulturowość.
Coż, jednak wydam 4,5 PLN, najwyżej utopię w klozecie, mhm

[dachs]

Nie chcialem Ci sprawiac bolu. :)
Ani sklaniac do oszczedzania. Mnie jest latwo bo ja i tak nie mam dostepu :))
Kiedys prenumerowalem nawet angielska wersje. Ale to juz dawno bylo

pozdrawiam Cie

borsuk

[ijaw]

W numerze 22 jest artykuł o Kaszubach. Cały dostępny w wersji papierowej.
Tu tylko fragment.

"Godome po kaszebsku
Kaszubi uzyskali prawo do używania w lokalnych urzędach swojego języka. I tak
zaczęły się problemy.
Dworzec autobusowy w Kartuzach. - Gdze wa chcete jechac? - pyta pani w kasie. -
Do Płecka - pada odpowiedź. - To je dwadzesce ćtere piądzesąt - informuje
kasjerka. - Richtig! - odpowiada klientka.
Czternaście lat walczyli Kaszubi o to, aby swego języka używać nie tylko w
prywatnych rozmowach, ale też w urzędach i na dokumentach. 1 maja tego roku
dzięki ustawie o mniejszościach narodowych, etnicznych i o języku regionalnym
uzyskali takie prawo. I chcą z niego korzystać. Bo dziś być Kaszubem jest "trendy".
Ustawa wymienia dziewięć mniejszości narodowych, cztery etniczne i jeden język
regionalny - właśnie kaszubski. W gminach, w których przynajmniej co piąty
mieszkaniec używa języka regionalnego, jest on traktowany jako język pomocniczy
- a więc można po kaszubsku rozmawiać z gminnymi urzędnikami, przesyłać w tym
języku do nich oficjalne pisma i uzyskiwać po kaszubsku odpowiedzi. W tym języku
mogą być także pisane - obok polskich nazw - nazwy miejscowości i ulic.
Dziś już 10 kaszubskich gmin - od Helu po Chojnice - zamierza skorzystać z tych
przywilejów. Pierwsze chce być Parchowo, w którym ponad 80 proc. mieszkańców
przyznaje się do związków z Kaszubszczyzną.

Tomasz Zając"

[dachs]

a wiesz ze jest strona poswiecona mowie kaszubskiej w zastosowaniach
elektronicznych?

kaszed.zk-p.pl/

[witekjs]

Myślę, że mogą zainteresować Was również i te posty.

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=10311&w=24438571
Witek

[ijaw]

witekjs napisał:

> Myślę, że mogą zainteresować Was również i te posty.
>
> forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=10311&w=24438571
> Witek

Zainteresowały. Z jednego linków mały cytat:

"A jo z duszą i ze sercem Polok jem jak oni,
Me Kaszube, jesz strzeżeme Polsci morsciech granic,
A w Warszawie naszy braca mają naju za nic.

Profesor Baudouin de Courtenay stwierdził: kaszubszczyzna jest bardziej polska
niż polszczyzna sama. Uwaga ta odnosiła się do mowy, tkwią w niej bowiem dotąd
formy i dźwięki, które już z polskiego języka znikły. Można ją także odnieść do
folkloru zwyczaju, zachowania. Mimo ubóstwa panował u Słowińców surowy styl
życia, Nie było tu morderstw, kradzieży, pijatyk i hulanek. Prawdziwie piękny
był to lud i tym większy tragizm jego upadku, losu Gryfitów. Nie doczekali się
połączenia z macierzą po 1918 r."

To ze strony -bezuprzedzen-
Ciekawe, prawda? Bo komuż do głowy przyjdzie, że polszczyzna jest mniej polska
od kaszubszczyzny?

Dziękujemy za linki.

Kajko i Kokosz - kaszubski komiks

[ijaw]

Dzięki wydawnictwu Egmont ukaże się wkrótce pierwszy komiks po kaszubsku. Więcej
nt w artykule:

