Kto nam pomoże, jeśli nie my sami?

[mariuszdd]

Rynek jest płytki i mało ludzi pracuje ,a w tym sporo urzędników i innych
nieproduktywnych ,zadziwiająco wielu sprzedających produkty ściągnięte z Chin :).
Nieciekawe to będzie.

Kto nam pomoże, jeśli nie my sami?

[Gość: Monek]

Niedawno pisaliście, że mocny złoty to problem dla gospodarki i
zgryzota dla eksporterów. Teraz czytam coś przeciwnego. Zdecydujcie
się w końcu na jakąś wersję, bo inaczej trudno traktować GW jak
źródło wiarygodnych i wyważonych opini.

Dobrze ze zloty jest slaby!!!!!! Jeszcze za malo!!

[Gość: mk]

Dobrze ze zloty jest slaby!!!!!! Jeszcze za malo!! Drogi zloty
wykonczyl fabryki bombek! Wykonczyl fabryki spod Boleslawca! I
tysiace innych firm. To w dluzszym czasie wplynie na wzrost
bezrobocia i ubostwo przecietnych Polakow!

Źle!

[Gość: osiedlowyglupek]

Bo ja zarabiam w zł i czym tańsza złotówka tym mam mniej kasy

[Gość: Macho]

Oczywiste ze p. Petru broni kolesi bankowcow ktorzy potopili firmy
rzekomymi zabezpieczeniami przed ryzykiem kursowym a de facto
spekulacjami z kursem waluty w tle. W obronie debili z zarzadow firm
nie mozna zgodzic sie na umacnianie zlotowki czyli doszczetne
ograbianie pracujacych za granica.

A ja jestem eksporterem...

[Gość: psrt]

... i poproszę o słabego złotego. Śni mi się po nocach dolar po przynajmniej
3,50PLN i Euro po 4,50PLN. Ech, to by było pięknie...

[Gość: julia]

a ja poprosze jeszcze o obnizke nieruchomosci i sprzedawanych
mieszkan o 30 - 50 procent. caly czas sie mowi, ze w kraju jest pod
tym wzgledem drozej jak w NY. Czas tez zaczac budowac domy,
materialy budowlane stanialy i to znacznie. Zaskakujace jest , ze
boom na budownictwo wzrasta jak ceny sa horredalnie wysokie,
podobnie tez ze masowamym zakupem zlota, waluty gdy nalezy
przypuszczac, ze sa na gorce cenowej.

[Gość: jach]

teza z artykułu o szkodliwości zbyt słabego złotego dla eksporterów jest totalną
bzdurą. Jeżeli nieodpowiedzialny eksproter zamiast poprostu zabezpieczyć swoją
pozycję kontraktami terminowymi wszedł w inne istrumenty pochodne bo był
poprostu chciwy to jest jego problem.

[Gość: Darek]

Oczywiście masz rację co do słabego złotego w kontekście małego
eksportera, ale tak jak zauważył autor złoty już jest znacznie
słabszy, dalsze osłabienie wpłynie pośrednio na Twoje koszty: wzorst
kosztów transportu (droższa ropa kupowana przecież za waluty), prąd,
ogrzewanie, praktycznie trudno sobie wyobrazić, że korzystasz
wyłącznie z półproduktów polskich (lub ich producenci), więc import
tych półproduktów będzie droższy itd. Rozważania autora dotyczą
duzych eksporterów zabezpieczających się na wahania kursowe i ci
rzeczywiscie będą mieć kłopot przy bardzo słabym złotym.
Pozdrawiam i życzę rozwoju firmy
Darek

[Gość: piotr]

Jeżeli w tych czasach ludzie nie chcą euro ,
to poprostu są idiotami z którymi nie warto rozmawiac .
Jeżeli większa firma eksportowa potrafi ustalić kurs złotego ,
taki jaki w tym momencie jest jej potrzebny ,
to o czym tu rozmawiac .
Ktoś kto wozi Żukiem wyroby hutnicze do Niemiec ,
nie jest jeszcze eksporterem .

Latwiejszy kredyt = wiecej pieniadza = wieksza inf

[frusto]

Kazdy kredyt to wiecej pieniedzy na rynku.
Jak jest wiecej pieniedzy na rynku, to towary ida w gore.
Czyli GW zaleca zwiekszenie inflacji i oslabienie zlotowki jako recepte na
kryzys. No pogratulowac.