"Jest już kaszubska Biblia i elementarz. Wkrótce ukaże się pierwszy komiks w tym
języku - przemówią nim legendarni Kajko i Kokosz - postaci wymyślone przez
sopocianina Janusza Christę.
Po kaszubsku wydany zostanie album "Na wczasach": do Mirmiłowa - sielskiego
grodu, w którym mieszkają główni bohaterowie - przybywa Referent do spraw
Turystyki i Wypoczynku. Przywozi skierowanie na wczasy, ale... tylko jedno!
Wiadomo, że na takie wyróżnienie zasłużyli przede wszystkim dwaj bohaterscy
wojowie - Kajko i Kokosz. Kasztelan ma nie lada dylemat, któremu z nich je
przyznać. Koniec końców skierowanie dostaje Kajko, a Kokosz - jego nieodłączny
towarzysz - wyrusza na wakacje na gapę.
Specjalizujące się w komiksach wydawnictwo Egmont długo poszukiwało tłumacza,
który podjąłby się przygotowania kaszubskiej wersji opowieści. Wstępną zgodę
wyraził Zbigniew Jankowski, aktor Teatru Miejskiego im. W. Gombrowicza w Gdyni,
tłumacz i popularyzator kultury kaszubskiej (ostatnio przełożył na kaszubski
"Tryptyk Rzymski" Jana Pawła II).
- Szczęść Boże! - życzy wydawcy prof. Józef Borzyszkowski, jeden z największych
znawców kaszubszczyzny. - Jeśli wszystko się uda, dodam jeszcze: Bóg zapłać po
wielokroć!
Inicjatywa wydawania komiksów w języku regionalnym jest zupełnie nowa. Większość
publikowanych obecnie po kaszubsku książek to literatura poważna, czasem wręcz
pomnikowa: Biblia, Księga Psalmów, zbiory poezji. Egmont ma nadzieję, że
kaszubski komiks zainteresuje dzieci i młodzież uczące się tego języka.
- To jest bardzo potrzebne dzieciom, które uczą się języka kaszubskiego. Myślę
głównie o uczniach szkół podstawowych. Te materiały, które są dostępne, dziś już
często nie wystarczają - uważa Eugeniusz Pryczkowski, znany działacz regionalny,
który ma być redaktorem albumu. - Powiedzmy sobie szczerze: elementarz,
podręczniki często okazują się zbyt nudne dla dzieci, one potrzebują czegoś
innego, żywego. Dużo skuteczniej uczyłyby się kaszubskiego, gdyby produkowano w
tym języku filmy, gry komputerowe i inne tego typu materiały."

wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,60935,2769209.html

[ijaw]

dachs napisał:

> a wiesz ze jest strona poswiecona mowie kaszubskiej w zastosowaniach
> elektronicznych?
>
> kaszed.zk-p.pl/

Nie znałam tej strony. Dzięki wielkie, bo wzbogaca nasze forum, pewnie przyda
się nie jednej osobie. Trochę poczytałam, choć ze zrozumieniem kaszubszczyzny
mam poważne kłopoty.

[ijaw]

Artykuł o Karaimach z numeru 26, w całości.

"Karaimka kocha cię
Polskich Karaimów jest tak mało, że mogliby się pomieścić w trzech autobusach.
Czy kolejna (po Tatarach) z opisywanych przez nas mniejszości narodowych zdoła
zachować swoją tożsamość? Wśród Karaimów radosne poruszenie - na sierpień
wszystkich zaproszono na ślub. Z tradycyjnym kieleszmiakiem, czyli spisaniem
umowy małżeńskiej, z wykupem panny młodej i atamanem, który zadba o dobrą
zabawę. I choć weselisko odbędzie się w Trokach na Litwie, cieszą się na nie
współbracia w całej Polsce, gdyż od ostatniego karaimskiego ślubu minęło u nas
21 lat. Ale w świecie duchowym Karaimów, którzy nigdy nie mieli własnego
państwa, granice mają umowne znaczenie. Oni czują się u siebie w Warszawie,
Gdańsku, Wrocławiu, ale też w Trokach, Wilnie, Haliczu i na Krymie - wszędzie
tam, gdzie sięgają ich korzenie. Mówi się o nich - najmniejszy naród, największa
rodzina.
Oficjalnie w Polsce mieszka tylko 45 Karaimów - tak wynika z ostatniego spisu
powszechnego w 2002 r. Spis jednak prawdy nie oddaje. Karaimów jest co prawda
niewielu, ale w jednym autobusie zmieścić ich nie sposób. Prof. Szymon Pilecki,
specjalista od budowy samolotów wojskowych na WAT i emerytowany pracownik
Polskiej Akademii Nauk, opowiada, że wprawdzie deklarował swoje karaimskie
pochodzenie, ale rachmistrzyni GUS takiej narodowości nie miała w ściągawce.
Wobec tego jej nie uwzględniła. Bo któż to jest Karaim? Anna Sulimowicz,
turkolog z wykształcenia, przedstawiając się kiedyś jako Karaimka, usłyszała od
dystyngowanej pani: - To dlaczego ma pani tak bladą twarz? Przecież wam na tych
Karaibach słońca nie brak.
A do Marioli Abkowicz, przewodniczącej Związku Karaimów w Polsce, zadzwonił
niedawno fotograf, który chciał zrobić reportaż dla "National Geographic" o
życiu codziennym Karaimów.
- Myślał, że zarzynamy barany na podwórzu i chodzimy w spódniczkach z plecionej
trawy - uśmiecha się ta praprawnuczka skośnookich uchodźców, którzy
przywędrowali do Europy z terenów dzisiejszej Turcji.
Słowo "karaim" oznacza zarówno przynależność etniczną, jak i religijną. Ich
wiara opiera się na Starym Testamencie, jej podstawą jest Pięcioksiąg. Odrzuca
natomiast Talmud, Nowy Testament i Koran. Wierni mają obowiązek studiowania
ksiąg. Stąd też duchowni - hazzanowie - są wybierani przez wyznawców i jedynie
przewodzą modłom.
Polscy Karaimi to głównie potomkowie repatriantów z dawnych Kresów
Rzeczypospolitej. Na tereny obecnej Litwy sprowadził ich z Krymu w XIV w. książę
Witold. Po II wojnie światowej Karaimi osiedlili się m.in. na Dolnym Śląsku, na
Wybrzeżu i w Warszawie.
Dziś polscy Karaimi sami oceniają swoją społeczność na około 120 osób, gdy przed
30 laty szacowano ją na około dwieście dusz. Coraz ich mniej. Ale też przez
wieki, zgodnie z tradycją, szukali kandydatów na współmałżonków wyłącznie wśród
swoich i w końcu małżeński rynek bardzo się zawęził. Więc ci, co się nie
pożenili w młodości, zwykle trwają dożywotnio w kawalerskim lub panieńskim stanie.
- A i dzietność spada, u nas przypada tylko 0,18 dziecka na rodzinę - narzeka
80-letni prof. Pilecki, przewodniczący Karaimskiego Związku Religijnego w
Polsce. I dodaje, że drugim nieszczęściem, mogącym prowadzić do rozpłynięcia się
karaimskich genów w obcym żywiole, jest wzrastająca liczba mieszanych małżeństw.
Tak po prawdzie profesor mógłby sam uderzyć się w piersi, bo ma tylko jedną
córkę, a jego druga żona jest Polką (choć wielką miłośniczką karaimskiej
kultury). Ale tak się złożyło. Nie bardzo jest jak i gdzie szukać partnera.
Jedną z nielicznych okazji do nawiązywania bliższych kontaktów, także
matrymonialnych, są zjazdy społeczności karaimskiej z Polski, Litwy, Ukrainy i
Rosji. Jednak i na nich ostatnio coraz rzadziej udaje się skojarzyć jakąś parę.
W Trokach starsze kobiety wypatrują młodych, którzy przyjeżdżają w odwiedziny, i
zaraz snują plany, za kogo by wydać przybysza.
- To trudna sprawa - przyznaje Anna Sulimowicz, niezamężna, choć nie wolna.
- Bo my się wszyscy w naszym środowisku od dziecka znamy. Opatrzyliśmy się sobie
i niełatwo się zakochać. W tych znajomościach brak tajemniczości - sama uśmiecha
się tajemniczo.
Jej babcia z Halicza wychowywała się obok przyszłego męża, ale do głowy jej nie
przyszło, że za niego wyjdzie. Dopiero jak wyjechał do Ameryki, wrócił po latach
i znalazł posadę na kolei - ukazał się jej w innym świetle. I wyszła za niego, a
nie za Szymka Ickowicza, syna kowala, co się w niej kochał na zabój.