[elibre]

Inflacja to nie jest obecnie główny problem.

[lagosapapa]

GW NICZEGO NIE ZALECA, kolego. Gazeta jedynie zamieściła opinię
pewnego ekonomisty, być moze jutro ukaże się inna, sprzeczna z tą.

nie ufaj michnikowi i michnikowcom!

[Gość: gieremkowiec]

nie czcą oni nalezycie gieremka i nie szanuja jak nalezy gieremkowców!

[mara571]

chyba kazdy Polak mowiac slowo "kredyt" mysli o kredycie dla przecietnego Polaka.
Dla gospodarki wazniejsze sa kredyty dla firm, zwlaszcza malych i srednich,
ktore bez kredytu nie moga inwestowac np. w nowoczesniejsze maszyny, aby moc
produkowac taniej lepsze towary, po nizszych kosztach.

Federasci chca zepsuc zlotego zeby bydlo zagloso

[Gość: pozdr]

Federasci chca zepsuc zlotego zeby trzoda chlewna zaglosowala za
EUR. Tzn nawet nie bedzie referendum. Poprostu zeby nie trzodzili
tyle. I wysmiewali kazdego kto bedzie przeciw EUR. Mowiac ze
zlotowka nie ma szans przetrwania.

Wiec niema bo ja psuja. Chca wyrzucic zlotowke przez okno.

Idiotyzm ekonomistów i red. GW to znany fakt

[Gość: karol]

Jeszcze niedawno "guru" polskiej ekonomi, niejaki Balcerowicz
przekonywał, że nie ma żadnego kryzysu/sic!/.
Teraz jakiś kolejny "znawca" przekonuje, że słabt złoty może
szkodzić polskim eksporterom albowiem ci ostatni "zabezpieczyli"
kurs złotego na jakimś poziomie.Podobno była ich masa, tych polskich
"ekspertów "od zabezpieczania od ryzyka kursowego???
Śmiech ogarnia w szczególności gdy się uzmysłowi, że za "polski"
eksport odpowiadają w 70% duże międzynarodowe koncerny MONTUJĄCE
/ nie mylić z PRODUKUJĄCE/ w Polsce np. samochody i dla których
kurs złotego nie ma większego znaczenia.
Poza tym warto pamiętać, że niski kurs złotówki nie ma większego
znaczenia dla importu/inwestycyjnego/ albowiem Polska to "potęga"
w "przerobie uszlachetniającym" w którym wkład importowy jest
niewielki.

[mara571]

mylisz sie piszac.
> Śmiech ogarnia w szczególności gdy się uzmysłowi, że za "polski"
> eksport odpowiadają w 70% duże międzynarodowe koncerny MONTUJĄCE
> / nie mylić z PRODUKUJĄCE/ w Polsce np. samochody i dla których
> kurs złotego nie ma większego znaczenia.
W kosztach produkcji tych koncernow sa duze pozycje w zlotowkach:np place i
energia. Produkty sprzedaje sie czesto za euro.
Decydujac sie na lokalizacje "montowni" w Polsce przeprowadzono rachunek
ekonomiczny zakladajac kurs euro/zloty w pewnym przedziale.

Nie mylę się i zapewniam , że brałem pod uwagę

[Gość: karol]

to o czym wspominasz.
Nie ulega wątpliwości, że głównym kosztem np. VW w Poznaniu są jak
słusznie piszesz np.płace. Rzecz jednak w tym, że wypłaty dokonywane
są w PLN!!!Innymi słowy wystarczy sprzedać trochę więcej samochodów
na RYNEK POLSKI aby ew. podwyżki nie miały większego znaczenia.
Miałbyś rację jeżeli produkcja zach. koncernów byłaby w całości
EKSPORTOWANA. / sorry nie produkcja a MONTAŻ!!/
Uzależnienie od dużych koncernów MONTUJĄCYCH w Polsce będzie miało
opłakane skutki dla polskiej gospodarki/ co już się sygnalizuje/.
Nie tylko zmaleje eksport/ przerób uszlachetniający/, Gorzej
będzie jak MONTAŻ zostanie przeniesiony do innych krajów co już też
się daje zauważać w np. Wrocławiu.
pozdrawiam

nie jestem milosnikiem montowni,

[mara571]

ale w sytuacji, kiedy polskie firmy panstwowe musialy zwolnic setki tysiecy
ludzi, wiele malych firm "przemyslu terenowego" padlo, nie bedac w stanie
produkowac towarow, ktore by ktokolwiek kupil "lepszy rydz jak nic".
Najwazniejsze, ze ludzie mieli prace.
Nie zapomnij tez, ze kazda montownia generuje dodatkowe miejsca pracy na
lokalnym rynku. Od transportu poczynajac poprzez producentow opakowan i coraz
wieksza ilosc dostawcow chociazby najdrobniejszych czesci.