Anna Sulimowicz mówi o sobie, że jest karpolem, czyli w połowie Karaimką, a w
połowie Polką - po matce. Ojciec przed wojną studiował turkologię, ostatni
egzamin miał zdać we wrześniu 1939 roku, ale wybuchła wojna i zamiast do
profesora poszedł do wojska.
Z wojny (służył m.in. w II armii Wojska Polskiego) wrócił jako oficer, a potem
został dyrektorem biblioteki wojskowej. Córka poszła w jego ślady i też
skończyła turkologię. Bo w przeciwieństwie do słabego wskaźnika dzietności
poziom wykształcenia jest wśród Karaimów niesłychanie wysoki. Prawie każdy
kończy wyższe studia.
Adam i Hanna Pileccy potwierdzają tę regułę: on - informatyk po matematyce, ona
- teatrolog i filolog. A w dodatku są jedną z nielicznych rozwojowych rodzin
karaimskich. Mają trójkę dzieci. Jurek skończył właśnie liceum i czeka na wyniki
matury, Marcin jest w gimnzajum, a Zosia w drugiej klasie podstawówki. Po
chłopcach widać turecką urodę - ciemnowłosi, śniadzi. Zosia natomiast jest
blondyneczką o wyrazistych jasnych oczach.
Siedzimy wszyscy w dużym pokoju, na stole talerz z kybynami - karaimskimi
pierogami, które specjalnie upiekł pan Adam. Jest ortakiuń, 14. dzień miesiąca
baszkuschan-aj 5766 roku - czyli wtorek, 21 czerwca 2005 roku. Karaimi posługują
się kalendarzem opartym na fazach Księżyca, stąd ta drobna różnica.
To właśnie wesele Adama i Hanny przed 21 laty było ostatnim w Polsce, na którym
starano się zachować karaimską obrzędowość. Jak to u Karaimów bywa, Adam i Hanna
znali się od piaskownicy i Hanna w ogóle nie była nim zainteresowana. Ale kiedyś
tak się złożyło, że razem wracali pociągiem z wesela kuzynki. I gdzieś między
Warką a Kielcami coś między nimi zaiskrzyło. Jak pociąg się wtoczył na Dworzec
Główny w Krakowie, nie chcieli się już rozstawać. Wesele mieli w srogą zimę 1984
roku.
Ojciec Hanny, orientalista i pracownik UJ, prowadził uroczyste modlitwy. Były
tradycyjne bułki ślubne - okrągła dla panny młodej i podłużna dla pana młodego.
Wodzirej zwany atamanem, uzbrojony w pałkę, czyli trzy leszczynowe witki
związane czerwoną wstążką, zachęcał do zabawy, wymyślał atrakcje. Było porwanie
panny młodej, którą świeżo upieczony mąż musiał wykupić. - Kosztowało mnie to
trzy torty i dwie butelki krupniaku, naparu z miodu i przypraw na spirytusie -
przypomina Adam Pilecki. Swoje dzieci starają się wychowywać zgodnie z karaimską
tradycją. Obchodzą doroczne święta, zwłaszcza trzy najważniejsze - Wielkanoc,
Święto Tygodni i Święto Trąb. W czasie wielkanocnego postu jedzą tylko potrawy z
niezakwaszonego ciasta. Żadnych jogurtów, zwykłego chleba, mięs. Pieką tymbyły,
sucharki, które są podstawą postnego menu. Kiedyś mały Marcin pochwalił się
dzieciom w piaskownicy, że umie już piec tymbyły, i nie mógł zrozumieć, dlaczego
nie wzbudziło to należnego podziwu.
Chociaż Pileccy starają się żyć w zgodzie z tradycją, na katolickie Boże
Narodzenie stawiają choinkę i przygotowują postne, wigilijne potrawy. Nie
uważają tego za odstępstwo od wiary. - To taki ukłon w stronę większości, wśród
której żyjemy - uśmiecha się pani Hanna.
Zdają sobie sprawę, że nie sposób żyć we własnym, odrębnym świecie. Swoich
dzieci też nie zamierzają zmuszać, żeby związały się w przyszłości z Karaimami.
Pójdą za głosem serca. Ale jeśli to będzie ktoś z ich społeczności, to tylko
przyklasną.
Jasnowłosa Zosia Pilecka zna już dobrze dwa zdania po karaimsku: "Mień kiczi
karajczech" i "Mień sieni siuwam". Znaczy

[ijaw]

Jasnowłosa Zosia Pilecka zna już dobrze dwa zdania po karaimsku: "Mień kiczi
karajczech" i "Mień sieni siuwam". Znaczy to: Jestem małą Karaimką oraz Kocham
cię."

Jerzy Danilewicz

newsweek.redakcja.pl/wydania/artykul.asp?Artykul=12855&Strona=1

o Karaimach

[ijaw]

rozmawialiśmy w innym wątku, podaję linki

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=21149&w=18502104&wv.x=1&a=20812929
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=21149&w=18502104&wv.x=1&a=20847270
w drugim jest portal Karaimów polskich.

ps. przepraszam Gepida, do Karaimów zapomniałam napisać,
dziś napiszę:))

[witekjs]

...znajdziecie trochę informacji i tutaj:
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=21149&w=20054074&a=26018212
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=21149&w=20054074&a=21089666
Pozdrawiam. Witek

[ijaw]

Wielkie dzięki Witku:))
Kiedy to przeczytam? Przejrzałam kilka linków, i ze strony tureckiej
wyciągnęłam linka o polskich Karaimach.
www.turkiye.net/sota/karapol.html
Pozdrawiam