[Gość: Macho]

Tak, tylko to w takim przypadku można powiedzieć, że montownie służą
realizacji celów społeczno-komunistycznych tak jak dawniej stocznie
czy kopalnie. Nie chodzi zatem o rozwój tylko o to by menele nie
kradli i pili Arizonkę w miejscowym kiosku.

menele i tak nie beda pracowac,

[mara571]

nawet gdybys im dobrze placil.
Jest natomiast duza grupa ludzi, ktora czuje sie zle bez mozliwosci pracy, a jej
mozliwosci intelektualne czy kwalifikacje zawodowe lub strach nie pozwalaja na
podjecie pracy na wlasny rachunek.
Dzien osoby pracujacej ma pewna strukture, rytauly. To nie jest bez znaczenia
zarowno dla calej rodziny.
Z wielu badan wynika rowniez, ze osoby majace prace rzadziej zapadaja na choroby
cywilizacyjne i psychiczne ( szczegolnie depresje).

Po raz kolejny zgadzam się z Tobą.

[Gość: karol]

Warto przypomnieć,że te "setki tysięcy zwolnionych" to efekt
działan "miszcza nad miszcze" niejakiego Balcerowicza.
Pewno , że MONTOWNIA "generuje dodatkowe miejsca pracy". Zgoda!
Pytanie jednak jak długo?
W sytuacji zwiększonych/ słusznie/ żądań płacowych polskich
montażystów, montownie mogą szybko przenieść si w inne miejsce.
"Co z tą Polską" wtedy???
pozdrawiam

ale tu sie juz nie zgadzamy

[mara571]

co do montowni: one maja 10 do 15 lat zapewniona egzystencje.
Jesli swiat sie opamieta i przestanie kupowac produkty "jednorazowego uzytku z
Chin" to moze nawet 5 lat wiecej.
Natomiast ze zdaniem "Warto przypomnieć,że te "setki tysięcy zwolnionych" to
efekt działan "miszcza nad miszcze" niejakiego Balcerowicza." bym polemizowala.
Polskie firmy byly za PRL "antyinnowacyjne". Za Gierka zbudowano co nieco za
zachodnie kredyty. Prawdziwa tragedia nastapila w latch osiemdziesiatych, kiedy
majatek firm panstwowych sie kompletnie zdekapitalizowal. W wiekszosci firm nie
bylo nawet inwestycji odtworzeniowych. Reszte zalatwil niedawno zmarly M.
Rakowski podejmujac w koncu lipca 1989 decyzje o uwolnieniu cen i dodrukowywaniu
pieniadza bez ograniczen.
W rezultacie stalismy na poczatku przemian wobec dwoch problemow hiperinflacji i
zalamania sie produkcji przemyslowej. Bankructwa kraju uniknelismy, ale masowych
bankructw zle zarzadzanych firm panstwowych nie.

[Gość: osiedlowyglupek]

prawda.amen

Kto nam pomoże, jeśli nie my sami?

[vlad1]

1.Kolejne rządy, w imię "polityki" i "wyboru" odbiorców środków
unijnych skomplikowały procedury. Efekt widoczny, po którym "zrobiła
sie afera" widać w woj, dolnośląskim. Dotacje biorą "swoi". Patrz
sprawa Pana marszałka Borysa, że o innych nie wspomnieć.
A tu potrzeba prostych zasad i otwartości, przejrzystości. I raczej
wątpię że tu sie coś zmieni - bo to polityka.
2.W takim układzie bzdurą jest skierowanie duzej ilości śrdoków
unijnych na sprawy związane z EURO 2012. One nie pójdą tam, gdzie są
potrzebne dla rozwoju a tam, gdzie będzie to dobre dla "prestiżu".
3.Jeżeli Barroso chce od nas kasy na stabilizację gospodarki unijnej
w tym głównie starych państw unii, które są "dla polski rynkiem
zbytu" a my tej kasy nie damy, to jakie będą reperkusje ze strony
UE? I na ile będąc w kryzysie stare państwa UE zechcą podtrzymać
wpłaty do jej budżetu. Wpłaty z których my takze korzystamy. Moze
zaczna "ostrzej" rozliczać wydawanę przez nas środki. I na czym sie
oprze ta część planu jak to się posypie?
4.I tak nie są wykorzystane wszystkie sposoby odciązenia zbędnych
wydatków budżetu - patrz KRUS.
5. Jeśli zaś chodzi o regulację systemu finansowego szeroko
rozumianego, to jak do tej pory kiepsko sobie z tym rząd i jego
instytucje radzą. Patrz KNF (transfery środków z dywidend gdzie
zaliczki przekraczają aktualną wysokosć dywidendy, lokowanie środków
z "polskich" banków w bankach matkach, spekulacja na złotówce, że o
regulacji OFE nie wspomnę), giełda (gra na spadki) i nne miejsca.
6.Wszystko to "bieżączka". Jeśli nie było oszczędności w czasach gdy
dochody budżetu wzrastały to czego się można spodziewać dziś?
7.Po cholerę nam taki podówjny partyjny system rządzenia? Mamy
wojewodów i marszałków. I spory kompetencyjne kto się ma czym
zajmować. Obcina sie zaś środki tam, gdzie są potrzebne - parz
policja.
8. Najważniejsze! Kto i w jaki sposób może wiarygodnie stwierdzić,
że spadek wzrostu będzie taki jak przwiduje rząd a nie taki jak
podaje się w minimalnych prognozach? Ile wtedy śrdoków potrzeba
będzie na pomoc społeczną, bezrobocie itd.?

Ciekawi mnie jeszcze jedna rzecz. Czy nie jest dziwne ze politykę
gospodarczą rzadu i środki na podtrzymanie jej celów "robi" mister
Boni. A nie żaden tam minister. Wszędzie go pełno - stocznie,
rozmowy ze związkami, pomysły na potrzymanie gospodarki. Prorok
jakiś czy co?

Czyje to lobby reprezentuje Petru?

[euro67]

Wejscie do strefy euro z mocnym zlotym stanie sie chroniczna
slaboscia naszej gospodarki w stosuku do gospodarek europejskich.
Bedzie my za drodzy i juz zreszta jestesmy, zniszczytez na late
turysteyke przyjazdowa ktora moglaby buy wazna dziedzina rozwoju
gospodarczego. Polecem przemyslenieprof. Kolodki. Pytam tez,dla kogo
lobu je Pan Petru? Dla Polski? Bardzo watpie...

do mariuszdd

[Gość: domariuszdd]

Słuchaj no, cwaniaczku, jeśli moja nieproduktywność polega na tym,
że dbam, byś dostał na czas zwrot VAT (także, nie oszukujmy się, od
prywatnych rozmów przez firmowy telefon), to się zastanów, co
piszesz. A jak jesteś zupełnie uczciwy (co zakładam, bo wbrew temu
co sądzisz, wcale z gruntu nie uważamy podatniików za oszustów), to
tym bardziej powinieneś docenić, że czuwamy, by Twój konkurent VAT-u
nie wyłudził czy nie zaniżył podatku dochodowego przez sztuczne
zawyżenie kosztów.
P.S. Jestem urzędnikiem po prawie, bo w rodzinie nie miałem
notariusza, adwokata itp. Więc może by się zająć bardziej
notariuszami, zamiast pluć na innych.

Pasożyt!!!!

[Gość: Poknij się!]

Rozsiadł się pasożyt, pasożytuje i jeszcze oczekuje pochwał za
sprawne pasożytowanie!
Toż gdyby podatki były niskie, a najlepiej gdyby niektórych nie było
w ogóle, to Twoja praca nie miałaby sensu. Stwarzacie problemy, aby
potem brać kasę podatników za ich rozwiązywanie. Albo gmatwanie.

milcz tyfusie!!!

[Gość: osiedlowyglupek]

Tak was nie lubię,że...hr.Jak śmiesz w godzinach pracy pisać po forach!Łachu
cmentarny!I nie zwalaj na notariuszy i cyklistów!

do osiedlowego głupka

[Gość: DoOsiedl.Głupka]

Ja mam elastyczne godziny pracy, moja działka akurat to namierzanie
po IP krętaczy podatkowych :). I takich jak ty - pilnuj się. Gdyby
VAT był niższy, mniejsze być może byłyby też jego wyłudzenia.

[lava71]

W kasynie raz się wygrywa a raz przegrywa. Jak ktoś ma żyłkę hazardzisty to na
pewno o tym wie.
W dawnych czasach jak ktoś był niewypłacalny to był sprzedawany w niewolę ...
może czas powrócić do dawnych, dobrze funkcjonujących praktyk? Było by przy
okazji ostrzeżenie jak można skończyć gdy się nie myśli.

Kto nam pomoże, jeśli nie my sami?

[kutzowesz]

Drogi panie Petru,jako wtórna i tym samym gorsza wersja swego pana i
pryncypała Balcerowicza,który jeszcze miesiąc temu nie widział
kryzysu co ciekawego i odkrywczego może nam powiedziec papuga.
Nie trzeba być ekonomistą,tylko średnio rozgarniętym człowiekiem,że
ten plan można było napisać w godzinę,pozbierać to co itak było
zaplanowane,dorzucić jeden konkret t.złotówka na butelce wódki i
kryzys opanowany.Kup pan pół litra to pomożesz pan Donkowi.
Juz mamy po kryzysie,tylko więcej pijmy,jakie to proste i genialne.
Pochwalmy sie partnerom z UE,to się zleją ze śmiechu.
Idiotów ci u nas dostatek a nawet więcej.

Gdzie niewidzalna ręka rynku Balcerowicza???

[fly8171]

Nikt nie pozwala jej dzialac!

[frusto]

Obecny kryzys zostal spowodowany przez rzad USA. Gdy niewidzialna reka rynku
miala zadzialac w 2001, doprowadzajac do niewielkiej recesji, zeby jej zapobiec
FED cial stopy i interweniowal. No udalo sie, recesje przepchano siedem lat do
przodu. Ale teraz jest duzo wieksza. Jak FEDowi uda sie znowu recesje przepchac,
to za siedem lat bedziemy miec JESZCZE wiekszy kryzys.

Jak spotkasz prof. Balcerowicza zadaj mu to pyt:

[Gość: marian]

Jak ma sie urzedowe ustalanie ceny pieniadza do wolnego rynku lub
niewidzalnej "reki" wolnego rynku?

Nie ma takiego pojęcia jak"niewidzialna ręka rynku

[Gość: karol]

Ta "ręka" jest zawsze wypadkową pewnych interesów.
W przypadku polskich finansów/ złotego/ ten "wolny" rynek to
interesy grupy międzynarodowych spekulantów bawiących się polską
walutą,której wartość nigdy nie miała nic wspólnego z kondycją
polskiej gospodarki.
Śmiech ogarnia kiedy słucha się polskich specjalistów od propagandy
gospodarczej.Gdy PLN aprecjował to była to zasługa /zaufanie/ do
polskiej gospodarki.Kiedy padał to winne temy były Węgry.
W zasadzie to nie śmiech a rozpacz, że można być tak głupim!!!

[Gość: memens]

Niestety Polska jest wielkim importerem dóbr z chin, niemiec itp i to nie tylko.
Do tego dochodzą kooperanci którzy płacą za półprodukty. Już dziś można zauważyć
że wszystkie te rzeczy drożeją poprzez osłabianie się złotego... Droższy
towar=mniejsza konsumpcja. Do tego dochodzą wszelkie utrudnienia na rynku
kredytów, nie wspominając o rosnącym zadłużeniu. Z drugiej strony słabnąca
złotówka nie jest zła, zła jest natomiast skala przecen. Nie może być tak że to
co rośnie przez kilka lat jest niwelowane spadkiem kilkudniowym, do tego na
drugi dzień znowu rośnie i spada o kilka procent. Te duże zmiany najbardziej we
wszystkich uderzają.

Polska jest wielkim importerem dóbr KONSUmpcyjnych

[Gość: karol]

Dlatego nic się nie stanie jeżeli Rodacy mniej będą tracili wydając
NIEZAROBIONE przez siebie pieniądze.
Aby wydawać ,dolary, euro etc, trzeba je wpierw zarobić.
Wydawać jałmużnę z UE, transfery od polskich uchodzców z np. Iralandi
łatwo.Trudniej samemu je wypracować o czym świadczy bilans handlowy
Polski.

słaby/mocny złoty jest równie zły dla eksporterów?

[Gość: Joe]

"zbyt słaby złoty jest równie zły dla polskich eksporterów jak zbyt mocny
złoty" ... Cytat z wypocin ... Nie wiadomo czy sie smac czy plakac ... Gazeto
wescie bezdomnego z ulicy aby dla was pisal ... Bo albo jest czarne albo
biale, nawet po wodce jakis jest do oznaczenia kolor ;-) A co do tego co
lepsze dla exporterow - to oczywiscie ze gdy zloty jest nizszy ... problem
tylko taki ze w Polsce wszystko tak juz padlo dzieki dlugotrwalej silnej
zlotowki, ze aby cos wyprodukowac to trzeba dzis duzo importowac ... ale nadal
jesli cala produkcaj i towar jest krajowy to oczywiscie ze nizszy zloty jest
rajem dla Polskiego przemyslu i exportu ...

[Gość: :)))]

No widzisz i już zaczęliśmy obiżanie. Na początek obniżyliśmy
standardy w polityce (parę lat temu myślałem, że niżej się już nie
da), wzięliśmy sobie obniżonego prezydenta, przyjdzie i czas na
złotego. Spoko.

Balcerowicz dobrze ocenia plan "wyzysku Polaków"

[2kbb]

Czy to nie ten nasz Pan Balcerowicz który z uwielbieniem przez ostatnie 20 lat
wyrażał się o obcym kapitale w bankowości przyczynia się do okradania naszego
narodu bo nie potrafił wykształcić kadry nowoczesnych menadżerów i rozwinąć
polskiej bankowości.?
Z pewnością było to trudniejsze niż sprzedawanie za bezcen całej branży
finansowej i ubezpieczeniowej komu popadnie.
Jakimż ten człowiek jest krótkowzrocznym specjalistą jeżeli nie dostrzegł
tych wszystkich zagrożeń jakie obecnie w Polsce występują.
Zagraniczne banki nic sobie nie robią z KNF I NBP i wyprowadzają pieniądze z
naszego kraju pokazując tak naprawdę w jakim celu tutaj się pojawiły.
Pytam gdzie my Polacy mamy instynkt samozachowawczy że pozwalamy na takie
działania obcego kapitału żywiącego się naszym kosztem.
Czy my nie dostrzegamy że kończy się efekt tańszej siły roboczej i po tym
kryzysie już niewiele firm będzie chciało inwestować w nowe fabryki.
Po tym czasie pozostaną tutaj jedynie tacy wyzyskiwacze w postaci
międzynarodowych banków i korporacji jak obecnie.
Wreszcie gdzie są nasze pieniądze z OFE zarządzane przez te same banki które w
ciągu ostatnich miesięcy straciły cały wzrost wypracowany ciężką pracą przez
ostatnie 10 lat. Np bank PEKAO SA stracił w ciągu roku 60 % swojej wartości tj
ok 48
mld zł i są to głownie nasze pieniądze zainwestowane w Fundusze
Inwestycyjne,Akcje,OFE.
Ale mimo to ten sam Bank wykazuje potężne zyski kwartalne będąc nadal
żyłą złota dla swojego włoskiego właściciela.
Tak samo zresztą postępują inne banki zagraniczne a straty Polaków na akcjach
, TFI, OFE są już liczone w setkach miliardów złotych w ciągu ostatniego roku.
Ok zgodzę się że jest to też efekt światowego kryzysu finansowego ale gdyby
banki w Polsce pozostawiały tutaj wypracowane zyski straty byłyby co najmniej
połowę mniejsze.

Pytam dlaczego rząd nie promuje Polskich banków jakie pozostały w naszym kraju
w tym spółdzielczych i skoków. ?
Dlaczego nie zakłada nowych Polskich instytucji finansowych. Jak długo jeszcze
będziemy dawać się okradać ? Czyżby brakowało nam doświadczonych menadżerów w
bankowości i finansach którzy potrafiliby rozwinąć je w skali europy ?